Potranslacyjne modyfikacje białek i ich losy wkomórce

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Potranslacyjne modyfikacje białek i ich losy wkomórce"

Transkrypt

1 Rozdział 28 Potranslacyjne modyfikacje białek i ich losy wkomórce Wewnątrzkomórkowy transport białek oraz ich wydzielanie Losy cząsteczki białka p owsta jącego w pro cesie translacji są do p ewnego stopnia zaprogramowane w zapisie genowym w p ostaci sekwencji kilku kilkunastu aminokwasów. d tych sekwencji zależy czy białko p ozostanie w cytozolu lub p owędruje do organelli (np. do mito chondriów), alb o wreszcie czy zostanie wbudowane w błony czy też wydzielone z komórki. Wyróżnić można dwie główne drogi białek w komórce przedstawione na Rys Białka: cytoplazmatyczne jądrowe mitochondrialne plastydów peroksysomów Białka: wydzielnicze błony komórkowej ER aparatu Golgiego lizosomów uwalniane do cytoplazmy transport potranslacyjny przechodzą przez ER transport ko-translacyjny Rysunek 28-1: Dwie grupy białek wyróżnione ze względu na miejsce translacji i p óźniejsze losy. Białka pierwszej grupy p owsta ją na p olisomach utworzonych w cytoplazmie, p o zakończeniu translacji są uwalniane do cytoplazmy i alb o w niej p ozosta ją (białka cytoplazmatyczne), alb o są kierowane do róż- Peptyd nych przedziałów komórkowych. Białka drugiej grupy są syntetyzowane sygnałowy na ryb osomach przylega jących do szorstkiej siateczki śró dplazmatycznej (RER, ang.roughendoplasmicreticulum ) i już w trakcie syntezy są kierowane do wnętrza kanałów siateczki. Wiele z tych białek to białka wydzielnicze i białka błonowe, ale także białka funkcjonujące w obrębie siateczki śró dplazmatycznej, aparatu Golgiego czy trafia jące do lizosomów. Wszystkie białka tej grupy zawiera ją na jczęściej na -końcu charakterystyczną sekwencję określaną jakopeptyd sygnałowy. Znane są także sekwencje, kierujące białka do p oszczególnych organelli, określane jakosekwencje sygnałowe, adresowe lub kierujące (Tab ela 28-1).

2 360 Potranslacyjne modyfikacje białek i ich losy w komórce Tabela 28-1: ekwencje kierujące białka do p oszczególnych przedziałów komórkowych Adres ekwencja Umiejscowienie w łańcuchu Do ER (i dalej) p eptyd sygnałowy -koniec Białka siateczki KDEL (Lys-Asp-Glu-Leu) -koniec Do jądra sekwencja aa zasadowych np. KKKRK wewnątrz łańcucha Do mito chondriów sekw. aa hydrofob owych i zasadowych np. MLLRQIRFFKPATRTLRY* -koniec Do p eroksysomów KL (er-lys-leu) blisko -końca Do lizosomów mannozo-6-p (przyłączona do sp ecyficznej domeny) *wyróżniono aminokwasy zasadowe domena utworzona przez kilka sekwencji wewnątrz łańcucha Peptydy sygnałowe różnych białek ma ją p o dobną budowę (Rys. 28-2) i są o dp owiedzialne za to, że ryb osom, który rozp o czął syntezę białka wydzielniczego (jak np. albumina wydzielana przez komórki wątroby czy insulina wydzielana przez komóreki β trzustki), przyłączy się do siateczki śró dplazmatycznej. peptydaza sygnałowa p e p t y d s y g n a ł o w y metionina reszta aminokwasowa zasadowa (Arg, Lys) dowolny aminokwas reszta aminokwasowa apolarna mała reszta aminokwasowa apolarna (np. Ala) Rysunek 28-2: Przykładowy p eptyd sygnałowy. W pro cesie kierującym ryb osom do ER uczestniczy para białek: RP cząstka rozp ozna jąca sygnał (ang.ignalrecognitionparticle ) oraz jej receptor, hetero dimer wbudowany w błonę ER (Rys. 28-3). RP rozp ozna je p eptyd sygnałowy wynurza jący się z ryb osomu, wiąże go, a p o- tem wiąże się ze swoim receptorem w błonie siateczki. astępnie do cho dzi do przeniesienia ryb osomu nakanał translokonu struktury utworzonej przez trzy cząsteczki białka ec61α przy Kanał translokonu wsp ółudziale białek ec61β i γ. Peptyd sygnałowy zosta je zakotwiczony w kanale translokonu, a syntetyzowany łańcuch p olip eptydowy wydłuża się do światła siateczki. Po zakończeniu syntezy białka rozpuszczalnego (synteza białek błonowych jest bardziej złożona) p eptyd sygnałowy ulega

3 28.1. Wewnątrzkomórkowy transport białek oraz ich wydzielanie 361 przeniesieniu p oza obręb kanału, gdzie do cho dzi do proteolizy wiązania p omiędzy p eptydem sygnałowym i resztą cząsteczki białka przez swoisty enzym,peptydazę sygnałową (Rys. 28-4). peptyd sygnałowy RP Rybosom błona ER Rysunek 28-3: ddziaływanie RP receptor RP warunkuje syntezę białek wydzielniczych na ryb osomach związanych z siateczką śró dplazmatyczną. receptor RP A B mra błona ER błona ER translokon peptyd sygnałowy D peptydaza sygnałowa Rysunek 28-4: Etapy syntezy białka wydzielniczego.a, ryb osom wiąże się z translokonem. Kanał, przez który białko wynurza się z ryb osomu, zosta je umiejscowiony b ezp o- średnio nad kanałem translokonu. Peptyd sygnałowy zakotwicza się w kanale translokonu. B, łańcuch p olip eptydowy jest syntetyzowany do wnętrza ER., p o zakończonej syntezie następuje przesunięcie p eptydu sygnałowego z kanału do błony i o dcięcie go przez p eptydazę sygnałową, co skutkuje uwolnieniem rozpuszczalnego białka do światła ER. D, p o wędrówce i do jrzewaniu w ER i aparacie Golgiego białko zostanie wydzielone na zewnątrz komórki. -koniec p olip eptydu; -koniec p olip eptydu.

4 362 Potranslacyjne modyfikacje białek i ich losy w komórce Badania nad rolą szorstkiej siateczki śró dplazmatycznej w wydzielaniu białek zainicjował George Palade (agro da obla w 1974 r.), a kontynuował jego uczeń G ünter Blob el, który wyjaśnił reguły wewnątrzkomórkowego transp ortu i segregacji białek oraz mechanizm translokacji p eptydu przez błonę siateczki (agro da obla w 1999 r.) Potranslacyjne modyfikacje białek Do dziś p oznano kilkadziesiąt różnych p otranslacyjnych mo dyfikacji białek. Wśró d nich można wyróżnić: ieo dwracalne mo dyfikacjewarunkujące natywną, funkcjonalną strukturę białka (np. przyłączenie hemu do białkowego łańcucha cyto chromu, hydroksylacja proliny i lizyny prokolagenu). Te mo dyfikacje następują jeszcze w trakcie lub zaraz p o translacji białka. dwracalne mo dyfikacjeregulujące aktywność czy funkcję białka (np. fosforylacja, acetylacja). ieo dwracalne mo dyfikacjeprowadzące do degradacji białka (p oliubikwitynacja). Wiele p otranslacyjnych mo dyfikacji wymyka się tej klasyfikacji. p. glikozylacja dla niektórych białek b ędzie warunkować ich aktywność, a dla innych b ędzie jedynie ułatwiać do jrzewanie i chronić przed degradacją proteolityczną. Ro dza j mo dyfikacji cząsteczki białka jest w dużym stopniu determinowany miejscem jego syntezy: innym mo dyfikacjom ulega ją białka uwalniane do cytoplazmy, a innym białka wędrujące przez kanały siateczki endoplazmatycznej i aparatu Golgiego. ząsteczki obu grup białek ulega ją p o dczas syntezy fałdowaniu przyjmują natywną trzeciorzędową, a niektóre czwartorzędową strukturę. Pomaga ją im w tym pro cesiebiałka opiekuńcze, czaperony (ang. chaperones ), wśró d których wio dącą rolę w komórkach eukariotycznych o dgrywa ją białka z ro dziny Hsp70. W siateczce śró dplazmatycznej, opró cz białka opiekuńczego Bip (z rodziny Hsp70), dużą rolę o dgrywa ją kalneksyna i kalretikulina białka opiekuńcze dla glikoprotein. Dla przyjęcia prawidłowej struktury białek istotna jest również aktywność enzymu PDI, izomerazy disiarczkowej białek (ang.proteindisulfideisomerase ). Enzym ten (występujący tylko w ER) może zmienić układ mostków disiarczkowych w syntetyzowanym białku dzięki o ddziaływaniu swo jej reszty cysteiny z mostkiem disiarczkowym białka (Rys. 28-5). Inny typ izomeraz izomerazy p eptydylo-prolilowe występujące zarówno w ER, jak i cytoplazmie, zmienia ją konformację wiązania p eptydowego przy reszcie proliny z trans na cis, umożliwia jąc tym samym sp ecyficzne zgięcie łańcucha p olip eptydowego.

5 28.2. Potranslacyjne modyfikacje białek 363 PDI PDI PDI PDI Rysunek 28-5: Rearanżacja mostków disiarczkowych przez PDI schemat. Jedną z na jp owszechniejszych mo dyfikacji zacho dzących w ER jest glikozylacja (patrz Rozdział 17.5); ogromna większość białek przecho dzących przez ER ulega tej mo dyfikacji (znanym wyjątkiem jest albumina). iektóre reszty cukrowe glikoprotein ma ją właściwości kierowania białka do przedziałów subkomórkowych mannozo-6-fosforan jest sygnałem do przekazania cząsteczki glikoproteiny do lizosomów. W pro cesach transp ortu i segregacji białek (ang. intracel lular trafficking ) ogromną rolę o dgrywa ją receptory błonowe i system p ęcherzyków wywo dzących się z siateczki śró dplazmatycznej i cystern Golgiego. Inną istotną mo dyfikacją niektórych białek (zacho dzącą w aparacie Golgiego i p ęcherzykach sekrecyjnych) jestograniczona proteoliza. Usunięcie -końcowego fragmentu (lub w przypadku insuliny wewnętrznego fragmentu p eptydu) prowadzi do przyjęcia przez białko aktywnej konformacji. Zjawisko to dotyczy wielu enzymów proteolitycznych i hormonów pro dukowanych w formie tzw. probiałek (Rys. 28-6). p r e p r o b i a ł k o sekwencja pre sekwencja pro sekwencja dojrzałego białka Rysunek 28-6: chemat budowy białka wydzielniczego pro dukowanego w formie nieaktywnego prekursora. W pro cesie do jrzewania białka na j- pierw zosta je o dcięta sekwencja pre (zawiera jąca p eptyd sygnałowy), a następnie sekwencja pro. Jeśli sekwencja pro zna jduje się przy - końcu białka białko do jrzałe b ędzie p o jedynczym łańcuchem p olip eptydowym różniącym się -końcem o d swo jej proformy. Jeśli sekwencja pro zna jduje się wewnątrz łańcucha, to do jrzałe białko b ędzie zbudowane z dwó ch łańcuchów p olip eptydowych, często (jak w przypadku insuliny) p ołączonych mostkami disiarczkowymi. Innym typ em p otranslacyjnych mo dyfikacji białek jest przyłączenie do nich hydrofob owych fragmentów p ozwala jących na zakotwiczenie p o- lip eptydów w błonie. Przyłączeniekotwicy GPI (glikozylofosfatydyloinozytolowej, ang.glycosylphosphatidylinositol ) do p ewnych białek, zacho dzącewewnątrz ER, p owo duje, że białka te nie ulega ją wydzieleniu lecz p ozosta ją zakotwiczone w błonie komórkowej na zewnątrz komórki Kotwice białek błonowych

6 364 Potranslacyjne modyfikacje białek i ich losy w komórce (Rys. 28-7). Do tak zakotwiczonych białek należą na przykład: D14 receptor LP, PH20 hialuronidaza plemników, niektóre metaloproteazy macierzy zewnątrzkomórkowej, białka p owierzchni błony pierwotniaków (Toxoplasma, Leishmania ) czy białko prionowe PrP. Białka związane z błoną przez kotwicę GPI mogą być uwalniane przez fofosfolipazy lub D rozp ozna jące fosfatydyloinozytol. inozytol P P P reszta fosforanowa etanoloamina cukry i aminocukry błona komórkowa Rysunek 28-7: Kotwica GPI. Wiązanie kowalencyjne tworzy się p omiędzy grupą aminową etanoloaminy, a grupą karb oksylową -końcowego aminokwasu białka. atomiast białka kierowane do cytoplazmy mogą ulegać zakotwiczeniu w błonie komórkowej o d wewnątrz komórki, a także w błonach organelli komórkowych przez przyłączenie kwasu mirystynowego (do - końca), kwasu palmitynowego (do reszt cysteiny wewnątrz łańcucha p eptydowego) lub związków izoprenowych: farnezylu lub geranylogeranylu (do reszt cysteiny blisko -końca białka) (Rys. 28-8). Znaczenie przyłączania tego typu kotwic nie musi się ograniczać do umożliwienia błonowej lokalizacji białka, ale może mieć znaczenie regulatorowe, gdyż palmitylacji ulega ją między innymi receptory siedmiokrotnie przebija jące błonę komórkową (tzw. receptory metab otrop owe). Mimo że synteza każdego białka zaczyna się o d metioniny, ten aminokwas rzadko występuje na -końcu do jrzałego białka. Dzieje się tak na skutek działania p eptydazy sygnałowej lub sp ecyficznych aminop eptydaz usuwa jących pierwszy (p eptydaza metioninowa) ewentualnie także kolejny aminokwas. Usunięcie metioniny może warunkować mirystylację przyłączenie kwasu mirystynowego zacho dzi wówczas, gdy usunięcie metioniny o dsłoni glicynę (istotny jest także aminokwas w p ozycji 6, patrz Rys. 28-8). a jlepiej zbadaną o dwracalną mo dyfikacją białek, regulującą ich aktywność jest fosforylacja (omawiana w zęści I i I I). oraz więcej uwagi badaczy przycią gaacetylacja i metylacja mo dyfikacje dotyczące głównie (cho ć nie tylko) białek jądrowych. Wzórmetylacji i acetyla-

7 28.2. Potranslacyjne modyfikacje białek 365 cji histonów w danym obszarze chromatyny jest kluczowy dla pro cesu transkryp cji genów zna jdujących się w tym miejscu. H -Gly-X-X-X-er/Thr kotwica mirystylowa (14) -ys kotwica palmitylowa (16) ys H 3 kotwica farnezylowa (15) ys H 3 kotwica geranylogeranylowa (20) Rysunek 28-8: p osoby zakotwiczania białek wewnątrzkomórkowych w błonach. Białka zdenaturowane, nieprawidłowo sfałdowane lub rozp oznawane jako ob ce są kierowane do całkowitejdegradacji w proteasomie przez naznaczenie ich na dro dzepoliubikwitynacji (patrz: Rozdział 7.2.3). Polega Rola ona na kowalencyjnym p ołączeniu ubikwityny (Ub), 76-aminokwasowego ubikwitynacji p owszechnie występującego p olip eptydu, do grupy ω-h 2 reszty lizyny danego białka. Do pierwszej przyłączonej Ub zosta ją przyłączone kolejne cząsteczki Ub (przez resztę lizyny 48 ubikwityny). Ten typ kierowania do degradacji dotyczy również białek krótkożyjących, zawiera jącychdegrony sygnały degradacji. ajlepiej poznanym degronem jest -degron stanowiący po prostu -końcowy aminokwas białka. Degradacja zachodzi zgodnie z regułą -końca(ang. the -end rule): jeśli - końcowym aminokwasem białka jest aminokwas zasadowy(arg, Lys, His) lub aminokwas o dużej hydrofobowej grupie bocznej(leu, Ile, Trp, Tyr, Phe) to takie białko ulega szybkiej degradacji. ho ć p o czątkowo przypuszczano, że ubikwitynacja prowadzi zawsze do degradacji białka, to jednak p óźniejsze badania wykazały, że w zależności o d sp osobu przyłączenia tego p olip eptydu do cząsteczki białka, Ub może p ełnić również funkcje regulujące jego aktywność (Rys. 28-9).

8 366 Potranslacyjne modyfikacje białek i ich losy w komórce Mono-Ub K Endocytoza aprawa DA Regulacja histonów białko ulegające ubikwitynacji Multi-Ub K K K Endocytoza K ubikwityna reszta lizyny Poli-Ub K K48 - degradacja K63 - naprawa DA endocytoza Rysunek 28-9: Różne funkcje ubikwitynacji. Po jedyncza cząsteczka ubikwityny przyłączona do jednej reszty lizyny w białku (monoubikwitynacja) reguluje aktywność histonów oraz białek zaangażowanych w endocytozę i naprawę DA. Po jedyncze cząsteczki ubikwityny przyłączone do kilku reszt lizyny w białku (multiubikwitynacja) reguluje aktywność białek zaangażowanych w endo cytozę. W przypadku p oliubikwitynacji: jeśli kolejne cząsteczki Ub przyłącza ją się do już związanej z białkiem Ub p oprzez reszty lizyny 48 stanowi to sygnał do degradacji; jeśli kolejne reszty Ub przyłącza ją się p oprzez Lys 63 zacho dzi regulacja aktywności niektórych białek zaangażowanych w endo cytozę i naprawę DA.

Przedziały wewnątrzkomórkowe siateczka śródplazmatyczna (ER)

Przedziały wewnątrzkomórkowe siateczka śródplazmatyczna (ER) Przedziały wewnątrzkomórkowe siateczka śródplazmatyczna (ER) Pochodzenie ER inwaginacja błony - (kanały trnslokacyjne) i rozrost cysterny spłaszczone woreczki tubule Siateczka śródplazmatyczna retikulum

Bardziej szczegółowo

Przedziały wewnątrzkomórkowe siateczka śródplazmatyczna (ER) Pochodzenie ER

Przedziały wewnątrzkomórkowe siateczka śródplazmatyczna (ER) Pochodzenie ER Przedziały wewnątrzkomórkowe siateczka śródplazmatyczna (ER) Pochodzenie ER inwaginacja błony - (kanały trnslokacyjne) i rozrost cysterny spłaszczone woreczki tubule Siateczka śródplazmatyczna retikulum

Bardziej szczegółowo

Przedziały komórkowe siateczka endoplazmatyczna (ER)

Przedziały komórkowe siateczka endoplazmatyczna (ER) Pochodzenie ER Przedziały komórkowe siateczka endoplazmatyczna (ER) inwaginacja błony - (kanały trnslokacyjne) i rozrost cysterny spłaszczone woreczki tubule Siateczka śródplazmatyczna retikulum endoplazmatyczne

Bardziej szczegółowo

Przedziały wewnątrzkomórkowe siateczka śródplazmatyczna (ER)

Przedziały wewnątrzkomórkowe siateczka śródplazmatyczna (ER) Przedziały wewnątrzkomórkowe siateczka śródplazmatyczna (ER) Pochodzenie ER inwaginacja błony - (kanały trnslokacyjne) i rozrost cysterny spłaszczone woreczki tubule Siateczka śródplazmatyczna retikulum

Bardziej szczegółowo

Przedziały komórkowe siateczka endoplazmatyczna (ER)

Przedziały komórkowe siateczka endoplazmatyczna (ER) Przedziały komórkowe siateczka endoplazmatyczna (ER) Pochodzenie ER inwaginacja błony - (kanały trnslokacyjne) i rozrost cysterny spłaszczone woreczki tubule Siateczka śródplazmatyczna retikulum endoplazmatyczne

Bardziej szczegółowo

Przegląd budowy i funkcji białek

Przegląd budowy i funkcji białek Przegląd budowy i funkcji białek Co piszą o białkach? Wyraz wprowadzony przez Jönsa J. Berzeliusa w 1883 r. w celu podkreślenia znaczenia tej grupy związków. Termin pochodzi od greckiego słowa proteios,

Bardziej szczegółowo

Nośnikiem informacji genetycznej są bardzo długie cząsteczki DNA, w których jest ona zakodowana w liniowej sekwencji nukleotydów A, T, G i C

Nośnikiem informacji genetycznej są bardzo długie cząsteczki DNA, w których jest ona zakodowana w liniowej sekwencji nukleotydów A, T, G i C MATERIAŁ GENETYCZNY KOMÓRKI BIOSYNTEZA BIAŁEK MATERIAŁ GENETYCZNY KOMÓRKI Informacja genetyczna - instrukcje kierujące wszystkimi funkcjami komórki lub organizmu zapisane jako określone, swoiste sekwencje

Bardziej szczegółowo

Komórka - budowa i funkcje

Komórka - budowa i funkcje Komórka - budowa i funkcje Komórka - definicja Komórka to najmniejsza strukturalna i funkcjonalna jednostka organizmów żywych zdolna do przeprowadzania wszystkich podstawowych procesów życiowych (takich

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ 1. Gen to odcinek DNA odpowiedzialny

Bardziej szczegółowo

Informacje. W sprawach organizacyjnych Slajdy z wykładów

Informacje. W sprawach organizacyjnych Slajdy z wykładów Biochemia Informacje W sprawach organizacyjnych malgorzata.dutkiewicz@wum.edu.pl Slajdy z wykładów www.takao.pl W sprawach merytorycznych Takao Ishikawa (takao@biol.uw.edu.pl) Kiedy? Co? Kto? 24 lutego

Bardziej szczegółowo

TATA box. Enhancery. CGCG ekson intron ekson intron ekson CZĘŚĆ KODUJĄCA GENU TERMINATOR. Elementy regulatorowe

TATA box. Enhancery. CGCG ekson intron ekson intron ekson CZĘŚĆ KODUJĄCA GENU TERMINATOR. Elementy regulatorowe Promotory genu Promotor bliski leży w odległości do 40 pz od miejsca startu transkrypcji, zawiera kasetę TATA. Kaseta TATA to silnie konserwowana sekwencja TATAAAA, występująca w większości promotorów

Bardziej szczegółowo

Wykład 14 Biosynteza białek

Wykład 14 Biosynteza białek BIOCHEMIA Kierunek: Technologia Żywności i Żywienie Człowieka semestr III Wykład 14 Biosynteza białek WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA CENTRUM BIOIMMOBILIZACJI I INNOWACYJNYCH MATERIAŁÓW OPAKOWANIOWYCH

Bardziej szczegółowo

etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy

etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy Temat: Białka Aminy Pochodne węglowodorów zawierające grupę NH 2 Wzór ogólny amin: R NH 2 Przykład: CH 3 -CH 2 -NH 2 etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU KSZTAŁT BIAŁEK.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU KSZTAŁT BIAŁEK. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU KSZTAŁT BIAŁEK. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1. Karta

Bardziej szczegółowo

WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII

WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII W XIX wieku... Histologia to nauka o mikroskopowej budowie komórek, tkanek i narządów W XXI wieku... Kurs histologii: teoria... Histologia to nauka o powiązaniach struktury

Bardziej szczegółowo

WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII

WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII KOMÓRKA WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII www.histologia.cm-uj.krakow.pl Wielkość komórek ZróŜnicowanie komórek Jednostki: 1 µm = 10-3 mm, 1 nm = 10-3 µm kształt najmniejsze komórki (komórki przytarczyc, niektóre

Bardziej szczegółowo

Test kwalifikacyjny Lifescience dla licealistów 2015

Test kwalifikacyjny Lifescience dla licealistów 2015 Test kwalifikacyjny Lifescience dla licealistów 2015 Imię nazwisko (pseudonim): 1. Daltonizm (d) jest cechą recesywną sprzężoną z płcią. Rudy kolor włosów (r) jest cechą autosomalną i recesywną w stosunku

Bardziej szczegółowo

Transport pęcherzykowy

Transport pęcherzykowy Transport pęcherzykowy zachowanie asymetrii sortowanie przenoszonego materiału precyzyjne oznakowanie zachowanie odrębności organelli Transport pęcherzykowy etapy transportu Transport pęcherzykowy przemieszczanie

Bardziej szczegółowo

TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów

TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów Eksparesja genów TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów Przepisywanie informacji genetycznej z makrocząsteczki DNA na mniejsze i bardziej funkcjonalne cząsteczki pre-mrna Polimeraza RNA ETAP I Inicjacja

Bardziej szczegółowo

Organelle komórkowe. mgr Zofia Ostrowska

Organelle komórkowe. mgr Zofia Ostrowska Organelle komórkowe mgr Zofia Ostrowska 1. Wyróżniamy dwa typy komórek 2. Eucaryota Zadanie 34. (2 pkt) Matura 2006 p.r. Komórki żywych organizmów są bardzo różnorodne. Poniższe rysunki przedstawiają komórkę

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011

OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011 OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011 DLACZEGO DOROSŁY CZŁOWIEK (O STAŁEJ MASIE BIAŁKOWEJ CIAŁA) MUSI SPOŻYWAĆ BIAŁKO? NIEUSTAJĄCA WYMIANA BIAŁEK

Bardziej szczegółowo

Joanna Bereta, Aleksander Ko j Zarys biochemii. Seria Wydawnicza Wydziału Bio chemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego

Joanna Bereta, Aleksander Ko j Zarys biochemii. Seria Wydawnicza Wydziału Bio chemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Joanna Bereta, Aleksander Ko j Zarys biochemii Seria Wydawnicza Wydziału Bio chemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Copyright by Wydział Bio chemii, Biofizyki i Biotechnologii

Bardziej szczegółowo

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :.

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. Zadanie 1 Przeanalizuj schemat i wykonaj polecenia. a. Wymień cztery struktury występujące zarówno w komórce roślinnej,

Bardziej szczegółowo

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE Anna Czarnecka Źródło: Intercellular signaling from the endoplasmatic reticulum to the nucleus: the unfolded protein response in yeast and mammals Ch. Patil & P. Walter The

Bardziej szczegółowo

Bioinformatyka wykład 9

Bioinformatyka wykład 9 Bioinformatyka wykład 9 14.XII.21 białkowa bioinformatyka strukturalna krzysztof_pawlowski@sggw.pl 211-1-17 1 Plan wykładu struktury białek dlaczego? struktury białek geometria i fizyka modyfikacje kowalencyjne

Bardziej szczegółowo

Geny i działania na nich

Geny i działania na nich Metody bioinformatyki Geny i działania na nich prof. dr hab. Jan Mulawka Trzy królestwa w biologii Prokaryota organizmy, których komórki nie zawierają jądra, np. bakterie Eukaryota - organizmy, których

Bardziej szczegółowo

Transport przez błony

Transport przez błony Transport przez błony Transport bierny Nie wymaga nakładu energii Transport aktywny Wymaga nakładu energii Dyfuzja prosta Dyfuzja ułatwiona Przenośniki Kanały jonowe Transport przez pory w błonie jądrowej

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Budowa i funkcje białek

Budowa i funkcje białek Budowa i funkcje białek Białka Wszystkie organizmy zawierają białko Każdy organizm wytwarza własne białka Podstawowe składniki białek - aminokwasy Roślinne mogą wytwarzać aminokwasy ze związków nieorganicznych

Bardziej szczegółowo

Budowa aminokwasów i białek

Budowa aminokwasów i białek Biofizyka Ćwiczenia 1. E. Banachowicz Zakład Biofizyki Molekularnej IF UAM http://www.amu.edu.pl/~ewas Budowa aminokwasów i białek E.Banachowicz 1 Ogólna budowa aminokwasów α w neutralnym p α N 2 COO N

Bardziej szczegółowo

Slajd 1. Slajd 2. Proteiny. Peptydy i białka są polimerami aminokwasów połączonych wiązaniem amidowym (peptydowym) Kwas α-aminokarboksylowy aminokwas

Slajd 1. Slajd 2. Proteiny. Peptydy i białka są polimerami aminokwasów połączonych wiązaniem amidowym (peptydowym) Kwas α-aminokarboksylowy aminokwas Slajd 1 Proteiny Slajd 2 Peptydy i białka są polimerami aminokwasów połączonych wiązaniem amidowym (peptydowym) wiązanie amidowe Kwas α-aminokarboksylowy aminokwas Slajd 3 Aminokwasy z alifatycznym łańcuchem

Bardziej szczegółowo

1. Podstawy, fizjologia komórki

1. Podstawy, fizjologia komórki 8 jest najmniejszą jednostką strukturalną żywego organizmu, co oznacza, że tylko ona (a nie żadna mniejsza jednostka) jest w stanie wykonywać podstawowe jego funkcje, to jest przemianę materii, wzrost

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Wykład 4 Jak działają geny?

Bardziej szczegółowo

(węglowodanów i tłuszczów) Podstawowym produktem (nośnikiem energii) - ATP

(węglowodanów i tłuszczów) Podstawowym produktem (nośnikiem energii) - ATP śycie - wymaga nakładu energii źródłem - promienie świetlne - wykorzystywane do fotosyntezy - magazynowanie energii w wiązaniach chemicznych Wszystkie organizmy (a zwierzęce wyłącznie) pozyskują energię

Bardziej szczegółowo

UKŁAD DOKREWNY cz. 2. Wysepki trzustkowe (Langerhansa): grupy komórek dokrewnych produkujących hormony białkowe

UKŁAD DOKREWNY cz. 2. Wysepki trzustkowe (Langerhansa): grupy komórek dokrewnych produkujących hormony białkowe Wysepki trzustkowe (Langerhansa): grupy komórek dokrewnych produkujących hormony białkowe UKŁAD DOKREWNY cz. 2 Elementy składowe: komórki dokrewne kapilary okienkowe włókna nerwowe Typy komórek dokrewnych

Bardziej szczegółowo

Organelle komórkowe. mgr Zofia Ostrowska

Organelle komórkowe. mgr Zofia Ostrowska Organelle komórkowe mgr Zofia Ostrowska 1. Wyróżniamy dwa typy komórek 2. Eucaryota Zadanie 34. (2 pkt) Matura 2006 p.r. Komórki żywych organizmów są bardzo różnorodne. Poniższe rysunki przedstawiają komórkę

Bardziej szczegółowo

Błona komórkowa - funkcje a struktura? Błony komórki jako bariery

Błona komórkowa - funkcje a struktura? Błony komórki jako bariery Błona komórkowa - funkcje a struktura? Błony komórki jako bariery 1 Jak zbudowane są błony plazmatyczne? Jak zbudowane są błony plazmatyczne? Historia badań Koniec XIX w.- badania błon erytrocytów, wodniczek

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1 Komórki i wirusy Budowa komórki Budowa k

Spis treści 1 Komórki i wirusy Budowa komórki Budowa k Spis treści 1 Komórki i wirusy.......................................... 1 1.1 Budowa komórki........................................ 1 1.1.1 Budowa komórki prokariotycznej.................... 2 1.1.2

Bardziej szczegółowo

błona zewnętrzna błona wewnętrzna (tworzy grzebienie lamelarne lub tubularne) przestrzeń międzybłonowa macierz Błona wewnętrzna: Macierz:

błona zewnętrzna błona wewnętrzna (tworzy grzebienie lamelarne lub tubularne) przestrzeń międzybłonowa macierz Błona wewnętrzna: Macierz: Mitochondria KOMÓRKA Cz. III błona zewnętrzna błona wewnętrzna (tworzy grzebienie lamelarne lub tubularne) przestrzeń międzybłonowa macierz Błona wewnętrzna: Błona zewnętrzna: białka/lipidy 1:1 poryny

Bardziej szczegółowo

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą byd wykorzystywane przez jego Użytkowników

Bardziej szczegółowo

Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości.

Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII DLA KLASY I GIMNAZJUM Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości. Cele: Utrwalenie pojęć związanych z budową komórki;

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy regulacji białek

Mechanizmy regulacji białek Mechanizmy regulacji białek Funkcja białka jest kontrolowana na wielu poziomach: -lokalizacja produktu genu i/lub jego partnerów -kowalencyjne i niekowalencyjne wiązanie efektorów -ilość i czas życia aktywnego

Bardziej szczegółowo

Nukleotydy w układach biologicznych

Nukleotydy w układach biologicznych Nukleotydy w układach biologicznych Schemat 1. Dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy Schemat 2. Dinukleotyd NADP + Dinukleotydy NAD +, NADP + i FAD uczestniczą w procesach biochemicznych, w trakcie których

Bardziej szczegółowo

UKŁAD DOKREWNY cz. 2. beta. delta. alfa

UKŁAD DOKREWNY cz. 2. beta. delta. alfa Wysepki trzustkowe (Langerhansa): grupy komórek dokrewnych produkujących hormony białkowe, zlokalizowane na terenie zrazików, otoczone przez struktury części zewnątrzwydzielniczej UKŁAD DOKREWNY cz. 2

Bardziej szczegółowo

Fizjologia nauka o czynności żywego organizmu

Fizjologia nauka o czynności żywego organizmu nauka o czynności żywego organizmu Stanowi zbiór praw, jakim podlega cały organizm oraz poszczególne jego układy, narządy, tkanki i komórki prawa rządzące żywym organizmem są wykrywane doświadczalnie określają

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Wiadomości wstępne Skład chemiczny i funkcje komórki Przedmowa do wydania czternastego... 13

Spis treści. 1. Wiadomości wstępne Skład chemiczny i funkcje komórki Przedmowa do wydania czternastego... 13 Przedmowa do wydania czternastego... 13 Częściej stosowane skróty... 15 1. Wiadomości wstępne... 19 1.1. Rys historyczny i pojęcia podstawowe... 19 1.2. Znaczenie biochemii w naukach rolniczych... 22 2.

Bardziej szczegółowo

października 2013: Elementarz biologii molekularnej. Wykład nr 2 BIOINFORMATYKA rok II

października 2013: Elementarz biologii molekularnej. Wykład nr 2 BIOINFORMATYKA rok II 10 października 2013: Elementarz biologii molekularnej www.bioalgorithms.info Wykład nr 2 BIOINFORMATYKA rok II Komórka: strukturalna i funkcjonalne jednostka organizmu żywego Jądro komórkowe: chroniona

Bardziej szczegółowo

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Nr lekcji Temat Zakres treści 1 Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową PSO, wymagania edukacyjne i podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

BIOLOGIA KOMÓRKI. Podstawy mikroskopii fluorescencyjnej -1 Barwienia przyżyciowe organelli komórkowych

BIOLOGIA KOMÓRKI. Podstawy mikroskopii fluorescencyjnej -1 Barwienia przyżyciowe organelli komórkowych BIOLOGIA KOMÓRKI Podstawy mikroskopii fluorescencyjnej -1 Barwienia przyżyciowe organelli komórkowych Wstęp Komórka eukariotyczna posiada zdolność przeprowadzenia bardzo dużej liczby procesów biochemicznych

Bardziej szczegółowo

Podstawy biochemii / Jerzy Kączkowski. wyd dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Przedmowa do wydania czternastego 13

Podstawy biochemii / Jerzy Kączkowski. wyd dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Przedmowa do wydania czternastego 13 Podstawy biochemii / Jerzy Kączkowski. wyd. 15-1 dodr. (PWN). Warszawa, 2017 Spis treści Przedmowa do wydania czternastego 13 Częściej stosowane skróty 15 1. Wiadomości wstępne 19 1.1. Rys historyczny

Bardziej szczegółowo

protos (gr.) pierwszy protein/proteins (ang.)

protos (gr.) pierwszy protein/proteins (ang.) Białka 1 protos (gr.) pierwszy protein/proteins (ang.) cząsteczki życia materiał budulcowy materii ożywionej oraz wirusów wielkocząsteczkowe biopolimery o masie od kilku tysięcy do kilku milionów jednostek

Bardziej szczegółowo

4.1 Hierarchiczna budowa białek

4.1 Hierarchiczna budowa białek Spis treści 4.1 ierarchiczna budowa białek... 51 4.1.1 Struktura pierwszorzędowa... 51 4.1.2 Struktura drugorzędowa... 53 4.1.3 Struktura trzeciorzędowa... 60 4.1.4 Rodzaje oddziaływań stabilizujących

Bardziej szczegółowo

Budowa komórkowa organizmów Składniki plazmatyczne i nieplazmatyczne komórki - budowa i funkcje

Budowa komórkowa organizmów Składniki plazmatyczne i nieplazmatyczne komórki - budowa i funkcje Budowa komórkowa organizmów Składniki plazmatyczne i nieplazmatyczne komórki - budowa i funkcje KOMÓRKA najmniejszy samoodtwarzający się żywy układ biologiczny ciało komórki tworzy protoplazma, którą oddziela

Bardziej szczegółowo

Geny, a funkcjonowanie organizmu

Geny, a funkcjonowanie organizmu Geny, a funkcjonowanie organizmu Wprowadzenie do genów letalnych Geny kodują Białka Kwasy rybonukleinowe 1 Geny Występują zwykle w 2 kopiach Kopia pochodząca od matki Kopia pochodząca od ojca Ekspresji

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I FUNKCJONOWANIE KOMÓRKI

BUDOWA I FUNKCJONOWANIE KOMÓRKI Zadanie 1 (1 pkt). Uzasadnij, za pomocą jednego argumentu, że: lizosomy są grabarzami obumarłych składników cytoplazmy lub całych komórek. Zadanie 2 (2 pkt.). Schemat przedstawia budowę komórki eukariotycznej.

Bardziej szczegółowo

oksydacyjna ADP + Pi + (energia z utleniania zredukowanych nukleotydów ) ATP

oksydacyjna ADP + Pi + (energia z utleniania zredukowanych nukleotydów ) ATP Życie - wymaga nakładu energii źródłem - promienie świetlne - wykorzystywane do fotosyntezy - magazynowanie energii w wiązaniach chemicznych Wszystkie organizmy (a zwierzęce wyłącznie) pozyskują energię

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI. Ćwiczenie 3 ANALIZA TRANSPORTU SUBSTANCJI NISKOCZĄSTECZKOWYCH PRZEZ

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI. Ćwiczenie 3 ANALIZA TRANSPORTU SUBSTANCJI NISKOCZĄSTECZKOWYCH PRZEZ POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI Ćwiczenie 3 ANALIZA TRANSPORTU SUBSTANCJI NISKOCZĄSTECZKOWYCH PRZEZ BŁONĘ KOMÓRKOWĄ I. WSTĘP TEORETYCZNY Każda komórka, zarówno roślinna,

Bardziej szczegółowo

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE

HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE Są to związki należące do grupy steroidów, które charakteryzują się wykazywaniem istotnych aktywności biologicznych typu hormonalnego. Docierając do komórki docelowej,

Bardziej szczegółowo

Aminokwasy, peptydy i białka. Związki wielofunkcyjne

Aminokwasy, peptydy i białka. Związki wielofunkcyjne Aminokwasy, peptydy i białka Związki wielofunkcyjne Aminokwasy, peptydy i białka Aminokwasy, peptydy i białka: - wiadomości ogólne Aminokwasy: - ogólna charakterystyka - budowa i nazewnictwo - właściwości

Bardziej szczegółowo

Poziomy organizacji żywej materii 1. Komórkowy- obejmuje struktury komórkowe (organelle) oraz komórki 2. Organizmalny tworzą skupienia komórek

Poziomy organizacji żywej materii 1. Komórkowy- obejmuje struktury komórkowe (organelle) oraz komórki 2. Organizmalny tworzą skupienia komórek Poziomy organizacji żywej materii 1. Komórkowy- obejmuje struktury komórkowe (organelle) oraz komórki 2. Organizmalny tworzą skupienia komórek (tkanki), narządy (organy), ich układy i całe organizmy wielokomórkowe

Bardziej szczegółowo

Mitochondria. siłownie komórki

Mitochondria. siłownie komórki śycie - wymaga nakładu energii źródłem - promienie świetlne - wykorzystywane do fotosyntezy - magazynowanie energii w wiązaniach chemicznych Wszystkie organizmy ( a zwierzęce wyłącznie) pozyskują energię

Bardziej szczegółowo

Transport makrocząsteczek (białek)

Transport makrocząsteczek (białek) Transport makrocząsteczek (białek) Transport makrocząsteczek sortowanie białek - sekwencje sygnałowe lata 70-te XX w. - Günter Blobel - hipoteza sygnałowa; 1999r - nagroda Nobla Sekwencja sygnałowa: A

Bardziej szczegółowo

21. Wstęp do chemii a-aminokwasów

21. Wstęp do chemii a-aminokwasów 21. Wstęp do chemii a-aminokwasów Chemia rganiczna, dr hab. inż. Mariola Koszytkowska-Stawińska, WChem PW; 2016/2017 1 21.1. Budowa ogólna a-aminokwasów i klasyfikacja peptydów H 2 N H kwas 2-aminooctowy

Bardziej szczegółowo

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Zalety w porównaniu z analizą trankryptomu: analiza transkryptomu komórki identyfikacja mrna nie musi jeszcze oznaczać

Bardziej szczegółowo

46 i 47. Wstęp do chemii -aminokwasów

46 i 47. Wstęp do chemii -aminokwasów 46 i 47. Wstęp do chemii -aminokwasów Chemia rganiczna, dr hab. inż. Mariola Koszytkowska-Stawińska, WChem PW; 2017/2018 1 21.1. Budowa ogólna -aminokwasów i klasyfikacja peptydów H 2 H H 2 R H R R 1 H

Bardziej szczegółowo

Właściwości błony komórkowej

Właściwości błony komórkowej Właściwości błony komórkowej płynność asymetria selektywna przepuszczalność Transport przez błony Cząsteczki < 150Da Błony - selektywnie przepuszczalne RóŜnice składu jonowego między wnętrzem komórki ssaka

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie aktywności proteolitycznej trypsyny Zajęcia 3-godzinne część A, zajęcia 4-godzinne część A i B

Oznaczanie aktywności proteolitycznej trypsyny Zajęcia 3-godzinne część A, zajęcia 4-godzinne część A i B znaczanie aktywności proteolitycznej trypsyny Zajęcia 3-godzinne część A, zajęcia 4-godzinne część A i B el ćwiczenia elem ćwiczenia jest zapoznanie się z metodą oznaczania aktywności endopeptydaz na przykładzie

Bardziej szczegółowo

Zawartość. Wstęp 1. Historia wirusologii. 2. Klasyfikacja wirusów

Zawartość. Wstęp 1. Historia wirusologii. 2. Klasyfikacja wirusów Zawartość 139585 Wstęp 1. Historia wirusologii 2. Klasyfikacja wirusów 3. Struktura cząstek wirusowych 3.1. Metody określania struktury cząstek wirusowych 3.2. Budowa cząstek wirusowych o strukturze helikalnej

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Wykład 5 Droga od genu do

Bardziej szczegółowo

Generator testów 1.3.1 Biochemia wer. 1.0.5 / 14883078 Strona: 1

Generator testów 1.3.1 Biochemia wer. 1.0.5 / 14883078 Strona: 1 Przedmiot: Biochemia Nazwa testu: Biochemia wer. 1.0.5 Nr testu 14883078 Klasa: zaoczni_2007 IBOS Odpowiedzi zaznaczamy TYLKO w tabeli! 1. Do aminokwasów aromatycznych zalicza się A) G, P oraz S B) L,

Bardziej szczegółowo

Translacja białek eukariotycznych. Marta Koblowska Zakład Biologii Systemów, UW

Translacja białek eukariotycznych. Marta Koblowska Zakład Biologii Systemów, UW Translacja białek eukariotycznych Marta Koblowska Zakład Biologii Systemów, UW Białka liniowe nierozgałęzione polimery Aminokwasy, Białka Niepolarne Polarne obojętne Zasadowe i kwaśne Białka: Białka są

Bardziej szczegółowo

Struktura i funkcja białek (I mgr)

Struktura i funkcja białek (I mgr) Struktura i funkcja białek (I mgr) Dr Filip Jeleń fj@protein.pl http://www.protein.pl/ Jeremy M. Berg, John L. Tymoczko, Lubert Stryer Biochemia Carl Branden, John Tooze Introduction to Protein Structure

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. DNA i białka. W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej.

Wprowadzenie. DNA i białka. W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej. Wprowadzenie DNA i białka W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej. Białka: łańcuchy złożone z aminokwasów (kilkadziesiąt kilkadziesiąt

Bardziej szczegółowo

Ocena pracy doktorskiej mgr Magdaleny Banaś zatytułowanej: Ochronna rola chemeryny w fizjologii naskórka

Ocena pracy doktorskiej mgr Magdaleny Banaś zatytułowanej: Ochronna rola chemeryny w fizjologii naskórka Profesor Jacek Otlewski Wrocław, 23 lutego 2015 r. Ocena pracy doktorskiej mgr Magdaleny Banaś zatytułowanej: Ochronna rola chemeryny w fizjologii naskórka Rozprawa doktorska mgr Magdaleny Banaś dotyczy

Bardziej szczegółowo

Wykorzystując go wykonał doświadczenie, a następnie na podstawie obserwacji spod mikroskopu sporządził rysunek:

Wykorzystując go wykonał doświadczenie, a następnie na podstawie obserwacji spod mikroskopu sporządził rysunek: Budowa komórkowa Zadanie 1 (1 pkt) Uzasadnij, za pomocą jednego argumentu, że: lizosomy są grabarzami obumarłych składników cytoplazmy lub całych komórek. Zadanie 2 (2 pkt.) W komórkach roślinnych i zwierzęcych

Bardziej szczegółowo

Błona komórkowa - funkcje a struktura? Błony komórki jako bariery

Błona komórkowa - funkcje a struktura? Błony komórki jako bariery komórka wysoki niska stopień uporządkowania cząsteczek entropia układu otoczenie niski wysoka Błona komórkowa - funkcje a struktura? Błony komórki jako bariery bariery między przedziałami (kompartmentami)

Bardziej szczegółowo

Błona komórkowa - funkcje a struktura?

Błona komórkowa - funkcje a struktura? Błona komórkowa - funkcje a struktura? komórka wysoki niska stopień uporządkowania cząsteczek entropia układu otoczenie niski wysoka Błony komórki jako bariery bariery między przedziałami (kompartmentami)

Bardziej szczegółowo

Streszczenie wykładu AUTOSTOPEM DO JĄDRA KOMÓRKOWEGO CZYLI MECHANIZMY ZAKAŻENIA WIRUSEM HPV16

Streszczenie wykładu AUTOSTOPEM DO JĄDRA KOMÓRKOWEGO CZYLI MECHANIZMY ZAKAŻENIA WIRUSEM HPV16 Dr n. biol. Małgorzata Bieńkowska-Haba Streszczenie wykładu AUTOSTOPEM DO JĄDRA KOMÓRKOWEGO CZYLI MECHANIZMY ZAKAŻENIA WIRUSEM HPV16 Podstawowym celem każdego wirusa jest bezpieczne dostarczenie genomu

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN klasa II ORGANELLA KOMÓRKOWE, MITOZA, MEJOZA

SPRAWDZIAN klasa II ORGANELLA KOMÓRKOWE, MITOZA, MEJOZA SPRAWDZIAN klasa II ORGANELLA KOMÓRKOWE, MITOZA, MEJOZA 1. Najwięcej Aparatów Golgiego będzie w komórkach: Mięśnia Trzustki Serca Mózgu 2. Podaj 3 cechy transportu aktywnego... 3. Czym się różni dyfuzja

Bardziej szczegółowo

KOMÓRKA. Cz. II. Egzocytoza. Endocytoza: fagocytoza. pinocytoza - niezależna od klatryny - zależna od klatryny (endocytoza receptorowa)

KOMÓRKA. Cz. II. Egzocytoza. Endocytoza: fagocytoza. pinocytoza - niezależna od klatryny - zależna od klatryny (endocytoza receptorowa) KOMÓRKA Egzocytoza Cz. II transport pęcherzyków zawierających substancje do wydzielenia fuzja pęcherzyków z błoną komórkową - wydzielenie substancji Fuzja błon Dwa rodzaje egzocytozy: konstytutywna: ciągła

Bardziej szczegółowo

SKUTKI POWSTANIA JĄDRA (jak działa genom?)

SKUTKI POWSTANIA JĄDRA (jak działa genom?) Wstęp do biologii 4. SKUTKI POWSTANIA JĄDRA (jak działa genom?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2015 KONSEKWENCJE eukariotyczności cytoszkielet zapewnił precyzyjny rozdział chromosomów

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM 8:

SEMINARIUM 8: SEMINARIUM 8: 24.11. 2016 Mikroelementy i pierwiastki śladowe, definicje, udział w metabolizmie ustroju reakcje biochemiczne zależne od aktywacji/inhibicji przy udziale mikroelementów i pierwiastków śladowych,

Bardziej szczegółowo

Generator testów bioinformatyka wer / Strona: 1

Generator testów bioinformatyka wer / Strona: 1 Przedmiot: wyklad monograficzny Nazwa testu: bioinformatyka wer. 1.0.6 Nr testu 10469906 Klasa: 5 IBOS Odpowiedzi zaznaczamy TYLKO w tabeli! 1. Aminokwas jest to związek organiczny zawierający A) grupę

Bardziej szczegółowo

O 2 HCO 3. Wit K. Karboksylacja grup ε-aminowych lizyny w białku zwiększa jego podatność na proteolizę.

O 2 HCO 3. Wit K. Karboksylacja grup ε-aminowych lizyny w białku zwiększa jego podatność na proteolizę. 16. EMIZE MDYFIKAJE RESZT AMIKWASWY Iwona śak Posttranslacyjnym modyfikacjom łańcuchów bocznych aminokwasów ulega 15, spośród 20 aminokwasów białkowych, z wyjątkiem alaniny, waliny, leucyny, izoleucyny

Bardziej szczegółowo

RYCYNA. Ricinus communis. Z notatnika terrorysty...

RYCYNA. Ricinus communis. Z notatnika terrorysty... Z notatnika terrorysty... wielokrotnie stosowana do zabójstw - skuteczna łatwo dostępna: 1-5% znajduje się w nasionach rącznika pospolitego (Ricinus communis, rodzina Euphorbiaceae), z których wytłacza

Bardziej szczegółowo

Na początek przyjrzymy się więc, jak komórka rośliny produkuje ATP, korzystając z energii światła w fazie jasnej fotosyntezy.

Na początek przyjrzymy się więc, jak komórka rośliny produkuje ATP, korzystając z energii światła w fazie jasnej fotosyntezy. Fotosynteza jako forma biosyntezy Bogactwo molekuł biologicznych przedstawionych w poprzednim rozdziale to efekt ich wytwarzania w komórkach w wyniku różnorodnych powiązanych ze sobą procesów chemicznych.

Bardziej szczegółowo

Interfaza to niemal 90% cyklu komórkowego. Dzieli się na 3 fazy: G1, S i G2.

Interfaza to niemal 90% cyklu komórkowego. Dzieli się na 3 fazy: G1, S i G2. W wyniku podziału komórki powstaje komórka potomna, która ma o połowę mniej DNA od komórki macierzystej i jest o połowę mniejsza. Aby komórka potomna była zdolna do kolejnego podziału musi osiągnąć rozmiary

Bardziej szczegółowo

ISBN 978-83-89244-89-5

ISBN 978-83-89244-89-5 ISBN 978-83-89244-89-5 9 788389 244895 Notka biograficzna Wiesława Widłak - z wykształcenia i zamiłowania biolog molekularny (Uniwersytet Wrocławski, Wydział Nauk Przyrodniczych, 1987). Uzyskała doktorat

Bardziej szczegółowo

2. Produkty żywnościowe zawierające białka Mięso, nabiał (mleko, twarogi, sery), jaja, fasola, bób (rośliny strączkowe)

2. Produkty żywnościowe zawierające białka Mięso, nabiał (mleko, twarogi, sery), jaja, fasola, bób (rośliny strączkowe) BIAŁKA 1. Funkcja białek w organizmie Budulcowa mięśnie (miozyna), krew (hemoglobina, fibrynogen), włosy (keratyna), skóra, chrząstki, ścięgna (kolagen), białka współtworzą wszystkie organelle komórkowe

Bardziej szczegółowo

TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?)

TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?) Wstęp do biologii 2. TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2015 WSPÓLNE WŁAŚCIWOŚCI dzisiejszych organizmów procesy życiowe katalizowane

Bardziej szczegółowo

Plan działania opracowała Anna Gajos

Plan działania opracowała Anna Gajos Plan działania 15.09-15.10 opracowała Anna Gajos Jakie zagadnienia trzeba opanować z następujących działów: 1. Budowa chemiczna organizmów. 2. Budowa i funkcjonowanie komórki 3. Cykl komórkowy 4. Metabolizm

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?)

TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?) Wstęp do biologii 2. TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2017 WSPÓLNE WŁAŚCIWOŚCI dzisiejszych organizmów procesy życiowe katalizowane

Bardziej szczegółowo

Priony. co dobrego mówią nam drożdże? Takao Ishikawa Zakład Biologii Molekularnej Uniwersytet Warszawski

Priony. co dobrego mówią nam drożdże? Takao Ishikawa Zakład Biologii Molekularnej Uniwersytet Warszawski Priony co dobrego mówią nam drożdże? Takao Ishikawa Zakład Biologii Molekularnej Uniwersytet Warszawski Choroba Kreutzfeldta-Jakoba Pierwsze opisy pochodzą z lat 30. XX wieku Zakaźna choroba, często rodzinna

Bardziej szczegółowo

Podstawy projektowania leków wykład 6

Podstawy projektowania leków wykład 6 Podstawy projektowania leków wykład 6 Łukasz Berlicki Peptydy i peptydomimetyki Peptydy oligomery zbudowane z aminokwasów połączonych wiązaniem amidowym. Peptydomimetyki cząsteczki naśladujące strukturę

Bardziej szczegółowo

Spis treści CYKL KOMÓRKOWY

Spis treści CYKL KOMÓRKOWY Spis treści 1 CYKL KOMÓRKOWY 1.1 Faza M 1.2 Faza G1 (część interfazy) 1.3 Faza S (część interfazy) 1.4 Faza G2 (część interfazy) 1.5 Faza G0 2 MITOZA (podział pośredni) 2.1 Profaza 2.2 Metafaza 2.3 Anafaza

Bardziej szczegółowo

Czy białka zbudowane są tylko z 20 rodzajów aminokwasów?

Czy białka zbudowane są tylko z 20 rodzajów aminokwasów? Czy białka zbudowane są tylko z 20 rodzajów aminokwasów? mgr Adrian Jasiński Seminarium Zakładu Biofizyki i Fizyki Medycznej Plan prezentacji Wstęp Niestandardowe aminokwasy Wariacje standardowego kodu

Bardziej szczegółowo

6. Z pięciowęglowego cukru prostego, zasady azotowej i reszty kwasu fosforowego, jest zbudowany A. nukleotyd. B. aminokwas. C. enzym. D. wielocukier.

6. Z pięciowęglowego cukru prostego, zasady azotowej i reszty kwasu fosforowego, jest zbudowany A. nukleotyd. B. aminokwas. C. enzym. D. wielocukier. ID Testu: F5679R8 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Na indywidualne cechy danego osobnika ma (maja) wpływ A. wyłacznie czynniki środowiskowe. B. czynniki środowiskowe i materiał genetyczny. C. wyłacznie

Bardziej szczegółowo

Drożdżowe systemy ekspresyjne

Drożdżowe systemy ekspresyjne Drożdże Drożdżowe systemy ekspresyjne Zalety: możliwość uzyskania dużej biomasy modyfikacje postranslacyjne eksprymowanych białek transport eksprymowanych białek do pożywki Duża biomasa W przypadku hodowli

Bardziej szczegółowo