Temat: Od czego zależeć będzie Twoja emerytura?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Temat: Od czego zależeć będzie Twoja emerytura?"

Transkrypt

1 Wszystkie scenariusze lekcji, komiksy i animacje są dostępne na: Temat: Od czego zależeć będzie Twoja emerytura? Autor: Beata Łuba-Krolik Poziom Szkoła ponadgimnazjalna Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół ponadgimnazjalnych Podstawy przedsiębiorczości Treści nauczania i umiejętności: Instytucje rynkowe. Uczeń: charakteryzuje system emerytalny w Polsce i wskazuje związek pomiędzy okresem aktywności zawodowej a wysokością przyszłej emerytury. Cele: Uczeń powinien: charakteryzować system emerytalny w Polsce; wskazywać związek między okresem aktywności zawodowej a wysokością przyszłej emerytury; umieć współpracować w grupie. Metody: praca z tekstem puzzle (układanka ekspercka) dyskusja miniwykład 1

2 Pojęcia kluczowe: system emerytalny filary systemu emerytalnego system repartycyjny ZUS OFE Materiały: Materiał pomocniczy nr 1 - komiks Andrzeja Milewskiego, I miejsce w kategorii Od czego zależy nasza emerytura w III edycji konkursu Forum Obywatelskiego Rozwoju na komiks i animację o tematyce ekonomicznej Materiał pomocniczy nr 2 karta pracy do analizy komiksu Materiał pomocniczy nr 3 teksty dla grup Materiał pomocniczy nr 4 tabela System emerytalny w Polsce Materiał pomocniczy nr 5 tekst FOR Od czego zależy nasza emerytura? Przebieg zajęć: 1. Na początku lekcji rozdaj uczniom komiks Andrzeja Milewskiego, I miejsce w kategorii Od czego zależy nasza emerytura? w III edycji konkursu FOR oraz karty pracy (materiał pomocniczy nr 1 i 2). Poproś o zapoznane się z historią przedstawioną w komiksie. Następnie zaproponuj, aby uczniowie w parach porozmawiali nt. komiksu i wypełnili kartę pracy. Po wykonaniu zadania, poproś kilka osób o podzielenie się wrażeniami i wnioskami na forum klasy. Podawane przez uczniów terminy zapisz na tablicy, jeśli to konieczne wyjaśnij ich znaczenie. Zwróć uwagę, czy wśród wypowiedzi uczniów pojawiły się, obok pojęć o charakterze emocjonalnym, np. bieda, złość, niezaspokojenie potrzeb itp., również pojęcia ekonomiczne, np. wydatki, oszczędzanie, składka, emerytura, ZUS. Czy wśród wypowiedzi uczniów na temat sytuacji opisanej w komiksie, przeważają opinie pozytywne, czy raczej negatywne? 2

3 2. Porozmawiaj z uczniami o przyczynach niskiej emerytury bohatera komiksu. Zapytaj, co ich zdaniem symbolizuje świnka? Podsumowując wypowiedzi wyjaśnij, że świnkę możemy uznać za symbol starego systemu emerytalnego, który obowiązywał w Polsce do końca 1998 r. Był to system repartycyjny, czyli oparty na umowie pokoleniowej. W systemie takim ludzie aktywni zawodowo wpłacają część zarobionych pieniędzy do wspólnej kasy, z której na bieżąco wypłacane są świadczenia (emerytury) osobom już niepracującym. Wadą tego systemu jest duża wrażliwość na proces starzenia się społeczeństwa i bezrobocie: oba zjawiska prowadzą do większych obciążeń osób pracujących (które muszą wówczas płacić wyższą składkę). Stary system emerytalny, oparty na ZUS, okazał się mało wydolny. 3. Poinformuj uczniów, że w 1999 roku Polska, jako jeden z pierwszych krajów w Europie, przeprowadziła gruntowną reformę systemu emerytalnego. Nowy system emerytalny objął wszystkich pracujących poza rolnictwem, którzy urodzili się po 1948 roku. Nowy system emerytalny funkcjonuje w oparciu o trzy filary - zreformowany ZUS, fundusze emerytalne oraz dobrowolne dodatkowe ubezpieczenie. 4. Poproś uczniów, aby utworzyli trzy np. cztero-, pięcioosobowe zespoły i przydzielili sobie w grupie numery od 1 do 4-5. Rozdaj grupom odpowiednie części tekstu (materiał pomocniczy nr 3). Poleć, aby każdy uczeń zapoznał się z tekstem najpierw indywidualnie, podkreślił w nim to, co uważa za najbardziej istotne, a następnie razem ze swoim zespołem porozmawiał na temat przeczytanego tekstu, uzgadniając najważniejsze informacje dotyczące opisanego filaru systemu emerytalnego. 5. Następnie poproś o utworzenie nowych zespołów, w skład których wejdą przedstawiciele poprzednich, zgodnie z przydzielonym wcześniej numerem np. uczniowie z nr 1 utworzą jeden zespół, dwójki kolejny itd. Każdy uczeń będzie ekspertem, który zrelacjonuje to, czego nauczył się pracując w poprzednim etapie zajęć. 3

4 6. Po zakończeniu pracy, poproś uczniów o powrót do grup wyjściowych. Poproś, by uczniowie przedstawili informacje, które uzyskali pracując w nowych grupach, a następnie uzupełnili tabelę charakteryzującą polski system emerytalny (materiał pomocniczy nr 4). Pomocny w wykonaniu ćwiczenia może być również tekst FOR Od czego zależy nasza emerytura? (materiał pomocniczy nr 5). Po zakończeniu pracy poproś jedną grupę o prezentację efektów swojej pracy, a pozostałe o ewentualne poprawki, uwagi. Zwracaj uwagę na poprawność wykonanego ćwiczenia, dopowiadaj, poprawiaj błędy. 7. Porozmawiaj z uczniami o tym, z czym im się kojarzy emerytura? Czy myślą o swojej emeryturze? Jak ją sobie wyobrażają? Podsumowując zwróć uwagę, że w nowym systemie emerytalnym wysokość przyszłej emerytury zależy od stażu pracy i poziomu zarobków. Im dłużej będziemy pracować i w tym czasie na naszym koncie emerytalnym zgromadzimy więcej oszczędności, tym samym wyższa będzie nasza emerytura. Również my sami wybieramy OFE, warto więc przyglądać się ich wynikom, sprawdzać skuteczność inwestycji i w razie potrzeby przenieść się do innego funduszu emerytalnego. Jeśli dysponujesz czasem, możesz przeanalizować z uczniami oferty kilku wybranych funduszy emerytalnych. Warto już w momencie wejścia na rynek pracy ubezpieczyć się dodatkowo w III filarze, który jest dobrowolnym ubezpieczeniem uzupełniającym świadczenia otrzymywane z I i II filaru. 8. Jako pracę domową poproś uczniów, aby zastanowili się, w jaki sposób główny bohater komiksu mógłby zadbać o swoją przyszłą emeryturę. Poproś o przygotowanie dalszego ciągu komiksu, w którym przedstawią swoje pomysły na dalsze losy bohatera komiksu. Materiały pomocnicze Materiał pomocniczy nr 1 4

5 Komiks Andrzeja Milewskiego, I miejsce w kategorii Od czego zależy nasza emerytura? w III edycji konkursu FOR na komiks i animację o tematyce ekonomicznej. Materiał pomocniczy nr 2 Karta pracy do analizy komiksu Kto jest głównym bohaterem komiksu?.. Jakie wrażenie wywarł na Tobie komiks? Czy Ci się podobał? Dlaczego?.. Jakie zagadnienia przedstawione zostały w komiksie? Które z nich Twoim zdaniem jest najważniejsze?.... Jaki problem został przedstawiony w komiksie?. Jaki tytuł mógłby mieć komiks?.. 5

6 Materiał pomocniczy nr 3 Teksty dla poszczególnych grup Grupa 1 Pierwszy filar systemu emerytalnego zarządzany przez państwo, oparty jest na zreformowanym Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Ubezpieczenie w ramach I filaru jest powszechne i obowiązkowe, oparte na systemie repartycyjnym, to jest umowie pokoleniowej. Emerytura wypłacana jest dożywotnio po osiągnięciu wieku emerytalnego. Skarb Państwa gwarantuje 100% wypłacalności dla emerytury z pierwszego filaru. Każda osoba objęta ubezpieczeniem posiada w ZUS dwa indywidualne konta emerytalne: tzw. konto podstawowe oraz indywidualne subkonto. Wysokość świadczenia emerytalnego, które będzie wypłacane z I filaru, odpowiada kwocie zgromadzonego kapitału emerytalnego, podzielonego przez średnie dalsze trwanie życia osoby przechodzącej na emeryturę (wskaźnik GUS). Obecnie do I filaru trafia 17,22% pensji brutto: 12,22% na tzw. konto podstawowe oraz 5% na indywidualne subkonto. Środki zgromadzone w ZUS na obu kontach są waloryzowane. Środki na subkoncie są dodatkowo dziedziczone przez współmałżonka lub wskazaną osobę. Wpłacone do ZUS-u pieniądze są wydawane na wypłatę bieżących emerytur. Na naszych kontach w ZUS są jedynie zapisy, wirtualne punkty i obietnice, że następne pokolenia będą wypłacać nam wyznaczoną na ich podstawie emeryturę. I filar jest podatny na zmiany demograficzne i polityczne. Im mniej osób będzie pracowało w przyszłości, a więcej będzie emerytów, tym trudniej będzie państwu wywiązać się z zobowiązań wynikających z zapisów na naszych indywidualnych kontach w ZUS. 6

7 Grupa II Drugi filar w systemie zabezpieczenia społecznego oparty jest na Otwartych Funduszach Emerytalnych (OFE), które są odrębnymi podmiotami mającymi osobowość prawną. Ich zadaniem jest: prowadzenie indywidualnych kont członków Funduszu, gromadzenie składek członków Funduszu transferowanych za pośrednictwem ZUS, inwestowanie składek i wypracowanie kapitału. Dziś do II filara trafia 2,3% pensji brutto. Pieniądze te wędrują na indywidualne konto i są inwestowane w akcje i obligacje. Suma naszych składek oraz wypracowane zyski to nasze oszczędności zgromadzone w OFE. Wysokość przyszłej emerytury bezpośrednio zależy od wysokości składek, które wpłynęły na indywidualne konto w OFE oraz od umiejętności i efektywności ich inwestowania przez fundusz emerytalny. Dla osób urodzonych po 1968 roku przynależność do II filaru jest obowiązkowa. Istnieje jednak możliwość samodzielnego wyboru OFE. Istnieją specjalne regulacje w przypadku śmierci lub rozwodu uczestnika funduszu. Środki znajdujące się na koncie są dziedziczone przez współmałżonka lub wskazaną osobę. II filar jest związany z ryzykiem rynków finansowych wartość naszych oszczędności, które są w nim zgromadzone będzie w jakiejś części zawsze zależała np. od sytuacji na giełdzie. Ryzyko zmian wartości oszczędności zgromadzonych w OFE byłoby mniejsze, gdyby istniała możliwość inwestowania w akcje za młodu, a na starość przenoszenia oszczędności do mniej zyskownych, ale za to znacznie stabilniejszych obligacji. 7

8 Grupa III Trzeci filar w systemie zabezpieczenia emerytalnego jest dobrowolny. Ma charakter kapitałowy, jest związany z ryzykiem rynków finansowych wartość naszych oszczędności, które są w nim zgromadzone, będzie w jakiejś części zawsze zależała np. od sytuacji na giełdzie. Filar jest zarządzany przez prywatne instytucje. Jego celem jest zapewnienie osobom ubezpieczonym uzupełnienia przyszłej emerytury z I i II filaru Istnieją dwie formy gromadzenia środków w ramach III filaru: zbiorowe Pracownicze Programy Emerytalne indywidualne Indywidualne Konta Emerytalne Pracownicze Programy Emerytalne tworzone są dobrowolnie przez pracodawcę. Mają formę umowy lub umów określających zobowiązania pracodawcy i pracowników w związku z prowadzonym programem - PPE nie jest instytucją finansową. Wypłata świadczenia z PPE następuje po osiągnięciu wieku emerytalnego lub nabyciu wcześniejszych uprawnień emerytalnych przez uczestnika programu. Świadczenie emerytalne z PPE zwolnione jest z podatku dochodowego. Indywidualne Konto Emerytalne IKE jest indywidualną, kapitałową formą gromadzenia środków emerytalnych dla osób, które ukończyły 16 lat. Dopuszczalne jest gromadzenie środków tylko na jednym IKE. Środki na IKE mogą być gromadzone w formie funduszy inwestycyjnych, indywidualnych ubezpieczeń na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, lokaty bankowej, rachunku papierów wartościowych. Składki na IKE mogą być wnoszone z dowolną częstotliwością zależną jedynie od umowy z instytucją prowadzącą IKE. Inwestycje w ramach IKE zwolnione są z podatku od zysków kapitałowych. Wypłata świadczenia z IKE następuje po ukończeniu 60 roku życia w formie jednorazowej - wypłacone środki mogą być dalej inwestowane już poza IKE i wypłacane w formie ratalnej W przypadku śmierci środki zgromadzone na IKE są wypłacane: osobom uposażonym jeśli zostały wskazane 8

9 spadkobiercom jeśli nie zostały wskazane inne osoby uposażone. Źródło: is.html,2; Ap ele_nie_pomogly.html Materiał pomocniczy nr 4 Tabela Polski system emerytalny Wskaż cechy i czynniki opisujące oraz wpływające na poszczególne filary polskiego systemu emerytalnego Cecha/czynnik I filar II filar III filar SYSTEM PODSTAWOWY CZĘŚĆ DOBROWOLNA Obligatoryjność Obowiązkowy/dobrowolny Obowiązkowy/dobrowolny Obowiązkowy/dobrowolny Metoda finansowania Dziedziczenie oszczędności Forma gromadzenia środków Repartycyjny/kapitałowy Repartycyjny/kapitałowy Repartycyjny/kapitałowy Nie/tak Nie/tak Nie/tak Fundusz Ubezpieczeń Społecznych/ Otwarte Fundusze/ Emerytalne Oszczędności i ubezpieczenia dodatkowe Fundusz Ubezpieczeń Społecznych/ Otwarte Fundusze/ Emerytalne Oszczędności i ubezpieczenia dodatkowe Fundusz Ubezpieczeń Społecznych/ Otwarte Fundusze/ Emerytalne Oszczędności i ubezpieczenia dodatkowe 9

10 Zarządzający ZUS/PTE/instytucje finansowe ZUS/PTE/instytucje finansowe ZUS/PTE/instytucje finansowe Starzenie się społeczeństwa Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Wzrost bezrobocia Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Spadek płac i produkcji Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Przetargi polityczne Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Załamanie na giełdach Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Długotrwała inflacja Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Nieodporny/ odporny Źródło: Materiał pomocniczy nr 5 Tekst FOR Od czego zależy nasza emerytura? W polskim systemie emerytalnym wyróżniamy trzy elementy konstrukcyjne, tzw. filary: I obowiązkowy repartycyjny (ZUS-owski), II obowiązkowy kapitałowy (Otwarte Fundusze Emerytalne - OFE), III dobrowolny kapitałowy (Indywidualne Konta Emerytalne - IKE). 10

11 Obecnie do I filara trafia 17,22% pensji brutto. Wpłacone do ZUS-u pieniądze są natychmiast wydawane na wypłatę bieżących emerytur. W zamian dostajemy wirtualne punkty i obietnicę, że następne pokolenia będą wypłacać nam wyznaczoną na ich podstawie emeryturę. Do II filara trafia 2,3% pensji brutto. Pieniądze te wędrują na indywidualne konto i są inwestowane w akcje i obligacje. Suma naszych składek oraz wypracowane zyski to nasze oszczędności zgromadzone w OFE. Wpłaty do III filara nie są obowiązkowe. Zachętą do gromadzenia w nim dodatkowych oszczędności emerytalnych są ulgi podatkowe (obecnie niezbyt duże). Poza tym III filar działa podobnie jak II. Sposób wyznaczania emerytury jest bardzo prosty sprawdzamy, ile wirtualnych punktów zgromadziliśmy w ZUS i ile pieniędzy zgromadziliśmy w II filarze, a wynik dzielimy przez oczekiwaną dalszą długość trwania życia. Widać więc, że wysokość emerytury będzie zależała od tego: 1) Ile wpłaciliśmy do systemu (a więc też pośrednio jak długo pracowaliśmy), 2) Ile wynosi dalsza oczekiwana długość trwania życia. Ad 1. Na wysokość naszej emerytury istotny wpływ ma długość okresu odprowadzania "składek". Im dłużej pracujemy, tym dłużej odprowadzamy do systemu "składki" i tym wyższą otrzymamy emeryturę. Ad 2. Długość życia w Polsce systematycznie się wydłuża, co bardzo cieszy. Jednak trzeba pamiętać, że oznacza to, że dłużej żyjemy na emeryturze. Jeśli kiedyś ktoś zgromadził 200 tys. zł w systemie emerytalnym, a przeciętna pozostała długość trwania życia momencie przechodzenia na emeryturę wynosiła 5 lat, to mógł liczyć na emeryturę w wysokości około 40 tys. zł rocznie. Jednak w sytuacji, gdy oczekiwana długość życia na emeryturze wzrośnie o 5 lat, to ktoś, kto zgromadził 200 tys. otrzyma emeryturę wynoszącą tylko 20 tys. zł rocznie (bo 200 tys. dzielimy nie na 5 a na 10 lat dalszego życia). Z tym jest też związany drugi problem kwestia dyskryminacji kobiet. Średnio żyją one dłużej, a jednocześnie daje im się mniej czasu na zgromadzenie kapitału. Kobieta do 60 roku 11

12 życia musi uzbierać kapitał, który starczy jej jeszcze na około 20 lat życia, podczas gdy mężczyzna do 65 roku życia zbiera kapitał tylko na 15 lat emerytury. Dlatego ważne jest podnoszenie i zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn. I filar jest podatny na zmiany demograficzne i polityczne. Im mniej osób będzie pracowało w przyszłości, a więcej będzie emerytów, tym emerytury z niego wypłacane będą niższe. Obecnie na jednego emeryta przypada czterech pracujących a za około 20 lat będzie już tylko dwóch pracujących. Ryzyko polityczne jest związane z pokusą dla polityków, by w przyszłości zmieniać warunki wypłacania emerytur z I filara, częściowo nie wywiązując się z dzisiejszych obietnic. II i III filar jest związany z ryzykiem rynków finansowych wartość naszych oszczędności, które są w nim zgromadzone będzie w jakiejś części zawsze zależała np. od sytuacji na giełdzie. Choć oczywiście ryzyko to można ograniczać, gdyby istniała możliwość inwestowania w akcje za młodu, a na starość przenoszenia oszczędności do mniej zyskownych, ale znacznie bezpieczniejszych obligacji. Nie bez powodu hasłem reformy emerytalnej z 1999 roku było: bezpieczeństwo dzięki różnorodności. Budując system oparty na trzech różnych filarach, zwiększono bezpieczeństwo przyszłych emerytur. Obecne propozycje rządowe, dążące do wzrostu roli ZUS, spowodują wzrost ryzyka politycznego i demograficznego. Na koniec trzeba podkreślić, że w żadnym wypadku nie można zdawać się tylko na system emerytalny. Aby zwiększyć naszą emeryturę w przyszłości warto samemu zacząć na nią oszczędzać. Ważne jest by moment oszczędzania rozpocząć jak najwcześniej, najlepiej od momentu wejścia na rynek pracy. Długotrwałe i systematyczne oszczędzania nawet małych kwot przynosi bowiem duże korzyści. Oszczędzając 100 zł miesięcznie przez 30 lat przy zakładanym oprocentowaniu 5% w skali roku można otrzymać na koniec kwotę ponad 70 tys. zł. Oszczędzając trzy razy więcej, czyli 300 zł, lecz przez trzy razy krótszy okres, czyli 10 lat, przy tym samym oprocentowaniu uzyskamy niecałe 45 tys. zł. Źródło: 12

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej (jako

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ?

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? MATERIAŁ INFORMACYJNY DLA STUDENTÓW I MŁODYCH PRACOWNIKÓW OPRACOWANY PRZEZ IZBĘ GOSPODARCZĄ TOWARZYSTW EMERYTALNYCH, WWW.IGTE.PL POLSKA EMERYTURA 2015 1960 1970

Bardziej szczegółowo

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku.

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. System emerytalny składa się z trzech filarów. Na podstawie podanych niżej kryteriów klasyfikacji nowy system emerytalny

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE EMERYTALNE

INDYWIDUALNE EMERYTALNE INDYWIDUALNE KONTO EMERYTALNE DLACZEGO WARTO MIEĆ IKE? Rok Źródło Wysokość emertury stopa zastąpienia 1997 Bezpieczeństwo dzięki różnorodności opracowanie Pełnomocnika Rządu ds. Reformy Zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki!

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki! Twoja emerytura Wyższa emerytura Niższe podatki! Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego to wyjątkowy program oszczędnościowy w formie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi,

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA Emerytury indywidualne, renta rodzinna dla wdów i wdowców, waloryzacja według zysków takie emerytury kapitałowe proponuje rząd. Dlaczego? Dlatego, że taki system

Bardziej szczegółowo

brak opodatkowania zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki) osiągniętych przez oszczędzających w związku z oszczędzaniem na IKE,

brak opodatkowania zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki) osiągniętych przez oszczędzających w związku z oszczędzaniem na IKE, 1. Czy każdy może założyć IKE i IKZE? Prawo do dodatkowego oszczędzania na przyszłą emeryturę w ramach IKE i IKZE przysługuje każdej osobie fizycznej, która ukończyła 16 lat. W przypadku osób małoletnich,

Bardziej szczegółowo

INWESTUJ W SWOJĄ EMERYTURĘ I SKORZYSTAJ Z ULGI PODATKOWEJ

INWESTUJ W SWOJĄ EMERYTURĘ I SKORZYSTAJ Z ULGI PODATKOWEJ PKO INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO INWESTUJ W SWOJĄ EMERYTURĘ I SKORZYSTAJ Z ULGI PODATKOWEJ PKO INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO ULGA PODATKOWA ZA INWESTOWANIE PKO Indywidualne

Bardziej szczegółowo

Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych

Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych Z dniem 1 maja 2011 r. weszła w życie ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych

Bardziej szczegółowo

III filar ubezpieczenia emerytalnego

III filar ubezpieczenia emerytalnego III filar ubezpieczenia emerytalnego 1 Przesłanki reformy emerytalnej 2 Wskaźniki zgonów i urodzeń w tys. 600 550 Zgony Urodzenia 500 450 400 350 300 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

Bardziej szczegółowo

Kiedy zaczynasz mieć czas, przestajesz mieć pieniądze. Pracowniczy Program PPE TFI PZU SA LAUREAT KONKURSU

Kiedy zaczynasz mieć czas, przestajesz mieć pieniądze. Pracowniczy Program PPE TFI PZU SA LAUREAT KONKURSU PRACOWNICZE PROGRAMY EMERYTALNE Kiedy zaczynasz mieć czas, przestajesz mieć pieniądze Pracowniczy Program Emerytalny Z TFI PZU PPE TFI PZU SA LAUREAT KONKURSU Co to jest PPE? Pracowniczy program emerytalny

Bardziej szczegółowo

Emerytury i system ubezpieczeń

Emerytury i system ubezpieczeń Emerytury i system ubezpieczeń 1 56 EMERYTURA to świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej.

Bardziej szczegółowo

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY Pracowniczy Program Emerytalny Jest to system oszczędzania dla osób, które chcą powiększyć swoją emeryturę oraz stworzyć sobie możliwość uzyskania satysfakcjonującego poziomu

Bardziej szczegółowo

Emerytury i system ubezpieczeń

Emerytury i system ubezpieczeń Emerytury i system ubezpieczeń 1 1 EMERYTURA świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej.

Bardziej szczegółowo

9. Czy osoby pracujące na podstawie umowy zlecenia mogą wpłacać na IKE? Tak.

9. Czy osoby pracujące na podstawie umowy zlecenia mogą wpłacać na IKE? Tak. IKE Pytania/odpowiedzi dotyczące Indywidualnego Konta Emerytalnego 1. Co to jest IKE? Pełna nazwa to Indywidualne Konto Emerytalne Jest ono jednym z elementów III filaru systemu emerytalnego. Umożliwia

Bardziej szczegółowo

IKE można założyć bez względu na to, czy jest się uczestnikiem pracowniczego programu emerytalnego.

IKE można założyć bez względu na to, czy jest się uczestnikiem pracowniczego programu emerytalnego. Co trzeba wiedzieć o IKE? Kto może gromadzić oszczędności na IKE? Prawo do dokonywania wpłat na IKE przysługuje osobie fizycznej, która ukończyła 16 lat. Osoby małoletnie (w tym przypadku mowa jest o osobach

Bardziej szczegółowo

Fundusze inwestycyjne i emerytalne

Fundusze inwestycyjne i emerytalne Fundusze inwestycyjne i emerytalne WYKŁAD 8 FUNDUSZE EMERYTALNE W SYSTEMIE EMERALNYMY CEL I STRUKTURA SYSTEMU EMERYTALNEGO (1) Pojęcie ogólne: ogół planów (programów) wypłacających świadczenia emerytalne.

Bardziej szczegółowo

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia Część I finasowanie Emerytury: } Część I: Finansowanie } Część II: Świadczenia I. Wprowadzenie. Fundusz społeczny- pojęcie funduszu społecznego, udział w tworzeniu funduszu i prawie do świadczeń z niego

Bardziej szczegółowo

CO ZROBIĆ, ŻEBY SIĘ UDAŁO? Emerytalne Konto Oszczędnościowe sposobem na wyższą emeryturę

CO ZROBIĆ, ŻEBY SIĘ UDAŁO? Emerytalne Konto Oszczędnościowe sposobem na wyższą emeryturę CO ZROBIĆ, ŻEBY SIĘ UDAŁO? Emerytalne Konto Oszczędnościowe sposobem na wyższą emeryturę III filar emerytalny ewolucja systemu PRACOWNICZE PROGRAMY EMERYTALNE INDYWIDUALNE KONTA EMERYTALNE INDYWIDUALNE

Bardziej szczegółowo

Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Zasady gromadzenia oszczędności na IKZE

Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Zasady gromadzenia oszczędności na IKZE Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Zasady gromadzenia oszczędności na IKZE Jednym z dostępnych sposobów gromadzenia dodatkowych oszczędności na cele emerytalne jest

Bardziej szczegółowo

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia Część II świadczenia Emerytury: } Część I: Finansowanie } Część II: Świadczenia Filarowa konstrukcja ubezpieczeń społecznych model klasyczny : I filar - z budżetu państwa II filar ze składki pracodawców

Bardziej szczegółowo

Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN

Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN Słowo wstępu Zabezpieczenie emerytalne obywateli to obowiązek konstytucyjny państwa Bezpieczeństwo systemu

Bardziej szczegółowo

Temat: Myślałeś o emeryturze?

Temat: Myślałeś o emeryturze? Wszystkie scenariusze lekcji, komiksy i animacje są dostępne na: www.for.org.pl Temat: Myślałeś o emeryturze? Autor: Jolanta Czajkowska Poziom Szkoła ponadgimnazjalna Podstawa programowa kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie zwrotu z indywidualnego konta emerytalnego, na który przyjęto wypłatę transferową z pracowniczego programu emerytalnego

Opodatkowanie zwrotu z indywidualnego konta emerytalnego, na który przyjęto wypłatę transferową z pracowniczego programu emerytalnego Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Finansowego Opodatkowanie zwrotu z indywidualnego konta emerytalnego, na który przyjęto wypłatę transferową z pracowniczego programu emerytalnego

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY. uzyskane przez Zarząd. NSZZ PRC w temacie. emerytur - emerytur. pomostowych.

MATERIAŁY. uzyskane przez Zarząd. NSZZ PRC w temacie. emerytur - emerytur. pomostowych. Poznań, dnia 20-05-2013 r. MATERIAŁY uzyskane przez Zarząd NSZZ PRC w temacie emerytur - emerytur pomostowych. Pytania w sprawie emerytur pomostowych i wcześniejszych: 1. Pytanie czy takie warunki uprawniają

Bardziej szczegółowo

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne)

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) Zakres przedmiotowy systemu zabezpieczenia społecznego wyznacza katalog ryzyk społecznych: choroby macierzyństwa

Bardziej szczegółowo

Marek Połeć, 08.12.2010

Marek Połeć, 08.12.2010 Marek Połeć, 08.12.2010 2.1 od następstw nieszczęśliwych wypadków 2.2 na życie W obecnej rozwiniętej formie ubezpieczenia na życie są dopasowywane do indywidualnych potrzeb klienta. Głównymi celami tych

Bardziej szczegółowo

Grupowe (od 1999) Pracownicze programy emerytalne. Indywidualne konto emerytalne. Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego PPE IKE IKZE

Grupowe (od 1999) Pracownicze programy emerytalne. Indywidualne konto emerytalne. Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego PPE IKE IKZE Rodzaje kwalifikowanych programów emerytalnych PPE Grupowe (od 1999) Pracownicze programy emerytalne IKE Indywidualne (od II poł 2004) Indywidualne konto emerytalne IKZE Indywidulane (od stycznia 2012)

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE KONTA EMERYTALNE PORADNIK DLA KONSUMENTÓW

INDYWIDUALNE KONTA EMERYTALNE PORADNIK DLA KONSUMENTÓW INDYWIDUALNE KONTA EMERYTALNE PORADNIK DLA KONSUMENTÓW INDYWIDUALNE KONTA EMERYTALNE PORADNIK DLA KONSUMENTÓW Co należy wiedzieć przed zawarciem umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego Indywidualne

Bardziej szczegółowo

IKZE W SKRÓCIE DLACZEGO WARTO MIEĆ RACHUNEK IKZE W ING DOBROWOLNYM FUNDUSZU EMERYTALNYM

IKZE W SKRÓCIE DLACZEGO WARTO MIEĆ RACHUNEK IKZE W ING DOBROWOLNYM FUNDUSZU EMERYTALNYM QA/IKZEDFE/1/2012 IKZE W SKRÓCIE DLACZEGO WARTO MIEĆ RACHUNEK IKZE W ING DOBROWOLNYM FUNDUSZU EMERYTALNYM Informacje podstawowe Zyskujesz odczuwalną korzyść podatkową: wpłaty dokonywane na Rachunek Indywidualnego

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia na życie - praktycznie

Ubezpieczenia na życie - praktycznie Ubezpieczenia na życie - praktycznie W Polsce do podstawowych ubezpieczeń życiowych zalicza się: 1. Ubezpieczenia na życie i dożycie oraz mieszane tzn. ubezpieczenie zarówno terminowe jak i dożywotnie,

Bardziej szczegółowo

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury?

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury? Emerytura Zasady wyliczania wysokości emerytury to suma pieniędzy, którą będzie comiesięcznie otrzymywał ubezpieczony z ZUS w momencie, gdy nabędzie status emeryta. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych

Bardziej szczegółowo

IKE W SKRÓCIE DLACZEGO WARTO MIEĆ RACHUNEK IKE W ING DOBROWOLNYM FUNDUSZU EMERYTALNYM

IKE W SKRÓCIE DLACZEGO WARTO MIEĆ RACHUNEK IKE W ING DOBROWOLNYM FUNDUSZU EMERYTALNYM QA/IKEDFE/1/2012 IKE W SKRÓCIE DLACZEGO WARTO MIEĆ RACHUNEK IKE W ING DOBROWOLNYM FUNDUSZU EMERYTALNYM Nie płacisz podatku Belki, czyli podatku od zysków kapitałowych (warunki zwolnienia z podatku Belki

Bardziej szczegółowo

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO Poprawna diagnoza błędne wnioskowanie Centrum im. Adama Smitha 27 czerwca 2013 roku 1 Centrum wobec OFE Nie jesteśmy przeciwnikami OFE Jesteśmy zwolennikami

Bardziej szczegółowo

Ubez piecz enie ersalne saln D am a en e t n ow o a a S t S rat ra eg e i g a

Ubez piecz enie ersalne saln D am a en e t n ow o a a S t S rat ra eg e i g a Ubezpieczenie Uniwersalne Diamentowa Strategia 17 październik 2012 Diamentowa Strategia pozwoli Ci zabezpieczyć finansowo rodzinę przed utratą głównych dochodów w przypadku: inwalidztwa, poważnego zachorowania,

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE)

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) P R E Z E N T A C J A W Y N I K Ó W Z B A D A N I A T Y P U O M N I B U S D L A K O M I T E T U O B Y W AT E L S K I E J I N I C J AT Y W Y U S TA

Bardziej szczegółowo

kurier emerytalny newsletter członków otwartych funduszy emerytalnych Drodzy Państwo, Zapraszam do lektury, Małgorzata Rusewicz PREZES IGTE

kurier emerytalny newsletter członków otwartych funduszy emerytalnych Drodzy Państwo, Zapraszam do lektury, Małgorzata Rusewicz PREZES IGTE No3 grudzień 2015 kurier emerytalny newsletter członków otwartych funduszy emerytalnych Drodzy Państwo, Przekazujemy Państwu trzecie wydanie Kuriera Emerytalnego newslettera członków Funduszy Emerytalnych.

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych

Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych Skrócony opis lekcji Na zajęciach uczniowie poznają działanie funduszy inwestycyjnych, różne typy funduszy inwestycyjnych oraz opłacalność inwestycji

Bardziej szczegółowo

Gwarantowana Renta Kapitałowa (GRK) Kontakt: Maciej Lichoński 509 601 741

Gwarantowana Renta Kapitałowa (GRK) Kontakt: Maciej Lichoński 509 601 741 Gwarantowana Renta Kapitałowa (GRK) Kontakt: Maciej Lichoński 509 601 741 Gwarantowana Renta Kapitałowa Co to jest? Gwarantowana Renta Kapitałowa (GRK) to możliwość zasilania swojego domowego budżetu dodatkowymi

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. - Polskie emerytury są i będą bezpieczne, a finanse Polski zostały uratowane przed narastającym długiem publicznym - powiedział

Bardziej szczegółowo

Emerytura. Wyliczanie emerytury. Do kiedy stare emerytury? 2014-04-03. Zasady wyliczania wysokości emerytury

Emerytura. Wyliczanie emerytury. Do kiedy stare emerytury? 2014-04-03. Zasady wyliczania wysokości emerytury Emerytura Zasady wyliczania wysokości emerytury to suma pieniędzy, którą będzie comiesięcznie otrzymywał ubezpieczony z ZUS w momencie, gdy nabędzie status emeryta. Reforma ubezpieczeń społecznych podzieliła

Bardziej szczegółowo

Umowa o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego przez Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska S.A. (Umowa IKE)

Umowa o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego przez Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska S.A. (Umowa IKE) przez Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska S.A. (Umowa IKE) W dniu pomiędzy: Domem Maklerskim Banku Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie 00-517, przy ul. Marszałkowskiej 78/80, zarejestrowaną

Bardziej szczegółowo

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie.

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie. Fundusze inwestycyjne to instytucje, które zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje oszczędności każdy, kto nie chce ich trzymać w skarpecie. Wynajęci

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7.

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokaty 1. Co to jest lokata? Spis treści 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokata progresywna 8. Lokata rentierska

Bardziej szczegółowo

Poz. 1717. Szczawno-Zdrój, 19 lutego 2014 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Poz. 1717. Szczawno-Zdrój, 19 lutego 2014 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych Poz. 1717 Szczawno-Zdrój, 19 lutego

Bardziej szczegółowo

ODKŁADAMY NA KONCIE OSZCZĘDNOŚCIOWYM

ODKŁADAMY NA KONCIE OSZCZĘDNOŚCIOWYM Zadanie: ODKŁADAMY NA KONCIE OSZCZĘDNOŚCIOWYM Cel zadania: przybliżenie uczniom zagadnień związanych z zakładaniem i korzystaniem z konta bankowego oraz oszczędnościowego. Poszukiwanie najkorzystniejszej

Bardziej szczegółowo

Temat: Państwo przyjazne dla przedsiębiorców?

Temat: Państwo przyjazne dla przedsiębiorców? Wszystkie scenariusze lekcji, komiksy i animacje są dostępne na: www.for.org.pl Temat: Państwo przyjazne dla przedsiębiorców? Autor: Krystyna Brząkalik Poziom szkoła ponadgimnazjalna Podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

1. Na podstawie jakiej umowy opiera się system emerytalny w Polsce? A. emerytalnej B. rentowej C. pokoleniowej D. pracowniczej

1. Na podstawie jakiej umowy opiera się system emerytalny w Polsce? A. emerytalnej B. rentowej C. pokoleniowej D. pracowniczej KONKURS P.T. ZADBAJ O SWOJĄ FINANSOWĄ PRZYSZŁOŚĆ SPONSOREM KONKURSU JEST AVIVA PRZEDSTAWICIELSTWO W BIELSKU BIAŁEJ (OSOBY ODPOWIEDZIALNE Z AVIVA DORADCY FINANSOWI MAGDALENA MIROSŁAWSKA I MAREK WIELGUS)

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 3. W jaki sposób możemy oszczędzać na starość Averting (1994), Góra (2003), Muszalski (2004) CBOS, Polacy o dodatkowym oszczędzaniu na emeryturę, BS/77/2010 dr Grzegorz

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWY O PROWADZENIE INDYWIDUALNEGO KONTA EMERYTALNEGO NR OWU/IK05/1/2013

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWY O PROWADZENIE INDYWIDUALNEGO KONTA EMERYTALNEGO NR OWU/IK05/1/2013 OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWY O PROWADZENIE INDYWIDUALNEGO KONTA EMERYTALNEGO NR OWU/IK05/1/2013 Spis treści Informacje podstawowe 3 Dlaczego warto mieć Rachunek IKE 3 Informacje podstawowe 3 Zmiany

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWY O PROWADZENIE INDYWIDUALNEGO KONTA ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO NR OWU/IZ03/2012 Spis treści DLACZEGO WARTO MIEĆ RACHUNEK IKZE: Dlaczego warto mieć rachunek IKZE Informacje

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

Najczęściej zadawane pytania dotyczące PPE

Najczęściej zadawane pytania dotyczące PPE Najczęściej zadawane pytania dotyczące PPE 1. Kto może przystąpić do PPE w Azotach Tarnów? Do PPE może przystąpić każdy pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę, który zatrudniony jest w Azotach

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste.

Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste. Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste. Autor: Maciej Rogala Czy fundusz inwestycyjny jest ofertą dla Ciebie? Sprawdź to, zanim powierzysz mu pieniądze... Oceń fundusz inwestycyjny pod kątem swoich

Bardziej szczegółowo

Temat: Wcześniejsze emerytury dobrodziejstwo czy przekleństwo?

Temat: Wcześniejsze emerytury dobrodziejstwo czy przekleństwo? Temat: Wcześniejsze emerytury dobrodziejstwo czy przekleństwo? Autor: Beata Łuba Krolik Poziom Szkoła ponadgimnazjalna Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół ponadgimnazjalnych Podstawy przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

System emerytalny w Polsce FINANSE. bez barier

System emerytalny w Polsce FINANSE. bez barier System emerytalny w Polsce FINANSE bez barier FINANSE bez barier System emerytalny w Polsce Monika Hołowińska Warszawa 2012 Autor: Monika Hołowińska Koordynator projektu: Magdalena Bak Skład i łamanie:

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWY O PROWADZENIE INDYWIDUALNEGO KONTA EMERYTALNEGO NR OWU/IK03/1/2012 Spis treści DLACZEGO WARTO MIEĆ RACHUNEK IKE: Dlaczego warto mieć rachunek IKE Zmiany w umowie Wypłaty

Bardziej szczegółowo

Osoby, które dopiero wchodzą na rynek pracy, będą mogły w ciągu 3 miesięcy podjąć decyzję, czy chcą zostać członkami OFE.

Osoby, które dopiero wchodzą na rynek pracy, będą mogły w ciągu 3 miesięcy podjąć decyzję, czy chcą zostać członkami OFE. Co zakłada proponowana przez rząd reforma? W ramach gruntowanej przebudowy II filaru (OFE) rząd proponuje: przeniesienie obligacji skarbowych i papierów dłużnych gwarantowanych przez Skarb Państwa, z OFE

Bardziej szczegółowo

TWOJE KONTO W ZUS CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ

TWOJE KONTO W ZUS CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ TWOJE KONTO W ZUS CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ Każdy ubezpieczony posiada indywidualne konto w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. TWOJE KONTO W ZUS. CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ Konto ubezpieczonego zakładane jest

Bardziej szczegółowo

Twój osobisty fundusz emerytalny

Twój osobisty fundusz emerytalny Twój osobisty fundusz emerytalny Autor: Adam Jagielnicki Pewne pieniądze w niepewnych czasach! Emerytura to dla wielu z nas upragniony koniec pracy zawodowej. Ma to być okres życia, który będziemy mogli

Bardziej szczegółowo

Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych

Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych Michał Boni, Minister-członek Rady Ministrów Warszawa, 24 stycznia 2011 r. Zmieniane akty prawne ustawa z

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

Polscy Giganci BIS. Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności: Wiek: Zwrot kapitału: 18-77 lat

Polscy Giganci BIS. Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności: Wiek: Zwrot kapitału: 18-77 lat produkt strukturyzowany Polscy Giganci BIS Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Euro Bank S.A. Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Europa S.A. Okres Odpowiedzialności:

Bardziej szczegółowo

Regulamin rachunków systematycznego oszczędzania Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo- Kredytowej Beskidy w Bielsku Białej

Regulamin rachunków systematycznego oszczędzania Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo- Kredytowej Beskidy w Bielsku Białej Załącznik do uchwały Zarządu nr 7/XIV/10 z dnia 31.05.2010r. Regulamin rachunków systematycznego oszczędzania Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo- Kredytowej Beskidy w Bielsku Białej Regulamin obowiązuje

Bardziej szczegółowo

Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych. Inwestowanie w Multiportfele to szereg korzyści prawno-podatkowych

Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych. Inwestowanie w Multiportfele to szereg korzyści prawno-podatkowych Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych Oprócz wielu możliwości inwestowania swojego kapitału jedną z lepszych form stanowią otwarte fundusze inwestycyjne. Programy SKANDII i AEGONA pozwalają

Bardziej szczegółowo

kurier emerytalny newsletter członków otwartych funduszy emerytalnych Drodzy Państwo, Zapraszam do lektury, Małgorzata Rusewicz PREZES IGTE

kurier emerytalny newsletter członków otwartych funduszy emerytalnych Drodzy Państwo, Zapraszam do lektury, Małgorzata Rusewicz PREZES IGTE N o 2 sierpień 2015 kurier emerytalny newsletter członków otwartych funduszy emerytalnych Drodzy Państwo, Przekazujemy Państwu drugie wydanie Kuriera Emerytalnego newslettera członków Funduszy Emerytalnych.

Bardziej szczegółowo

dochody budżetu państwa). Osoby urodzone po 1948 r. z chwilą osiągnięcia tego wieku uzyskują prawo do emerytury ustalanej w myśl zreformowanych

dochody budżetu państwa). Osoby urodzone po 1948 r. z chwilą osiągnięcia tego wieku uzyskują prawo do emerytury ustalanej w myśl zreformowanych Przeliczanie emerytur Każdy emeryt ma prawo do przeliczenia swojego świadczenia. Musi spełnić jednak określone warunki. O sytuacjach, w których ZUS obliczy nową wysokość emerytury, mówi Eliza Skowrońska

Bardziej szczegółowo

Informacja aktualizacyjna dotycząca zasad funkcjonowania pracowniczego programu emerytalnego w Uniwersytecie Śląskim

Informacja aktualizacyjna dotycząca zasad funkcjonowania pracowniczego programu emerytalnego w Uniwersytecie Śląskim Załącznik do Pisma Rektora UŚ znak DOP.065.17.2012 z dnia 3 sierpnia 2012 r. Informacja aktualizacyjna dotycząca zasad funkcjonowania pracowniczego programu emerytalnego w Uniwersytecie Śląskim Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Twoja emerytura, Twój wybór

Twoja emerytura, Twój wybór 1 Twoja emerytura, Twój wybór Jak działa system emerytalny? 2 Kiedy się starzejemy, praca i zarabianie pieniędzy stają się coraz trudniejsze. To dlatego większość państw na świecie ma system emerytalny.

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto mieć to ubezpieczenie?

Dlaczego warto mieć to ubezpieczenie? QA/FIR/1/2011 STRATEGIA LWA W SKRÓCIE Dlaczego warto mieć to ubezpieczenie? Strategia Lwa to elastyczne ubezpieczenie, które może zapewnić Twoim bliskim ochronę finansową w przypadku Twojej śmierci, a

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych Spis treści Wstęp....................................... 11 ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego........................... 13 1.1. Prawne podstawy zabezpieczenia społecznego.............

Bardziej szczegółowo

Młodzi Przedsiębiorczy program nauczania Ekonomii w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS

Młodzi Przedsiębiorczy program nauczania Ekonomii w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS ZUS zajmuje się przyznawaniem i wypłatą: emerytur i rent zasiłków chorobowych, macierzyńskich opiekuńczych, pogrzebowych świadczeń przedemerytalnych,

Bardziej szczegółowo

Forma prawna Agent Ubezpieczyciel. Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności Wiek Zwrot kapitału. 18-77 lat (włącznie)

Forma prawna Agent Ubezpieczyciel. Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności Wiek Zwrot kapitału. 18-77 lat (włącznie) produkt strukturyzowany Kurs na Amerykę Forma prawna Agent Ubezpieczyciel indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Euro Bank S.A. Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Europa S.A. Okres Odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH W STATUCIE METLIFE AMPLICO DOBROWOLNEGO FUNDUSZU EMERYTALNEGO

OGŁOSZENIE O ZMIANACH W STATUCIE METLIFE AMPLICO DOBROWOLNEGO FUNDUSZU EMERYTALNEGO OGŁOSZENIE O ZMIANACH W STATUCIE METLIFE AMPLICO DOBROWOLNEGO FUNDUSZU EMERYTALNEGO Na podstawie 18 ust. 1 Statutu MetLife Amplico Dobrowolny Fundusz Emerytalny ogłasza zmiany w Statucie MetLife Amplico

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Wielofilarowe systemy emerytalne na przykładzie włoskiego i polskiego systemu emerytalnego. Mgr Joanna Plak WSP TWP w Warszawie

Wielofilarowe systemy emerytalne na przykładzie włoskiego i polskiego systemu emerytalnego. Mgr Joanna Plak WSP TWP w Warszawie Wielofilarowe systemy emerytalne na przykładzie włoskiego i polskiego systemu emerytalnego. Mgr Joanna Plak WSP TWP w Warszawie Plan prezentacji. 1. Wyjaśnienie znaczenia pojęcia: wielofilarowy system

Bardziej szczegółowo

Co chcemy osiągnąć odkładając pieniądze w III filarze...?

Co chcemy osiągnąć odkładając pieniądze w III filarze...? Czym należy się kierować wybierając ubezpieczenie emerytalne...? Zdecydować się na Indywidualne Konto Emerytalne (IKE), polisę Unit-linked, inwestować w akcje, fundusze inwestycyjne, nieruchomości i złoto...?

Bardziej szczegółowo

Twoje inwestycje. Kapitalna Przyszłość. Program systematycznego oszczędzania

Twoje inwestycje. Kapitalna Przyszłość. Program systematycznego oszczędzania Twoje inwestycje Kapitalna Przyszłość Program systematycznego oszczędzania 2/ Różnica między niemożliwym a możliwym leży w ludzkiej determinacji. / Tommy Lasorda Kapitalna przyszłość Kapitalna Przyszłość

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców

db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców Rachunek db Firma z Przyszłością Dla kogo jest to interesujące rozwiązanie: Przedsiębiorcy prowadzący działalność

Bardziej szczegółowo

Emerytura w powszechnym wieku emerytalnym dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r.

Emerytura w powszechnym wieku emerytalnym dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. dr I. A. Wieleba Emerytura w powszechnym wieku emerytalnym dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. Osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. mogą nabyć prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym,

Bardziej szczegółowo

www.filmotekaszkolna.pl

www.filmotekaszkolna.pl Temat: Jak zbudować dobre relacje z rodzicami? Rozważania na podstawie filmu Ojciec Jerzego Hoffmana Opracowanie: Lidia Banaszek Etap edukacyjny: ponadgimnazjalny Przedmiot: godzina wychowawcza Czas: 2

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Złoża Zysku

lokata ze strukturą Złoża Zysku lokata ze strukturą Złoża Zysku Lokata ze strukturą to wyjątkowa okazja, aby pomnożyć swoje oszczędności w bezpieczny sposób. Lokata ze strukturą Złoża Zysku to produkt łączony, składający się z promocyjnej

Bardziej szczegółowo

Komunikat Rzecznik Praw Obywatelskich w sprawie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego (RPO-571564-07/III/LN)

Komunikat Rzecznik Praw Obywatelskich w sprawie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego (RPO-571564-07/III/LN) Komunikat Rzecznik Praw Obywatelskich w sprawie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego (RPO-571564-07/III/LN) 1. Przedmiot wniosku Skierowany do Trybunału Konstytucyjnego dotyczy stwierdzenia niezgodności

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ DYSPOZYCJI FINANSOWYCH OSZCZĘDZAJĄCEGO NA IKE

FORMULARZ DYSPOZYCJI FINANSOWYCH OSZCZĘDZAJĄCEGO NA IKE FORMULARZ DYSPOZYCJI FINANSOWYCH OSZCZĘDZAJĄCEGO NA IKE FORMULARZ DYSPOZYCJI FINANSOWYCH OSZCZĘDZAJĄCEGO NA IKE () Formularz wypełnić DRUKOWANYMI LITERAMI, a w odpowiednich polach wstawić znak X. Pola

Bardziej szczegółowo

Umowa o prowadzenie indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego przez Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska S.A.

Umowa o prowadzenie indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego przez Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska S.A. Umowa o prowadzenie indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego przez Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska S.A. (Umowa IKZE) W dniu pomiędzy: Domem Maklerskim Banku Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT ANALIZ EKONOMICZNYCH I PROGNOZ ANALIZA ROZLICZNIE SKŁADEK EMERYTALNYCH WPŁACANYCH DO ZUS I OFE ZA OKRES LIPIEC 1999 CZERWIEC WARSZAWA, LISTOPAD r. Analiza

Bardziej szczegółowo