Gen eukariotyczny. Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Gen eukariotyczny. Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne"

Transkrypt

1 Gen eukariotyczny Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne 1

2 Geny eukariotyczne Procesy transkrypcji i translacji są rozdzielone w przestrzeni i czasie Każdy gen ma własny promotor, nie występują operony Proces ekspresji genu składa się z wielu etapów Na każdym z etapów możliwe działanie regulacyjne Informacja kierująca syntezą białka może być modyfikowana po transkrypcji (alternatywne składanie, redagowanie) złożoność proteomu przekracza złożoność genomu 2

3 Poziom RNA w komórce Rys. dr Monika Zakrzewska-Płaczek, IGiB UW

4 Obróbka transkryptów poli i poliii Wieloetapowe mechanizmy cięcia rrna jedna jednostka transkrypcyjna, złożona obróbka trna cięcie prekursora na końcu 3 (RNaza Z) i 5 (RNaza P) 4

5 Obróbka prekursora rrna 5 Zakrzewska-Płaczek et al., Nucleic Acids Res. 2010

6 Obróbka mrna Czapeczka na końcu 5 Poliadenylacja końca 3 Wycinanie intronów składanie (splicing) Transport z jądra do cytoplazmy Degradacja 6

7 Transkrypcja i obróbka są sprzężone Tradycyjny obraz ekspresji genu Współczesny obraz ekspresji genu DNA Pre-mRNA Transkrypcja Pol RNA II Cap Transkrypcja i obróbka Pol RNA II Obróbka mrna Cap AAAAAAAAAAAA Cap AAAAAAAAAAAA 7 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

8 Sprzężenie transkrypcji i obróbki RNA Na poszczególnych etapach tworzą się kompleksy różnych białek z polimerazą RNA Inicjacja/synteza czapeczki Elongacja/splicing Terminacja/poliadenylacja Kluczowym obszarem jest C-koniec polimerazy II (CTD) regulacja przez fosforylację 8

9 Transkrypcja i synteza czapeczki/splicing 9 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

10 Czapeczka 5 Synteza tuż po inicjacji transkrypcji Istotna dla eksportu i translacji mrna 10

11 Terminacja i poliadenylacja 11

12 Terminacja i poliadenylacja 12

13 Kompleks cięcia i poliadenylacji Cleavage-Polyadenylation Specificity Factor (CPSF) Cleavage stimulation Factor (CstF) STOP CODON AAUAAA Symplekin CA G/U-rich Fip Poly(A) polymerase Cleavage Factor II (CF II) Cleavage Factor I (CF I) 13 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

14 Wyd użanie ogona polia Koniec gdy PAP utraci kontakt z CPSF Fip PABP N AAUAAA AAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAA PABP N PAP 14 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

15 5 3 Terminacja mechanizm torpedy Cleavage Factors RNA Pol II Transkrypcja 3 5 CTD Splicing Factors CPSF 73 3 mrna 7 mg 15 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

16 Alternatywne miejsce poliadenylacji Mechanizm regulacyjny AAUAAA..G/U rich 3 UTR polya1 polya2 polya3 AUU AUU polya AUU polya Elementy regulatorowe AUU polya 16 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

17 Alternatywna poliadenylacja IgM forma błonowa (limfocyty B wczesna faza dojrzewania) forma rozpuszczalna (późna faza dojrzewania limfocyty w osoczu) 17 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

18 Poliadenylacja Kontroluje (zwiększa) stabilność mrna Dotyczy większości mrna, wyjątkiem są mrna kodujące histony mrna histonów stabilne w fazie S, pod koniec szybko degradowane synchroniczna regulacja 18 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

19 Sk adanie (splicing) Introny fragmenty pierwotnego transkryptu, które są wycinane i nie występują w dojrzałym transkrypcie Większość genów wyższych eukariontów zawiera introny, w przeciętnym genie stanowią przeważającą większość sekwencji transkrybowanej Alternatywne składanie różne kombinacje eksonów dają różne ostateczne transkrypty tego samego genu 19

20 Sk adanie mrna 20

21 Mechanizm sk adania 21

22 Sk adanie mrna W składaniu uczestniczą kompleksy białek i snrna: snrnp 22

23 snrnp Sm ring E G D3 F B D2 D1 U6 ring 23 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

24 Alternatywne sk adanie Wybór różnych miejsc łączenia (tzw. miejsca kryptyczne) Składanie różnych kombinacji eksonów Jeden gen wiele białek Często tkankowo-specyficzne Może powodować wstawienie przedwczesnego STOP mechanizm regulacji 24

25 Geny wyższych Eukaryota sk adają się g ównie z intronów Exon Pre-mRNA Intron Splicing mrna Średni transkrypt: nt/ 9 eksonów Eksony średnio stanowią 5% genu Średni ekson 145 nt Średni intron 3500 nt 25 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

26 Jak znaleźć ekson? Rzeczywiste sekwencje często odbiegają od sekwencji najwyższej zgodności (consensus) Miejsce styku 5 Miejsce rozgałęzienia A Miejsce styku 3 5 Ekson A 3 Ekson Miejsce styku 5 Miejsce styku 3 26 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

27 Mechanizm definicji eksonu U wyższych Eukaryota długie introny/krótkie eksony definicja eksonu : Kontakt poprzez ekson Intron U2 snrnp A U2AF65 35 YYRYY AG 70K Ekson wewn. GU U1 snrnp Intron 3 ss 5 ss U niższych Eukaryota (np. S. pombe) krótkie introny/długie eksony definicja intronu 27 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

28 Sekwencje cis wzmacniające/hamujące splicing + ESE ESS ESE ESE (Exonic Splicing Enhancer) ESS ESS (Exonic Splicing Silencer) + Aktywator składania Represor składania 28 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

29 Czynniki trans GU U2 snrnp U2AF65 35 A YRYRYY AG RS RRM 70K U1 snrnp GU Słaby trakt polipirymidynowy 3 ss 5 ss Białka SR aktywatory, wiążą ESE Białka hnrnp represory, wiążą ESS 29 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

30 Alternatywne sk adanie - przyk ady Bardzo wiele genów człowieka ~75% genów 1 gen średnio 3 końcowe transkrypty Rekordy Neurexin 3 (człowiek) 2000 alternatywnych transkryptów DSCAM (Drosophila) form!!! Amylaza śliniankowa i wątrobowa Tachykininy: neurotransmitery w narządach zmysłów neuropeptyd P w układzie nerwowym neuropeptyd K w tarczycy i jelicie Determinacja płci Drosophila 30

31 Redagowanie (editing) Zmiana konkretnego nukleotydu w RNA po transkrypcji Częste w organellach roślin i niższych eukariontów Np. apolipoproteina B człowieka Wątroba, białko 4563 aa Jelito, białko 2153 aa 31

32 Degradacja RNA Stała (obrót RNA) Głównie w cytoplazmie Regulowana Przez małe RNA (sirna, mirna) Przez białka Cytoplazma i jądro Kontrola jakości W jądrze (RNA niekodujące) W jądrze i cytoplazmie (mrna) 32

33 Degradacja RNA Czas życia mrna jest krótki (średnio min. drożdże, kilka godzin ssaki) Różne ścieżki degradacji 3 -> 5 (egzosom) pierwszym etapem jest deadenylacja 5 -> 3 (Xrn) pierwszym etapem usunięcie czapeczki, egzonukleaza 5 ->3 Na stabilność wpływają sekwencję nie podlegające translacji (UTR) i polia Może podlegać regulacji przez czynniki trans 33

34 Degradacja mrna Rys. dr Monika Zakrzewska-Płaczek, IGiB UW

35 Kontrola jakości RNA Tylko w pełni obrobione (czapeczka, poliadenylacja, składanie) transkrypty są eksportowane z jądra Transkrypty nieprawidłowo obrobione są degradowane Degradacja transkryptów z przedwczesnym kodonem STOP (NMD nonsense mediated decay) wykrywane nieprawidłowe położenie STOP względem miejsc styku intron/ekson 35

36 Miejsce degradacji RNA

37 Mechanizmy kontroli jakości RNA degradacja mrna zawierających przedwczesne kodony stop (NMD- nonsense mediated decay) degradacja mrna z brakującymi kodonami stop (NSDnon-stop decay) degradacja jądrowych mrna i pre-mrna, które: nie uległy prawidłowemu dojrzewaniu (tj. składaniu, dojrzewaniu 3 końca) nie zostały wyeksportowane do cytoplazmy degradacja wadliwych stabilnych RNA (np. rrna) i ich prekursorów 37

38 Tajemnicze transkrypty - CUT Cryptic Unstable Transcripts Transkrypcji podlegają też długie obszary międzygenowe Często z promotorów genów, tylko w przeciwnym kierunku Szybko degradowane przez egzosom (3 ->5 exo) Rola nieznana, możliwe zaangażowanie w wyciszanie transpozonów, modyfikacje histonów zależne od transkrypcji, regulację (związek z RNAi?) W jądrze są jeszcze inne tajemnicze niestabilne transkrypty (NUT, PAST, XUT itp.) 38

39 Regulowana degradacja RNA Hartwell, Hood, Goldberg, Reynolds, Silver, Veres. Genetics. From Genes to Genomes. Copyright e McGraw-Hill Companies, Inc. 39

40 Cia ka P (P-bodies) Struktury w cytoplazmie, w których zachodzi degradacja mrna decapping przechowywanie nieaktywnych translacyjnie mrna miejsce działania mirna Marx J (2005), Science 310:

41 Po zakończeniu obróbki mrna jest transportowany do cytoplazmy tam ulega translacji Cytoplazma 7 mg AUG UAA AAUAAA polya 5 UTR ORF -sekwencja kodująca 3 UTR 41 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

42 Model pętli AAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAA PABP 1 PABP 1 PABP 1 eif-4e Cap binding protein eif-4g 7 mg eif- 4A eif- 4B eif-3 5 UTR 40S 60S AUG Aktywne translacyjnie mrna tworzą pętlę Kluczowe jest białko eif-4g Kluczowe dla odróżniania prawidłowych mrna i kontroli jakości 42 Rys. dr Zbigniew Domiński, University of North Carolina at Chapel Hill

43 Translacja Regulowany może być każdy etap translacji Wybór kodonu AUG (nie ma sekwencji S-D, decydują oddziaływania z białkami wiążącymi 5 UTR) Inicjacja Elongacja Terminacja Np. zahamowanie translacji i indukcja GCN4 w odpowiedzi na głodzenie u drożdży 43

44 Bia ka też podlegają z ożonym modyfikacjom Fałdowanie wspomagane przez białka opiekuńcze Modyfikacje chemiczne (fosforylacja, glikozylacja itp.) Ubikwitynacja i degradacja Naturalna Degradacja źle sfałdowanych białek 44

45 Nowe role RNA Odkrycie roku 2002 regulacyjna rola małych RNA Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny 2006, za odkrycie mechanizmu interferencji RNA A. Fire i C. Mello 45

46 Interferencja RNA Wyciszanie ekspresji genów przez krótkie dwuniciowe RNA homologiczne do sekwencji genu Może działać na różnych etapach PTGS posttranskrypcyjne wyciszanie genów hamowanie translacji degradacja RNA TGS transkrypcyjne wyciszanie genów wpływ na strukturę chromatyny zmiana aktywności czynników transkrypcyjnych 46

47 sirna, mirna, strna... sirna (short interfering RNA) pochodzą z dwuniciowych cząsteczek, głównie egzogenne (np. wirusy RNA) mirna (micro RNA) pochodzą z cząsteczek o strukturze szpilki do włosów, kodowane w genomie strna (small temporally regulated RNA) mirna regulujące rozwój (odkryte u nicieni) smrna (small modulatory RNA) reguluje działanie genów w neuronach przez zmianę funkcji białka regulującego transkrypcję (represor aktywator) 47

48 sirna a mirna sirna egzogenny dsrna (np. wirusa) mirna endogenny dsrna 48

49 sirna - jak to dzia a? dsrna jest egzogenny Efekt degradacja mrna 49 Hannon G.J.: RNA interference, Nature 418, July 11, 2002

50 mirna jak to dzia a? dsrna kodowany w genomie Efekt: degradacja mrna (pełna komplementarność) lub hamowanie translacji (częściowa kompl.) rozbicie struktury pętli 50

51 Cia ka P (P-bodies) przechowywanie nieaktywnych translacyjnie mrna po mirna degradacja niekiedy możliwe odzyskanie nieaktywnych mrna Marx J (2005), Science 310:

52 mirna Powszechny mechanizm regulacyjny Co najmniej 1000 mirna kodowanych w genomie człowieka Co najmniej docelowych transkryptów 1/3 transkryptomu Nie jest wymagana pełna komplementarność Ogólna regulacja: dany mirna działa na wiele docelowych transkryptów np. procesy rozwojowe przerzuty nowotworów 52

53 Degradacja po cięciu przez RISC 53 Rys. dr Monika Zakrzewska-Płaczek, IGiB UW

54 Regulacyjne RNA dzia ają też na transkrypcję Efekt zmiana struktury chromatyny 54

55 RNA też może modyfikowac ekspresję chromosomu 55 Wyciszanie jednej kopii chromosomu X u kobiet przez RNA XIST

56 Zastosowania Badanie funkcji genów ( odwrotna genetyka ) - szczególnie skuteczne u nicienia Caenorhabditis, ale działa też w komórkach owadów, ssaków i roślin Hamowanie wybranych genów jako metoda leczenia (np. zwalczania wirusów czy nowotworów) 56

57 RNA a terapia genowa sirna skierowane przeciwko: wirusom (HIV, HCV) zmutowanym genom (np. pląsawica Huntingtona) onkogenom obniżenie poziomu cholesterolu LDL u myszy przez sirna przeciwko apolipoproteinie B 57

Gen eukariotyczny. Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne

Gen eukariotyczny. Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne Gen eukariotyczny Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne 1 Definicja genu } Region DNA, który określa dziedziczoną cechę organizmu; zwykle koduje pojedyncze białko lub RNA. } Zawiera całą funkcjonalną

Bardziej szczegółowo

Gen eukariotyczny. Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne

Gen eukariotyczny. Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne Gen eukariotyczny Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne Definicja genu Region DNA, który określa dziedziczoną cechę organizmu; zwykle koduje pojedyncze białko lub RNA. Zawiera całą funkcjonalną

Bardziej szczegółowo

Gen eukariotyczny. Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne

Gen eukariotyczny. Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne Gen eukariotyczny Działanie i regulacja etapy posttranskrypcyjne Literatura Allison, r. 13 Brown, r. 12.2 Definicja genu Region DNA, który określa dziedziczoną cechę organizmu; zwykle koduje pojedyncze

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Wykład 5 Droga od genu do

Bardziej szczegółowo

TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów

TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów Eksparesja genów TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów Przepisywanie informacji genetycznej z makrocząsteczki DNA na mniejsze i bardziej funkcjonalne cząsteczki pre-mrna Polimeraza RNA ETAP I Inicjacja

Bardziej szczegółowo

TATA box. Enhancery. CGCG ekson intron ekson intron ekson CZĘŚĆ KODUJĄCA GENU TERMINATOR. Elementy regulatorowe

TATA box. Enhancery. CGCG ekson intron ekson intron ekson CZĘŚĆ KODUJĄCA GENU TERMINATOR. Elementy regulatorowe Promotory genu Promotor bliski leży w odległości do 40 pz od miejsca startu transkrypcji, zawiera kasetę TATA. Kaseta TATA to silnie konserwowana sekwencja TATAAAA, występująca w większości promotorów

Bardziej szczegółowo

The Role of Maf1 Protein in trna Processing and Stabilization / Rola białka Maf1 w dojrzewaniu i kontroli stabilności trna

The Role of Maf1 Protein in trna Processing and Stabilization / Rola białka Maf1 w dojrzewaniu i kontroli stabilności trna Streszczenie rozprawy doktorskiej pt. The Role of Maf1 Protein in trna Processing and Stabilization / Rola białka Maf1 w dojrzewaniu i kontroli stabilności trna mgr Tomasz Turowski, promotor prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Wykład 14 Biosynteza białek

Wykład 14 Biosynteza białek BIOCHEMIA Kierunek: Technologia Żywności i Żywienie Człowieka semestr III Wykład 14 Biosynteza białek WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA CENTRUM BIOIMMOBILIZACJI I INNOWACYJNYCH MATERIAŁÓW OPAKOWANIOWYCH

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z ogólnie przyjętą konwencją, geny na schematach przedstawia się od lewej do prawej, w kierunku transkrypcji. Nić DNA z taką samą sekwencją

Zgodnie z ogólnie przyjętą konwencją, geny na schematach przedstawia się od lewej do prawej, w kierunku transkrypcji. Nić DNA z taką samą sekwencją Zgodnie z ogólnie przyjętą konwencją, geny na schematach przedstawia się od lewej do prawej, w kierunku transkrypcji. Nić DNA z taką samą sekwencją nukleotydów jak RNA, tzw. nić kodującą, pokazuje się

Bardziej szczegółowo

Transkrypcja i obróbka RNA. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Transkrypcja i obróbka RNA. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Transkrypcja i obróbka RNA Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Centralny dogmat biologii molekularnej: sekwencja DNA zostaje

Bardziej szczegółowo

Geny i działania na nich

Geny i działania na nich Metody bioinformatyki Geny i działania na nich prof. dr hab. Jan Mulawka Trzy królestwa w biologii Prokaryota organizmy, których komórki nie zawierają jądra, np. bakterie Eukaryota - organizmy, których

Bardziej szczegółowo

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE Anna Czarnecka Źródło: Intercellular signaling from the endoplasmatic reticulum to the nucleus: the unfolded protein response in yeast and mammals Ch. Patil & P. Walter The

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z tzw. modelem interpunkcji trna, cząsteczki mt-trna wyznaczają miejsca

Zgodnie z tzw. modelem interpunkcji trna, cząsteczki mt-trna wyznaczają miejsca Tytuł pracy: Autor: Promotor rozprawy: Recenzenci: Funkcje białek ELAC2 i SUV3 u ssaków i ryb Danio rerio. Praca doktorska wykonana w Instytucie Genetyki i Biotechnologii, Wydział Biologii UW Lien Brzeźniak

Bardziej szczegółowo

Badanie funkcji genu

Badanie funkcji genu Badanie funkcji genu Funkcję genu można zbadać różnymi sposobami Przypadkowa analizy funkcji genu MUTACJA FENOTYP GEN Strategia ukierunkowanej analizy funkcji genu GEN 1. wprowadzenie mutacji w genie 2.

Bardziej szczegółowo

BIOINFORMATYKA. edycja 2016 / wykład 11 RNA. dr Jacek Śmietański

BIOINFORMATYKA. edycja 2016 / wykład 11 RNA. dr Jacek Śmietański BIOINFORMATYKA edycja 2016 / 2017 wykład 11 RNA dr Jacek Śmietański jacek.smietanski@ii.uj.edu.pl http://jaceksmietanski.net Plan wykładu 1. Rola i rodzaje RNA 2. Oddziaływania wewnątrzcząsteczkowe i struktury

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Księgarnia PWN: Terry A. Brown - Genomy. Część 1 Jak bada się genomy 1 Rozdział 1 Genomy, transkryptomy i proteomy 3

Spis treści. Księgarnia PWN: Terry A. Brown - Genomy. Część 1 Jak bada się genomy 1 Rozdział 1 Genomy, transkryptomy i proteomy 3 Księgarnia PWN: Terry A. Brown - Genomy Przedmowa Przedmowa do drugiego wydania polskiego Wstęp Spis rozdziałów Skróty V VI VII XI XIX Część 1 Jak bada się genomy 1 Rozdział 1 Genomy, transkryptomy i proteomy

Bardziej szczegółowo

Regulacja transkrypcji genów eukariotycznych

Regulacja transkrypcji genów eukariotycznych Regulacja transkrypcji genów eukariotycznych Definicja genu Region DNA, który określa dziedziczoną cechę organizmu; zwykle koduje pojedyncze białko lub RNA. Zawiera całą funkcjonalną podjednostkę wraz

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Budowa chromatyny - nukleosomy. Wpływ nukleosomów na replikację i transkrypcję

Plan wykładu: Budowa chromatyny - nukleosomy. Wpływ nukleosomów na replikację i transkrypcję Nukleosomy 1 Plan wykładu: Budowa chromatyny - nukleosomy Wpływ nukleosomów na replikację i transkrypcję Metody pozwalające na wyznaczanie miejsc wiązania nukleosomów Charakterystyka obsadzenia nukleosomów

Bardziej szczegółowo

Ekspresja genu. Podstawowe mechanizmy i pojęcia

Ekspresja genu. Podstawowe mechanizmy i pojęcia Ekspresja genu Podstawowe mechanizmy i pojęcia Ekspresja Ekspresja (wyrażanie) genu jest regulowana na wielu etapach Regulacja ekspresji jest podstawowym mechanizmem dla: adaptacji do zmiennych warunków

Bardziej szczegółowo

Regulacja transkrypcji genów eukariotycznych

Regulacja transkrypcji genów eukariotycznych Regulacja transkrypcji genów eukariotycznych Klasyczne wyobrażenie genu fragment DNA, który koduje mrna Definicja genu GEN- podstawowa jednostka dziedziczenia Region DNA, który określa charakterystyczną

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Transkrypcja RNA

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Transkrypcja RNA SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Transkrypcja RNA SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1. Karta

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne systemy ekspresji genów

Nowoczesne systemy ekspresji genów Nowoczesne systemy ekspresji genów Ekspresja genów w organizmach żywych GEN - pojęcia podstawowe promotor sekwencja kodująca RNA terminator gen Gen - odcinek DNA zawierający zakodowaną informację wystarczającą

Bardziej szczegółowo

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją).

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Czym jest życie? metabolizm + informacja (replikacja) 2 Cząsteczki organiczne mog y powstać w atmosferze pierwotnej

Bardziej szczegółowo

Wykład 1. Od atomów do komórek

Wykład 1. Od atomów do komórek Wykład 1. Od atomów do komórek Skład chemiczny komórek roślinnych Składniki mineralne (nieorganiczne) - popiół Substancje organiczne (sucha masa) - węglowodany - lipidy - kwasy nukleinowe - białka Woda

Bardziej szczegółowo

Metody bioinformatyki. Ekspresja genów. prof. dr hab. Jan Mulawka

Metody bioinformatyki. Ekspresja genów. prof. dr hab. Jan Mulawka Metody bioinformatyki Ekspresja genów prof. dr hab. Jan Mulawka Genetyczny skład prawie wszystkich komórek somatycznych organizmów wielokomórkowych jest identyczny. Fenotyp (swoistość tkankowa lub komórkowa)

Bardziej szczegółowo

Genetyka. Krótkie wykłady H. Fletcher, I. Hickey, P. Winter,

Genetyka. Krótkie wykłady H. Fletcher, I. Hickey, P. Winter, Genetyka. Krótkie wykłady H. Fletcher, I. Hickey, P. Winter, Wydanie trzecie, zmienione, Wydawnictwo Naukowe PWN 2011 Genetyka ogólna. Skrypt do ćwiczeń dla studentów biologii A. Sadakierska-Chudy, G.

Bardziej szczegółowo

Analizy DNA in silico - czyli czego można szukać i co można znaleźć w sekwencjach nukleotydowych???

Analizy DNA in silico - czyli czego można szukać i co można znaleźć w sekwencjach nukleotydowych??? Analizy DNA in silico - czyli czego można szukać i co można znaleźć w sekwencjach nukleotydowych??? Alfabet kwasów nukleinowych jest stosunkowo ubogi!!! Dla sekwencji DNA (RNA) stosuje się zasadniczo*

Bardziej szczegółowo

Zawartość. Wstęp 1. Historia wirusologii. 2. Klasyfikacja wirusów

Zawartość. Wstęp 1. Historia wirusologii. 2. Klasyfikacja wirusów Zawartość 139585 Wstęp 1. Historia wirusologii 2. Klasyfikacja wirusów 3. Struktura cząstek wirusowych 3.1. Metody określania struktury cząstek wirusowych 3.2. Budowa cząstek wirusowych o strukturze helikalnej

Bardziej szczegółowo

DNA musi współdziałać z białkami!

DNA musi współdziałać z białkami! DNA musi współdziałać z białkami! Specyficzność oddziaływań między DNA a białkami wiążącymi DNA zależy od: zmian konformacyjnych wzdłuż cząsteczki DNA zróżnicowania struktury DNA wynikającego z sekwencji

Bardziej szczegółowo

białka wiążące specyficzne sekwencje DNA czynniki transkrypcyjne

białka wiążące specyficzne sekwencje DNA czynniki transkrypcyjne białka wiążące specyficzne sekwencje DNA czynniki transkrypcyjne http://www.umass.edu/molvis/bme3d/materials/jtat_080510/exploringdna/ch_flex/chapter.htm czynniki transkrypcyjne (aktywatory/represory)

Bardziej szczegółowo

Co to jest transkryptom? A. Świercz ANALIZA DANYCH WYSOKOPRZEPUSTOWYCH 2

Co to jest transkryptom? A. Świercz ANALIZA DANYCH WYSOKOPRZEPUSTOWYCH 2 ALEKSANDRA ŚWIERCZ Co to jest transkryptom? A. Świercz ANALIZA DANYCH WYSOKOPRZEPUSTOWYCH 2 Ekspresja genów http://genome.wellcome.ac.uk/doc_wtd020757.html A. Świercz ANALIZA DANYCH WYSOKOPRZEPUSTOWYCH

Bardziej szczegółowo

Endo-siRNA: 32 Ghildiyal & Zamore (2009) Nat Rev Genet

Endo-siRNA: 32 Ghildiyal & Zamore (2009) Nat Rev Genet Endo-siRNA sirna: 32 Ghildiyal & Zamore (2009) Nat Rev Genet Większość endogennych sirna powstaje z transpozonów i powtórzeń sekwencji DNA Chromosom Centromer małe RNA transpozony retrotranspozony Wysoko-przepustowe

Bardziej szczegółowo

ODKRYCIE POLIMERAZY RNA IV

ODKRYCIE POLIMERAZY RNA IV ODKRYCIE POLIMERAZY RNA IV Ewa Róg-ZieliR Zielińska POLIMERAZY RNA U eukariota występuj pują trzy podstawowe rodzaje polimeraz RNA zależnych od DNA Wszystkie te polimerazy są złożone one z około o 12-17

Bardziej szczegółowo

Regulacja ekspresji genów. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Regulacja ekspresji genów. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Regulacja ekspresji genów Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Problem: jak sprawić aby z jednej komórki powstał wielokomórkowy

Bardziej szczegółowo

Jajko czy kura? czyli gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta

Jajko czy kura? czyli gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta Jajko czy kura? czyli gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta Jacek Śmietański IIMK UJ 21.10.2015 Jajko czy kura Pytanie tytułowe Co było na początku? Jajko czy kura? Rother M., 2012 Pytanie tytułowe

Bardziej szczegółowo

Wykład 5. Remodeling chromatyny

Wykład 5. Remodeling chromatyny Wykład 5 Remodeling chromatyny 1 Plan wykładu: 1. Przebudowa chromatyny 2. Struktura, funkcje oraz mechanizm działania kompleksów remodelujących chromatynę 3. Charakterystyka kompleksów typu SWI/SNF 4.

Bardziej szczegółowo

Budowa histonów rdzeniowych

Budowa histonów rdzeniowych Histony rdzeniowe Budowa histonów rdzeniowych Histon H4 Silnie dodatnio naładowany N-koniec białka Globularna hydrofobowa domena odpowiedzialna za oddziaływania histon-histon oraz histon-dna Domena histonowa

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA

TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA DNA 28SRNA 18/16S RNA 5SRNA mrna Ilościowa analiza mrna aktywność genów w zależności od wybranych czynników: o rodzaju tkanki o rodzaju czynnika zewnętrznego o rodzaju upośledzenia szlaku metabolicznego

Bardziej szczegółowo

TERAPIA GENOWA. dr Marta Żebrowska

TERAPIA GENOWA. dr Marta Żebrowska TERAPIA GENOWA dr Marta Żebrowska Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki, Zakładu Biochemii Farmaceutycznej, Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Źródło zdjęcia: httpblog.ebdna.plindex.phpjednoznajwiekszychzagrozenludzkosciwciazniepokonane

Bardziej szczegółowo

Konspekt do zajęć z przedmiotu Genetyka dla kierunku Położnictwo dr Anna Skorczyk-Werner Katedra i Zakład Genetyki Medycznej

Konspekt do zajęć z przedmiotu Genetyka dla kierunku Położnictwo dr Anna Skorczyk-Werner Katedra i Zakład Genetyki Medycznej Seminarium 1 część 1 Konspekt do zajęć z przedmiotu Genetyka dla kierunku Położnictwo dr Anna Skorczyk-Werner Katedra i Zakład Genetyki Medycznej Genom człowieka Genomem nazywamy całkowitą ilość DNA jaka

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. DNA i białka. W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej.

Wprowadzenie. DNA i białka. W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej. Wprowadzenie DNA i białka W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej. Białka: łańcuchy złożone z aminokwasów (kilkadziesiąt kilkadziesiąt

Bardziej szczegółowo

Dr Marek Daniel Koter / dr hab. Marcin Filipecki

Dr Marek Daniel Koter / dr hab. Marcin Filipecki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Międzywydziałowe Studium Biotechnologii Katedra Genetyki, Hodowli i Biotechnologii Roślin Dr Marek Daniel Koter / dr hab. Marcin Filipecki Struktura RNA

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I FUNKCJA GENOMU LUDZKIEGO

BUDOWA I FUNKCJA GENOMU LUDZKIEGO BUDOWA I FUNKCJA GENOMU LUDZKIEGO Magdalena Mayer Katedra i Zakład Genetyki Medycznej UM w Poznaniu 1. Projekt poznania genomu człowieka: Cele programu: - skonstruowanie szczegółowych map fizycznych i

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011

OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011 OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011 DLACZEGO DOROSŁY CZŁOWIEK (O STAŁEJ MASIE BIAŁKOWEJ CIAŁA) MUSI SPOŻYWAĆ BIAŁKO? NIEUSTAJĄCA WYMIANA BIAŁEK

Bardziej szczegółowo

AUTOREFERAT. 2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe/ artystyczne z podaniem nazwy, miejsca i roku ich uzyskania oraz tytułu rozprawy doktorskiej.

AUTOREFERAT. 2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe/ artystyczne z podaniem nazwy, miejsca i roku ich uzyskania oraz tytułu rozprawy doktorskiej. Załącznik nr 2 do wniosku o przeprowadzenie postępowania habilitacyjnego AUTOREFERAT 1. Imię i Nazwisko: Michał Mikula 2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe/ artystyczne z podaniem nazwy, miejsca i roku

Bardziej szczegółowo

Nośnikiem informacji genetycznej są bardzo długie cząsteczki DNA, w których jest ona zakodowana w liniowej sekwencji nukleotydów A, T, G i C

Nośnikiem informacji genetycznej są bardzo długie cząsteczki DNA, w których jest ona zakodowana w liniowej sekwencji nukleotydów A, T, G i C MATERIAŁ GENETYCZNY KOMÓRKI BIOSYNTEZA BIAŁEK MATERIAŁ GENETYCZNY KOMÓRKI Informacja genetyczna - instrukcje kierujące wszystkimi funkcjami komórki lub organizmu zapisane jako określone, swoiste sekwencje

Bardziej szczegółowo

GENOM I JEGO STRUKTURA

GENOM I JEGO STRUKTURA GENOM I JEGO STRUKTURA GENOM Ogół materiału genetycznego (kwasu nukleinowego niosącego informację genetyczną) zawartego w pojedynczej części składowej (komórce, cząstce wirusa) organizmu 1 Genom eukariotyczny

Bardziej szczegółowo

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe wykorzystujące mikromacierze DNA Genotypowanie: zróżnicowane wewnątrz genów RNA Komórka eukariotyczna Ekspresja genów: Które geny? Poziom

Bardziej szczegółowo

Wykład 13. Regulacja cyklu komórkowego w odpowiedzi na uszkodzenia DNA. Mechanizmy powstawania nowotworów

Wykład 13. Regulacja cyklu komórkowego w odpowiedzi na uszkodzenia DNA. Mechanizmy powstawania nowotworów Wykład 13 Regulacja cyklu komórkowego w odpowiedzi na uszkodzenia DNA Mechanizmy powstawania nowotworów Uszkodzenie DNA Wykrycie uszkodzenia Naprawa DNA Zatrzymanie cyklu kom. Apoptoza Źródła uszkodzeń

Bardziej szczegółowo

Większość genów E. coli ma w promotorach zgodne sekwencje -10 i -35 rozpoznawane przez σ 70 (o m.cz. 70 kda).

Większość genów E. coli ma w promotorach zgodne sekwencje -10 i -35 rozpoznawane przez σ 70 (o m.cz. 70 kda). Regulony Grupy bakteryjnych operonów i rozproszone po różnych chromosomach geny eukariotyczne pozostające pod kontrolą tego samego białka regulatorowego nazywamy regulonami. E. coli istnieje co najmniej

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: B. Alberts, D. Bray, K. Hopkin, A. Johnson, J. Lewis, M. Raff, K. Roberts, P. Walter Podstawy biologii komórki. Cz.

Księgarnia PWN: B. Alberts, D. Bray, K. Hopkin, A. Johnson, J. Lewis, M. Raff, K. Roberts, P. Walter Podstawy biologii komórki. Cz. Księgarnia PWN: B. Alberts, D. Bray, K. Hopkin, A. Johnson, J. Lewis, M. Raff, K. Roberts, P. Walter Podstawy biologii komórki. Cz. 1 ROZDZIAŁ 1. KOMÓRKI WPROWADZENIE 1 Jedność i różnorodność komórek 1

Bardziej szczegółowo

Streszczenie. Summary. Daniel Wysokiński, Janusz Błasiak. Postepy Hig Med Dosw (online), 2012; 66: e-issn

Streszczenie. Summary. Daniel Wysokiński, Janusz Błasiak. Postepy Hig Med Dosw (online), 2012; 66: e-issn Postepy Hig Med Dosw (online), 2012; 66: 683-695 e-issn 1732-2693 www.phmd.pl Review Received: 2011.09.26 Accepted: 2012.07.22 Published: 2012.09.18 Perspektywy wykorzystania interferencji RNA w terapii

Bardziej szczegółowo

Prokaryota. Genetyka molekularna i genomika

Prokaryota. Genetyka molekularna i genomika Prokaryota Genetyka molekularna i genomika Literatura Allison, rozdziały 5.3, 10 Brown, rozdziały 8, 11.2, 11.3.1, 12.1, 13, Prokaryota nie są jedną grupą Carl Woese (1928-2012) Genomy bakterii i archeonów

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ BIOCHEMII, BIOFIZYKI I BIOTECHNOLOGII PRACOWNIA GENETYKI MOLEKULARNEJ I WIRUSOLOGII

WYDZIAŁ BIOCHEMII, BIOFIZYKI I BIOTECHNOLOGII PRACOWNIA GENETYKI MOLEKULARNEJ I WIRUSOLOGII UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI W KRAKOWIE WYDZIAŁ BIOCHEMII, BIOFIZYKI I BIOTECHNOLOGII PRACOWNIA GENETYKI MOLEKULARNEJ I WIRUSOLOGII KIEROWNIK PROF. DR HAB. HANNA ROKITA 12 marca 2012 r. Recenzja pracy doktorskiej

Bardziej szczegółowo

Wykład 12 Kwasy nukleinowe: budowa, synteza i ich rola w syntezie białek

Wykład 12 Kwasy nukleinowe: budowa, synteza i ich rola w syntezie białek BIOCHEMIA Kierunek: Technologia Żywności i Żywienie Człowieka semestr III Wykład 12 Kwasy nukleinowe: budowa, synteza i ich rola w syntezie białek WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA CENTRUM BIOIMMOBILIZACJI

Bardziej szczegółowo

Prezentuje: Magdalena Jasińska

Prezentuje: Magdalena Jasińska Prezentuje: Magdalena Jasińska W którym momencie w rozwoju embrionalnym myszy rozpoczyna się endogenna transkrypcja? Hipoteza I: Endogenna transkrypcja rozpoczyna się w embrionach będących w stadium 2-komórkowym

Bardziej szczegółowo

Składniki jądrowego genomu człowieka

Składniki jądrowego genomu człowieka Składniki jądrowego genomu człowieka Genom człowieka 3 000 Mpz (3x10 9, 100 cm) Geny i sekwencje związane z genami (900 Mpz, 30% g. jądrowego) DNA pozagenowy (2100 Mpz, 70%) DNA kodujący (90 Mpz ~ ok.

Bardziej szczegółowo

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Połączenia komórek

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy

Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy Dział programu Temat Poziom wymagań konieczny (K) podstawowy (P) rozszerzający (R) dopełniający (D) I. Od genu do cechy Budowa i funkcje kwasów

Bardziej szczegółowo

Translacja czyli biosynteza białek. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Translacja czyli biosynteza białek. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Translacja czyli biosynteza białek Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Centralny dogmat biologii molekularnej. Potrzeba istnienia

Bardziej szczegółowo

Geny, a funkcjonowanie organizmu

Geny, a funkcjonowanie organizmu Geny, a funkcjonowanie organizmu Wprowadzenie do genów letalnych Geny kodują Białka Kwasy rybonukleinowe 1 Geny Występują zwykle w 2 kopiach Kopia pochodząca od matki Kopia pochodząca od ojca Ekspresji

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu Biologia. Podręcznik Biologia na czasie wyd. Nowa Era, zakres podstawowy Rok szkolny 2013/2014

Wymagania edukacyjne z przedmiotu Biologia. Podręcznik Biologia na czasie wyd. Nowa Era, zakres podstawowy Rok szkolny 2013/2014 Wymagania edukacyjne z przedmiotu Biologia. Podręcznik Biologia na czasie wyd. Nowa Era, zakres podstawowy Rok szkolny 2013/2014 Dział programu I. Od genu do cechy Lp. Temat Poziom wymagań dopuszczający

Bardziej szczegółowo

Adam Master Alicja Nauman *

Adam Master Alicja Nauman * Molekularne mechanizmy inicjacji biosyntezy białek - biochemiczne i biomedyczne implikacje nowego modelu translacji wzmacnianej przez element RNA odpowiedzi na hipoksję (rhre) STRESZCZENIE Inicjacja translacji

Bardziej szczegółowo

Lokalizacja genów DNA/RNA. Nukleotydy i ich łańcuchy 11/21/2013. Genom ludzki. Struktura genomu. Pirymidyny i Puryny

Lokalizacja genów DNA/RNA. Nukleotydy i ich łańcuchy 11/21/2013. Genom ludzki. Struktura genomu. Pirymidyny i Puryny Genom ludzki Lokalizacja genów Cała informacja genetyczna wdna. Zawiera sekwencje kodujące i niekodujące Rozpoczęty w 1989 Pierwsza wersja w 2000 Koszt $3 mld 3*10 9 bp(base pairs) 20,000 genów 1 Struktura

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA rok III Wydział Lekarski, semestr letni GENETYKA MOLEKULARNA

PROGRAM NAUCZANIA rok III Wydział Lekarski, semestr letni GENETYKA MOLEKULARNA PROGRAM NAUCZANIA rok III Wydział Lekarski, semestr letni GENETYKA MOLEKULARNA L.p. TEMAT ZAKRES TREŚCI 1. Wstęp do genetyki (11-15.02) -znajomość pojęć: kwas nukleinowy (DNA i RNA), gen (jednostka transkrypcyjna,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania:

Przedmiotowe zasady oceniania: Przedmiotowe zasady oceniania: Przedmiotowe Zasady Oceniania z biologii obowiązujący w roku szkolnym 2012/13 r. w VIII LO realizowany przez nauczycieli przedmiotu Justynę Baranowską, Mirosławę Drażniuk,

Bardziej szczegółowo

za badania nad molekularnymi podstawami eukariotycznej transkrypcji

za badania nad molekularnymi podstawami eukariotycznej transkrypcji Nagroda Nobla w dziedzinie chemii za rok 2006 za badania nad molekularnymi podstawami eukariotycznej transkrypcji Roger D. Kornberg USA Stanford University Stanford, CA ur. 1947 Artur Kornberg Roger Kornberg

Bardziej szczegółowo

Podstawowe strategie i techniki genetyki molekularnej

Podstawowe strategie i techniki genetyki molekularnej Podstawowe strategie i techniki genetyki molekularnej Czym jest inżynieria genetyczna? Ang. recombinant DNA manipulacje DNA in vitro izolacja i amplifikacja DNA i cdna mapowanie i sekwencjonowanie DNA

Bardziej szczegółowo

Podstawy genetyki II. Metody badawcze i strategie genetyki i genomiki. Organizmy modelowe.

Podstawy genetyki II. Metody badawcze i strategie genetyki i genomiki. Organizmy modelowe. Podstawy genetyki II Metody badawcze i strategie genetyki i genomiki. Organizmy modelowe. Czym jest inżynieria genetyczna? Ang. recombinant DNA manipulacje DNA in vitro izolacja i amplifikacja DNA i cdna

Bardziej szczegółowo

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Zalety w porównaniu z analizą trankryptomu: analiza transkryptomu komórki identyfikacja mrna nie musi jeszcze oznaczać

Bardziej szczegółowo

Wybrane techniki badania białek -proteomika funkcjonalna

Wybrane techniki badania białek -proteomika funkcjonalna Wybrane techniki badania białek -proteomika funkcjonalna Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich (lub prawie wszystkich) białek komórkowych Zalety analizy proteomu w porównaniu z analizą trankryptomu:

Bardziej szczegółowo

Escherichia coli. System pbad

Escherichia coli. System pbad Escherichia coli System pbad System pbad System pbad został skonstruowany w oparciu o elementy regulacji transkrypcji operonu arabinozowego E. coli Elementy regulacji transkrypcji operonu arabinozowego

Bardziej szczegółowo

Transport makrocząsteczek (białek)

Transport makrocząsteczek (białek) Transport makrocząsteczek (białek) Transport makrocząsteczek sortowanie białek - sekwencje sygnałowe lata 70-te XX w. - Günter Blobel - hipoteza sygnałowa; 1999r - nagroda Nobla Sekwencja sygnałowa: A

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE RNA W REGULACJI EKSPRESJI GENÓW

ZNACZENIE RNA W REGULACJI EKSPRESJI GENÓW 26 BIOLETYN 17/III/2015 Ścieżki wiedzy ZNACZENIE RNA W REGULACJI EKSPRESJI GENÓW ANNA DANIŁOWICZ ekspresja genów, sirna, RNA, CRISPR Przed naukowcami zajmującymi się biotechnologią postawiono trudne zadanie

Bardziej szczegółowo

Prokaryota. Genetyka molekularna i genomika

Prokaryota. Genetyka molekularna i genomika Prokaryota Genetyka molekularna i genomika Prokaryota nie są jedną grupą Carl Woese (1928-2012) Genomy bakterii i archeonów Od 0,5 (mykoplazmy) do ~ 5 Mb Wyjątkowo 9 Mb (Bradyrhizobium japonicum) 13 Mb

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA NA CZASIE, ZAKRES PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA NA CZASIE, ZAKRES PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA NA CZASIE, ZAKRES PODSTAWOWY Dział programu I. Od genu do cechy Lp. Temat Poziom wymagań konieczny (K) podstawowy (P) rozszerzający (R) dopełniający (D) 1 Budowa i funkcje

Bardziej szczegółowo

Zaoczne Liceum Ogólnokształcące Pegaz

Zaoczne Liceum Ogólnokształcące Pegaz WYMAGANIA EGZAMINACYJNE ROK SZKOLNY 2015/2016 Semestr jesienny TYP SZKOŁY: liceum ogólnokształcące PRZEDMIOT: biologia SEMESTR: II LICZBA GODZIN W SEMESTRZE: 15 PROGRAM NAUCZANIA: Program nauczania biologii

Bardziej szczegółowo

Sylabus Biologia molekularna

Sylabus Biologia molekularna Sylabus Biologia molekularna 1. Metryczka Nazwa Wydziału Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej Program kształcenia Farmacja, jednolite studia magisterskie, forma studiów: stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy przedmiot biologia nauczana dwujęzycznie poziom podstawowy klasa Ib i Ic

Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy przedmiot biologia nauczana dwujęzycznie poziom podstawowy klasa Ib i Ic Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy przedmiot biologia nauczana dwujęzycznie poziom podstawowy klasa Ib i Ic Dział programu Lp. Temat Poziom wymagań konieczny (K) podstawowy (P) rozszerzający

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii- zakres podstawowy: kl 1 ZSZ, 1LO

Wymagania edukacyjne z biologii- zakres podstawowy: kl 1 ZSZ, 1LO Wymagania edukacyjne z biologii- zakres podstawowy: kl 1 ZSZ, 1LO Dział programu I. Od genu do cechy Lp. Temat Poziom wymagań konieczny (K) dopuszczający podstawowy (P) dostateczny rozszerzający (R) dobry

Bardziej szczegółowo

Test kwalifikacyjny Lifescience dla licealistów 2015

Test kwalifikacyjny Lifescience dla licealistów 2015 Test kwalifikacyjny Lifescience dla licealistów 2015 Imię nazwisko (pseudonim): 1. Daltonizm (d) jest cechą recesywną sprzężoną z płcią. Rudy kolor włosów (r) jest cechą autosomalną i recesywną w stosunku

Bardziej szczegółowo

Organizacja jądra komórkowego

Organizacja jądra komórkowego Organizacja jądra komórkowego Wewnątrz jądra komórkowego * enzymy replikujące muszą odnajdywać miejsca inicjacji syntezy DNA, * czynniki transkrypcyjne i polimerazy RNA odnajdują promotory i enhancery,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA GENETYCZNA: WYROK CZY MOŻLIWOŚĆ

INFORMACJA GENETYCZNA: WYROK CZY MOŻLIWOŚĆ ARTYKUŁY Zagadnienia Filozoficzne w Nauce XXXIII / 2003, s. 64 73 Magdalena FIKUS Instytut Biochemii i Biofizyki PAN Warszawa INFORMACJA GENETYCZNA: WYROK CZY MOŻLIWOŚĆ Mówimy o terapii genowej, jak gdyby

Bardziej szczegółowo

definiuje pojęcia: inżynieria genetyczna, replikacja DNA wyjaśnia regułę komplementarności

definiuje pojęcia: inżynieria genetyczna, replikacja DNA wyjaśnia regułę komplementarności Wymagania programowe na poszczególne stopnie przygotowane w oparciu o podstawę programową oraz treści podręcznika : Biologia na czasie zakres podstawowy (Wydawnictwo Nowa Era) Opracowała: Anna Wojdan Dział

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie pierwszej, zakres podstawowy. Podręcznik Biologia na czasie - Wyd. Nowa Era

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie pierwszej, zakres podstawowy. Podręcznik Biologia na czasie - Wyd. Nowa Era Wymagania edukacyjne z biologii w klasie pierwszej, zakres podstawowy. Podręcznik Biologia na czasie - Wyd. Nowa Era Poziom wymagań konieczny ocena dopuszczająca - podstawowy ocena dostateczna - rozszerzający

Bardziej szczegółowo

C Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów. Ocena rozprawy doktorskiej mgr. Łukasza Skalniaka

C Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów. Ocena rozprawy doktorskiej mgr. Łukasza Skalniaka C Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów O Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Gliwicach ul. Wybrzeże Armii Krajowej 15, 44-101 Gliwice; tel. 32

Bardziej szczegółowo

Replikacja DNA. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Replikacja DNA. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Replikacja DNA Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Replikacja DNA jest bardzo złożonym procesem, w którym biorą udział setki

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY GENETYKI ... Zadanie 7 (2 pkt.). Antykodon wskazuje strzałka oznaczona literą... Opisz funkcję pełnioną przez antykodon w trna.

PODSTAWY GENETYKI ... Zadanie 7 (2 pkt.). Antykodon wskazuje strzałka oznaczona literą... Opisz funkcję pełnioną przez antykodon w trna. Zadanie 1. (2 pkt.) W tabeli przedstawiono kodony kodu genetycznego. Poniżej przedstawiono dwie sekwencje nukleotydów w mrna. Ustal czy koduja takie same czy inne odcinki polipeptydów. Uzasadnij jednym

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Automatyki, Elektroniki i Informatyki

Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Automatyki, Elektroniki i Informatyki Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Automatyki, Elektroniki i Informatyki Analiza procesów regulacji ekspresji genów w komórkach poddanych działaniu promieniowania jonizującego. Roman Jaksik Rozprawa

Bardziej szczegółowo

GENOMIKA FUNKCJONALNA. Jak działają geny i genomy? Poziom I: Analizy transkryptomu

GENOMIKA FUNKCJONALNA. Jak działają geny i genomy? Poziom I: Analizy transkryptomu GENOMIKA FUNKCJONALNA Jak działają geny i genomy? Poziom I: Analizy transkryptomu Adnotacja (ang. annotation) pierwszy etap po uzyskaniu kompletnej sekwencji nukleotydyowej genomu analiza bioinformatyczna

Bardziej szczegółowo

REGULACJA EKSPRESJI GENÓW PRZEZ DŁUGIE NATURALNIE WYSTĘPUJĄCE ANTYSENSOWNE TRANSKRYPTY

REGULACJA EKSPRESJI GENÓW PRZEZ DŁUGIE NATURALNIE WYSTĘPUJĄCE ANTYSENSOWNE TRANSKRYPTY POSTĘPY BIOLOGII KOMÓRKI TOM 41 2014 NR 1 (3-28) REGULACJA EKSPRESJI GENÓW PRZEZ DŁUGIE NATURALNIE WYSTĘPUJĄCE ANTYSENSOWNE TRANSKRYPTY GENE EXPRESSION REGULATION BY LONG NATURALLY OCCURRING ANTISENSE

Bardziej szczegółowo

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2016-2022 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Biologia molekularna Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki prowadzącej kierunek)

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK nr 2. Autoreferat w języku polskim

ZAŁĄCZNIK nr 2. Autoreferat w języku polskim ZAŁĄCZNIK nr 2. Autoreferat w języku polskim Rafał Tomecki AUTOREFERAT Informacje o osiągnięciu i dorobku naukowym Tytuł osiągnięcia naukowego: Analiza biochemiczna i funkcjonalna białek z rodziny Dis3

Bardziej szczegółowo

Podstawy genetyki III. Biologia molekularna genu, replikacja, mutageneza, naprawa DNA

Podstawy genetyki III. Biologia molekularna genu, replikacja, mutageneza, naprawa DNA Podstawy genetyki III Biologia molekularna genu, replikacja, mutageneza, naprawa DNA Zarys biologii molekularnej genu Funkcje informacji genetycznej Replikacja powielanie genomu, utrzymywanie stabilności

Bardziej szczegółowo

Organizacja genomu człowieka i sekwencjonowanie DNA

Organizacja genomu człowieka i sekwencjonowanie DNA Organizacja genomu człowieka i sekwencjonowanie DNA Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Organizacja genów na ludzkim chromosomie.

Bardziej szczegółowo

Inżynieria genetyczna- 6 ECTS. Inżynieria genetyczna. Podstawowe pojęcia Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka

Inżynieria genetyczna- 6 ECTS. Inżynieria genetyczna. Podstawowe pojęcia Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka Inżynieria genetyczna- 6 ECTS Część I Badanie ekspresji genów Podstawy klonowania i różnicowania transformantów Kolokwium (14pkt) Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka Kolokwium (26pkt) EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Numer pytania Numer pytania

Numer pytania Numer pytania KONKURS BIOLOGICZNY ZMAGANIA Z GENETYKĄ 2016/2017 ELIMINACJE SZKOLNE I SESJA GENETYKA MOLEKULARNA KOD UCZNIA. IMIĘ i NAZWISKO. DATA... GODZINA.. Test, który otrzymałeś zawiera 20 pytań zamkniętych. W każdym

Bardziej szczegółowo

podstawowy. Jest on niezastąpiony przy obiektywnej ocenie postępów ucznia w nauce.

podstawowy. Jest on niezastąpiony przy obiektywnej ocenie postępów ucznia w nauce. Wymagania edukacyjne zawierają szczegółowy wykaz wiadomości i umiejętności, które uczeń powinien opanować po omówieniu poszczególnych lekcji z podręcznika Biologia na czasie zakres podstawowy. Jest on

Bardziej szczegółowo

Mutacje Interakcje genetyczne I

Mutacje Interakcje genetyczne I 1 Mutacje Interakcje genetyczne I Powstawanie mutacji - teorie } Spontaniczne } powstają przypadkowo, środowisko może wpływać na częstość (np. mutageny) mutacji, ale nie na to, w którym genie zachodzą

Bardziej szczegółowo