PROCES PRODUKCJI PIWA. Jakość

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROCES PRODUKCJI PIWA. Jakość"

Transkrypt

1 81 PROCES PRODUKCJI PIWA Autor: Adam Dąbek Kierownik Warzelni Browaru Leżajsk S.A., Grupa Żywiec S.A. Piwo jest to napój otrzymywany w wyniku fermentacji brzeczki piwnej, roztworu przygotowanego z wody i surowców skrobiowych (słód jęczmienny) oraz chmielu pod wpływem drożdży piwowarskich. Jakość Produkując piwo browar staje przed bardzo trudnym zadaniem dostosowania produktu do oczekiwań klienta. Różnorodność technologii, stosowanych surowców oraz wielu innych czynników powodują bardzo dużą ilość rodzajów piwa dostępnego konsumentowi. Podstawowym oczekiwaniem konsumenta jest przekonanie, że to co kupuje jest bezpieczne i dobrej jakości. Piwo należy produkować w ten sposób by w pełni spełniało oczekiwania konsumenta, należy dokonać wszelkich starań by osiągnąć zadowolenie klienta, a jednocześnie mieć pewność, że będzie ono bezpieczne, smaczne i trwałe. Systemy zapewnienia jakości ISO i HACCP mają na celu dostarczenie klientowi oczekiwanego produktu. Aby osiągnąć zamierzony cel potrzebna jest współpraca załogi, na wszystkich szczeblach. Pracownicy mają pierwszy kontakt z surowcem, procesem, produktem, wpływając bezpośrednio na końcową jakość wyrobu. Pracownicy są kluczowym elementem na każdym z etapów wprowadzania jakości. Podstawowe surowce stosowane do produkcji piwa: Słód jęczmienny Woda Chmiel Drożdże Słód Słód jest to produkt przerobu jęczmienia browarnego w procesie słodowania. Dlaczego jęczmień jest używany w browarnictwie? posiada wysoką zawartość skrobi - ok. 67 % s.s. korzystną zawartość białka, najlepiej % łuska jęczmienia spełnia funkcję ochronną w procesie słodowania, a w dalszym procesie na warzelni stanowi naturalny materiał filtracyjny posiada korzystny wpływ na własności smakowe piwa.

2 82 Do produkcji słodu nadaje się jęczmień jary, bez zanieczyszczeń i o wysokiej sile witalnej, tzn. wysokiej zdolności kiełkowania. Cel słodowania: uaktywnienie, produkcja i wykorzystanie działania enzymów z jęczmienia Woda W browarnictwie wodę zużywamy: - do słodowania jęczmienia - do celów technicznych (kotłownia, chłodzenie) - do mycia urządzeń i opakowań - do zacierania słodu i wyprodukowania brzeczki słodowej Wymagania jakościowe dla wody jako surowca i wszędzie tam, gdzie następuje jej kontakt z piwem, jęczmieniem są określane Zarządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej dla wody zdatnej do picia. Ponadto wodę poddaje się korekcie składu chemicznego w zależności od ph oraz zawartości różnych soli wapnia, magnezu, żelaza, manganu. Każda woda pitna, zarówno bardzo miękka jak i bardzo twarda nadaje się do produkcji piwa. Jest tylko pytanie, jakim kosztem następuje jej uzdatnianie. Zużycie wody do produkcji piwa, w zależności od stanu technicznego browaru waha się od 3,5 do 12 hl na 1 hl wyrobu gotowego. Chmiel Uważany często za główny składnik piwa. Szyszki chmielowe zawierają żywice, którym piwo zawdzięcza charakterystyczny gorzki smak, oraz olejki eteryczne. W tych ostatnich dzięki chromatografii gazowej zidentyfikowano ponad 200 różnych składników aromatycznych. Nic dziwnego, że w chmielowym napoju spotykamy takie bogactwo smaku i zapachu. Rozróżnia się odmiany chmielu: aromatyczne i goryczkowe. Odmiany te różnią się zawartością olejków chmielowych oraz substancji goryczkowych określanych jako: -kwasy i -kwasy. Szyszki chmielowe zbierane z plantacji są jak najszybciej przetwarzane, aby zapobiec starzeniu się chmielu. Drożdże Drożdże - są to drobnoustroje jednokomórkowe, należące do grupy grzybów. Celem stosowania drożdży jest przeprowadzenie fermentacji alkoholowej, podczas której następuje zamiana cukrów (maltoza, glukoza, fruktoza) na alkohol etylowy i dwutlenek węgla. C 6 H 12 O C 2 H 5 OH + 2CO 2 + energia cieplna

3 83 Rozróżnia się drożdże fermentacji dolnej i górnej fermentacji. Drożdże górnej fermentacji charakteryzują się tym, że fermentują w wyższych temperaturach (15-25 C) i podczas fermentacji zbierają się na powierzchni piwa tworząc kożuch. Drożdże dolnej fermentacji fermentują w niższych temperaturach (6-12 C), a po zakończonej fermentacji osiadają na dno naczynia, co określa się kłaczkowaniem drożdży. Produkcja brzeczki Podstawowe etapy w produkcji brzeczki to: 1. Śrutowanie słodu 2. Zacieranie 3. Filtracja zacieru 4. Gotowanie brzeczki 5. Oddzielenie osadów w kadzi osadowej Whirpool 6. Chłodzenie brzeczki Śrutowanie słodu W czasie procesu zacierania enzymy rozkładają związki nierozpuszczalne w związki rozpuszczalne, aby enzymy mogły oddziaływać na substancje zawarte w słodzie słód należy rozdrobnić. Śrutowanie jest procesem mechanicznego rozdrobnienia, w którym należy chronić łuskę słodu przed rozdrobnieniem, ponieważ jest ona potrzebna jako materiał filtracyjny w trakcie filtracji zacieru. Zacieranie Zacieranie jest najważniejszym procesem przy wytwarzaniu brzeczki. W trakcie zacierania śruta zostaje wymieszana z wodą i substancje zawarte w słodzie przechodzą do roztworu jako składniki ekstraktu. Większość substancji zawartych w słodzie jest nierozpuszczalna a do piwa mogą przechodzić tylko substancje rozpuszczalne, dlatego konieczne jest przeprowadzenie nierozpuszczalnych substancji śruty w rozpuszczalne, czyli wytworzenie dużej ilości ekstraktu. Substancje rozpuszczalne to: cukry, substancje mineralne i określone substancje białkowe. Substancje nierozpuszczalne to skrobia, celuloza. Celem zacierania jest zupełny rozkład skrobi do cukrów i dekstryn. Główna ilość ekstraktu powstaje podczas działania enzymów w ich optymalnych warunkach. W trakcie zacierania temperaturę zacieru podnosi się do optymalnych temperatur dla działania enzymów. Stosowane są następujące przerwy dla działania enzymów:

4 Temperatura [ o C] Przerwa białkowa i β-glukanowa o C Rozkład skrobi musi być poprzedzony rozkładem β-glukanów otaczających cząsteczki skrobi. β-glukan substancja, która przy źle prowadzonym procesie zacierania może zmienić swoje właściwości i przejść w formę żelu znacznie utrudniając proces filtracji zacieru, podwyższając lepkość brzeczki. W wyniku enzymatycznego rozkładu substancji białkowych tworzą się niskocząsteczkowe substancje białkowe szczególnie peptydy i aminokwasy, które stanowią niezbędne pożywienie dla drożdży. Zbyt długa przerwa białkowa daje jednak złą pianę (na pienistość korzystnie wpływają wysokocząsteczkowe substancje białkowe). 2. Przerwa maltozowa. Przerwa w temperaturze od 62 do 65 C jest optymalna dla działania β-amylazy, która od nieredukującego końca łańcucha skrobi odszczepia cząsteczki maltozy. Przez dłuższe zacieranie w tej temperaturze uzyskujemy piwa z wyższym ostatecznym stopniem odfermentowania. 3. Przerwa docukrzania Przerwa w temperaturze od 72 C do 75 C stwarza optymalne warunki dla działania α- amylazy. Długie łańcuchy skrobi α-amylaza rozkłada do mniejszych dekstryn. 4. Zakończenie zacierania w temperaturze 78 C W zależności od sposobu prowadzenia zacierania rozróżniamy dwie grupy procesów zacierania: 1. Procesy infuzyjne 2. Procesy dekokcyjne zasyp grysu + 40 śrutowanie 35 zacieru I część śrutowanie II część Czas [min] Rys. 1. Wykres zacierania dekokcyjno-infuzyjnego

5 85 Filtracja zacieru Głównym celem prowadzenia filtracji zacieru jest oddzielenie części stałych [łuski, zarodków, i innych] zwanych wysłodzinami lub młótem, które w procesie zacierania nie rozpuszczają się, od roztworu zawierającego rozpuszczalne składniki czyli brzeczki. Gotowanie brzeczki Celem gotowania brzeczki jest: - Rozpuszczenie i przemiana substancji chmielu - Wytwarzanie i wytrącenie związków białkowo-garbnikowych - Odparowanie wody - Sterylizacja brzeczki - Zakwaszenie brzeczki - Zniszczenie enzymów - Wzrost zabarwienia brzeczki - Wytworzenie substancji redukujących - Obniżenie zawartości DMS i innych lotnych substancji Wybicie brzeczki Przez wybicie brzeczki rozumie się wypompowanie wygotowanej brzeczki z kotła warzelnego do kadzi osadowej z zawirowaniem. Kadź osadowa Whirpool jest to urządzenie do oddzielania osadu gorącego z brzeczki. Zbiornik ten stanowi pierwszy element linii chłodzenia brzeczki. W chwili rozpoczęcia wybicia do kotła warzelnego dodawany jest ZnSO 4. Cynk wzmaga syntezę białka w komórce drożdży. Fermentacja brzeczki Aby brzeczka stała się piwem zawarte w niej cukry muszą zostać przetworzone przez enzymy drożdży w etanol i dwutlenek węgla. Istotne jest również zjawisko wytwarzania bardzo wielu produktów ubocznych fermentacji, które mają bardzo istotny wpływ na jakość produkowanego piwa Fazy fermentacji Faza I nastawienie fermentacji. Drożdże w pierwszym okresie fermentacji muszą się przyzwyczaić do nowych warunków. Środowisko brzeczki jest dla nich stresujące inna jest temperatura, ph, koncentracja cukrów jest wysoka. Ta faza trwa zazwyczaj kilka godzin. Faza II faza logarytmicznego wzrostu

6 86 Po zaadaptowaniu się do nowych warunków drożdże zaczynają czerpać z bardzo bogatego otoczenia wszystkie substancje potrzebne do życia. Warunki są dla nich idealne ponieważ w brzeczce znajdują się : - Aminokwasy do budowy struktur komórkowych - Fosforany do tworzenia w mitochondriach wysokoenergetycznego związku o nazwie ATP - Kwasy tłuszczowe do budowy błon komórkowych - Cukry do gromadzenia substancji zapasowych [glikogen] - Mikroelementy [Zn, Ca] do przebiegu procesów enzymatycznych Z chwilą gdy tlen rozpuszczony w brzeczce zostanie wyczerpany na oddychanie komórek, muszą one ograniczyć swoją gospodarkę energetyczną do beztlenowego procesu glikolizy, pozwalające uzyskać niezbędne im do życia skromne ilości energii przez fermentację - przemianę cukrów na alkohol i CO 2. III faza dofermentowanie W brzeczce nie ma już praktycznie cukrów łatwo dostępnych, co powoduje, że drożdże zaczynają wykorzystywać zgromadzone zapasy. Stężenie niekorzystnych metabolitów wpływa hamująco na procesy życiowe drożdży. Drożdże zaczynają zbierać się w konglomeraty [kłaczki], które powoli zaczynają powoli opadać. W tej fazie drożdże wydzielają do otoczenia enzymy i produkty przemiany materii. Słabsze komórki obumierają i na skutek autolizy błon komórkowych zawartość komórki wylewa się. W tej fazie należy drożdże odebrać IV faza leżakowanie W tej fazie mimo niskich temperatur procesy życiowe drożdży przebiegają nadal. Energię do ich prowadzenia komórki czerpią głównie z rozkładu i fermentacji substancji zapasowych zgromadzonych wcześniej. Następuje kłaczkowanie drożdży (drożdże łączą się w aglomeraty w postaci kłaczków i osiadają na dnie tanku). Stabilizuje się bukiet smakowo aromatyczny piwa. Wysycenie piwa CO 2. Filtracja piwa Celem procesu filtracji piwa jest otrzymanie trwałego produktu bez wyraźnych zmętnień, czy też opalizacji. Z piwa w procesie filtracji powinny być usunięte substancje, które w czasie przechowywania mogłyby spowodować powstanie zmętnień obniżających jakość piwa.

7 87 Technologia HGB Stosowana metoda HGB polega na wyprodukowaniu brzeczki o stężeniu wyższym niż piwo gotowe i następnie normalizacji przefermentowanego piwa do założonych parametrów technologicznych przy pomocy specjalnie przygotowanej wody. Technologia HGB wymaga specjalnego podejścia do procesu: - brzeczka ma wyższe stężenie proces fermentacji trwa nieco dłużej - brzeczka musi mieć odpowiedni skład zwłaszcza jeśli chodzi o substancje białkowe frakcji odpowiedzialnych za tworzenie piany - w czasie fermentacji tworzy się więcej ubocznych produktów fermentacji (głownie estrów i alkoholi wyższych). Piwo a zdrowie konsumenta Współcześnie troskę o jakość piwa powinni przejawiać producenci ze względu na naukowo dowiedzione pozytywne oddziaływanie tego napoju na zdrowie konsumenta. Piwo: - pobudza trawienie i łagodzi pragnienie, - ma zbliżoną wartość kaloryczną do wartości mleka - zawiera witaminy z grupy B (B1, B2, B6), - posiada korzystniejszą zawartość jonów wapnia, potasu i magnezu od wielu uznanych wód mineralnych, - działa moczopędnie, korzystnie w niektórych chorobach nerek - działa łagodząco i zapobiegawczo w chorobach krążenia i osteoporozie, a nawet wykazuje działanie antynowotworowe dzięki zawartości związków polifenolowych.

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Biotechnologia w produkcji piwa Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Literatura Wolfgang Kunze - Technologia Piwa i Słodu, Piwochmiel, 1999 r. Treść wykładów

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania produkcją - MES

Systemy zarządzania produkcją - MES Systemy zarządzania produkcją - MES Laboratorium 2: Podstawowe parametry procesu produkcyjnego w środowisku Qcadoo MES Politechnika Rzeszowska 2014 Proces produkcyjny Na początku należy zdefiniować proces

Bardziej szczegółowo

Produkcja piwa. Napój produkowany z wody, słodu jęczmiennego, szyszek chmielowych i drożdży z rodzaju Saccharomyces

Produkcja piwa. Napój produkowany z wody, słodu jęczmiennego, szyszek chmielowych i drożdży z rodzaju Saccharomyces Produkcja piwa Napój produkowany z wody, słodu jęczmiennego, szyszek chmielowych i drożdży z rodzaju Saccharomyces Surowce słód, woda, drożdże, chmiel, składniki podstawowe preparaty enzymatyczne i stabilizujące,

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Biotechnologia w produkcji piwa Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Literatura Wolfgang Kunze - Technologia Piwa i Słodu, Piwochmiel, 1999 r. Treść wykładów

Bardziej szczegółowo

PIWA SPECJALNE KIERUNKI BADAŃ I ROZWOJU

PIWA SPECJALNE KIERUNKI BADAŃ I ROZWOJU PIWA SPECJALNE KIERUNKI BADAŃ I ROZWOJU PIWA SPECJALNE Brak prostej definicji piw specjalnych Nowe awngardowe piwa Piwa rzemieślnicze Niespotykane dodatki smakowe Niekonwencjonalny sposób fermentacji PIWA

Bardziej szczegółowo

Warzenie piwa metodą zacierania

Warzenie piwa metodą zacierania Warzenie piwa metodą zacierania Surowce które potrzebujemy: woda ześrutowany słód chmiel drożdże piwowarskie Sprzęt którego potrzebujemy: garnek o pojemności 25l lub używany keg po piwie o pojemności 30l

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 2. Surowce browarnicze część teoretyczna. Do produkcji piwa potrzebne są cztery surowce: jęczmień, chmiel, woda i drożdże.

ĆWICZENIE NR 2. Surowce browarnicze część teoretyczna. Do produkcji piwa potrzebne są cztery surowce: jęczmień, chmiel, woda i drożdże. ĆWICZENIE NR 2 Surowce browarnicze część teoretyczna Do produkcji piwa potrzebne są cztery surowce: jęczmień, chmiel, woda i drożdże. Jęczmień jest głównym surowcem, a o jego przydatności decyduje wysoka

Bardziej szczegółowo

Zawsze tam gdzie liczy się jakość i zaangażowanie, a współpraca to przyjemność.

Zawsze tam gdzie liczy się jakość i zaangażowanie, a współpraca to przyjemność. Zawsze tam gdzie liczy się jakość i zaangażowanie, a współpraca to przyjemność. Oferujemy nową jakość na rynku MAXX TURBO marki Johnnie Cotton. Drożdże MAXX TURBO marki Johnnie Cotton dla osób ceniących

Bardziej szczegółowo

FORUM TECHNOLOGII BROWARNICZYCH

FORUM TECHNOLOGII BROWARNICZYCH FORUM TECHNOLOGII BROWARNICZYCH Cieszyn 5-7 października 2011 Ekonomiczne możliwości optymalizacji procesu w browarze średniej wielkości z zastosowaniem techniki oddzielania Plan prezentacji Branża piwowarska,

Bardziej szczegółowo

Chłodzenie brzeczki. Fermentowania

Chłodzenie brzeczki. Fermentowania CHARAKTERYSTYKA I ZALETY MINIBROWARU Minibrowar w restauracji, łącząc w sobie część produkcyjną z częścią restauracyjną, potrafi utworzyć placówkę gastronomiczną o bardzo dobrych wskaźnikach gospodarczych,

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ZMIANY

WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ZMIANY C 134/54 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 14.5.2013 Publikacja wniosku w sprawie zmian zgodnie z art. 50 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 w sprawie systemów

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ph ZACIERU I BRZECZKI NA PRZEBIEG PROCESU TECHNOLOGICZNEGO I WYBRANE WYRÓŻNIKI JAKOŚCIOWE PIWA

WPŁYW ph ZACIERU I BRZECZKI NA PRZEBIEG PROCESU TECHNOLOGICZNEGO I WYBRANE WYRÓŻNIKI JAKOŚCIOWE PIWA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 414 419 Jacek Nowak, Michał Paluszkiewicz, Małgorzata Lasik WPŁYW ph ZACIERU I BRZECZKI NA PRZEBIEG PROCESU TECHNOLOGICZNEGO I WYBRANE WYRÓŻNIKI JAKOŚCIOWE PIWA

Bardziej szczegółowo

Czy produkcja żywności to procesy fizyczne i reakcje chemiczne?

Czy produkcja żywności to procesy fizyczne i reakcje chemiczne? Czy produkcja żywności to procesy fizyczne i reakcje chemiczne? Co to jest przemiana fizyczna? Podaj przykład przemiany fizycznej? Co to jest przemiana chemiczna? Podaj przykład przemiany chemicznej? Doświadczenie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 1 Drożdże część teoretyczna

ĆWICZENIE NR 1 Drożdże część teoretyczna ĆWICZENIE NR 1 Drożdże część teoretyczna 1. Budowa komórki drożdżowej i fizjologia drożdży Drożdże pod względem systematycznym należą do grupy grzybów. Dzieli się je na dwie podgrupy: tworzące i nie tworzące

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA II Etap Edukacyjny: Klasy IV-VI Przyroda Czas realizacji materiału

SZKOŁA PODSTAWOWA II Etap Edukacyjny: Klasy IV-VI Przyroda Czas realizacji materiału SZKOŁA PODSTAWOWA II Etap Edukacyjny: Klasy IV-VI Przyroda Cele kształcenia: I, II, III, IV i V Treści nauczania wymagania szczegółowe: 1 (1, 8), 5 (1, 2, 4, 5), 9 (1, 2, 4, 9, 13), 14 Czas realizacji

Bardziej szczegółowo

Warzenie z procesem zacierania

Warzenie z procesem zacierania Warzenie z procesem zacierania Witamy serdecznie, przed Tobą otwiera się właśnie świat domowego piwa! Zanim stworzysz swoje pierwsze piwo zapoznaj się proszę z niniejszą instrukcją, która pozwoli Ci w

Bardziej szczegółowo

OCENA MELASU JAKO SUROWCA DO PRODUKCJI ETANOLU I DROŻDŻY

OCENA MELASU JAKO SUROWCA DO PRODUKCJI ETANOLU I DROŻDŻY OCENA MELASU JAKO SUROWCA DO PRODUKCJI ETANOLU I DROŻDŻY 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest oznaczenie wybranych cech i składników melasu, porównanie ich z normą i ocena przydatności danej próby melasu

Bardziej szczegółowo

Co to jest FERMENTACJA?

Co to jest FERMENTACJA? Co to jest FERMENTACJA? FERMENTACJA - rozkład niektórych monosacharydów, np. glukozy, pod wpływem enzymów wydzielanych przez drożdże lub bakterie. czyli tzw. biokatalizatorów. Enzymy (biokatalizatory)

Bardziej szczegółowo

Węglowodany (Cukry) Część 3. Związki wielofunkcyjne

Węglowodany (Cukry) Część 3. Związki wielofunkcyjne Węglowodany (Cukry) Część 3 Związki wielofunkcyjne Glikozydy Monosacharydy Ryboza, Deoksyryboza: - wzory - funkcje biologiczne, pochodne Disacharydy Sacharoza, Celobioza, Maltoza,Laktoza - wzór - właściwości

Bardziej szczegółowo

Redukcja strat w procesie stabilizacji : najlepsza w klasie oszczędność czasu i kosztów

Redukcja strat w procesie stabilizacji : najlepsza w klasie oszczędność czasu i kosztów Redukcja strat w procesie stabilizacji : najlepsza w klasie oszczędność czasu i kosztów Fokke Van den Bergh, Adam Siekacz Opracowanie i prezentacja Cezary Longin Góral V MIĘDZYNARODOWY KONGRES BROWARNIKÓW

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Klasyczna Analiza Jakościowa Organiczna, Ćw. 4 - Identyfikacja wybranych cukrów Ćwiczenie 4 Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Zagadnienia teoretyczne: 1. Budowa

Bardziej szczegółowo

Reakcje zachodzące w komórkach

Reakcje zachodzące w komórkach Reakcje zachodzące w komórkach W każdej sekundzie we wszystkich organizmach żywych zachodzi niezliczona ilość reakcji metabolicznych. Metabolizm (gr. metabole - przemiana) to przemiany materii i energii

Bardziej szczegółowo

Cukry właściwości i funkcje

Cukry właściwości i funkcje Cukry właściwości i funkcje Miejsce cukrów wśród innych składników chemicznych Cukry Z cukrem mamy do czynienia bardzo często - kiedy sięgamy po białe kryształy z cukiernicy. Większość z nas nie uświadamia

Bardziej szczegółowo

Warzenie piwa Brewkit

Warzenie piwa Brewkit Warzenie piwa Brewkit Sprzęt którego potrzebujemy: garnek minimum 5l plastikowe mieszadło fermentor z kranikiem i rurką fermentacyjną kubek lub zlewka środek do dezynfekcji np. pirosiarczan sodu termometr

Bardziej szczegółowo

Zasady znakowania piwa na podstawie przepisów rozporządzenia 1169/2011

Zasady znakowania piwa na podstawie przepisów rozporządzenia 1169/2011 Zasady znakowania piwa na podstawie przepisów rozporządzenia 1169/2011? Dorota Balińska-Hajduk Biuro Kontroli Jakości Handlowej Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł projektu: Realizacja Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej Treści wykraczające poza podstawę

Bardziej szczegółowo

Reakcje chemiczne. Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn. Kompendium wiedzy. 1. Reakcje chemiczne i ich symboliczny zapis

Reakcje chemiczne. Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn. Kompendium wiedzy. 1. Reakcje chemiczne i ich symboliczny zapis strona 1/6 Reakcje chemiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Reakcje chemiczne i równania reakcji chemicznych. Zagadnienia do powtórki 1. 2. 3. Reakcje chemiczne

Bardziej szczegółowo

Zadania na listopad. Zadanie 1 Meksyk położony jest od Buenos Aires na A. północny wschód B. południowy wschód C. północny zachód D.

Zadania na listopad. Zadanie 1 Meksyk położony jest od Buenos Aires na A. północny wschód B. południowy wschód C. północny zachód D. Zadania na listopad Zadania z geografii Meksyk położony jest od Buenos Aires na A. północny wschód B. południowy wschód C. północny zachód D. południowy zachód Zadanie 2 Jeżeli w Lagos jest godzina 12.00

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 Spis treści Przedmowa 11 1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 1.1. Wprowadzenie 13 1.2. Biotechnologia żywności znaczenie gospodarcze i społeczne 13 1.3. Produkty modyfikowane

Bardziej szczegółowo

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jan Łabętowicz, Wojciech Stępień 1. Względność pojęcia jakości plonu 2. Miejsce nawożenia w kształtowaniu jakości plonów 3. Azot jako główny

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Instalacji odmagnezowania blendy flotacyjnej w Dziale Przeróbki Mechanicznej Olkusz Pomorzany ZGH Bolesław S.A.

Instalacji odmagnezowania blendy flotacyjnej w Dziale Przeróbki Mechanicznej Olkusz Pomorzany ZGH Bolesław S.A. Instalacji odmagnezowania blendy flotacyjnej w Dziale Przeróbki Mechanicznej Olkusz Pomorzany ZGH Bolesław S.A. AMK Kraków SA al. Jana Pawła II 41; 31-864 Kraków Tel. 12 647 66 38 www.amk@amk.krakow.pl;

Bardziej szczegółowo

Przemiany substancji

Przemiany substancji Przemiany substancji Poniżej przedstawiono graf pokazujący rodzaje przemian jaki ulegają substancje chemiczne. Przemiany substancji Przemiany chemiczne Przemiany fizyczne Objawy: - zmiania barwy, - efekty

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody na cele technologiczne i techniczne w browarach

Uzdatnianie wody na cele technologiczne i techniczne w browarach Uzdatnianie wody na cele technologiczne i techniczne w browarach Najtańsze sprawdzone technologie mgr inż. Jan Marjanowski CBW UNITEX Sp. z o.o. w Gdańsku Forum Technologii Browarniczych Cieszyn, 5-7 październik

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY Zadanie 1216 (2 pkt) Przeczytaj poniższy tekst i zapisz poniżej nazwy cukrów X i Y, o których mowa. Kwasy nukleinowe są długimi łańcuchami poliestrowymi, zbudowanymi z połączonych

Bardziej szczegółowo

AE/ZP-27-17/15 Załącznik Nr 1 Formularz Cenowy

AE/ZP-27-17/15 Załącznik Nr 1 Formularz Cenowy AE/ZP-27-17/15 Załącznik Nr 1 Formularz Cenowy Cena brutto zamówienia - każdego pakietu powinna stanowić sumę wartości brutto wszystkich pozycji ujętych w pakiecie, natomiast wartość brutto poszczególnych

Bardziej szczegółowo

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol OTRZYMYWANIE BIOETANOLU ETAP II (filtracja) i III (destylacja) CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest przeprowadzenie procesu filtracji brzeczki fermentacyjnej oraz uzyskanie produktu końcowego (bioetanolu)

Bardziej szczegółowo

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Ideą stworzenia marki AgroYeast było długotrwałe doświadczenie w pracy z drożdżami piwowarskimi Saccharomyces cerevisiae i ich oddziaływaniem

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNA METODA OCENY PRZYDATNOŚCI MELASU DO PRODUKCJI ETANOLU

BIOLOGICZNA METODA OCENY PRZYDATNOŚCI MELASU DO PRODUKCJI ETANOLU BIOLOGICZNA METODA OCENY PRZYDATNOŚCI MELASU DO PRODUKCJI ETANOLU 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie z podstawowymi zagadnieniami gorzelnictwa melasowego, przeprowadzeniem próby fermentacyjnej

Bardziej szczegółowo

Spis treści Przedmowa Układ pokarmowy 1.1. Czucie smaku i węchu 1.2. Procesy trawienne zachodzące w przewodzie pokarmowym

Spis treści Przedmowa Układ pokarmowy 1.1. Czucie smaku i węchu 1.2. Procesy trawienne zachodzące w przewodzie pokarmowym Spis treści Przedmowa... 9 1. Układ pokarmowy... 11 1.1. Czucie smaku i węchu... 11 Ćwiczenia... 13 I Rozmieszczenie receptorów smakowych na języku człowieka... 13 II Próba na daltonizm smakowy... 14 III

Bardziej szczegółowo

Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych

Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych Człowiek, aby mógł się rozwijać, wzrastać i wykonywać podstawowe funkcje życiowe musi się odżywiać. Poprzez ten proces każda komórka organizmu otrzymuje niezbędne

Bardziej szczegółowo

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów.

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 201 Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Za rozwiązanie zadań z arkusza konkursowego można uzyskać 60 punktów.

Bardziej szczegółowo

Projekt Grodziskie redivivus. Raport nr 2 (zmieniony 01.2012) - ze stanu prac komisji PSPD ds. piwa grodziskiego.

Projekt Grodziskie redivivus. Raport nr 2 (zmieniony 01.2012) - ze stanu prac komisji PSPD ds. piwa grodziskiego. Projekt Grodziskie redivivus Raport nr 2 (zmieniony 01.2012) - ze stanu prac komisji PSPD ds. piwa grodziskiego. Gorzej bądź lepiej udokumentowana historia browarnictwa na terenie Grodziska Wielkopolskiego

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Marcin Ryfa, Gr.4, PST. Wartość wypiekowa mąki żytniej

Marcin Ryfa, Gr.4, PST. Wartość wypiekowa mąki żytniej Marcin Ryfa, Gr.4, PST Wartość wypiekowa mąki żytniej Wartość wypiekowa mąki jest to wskaźnik określający odchylenie od ustalonego wzorca. Na pojęcie wartość wypiekowa mąki żytniej składa się: zdolność

Bardziej szczegółowo

Powoli podnoszona jest temperatura. działania enzymów rozbijających. rozpuszczalnych.

Powoli podnoszona jest temperatura. działania enzymów rozbijających. rozpuszczalnych. prezentacje Energia prebiotyczna EMAL koncentrat płynnej maltozy w żywieniu krów mlecznych www.bio-plus.com.pl Ekstrakt płynnej maltozy to mieszanina cukrów rozpuszczalnych (różnych) otrzymanych z procesów

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu.

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu. Chemia Zestaw I 1. Na lekcjach chemii badano właściwości: żelaza, węgla, cukru, miedzi i magnezu. Który z zestawów badanych substancji zawiera tylko niemetale? A Węgiel, siarka, tlen. B Węgiel, magnez,

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1761245. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 22.12.2005 05819886.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1761245. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 22.12.2005 05819886. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1761245 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 22.12.2005 05819886.2

Bardziej szczegółowo

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin Suplementy Wilkasy 2014 Krzysztof Gawin Suplementy diety - definicja Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa

Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Projekt

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Przetwórstwo zbożowe 1.1. Asortyment przetwórstwa zbożowego 1.2. Surowce

Bardziej szczegółowo

Stacje zmiękczania wody HYDROSET

Stacje zmiękczania wody HYDROSET Stacje zmiękczania wody HYDROSET DOM SERWIS INSTALACJE HYDROSET NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI KOMATKOWE STACJE ZMIĘKCZANIA WODY Zmiękczacze serii HYDROSET zostały skonstruowane aby sprostać wymaganiom jakie stawia

Bardziej szczegółowo

LIST NR 1. List Wspólnoty Europejskiej

LIST NR 1. List Wspólnoty Europejskiej 6.2.2009 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 37/9 POROZUMIENIE W FORMIE WYMIANY LISTÓW między Wspólnotą Europejską i Republiką Chile dotyczące zmian w dodatku V do Umowy w sprawie handlu winem załączonej

Bardziej szczegółowo

wydłużenia trwałości produktów zapewnienia łatwego i wygodnego użycia (dania gotowe, pojedyncze porcje) atrakcyjnej prezentacji produktu

wydłużenia trwałości produktów zapewnienia łatwego i wygodnego użycia (dania gotowe, pojedyncze porcje) atrakcyjnej prezentacji produktu ALIGAL klucz do uzyskania dłuższej trwałości produktu. Utrzymanie jakości i trwałości artykułów spożywczych jest najważniejszym zadaniem producentów i sprzedawców z branży spożywczej. Jakość dla konsumenta

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia Klucz i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia 1. Litera Nazwa sposobu ułożenia liści na Przykład rośliny łodydze A naprzeciwległe jasnota/ fuksja B skrętolegle krwawnik/ trzykrotka C okółkowe

Bardziej szczegółowo

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria 5. STECHIOMETRIA 25 5. Stechiometria 5.1. Ile gramów magnezu wzięło udział w reakcji z tlenem, jeśli otrzymano 6,0 g tlenku magnezu? Odp. 3,60 g 5.2. Do 50 cm 3 roztworu kwasu siarkowego (VI) o stężeniu

Bardziej szczegółowo

Interesującą kategorią piw są piwa klasztorne. Są one warzone według oryginalnych receptur, często powstałych jeszcze w średniowieczu.

Interesującą kategorią piw są piwa klasztorne. Są one warzone według oryginalnych receptur, często powstałych jeszcze w średniowieczu. 1 2 3 4 5 ZŁOTY TRUNEK Piwo jest trunkiem cenionym od stuleci za swoje walory smakowe i odżywcze. Spożywane przez Egipcjan, znalazło następnie zwolenników kolejno wśród mieszkańców antycznej Grecji, starożytnych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

Wykaz metod badawczych stosowanych w Pracowni w Szczecinie:

Wykaz metod badawczych stosowanych w Pracowni w Szczecinie: Wykaz metod badawczych stosowanych w Pracowni w Szczecinie: L.p. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 11 12 13 14 15 16 Badane obiekty/ grupy obiektów Środki Ŝywienia zwierząt Badane cechy i metody badawcze Zawartość białka

Bardziej szczegółowo

Słownik pojęć prawa żywnościowego

Słownik pojęć prawa żywnościowego Słownik pojęć prawa żywnościowego analiza ryzyka proces składający się z trzech powiązanych elementów: oceny ryzyka, zarządzania ryzykiem i informowania o ryzyku; aromaty inaczej środki aromatyzujące substancje

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja zużycia wody w zakładzie produkcyjnym na przykładzie browaru

Optymalizacja zużycia wody w zakładzie produkcyjnym na przykładzie browaru Optymalizacja zużycia wody w zakładzie produkcyjnym na przykładzie browaru Adam Pawełas menedżer ds. środowiska i bezpieczeństwa, Carlsberg Polska S.A. III KONFERENCJA NAUKOWO-TECHNICZNA OCHRONA ŚRODOWISKA,

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ASORTYMENTOWO CENOWY PAKIET I. Cena jednostkowa Wartość netto Stawka Wartość brutto

FORMULARZ ASORTYMENTOWO CENOWY PAKIET I. Cena jednostkowa Wartość netto Stawka Wartość brutto Załącznik nr 3 do SIWZ FORMULARZ ASORTYMENTOWO CENOWY PAKIET I Przedmiot zamówienia: Mycie i dezynfekcja urządzeń do hemodializy (CPV:24.43.16.00-0) jednostkowa Wartość Stawka Wartość brutto handlowa Producent

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 S E M E S T R II Tydzień 1 24.02-28.02 2 03.03-07.03 3 10.03-14.03 Wykłady

Bardziej szczegółowo

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K ĆWICZENIA 2 Charakterystyka wybranej działalności gospodarczej: 1. Stosowane surowce, materiały, półprodukty, wyroby ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE!

SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE! SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE! CELE: 1. Przekazanie dzieciom wiedzy na temat znaczenia wody dla ludzi, zwierząt i roślin. 2. Uświadomienie dzieciom wagi picia wody. 3. Przekazanie dzieciom wiedzy na

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA Soki 100% naturalne MALINA Sok z malin 100 % jest doskonałym uzupełnieniem codziennej diety. Zawiera bogactwo witamin: C, E, B1, B2, B6, PP oraz minerały: magnez, potas, wapń i żelazo. W jego składzie

Bardziej szczegółowo

ROLNICZE ZAGOSPODAROWANIE ŚCIEKU POFERMENTACYJNEGO Z BIOGAZOWNI ROLNICZEJ - OGRANICZENIA I SKUTKI. Witold Grzebisz

ROLNICZE ZAGOSPODAROWANIE ŚCIEKU POFERMENTACYJNEGO Z BIOGAZOWNI ROLNICZEJ - OGRANICZENIA I SKUTKI. Witold Grzebisz ROLNICZE ZAGOSPODAROWANIE ŚCIEKU POFERMENTACYJNEGO Z BIOGAZOWNI ROLNICZEJ - OGRANICZENIA I SKUTKI Witold Grzebisz Katedra Chemii Rolnej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Plan prezentacji Produkcja biogazu

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny

Wymagania programowe na poszczególne oceny Przedmiot: chemia Klasa: IIIa, IIIb Nauczyciel: Agata SROKA Wymagania programowe na poszczególne oceny VII. Węgiel i jego związki z wodorem podaje kryteria podziału chemii na organiczną i nieorganiczną

Bardziej szczegółowo

1.2 Drobnoustroje Dobre Mikroby

1.2 Drobnoustroje Dobre Mikroby 1.2 Drobnoustroje Dobre Mikroby Odniesienia do Podstawy Programowej SZKOŁA PODSTAWOWA II Etap Edukacyjny: Klasy IV-VI, Przyroda Cele kształcenia: I, II, III, IV i V Treści nauczania: 1 (1, 8), 5 (1, 2,

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia Kategoria, WITAMINY VITAMINS 1 Wiatminy ogólnie Vitamins, in general - witaminy pomagają w rozwoju wszystkich struktur organizmu; - witaminy pomagają zachować silny organizm; - witaminy są niezbędne dla

Bardziej szczegółowo

Towaroznawstwo. Dżemy

Towaroznawstwo. Dżemy Towaroznawstwo Dżemy SUROWCE Podstawą produkcji wysokiej jakości dżemów jest zastosowanie doskonałych surowców. Stosuje się owoce w różnej postaci, np.: Świeże owoce Owoce głęboko mrożone Owoce zakonserwowane

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE TWARDOŚCI WODY SPOSOBEM WARTHA - PFEIFERA

OZNACZANIE TWARDOŚCI WODY SPOSOBEM WARTHA - PFEIFERA OZNACZANIE TWARDOŚCI WODY SPOSOBEM WARTHA - PFEIFERA WSTĘP RODZAJE TWARDOŚCI WODY Twardość wody jest jej właściwością wynikającą z obecności rozpuszczonych w niej związków, głównie wapnia i magnezu. Pierwotnie

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW

DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW MATISSE Linia Matisse oferuje pełną gamę karm o wysokiej jakości dostosowanych do wszystkich ras kotów. Główne cechy linii Matisse to: Doskonały

Bardziej szczegółowo

Biologiczne oczyszczanie ścieków

Biologiczne oczyszczanie ścieków Biologiczne oczyszczanie ścieków Ściek woda nie nadająca się do użycia do tego samego celu Rodzaje ścieków komunalne, przemysłowe, rolnicze Zużycie wody na jednego mieszkańca l/dobę cele przemysłowe 4700

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA Temat: Denaturacja białek oraz przemiany tłuszczów i węglowodorów, jako typowe przemiany chemiczne i biochemiczne zachodzące w żywności mrożonej. Łukasz Tryc SUChiKL Sem.

Bardziej szczegółowo

niezbędny składnik pokarmowy zbóż

niezbędny składnik pokarmowy zbóż POTAS niezbędny składnik pokarmowy zbóż kształtujący wielkość i jakość plonu ziarna Dostępność glebowych zasobów potasu dla roślin zbożowych Gleby zawierają duże zasoby potasu (K), nawet do 50 t/ha w warstwie

Bardziej szczegółowo

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami.

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami. Cillit -Neutra Cillit-Neutra przeznaczony jest do neutralizacji zużytych roztworów Cillit (patrz: karta katalogowa L 06), szczególnie przed ich odprowadzeniem do kanalizacji, jak również do podwyższania

Bardziej szczegółowo

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU PRZEŁAMANIA WPROWADZENIE Ostatnim etapem uzdatniania wody w procesie technologicznym dla potrzeb ludności i przemysłu jest dezynfekcja. Proces ten jest niezbędny

Bardziej szczegółowo

Czynniki wpływające na wydatek serów dojrzewających

Czynniki wpływające na wydatek serów dojrzewających Czynniki wpływające na wydatek serów dojrzewających Wydatek sera - jest to ilość kilogramów sera otrzymana ze 100 kilogramów mleka Wrz = MS/Mm *100 gdzie : Ms masa sera w kg Mm masa mleka w kg Określenie

Bardziej szczegółowo

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia Aktywność fizyczna - jest to dowolna forma ruchu ciała

Bardziej szczegółowo

Produkcja kompostu. konrtola i zapewnianie jakości. Krzysztof Pudełko

Produkcja kompostu. konrtola i zapewnianie jakości. Krzysztof Pudełko Produkcja kompostu konrtola i zapewnianie jakości Krzysztof Pudełko Piła, 1 lutego 2007 Lokalizacja Kompostownia Co zostało zrobione? Dlaczego zostało zrobione? Zwiększenie produkcji kompostu Możliwość

Bardziej szczegółowo

Szkolenie dla doradców rolnych

Szkolenie dla doradców rolnych Szansą dla rolnictwa i środowiska - ogólnopolska kampania edukacyjno-informacyjna Piła Płotki, 10-14 grudnia 2012 r. Szkolenie dla doradców rolnych Przegląd dostępnych technologii biogazowych Dariusz Wiącek

Bardziej szczegółowo

Związek Międzygminny "Nida 2000" Stary Korczyn, 28-136 Nowy Korczyn Data: 30.10.2015

Związek Międzygminny Nida 2000 Stary Korczyn, 28-136 Nowy Korczyn Data: 30.10.2015 Raport z przeprowadzonych badań na wodzie dla Związku Międzygminnego "NIDA 2000" z ujęcia wody na rzece Nidzie i stacji uzdatniania wody w Starym Korczynie. Związek Międzygminny "Nida 2000" Stary Korczyn,

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Mlekovita największym producentem mleka w Polsce w 2015 r.

Mlekovita największym producentem mleka w Polsce w 2015 r. Mlekovita największym producentem mleka w Polsce w 2015 r. 594 mln litrów mleka, czyli 20% całej polskiej produkcji tyle w ubiegłym roku wyprodukowała wysokomazowiecka spółdzielnia mleczarska. Tym samym

Bardziej szczegółowo

MASAŻ MYCIE GŁOWY + STYLIZACJA STRZYŻENIE DAMSKIE STRZYŻENIE + MODELOWANIE

MASAŻ MYCIE GŁOWY + STYLIZACJA STRZYŻENIE DAMSKIE STRZYŻENIE + MODELOWANIE MASAŻ działa odprężająco, relaksująco, pobudza komórki 20 zł. MYCIE GŁOWY + STYLIZACJA 17 zł. Długie: 25 zł. 30 zł. STRZYŻENIE DAMSKIE Długie: 23 zł. 28 zł. 32 zł. STRZYŻENIE + MODELOWANIE 30 zł. 45 z.

Bardziej szczegółowo

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii!

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Chciałabym podzielić się z Wami moimi spostrzeżeniami dotyczącymi poziomu wiedzy z chemii uczniów rozpoczynających naukę w Liceum Ogólnokształcącym. Co

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo