Czy można obojętnie przejść wobec Chrystusa konającego na krzyżu? Czy można być obojętnym wobec ofiary złożonej za nas?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Czy można obojętnie przejść wobec Chrystusa konającego na krzyżu? Czy można być obojętnym wobec ofiary złożonej za nas?"

Transkrypt

1 PYTANIA POZORNE Zdania pytajne są wdzięcznym środkiem dialogizacji tekstu monologowego. Pomijamy tutaj rzeczywisty dialog, przebiegający w kazaniach dla dzieci, kiedy kaznodzieja odpytuje swoich małych słuchaczy. W homiliach dla dorosłych werbalna realizacja pytania księdza i odpowiedzi wierzących jest rzeczą niezmiernie rzadką; tym częściej jednak kaznodzieje sięgają po szereg pytań niewymagających jawnej odpowiedzi, tzw. pytań retorycznych (interrogatio). Retoryka antyczna opisuje pytania retoryczne jako typy zdań pytajnych, które wzmacniają albo nawet wymuszają pożądaną odpowiedź (Ziomek 2000: 225). Dzięki temu następujące po nich stwierdzenie faktu (dokonane głośno albo tylko w myśli słuchaczy) staje się znacznie bardziej wyraziste. Jerzy Ziomek, autor opracowania na temat retoryki opisowej, przypomina też potoczne rozumienie tego typu wypowiedzi jako pytań zbędnych, jako że odpowiedź na nie jest znana a nawet oczywista (Ziomek 2000: 225). Już w retoryce klasycznej pytania retoryczne zaliczane były do figur kontaktu z odbiorcą. Mimo że nie prowadzą one do pojawienia się w dyskursie bezpośrednio głosu innego uczestnika komunikacji, zakładają reakcję partnera dialogu często reakcję ukrytą, dokonaną jedynie w myśli słuchacza. Pytania retoryczne wnoszą dzięki temu do kazania pewne ożywienie, zmianę tonacji. Mimo że kaznodzieja sam odpowiada lub zostawia pytanie bez głośno wypowiedzianej reakcji, znak zapytania stwarza atmosferę dyskusyjności i poszukiwania. Działa więc jako środek aktywizujący słuchaczy. Pytania retoryczne poza tym funkcjonują jako pewna pauza w komunikacji, jako nabranie oddechu przed kolejną fazą wywodów kaznodziei, i sygnalizują ważną informację która następuje po nich. Nowoczesna klasyfikacja językoznawcza rozpatruje pytania retoryczne jedynie jako jeden z typów pytań pozornych, które spełniają akty mowy inne niż zapytywanie. Obok pytań retorycznych językoznawcy wyróżniają na przykład pytania fatyczne, pytania-prośby, pytania-groźby lub pytania informujące (por. Zabielska 1988: , cyt. za: Zdunkiewicz-Jedynak 1996: 83). Nawet tradycyjny nagłówek pytań retorycznych jednak wydaje się dziś być zbyt ogólny. Dorota Zdunkiewicz krytykuje ten termin jako nieprecyzyjny, gdyż zdania pytajne w kazaniach są funkcjonalnie i formalnie bardzo różnorodne (Zdunkiewicz- 74

2 Jedynak 1996: 82). W swoim opracowaniu na temat perswazji w kazaniu Zdunkiewicz dzieli te formy na dwa zasadnicze typy: na pytania retoryczne i pytania tzw. medytatywne. Pytania retoryczne to według jej podziału jedynie pytania następującego typu: Czy można obojętnie przejść wobec Chrystusa konającego na krzyżu? Czy można być obojętnym wobec ofiary złożonej za nas? Czy istnieją większe wartości niż honor osobisty? (Zdunkiewicz-Jedynak 1996: 84) Formalnie są to zazwyczaj pytania o rozstrzygnięcie (tworzone za pomocą partykuły czy) 1, rzadziej także pytania szczegółowe. Chodzi o zdania, które mimo formy pytajnej zawierają w sobie pewną odpowiedź, sugerującą właściwy sposób działania albo myślenia. Pytania retoryczne są formą polemiki z istniejącą sytuacją i są silnie nacechowane emocjonalnie (Zdunkiewicz-Jedynak 1996: 84). Inną grupę tworzą tak zwane pytania medytatywne lub deliberatywne, ujawniające dylematy życiowe. Zdunkiewicz postrzega je jako środki pobudzające słuchaczy do myślenia i prowokujące ich zainteresowanie (Zdunkiewicz-Jedynak 1996: 84). Oto jeden z przykładów: Jak pogodzić się z ograniczonością naszego ludzkiego poznania? Z jakim wielkim trudem odróżniamy dobro od zła [...]? Cóż powiedzą nam ci, którzy doznali bolesnych rozczarowań? Co usłyszymy od tych, którzy nie osuszyli jeszcze łez po utracie najbliższych, co czują ci, którzy skazani są na bolesną rozłąkę? (Zdunkiewicz-Jedynak 1996: 85) Głównym wyznacznikiem pytań medytatywnych jest element wątpliwości i wspólnego poszukiwania rozwiązań przez kaznodzieję i wierzących. Właściwe pytania retoryczne natomiast nasuwają adresatowi z góry przygotowaną odpowiedź mają więc charakter presupozycyjny (Zdunkiewicz-Jedynak 1996: 85, 88). 1 Według obliczeń Zdunkiewicz-Jedynak pytania o rozstrzygnięcie tworzą 65% pytań presupozycyjnych (Zdunkiewicz-Jedynak 1996: 87). 75

3 Wychodząc od taksonomii zdań pytajnych autorstwa Doroty Zdunkiewicz, pozwolę sobie na własne podejście do tego podziału. W odróżnieniu od Zdunkiewicz, która zajmuje się jedynie formami perswazyjnymi, dopełnimy przegląd także formami o funkcji spójnościowej, które omówimy w kontekście figury retorycznej subiectio. Zajmiemy się więc następującymi typami pytań pozornych: 1. Pytania perswazyjne o charakterze presupozycyjnym (retoryczne): a) pytania o rozstrzygnięcie: Czyż właśnie nie brak poczucia bezpieczeństwa jest jedną z największych, współczesnych bolączek? (KazŚw 64) - funkcja: zawierają ogólny osąd sytuacji, zakładają z reguły odpowiedź przeczącą pytaniu (negatywną w przypadku pytania pozytywnego i vice versa): Brak poczucia bezpieczeństwa jest jedną z największych bolączek. b) pytania szczegółowe: Taki piękny mamy język. Taką piękną mamy literaturę. Jak my ze sobą rozmawiamy? (Zdunkiewicz-Jedynak 1996: 87) - funkcja: nasuwają odpowiedź założoną z góry przez kaznodzieję: Sposób naszego rozmawiania jest zły i powinien się zmienić. (Zdunkiewicz-Jedynak 1996: 88). Ich forma jest tylko pozorem, z pragmatycznego punktu widzenia nie pełnią funkcji pytań o szczegół sytuacji (tj. o osobę, przedmiot, cechę, miejsce, przyczynę lub cel) (Zdunkiewicz-Jedynak 1996: 86-87). c) pytania tzw. sumieniowe: Czy moim Panem jest Bóg, czy jakiś człowiek? Czy może troska o to, jak inni mnie oceniają? Czy może pieniądz, sex, uroda, stanowisko? (KazŚw 155) - funkcja: zawierają właściwą odpowiedź, pokazują zwykle inne możliwe odpowiedzi, które są ustawione na skali wartościowania; słuchacz powinien ocenić sam siebie w świetle podanego przez księdza wachlarza możliwości: Moim Panem jest Bóg / troska o własny wizerunek i to jest dobre / złe. Kaznodzieja zakłada, że wnioskiem samokrytycznej oceny słuchaczy będzie ich niezadowolenie z własnego działania i chęć poprawy. Powyższe pytania 76

4 rozpatrzyliśmy szczegółowo w rozdziale poświęconym osobom gramatycznym. 2. Pytania medytatywne/ deliberatywne o charakterze aktywizującym: Jak sobie poradzić, Bracia i Siostry z tymi realnymi trudnościami? (Szamotuły, ) - funkcja: przedstawiają problem i zachęcają do wspólnego trudu przy jego rozwiązywaniu 3. Subiectio fikcyjny dialog księdza ze sobą samym, przy którym ksiądz sam sobie zadaje pytania i od razu na nie odpowiada: Każdy mężczyzna powołany do małżeństwa został po to stworzony i tylko wtedy będzie sobą. A jeśli tego nie uczyni? Wtedy jak Adam ucieknie w krzaki. (KazŚw 239) - funkcja: służą jako przypomnienie pewnych faktów lub jako przejście do następującego po nich wywodu Pytania presupozycyjne Pytania z góry nasuwające odpowiedź pytania presupozycyjne, działają mocno perswazyjnie. Służą one do podkreślenia argumentów mówcy i apelują do współudziału słuchaczy silniej niż same stwierdzenia faktów. Nadawca jest przekonany o słuszności poruszanych idei, ale za pomocą zdań pytajnych chcę zwrócić na nie uwagę odbiorców (Siwek 1992: 186). W rozdziale poświęconym osobom gramatycznym pokazaliśmy funkcjonowanie tzw. pytań sumieniowych. Tak samo jak one, także pozostałe pytania retoryczne perswazyjnego typu przedstawiają pożądane wartości i wzbudzają w słuchaczach poczucie potrzeby przyjęcia prezentowanego stylu zachowania. Dzięki zmianie tonacji, wprowadzeniu innego elementu do monologu, przyciągają one uwagę słuchaczy, co bez wątpienia wzmacnia ich impresywność. Stopień perswazji nasila się też w związku z tym, że odbiorcy często sami muszą udzielić sobie odpowiedzi (mimo że wymuszonej), co uwewnętrznia poniekąd prezentowane problemy i działa mocniej niż proste przedstawienie faktów przez kaznodzieję. Na przykład pytanie A czego nauczą się dzieci, gdy zabraknie sumiennych 77

5 i odpowiedzialnych nauczycieli? wymaga większego zaangażowania od odbiorcy niż stwierdzenie Bez sumiennych nauczycieli dzieci niewiele się nauczą. (KazŚw 60-61). Dość rzadko w tekstach kaznodziejskich występują formalne pytania szczegółowe, otwierające miejsce na dopełnienie różnych aspektów sytuacji. W analizowanym materiale tekstowym pojawiło się tylko kilka przykładów: pytanie o przyczynę: 1. Dlaczego więc Pismo święte, chyba dość powszechnie obecne w domach ludzi jest jednak ciągle dla wielu tylko ozdobą domowej biblioteczki czy regału? (KazŚw 65) pytanie o cechę: 2. Jakiego człowieka mają one [wzory lansowane w kulturze] wychować? (KazŚw 70) pytanie o przedmiot: 3. Tak było kiedyś, gdy formowano człowieka administracyjnie od przedszkolaka do profesora uniwersytetu. I co z tego wynikło? (KazŚw 71) pytanie o osobę: 4. I kto tu walczy o człowieka? Kto tu walczy o to, aby człowiek nie był samotny, nie był obojętny w oczach innych? Koryntianie, czy Paweł, święty, Apostoł? (Kraków_Fran ) pytanie o ilość: 5. Ile małżeństw zanim złoży sprawę o rozwód zdobędzie się na przeżycie wspólnych rekolekcji? Ile poszuka kapłana rodzinnego duszpasterza, by pomógł im odnaleźć drogę porozumienia? (KazŚw 67) Zdania w formie pytań o rozstrzygnięcie są natomiast w homiliach dosyć popularne, przede wszystkim we Świętokrzyskich kazaniach radiowych. Oto kilka przykładów: 6. Czy można sobie wyobrazić większe szczęście, jak przyjąć Boga w gościnę do swego domu? (KazŚw 181) 7. Czyż uzdrowienie (sanacja) życia publicznego nie mogłoby się toczyć pod znakiem Sługi Bożego ks. Jerzego Popieluszki, którego 20. rocznicę śmierci 78

6 obchodziliśmy niedawno? Czy nie powinien patronować naszym przemianom wewnętrznym i ich skutkom społecznym w życiu narodu? (KazŚw 272) 8. Godzą się na rozpad rodziny, na aborcję, eutanazję i doświadczenia na ludzkich embrionach. Czy tacy ludzie należą jeszcze do Kościoła? (KazŚw 249) 9. Moi Drodzy, czy ten obraz nie jest czasami pewnym świadectwem, pewną pamiątką rodzinną, ale też tym, co powinno nam przypominać o wierze, w której urastaliśmy, [...]? (Racibórz_Jan ) 10. Czy nie więcej przypadkiem jest dzisiaj tych, którzy w życiu duchowym prawdziwie leżą na upadkach? Których dławi głębsza duchowa choroba, niż trąd za czasów Chrystusa Pana? Czy tych ostatnich przypadkiem nie jest więcej? (Kraków_Fran ) 11. Albo czy nie jest zbójcą taki pracodawca, który wymierza karę kobiecie za to, że spodziewa się dziecka i wyrzuca ją z pracy? Czy nie jest zbójcą taki ojciec, który postanowił założyć nową rodzinę i przekonuje sam siebie, że dzieci nic na tym nie stracą, bo on przecież będzie się o nie troszczył? (KazŚw 178) Zwróćmy uwagę na to, że retoryczne pytania o rozstrzygnięcie dosyć często oskarżają, wzbudzają poczucie winy i polemizują z rzeczywistymi lub zakładanymi przez księdza poglądami odbiorców albo osób trzecich. Polemiczność jako istotną cechę owego typu zdań pytajnych dostrzega także Zdunkiewicz-Jedynak (1996: 84). Presupozycyjne pytania posiadają, jak już kilkakrotnie wspomniano w tej pracy, dużą siłę perswazji. Najbardziej impresywnie działają, jeżeli ksiądz używa ich w serii, nieraz przeplatanych jeszcze pytaniami sumieniowymi (i może nawet medytatywnymi). Takim nagromadzeniem różnych typów zdań pytajnych cechują się następujące odcinki jednej z homilii. Dają one odczuć silne nacechowanie impresywne kaznodziejskiego przekazu, podkreślone jeszcze powtórzeniami i gradacją: 12. A jakie są nasze marzenia i wyobrażenia nieba? Czy nie marzy się nam niebo jako idealny świat bez łez, bez cierpienia? Czy nie pojawia się pokusa chęci ucieczki od tego świata? Ten świat jest taki trudny, więc marzymy o jakimś innym świecie, anty-świecie, który będzie zaprzeczeniem tego, co nas tu spotyka. (KazŚw 148) 13. A my, czy możemy Mu nie wierzyć? Jemu, który zamknął bezmiar swojej boskości w kruchym ludzkim ciele i w dodatku wystawił to kruche ciało na pełne ryzyko odrzucenia? Czy mamy powód, żeby nie wierzyć Jezusowi, który oddał za nas swoje życie? Czyż Jezus nie budzi naszego zaufania? Do jakich wniosków dochodzimy przez te lata, które spędziliśmy na ziemi? (KazŚw 150) 79

7 14. Jaka jest nasza odpowiedź czy chcemy być z Bogiem razem i na zawsze? Czy Jezus jest dla nas naprawdę wielki? Czy pociąga nas nadzieja spotkania z Kimś jeszcze większym od Niego, z Jego Ojcem? Każdy chrześcijanin, dla którego religia jest czymś więcej niż ważnym obyczajem musi stawać przed lustrem i zadawać sobie to pytanie: czy kocham Jezusa i chcę z Nim być? Czy takie jest nasze marzenie? Czy takie jest nasze najważniejsze marzenie w naszym życiu? Czyż może być większe marzenie stworzenia niż zjednoczenie ze Stwórcą? (KazŚw 150) Przykład nr 12 pokazuje, jak działa oczekiwanie odpowiedzi przeczącej dla pytań presupozycyjnych. Kaznodzieja zadaje pytanie negatywne (Czy nie pojawia się pokusa chęci ucieczki od tego świata?) i natychmiast kontynuuje w takim duchu, jakby uzyskał od swoich odbiorców odpowiedź pozytywną Ten świat jest taki trudny, więc marzymy o jakimś innym świecie. Przeczące odpowiedzi na retoryczne pytania zakłada także poniższy cytat z homilii na temat bogactwa. Homilię opartą na przeczytanej paraboli o żebraku Łazarzu, który po śmierci trafia do nieba, i o bogaczu, który się smaży w piekle, ksiądz zaczyna od stwierdzeń, że ta historia Ewangelijna nie zakłada, że bogaci będą na wieki potępieni za swoje bogactwo a biedni wyzwoleni za swoją biedę. Kiedy kaznodzieja nieco dalej sięga po pytania retoryczne Czy to grzech być bogatym? i Czy to, że inni mają mniej szczęścia jest winą tych, którzy mają go więcej?, słuchacze już wiedzą, że odpowiedzi księdza na nie byłyby przeczące. Wskazują na to ostatecznie także wywody księdza o jawnej niesprawiedliwości takiego wnioskowania. 15. Czy to grzech być bogatym? Czy nie po to Pan Bóg dał człowiekowi talenty, inteligencję i spryt, aby zrobił z nich użytek i dorobił się? Czy to, że inni mają mniej szczęścia jest winą tych, którzy mają go więcej? Czym zatem tak naprawdę zawinił bogaty człowiek, że zasłużył na wieczne potępienie? Jeśli tylko tym, że dobrze mu się wiodło, to byłaby to jawna niesprawiedliwość ze strony Pana Boga: jeśli już nawet życie w dobrobycie byłoby czymś złym, to dlaczego za kilkadziesiąt lat takiego życia tak nieproporcjonalna do nich kara wieczna? Z kolei Łazarz może nic nie robił, by poprawić swój stan, oczekując jedynie pomocy od innych. Miałby zatem z zamian za, z pewnością, niechcianą chorobę i ziemskie cierpienie otrzymać wieczną nagrodę? (KazŚw 226) W tym tekście pytania presupozycyjne znów przeplatają się z pytaniami medytatywnymi, pobudzającymi ciekawość i własną aktywność umysłową słuchaczy: 80

8 np. Czym zatem tak naprawdę zawinił bogaty człowiek, że zasłużył na wieczne potępienie? Poświęćmy im kolejną część naszych dociekań. Pytania medytatywne Pytania medytatywne nie osiągają w analizowanych przeze mnie kazaniach popularności pytań presupozycyjnych. Należy to rozumieć jako niedostatek, gdyż podstawowym rozróżnieniem tych dwu typów zdań pytajnych jest (np. według Doroty Zdunkiewicz-Jedynak) przedmiotowe oraz podmiotowe traktowanie odbiorcy jako pasywnego celu perswazji lub jako aktywnego współpracownika: [Pytania medytatywne] w przeciwieństwie do pytań określonych przez mnie jako retoryczne, zaczynają swoje działanie perswazyjne nie od uśpienia, ale od swoistego pobudzenia możliwości intelektualnych, refleksyjnych, spotęgowania zdolności rozumienia; nie zwalniają odbiorcy z aktywności umysłowej. Stanowią one szczególny gest zachęty do współpracy w trudzie rozstrzygnięcia dylematów moralnych i wysiłku dochodzenia do prawdy. (Zdunkiewicz-Jedynak 1996: 85) Przyjrzyjmy się poniższemu pytaniu, któremu nie towarzyszy ukryta, z góry narzucona odpowiedź. Zostało ono zawarte we wstępie do jednej z analizowanych przeze mnie homilii: 16. Kto mi dał życie? Kto dał nam życie? (Węcławski ) W tej homilii ksiądz ujawnia pewne dylematy, i w odróżnieniu od powyższych pytań retorycznych tym razem odbiorcy nie są zaproszeni tylko do zidentyfikowania się z właściwą odpowiedzią, ale są sprowokowani do samodzielnej aktywności umysłowej. Rozpatrzmy nasze przykładowe medytatywne pytanie w szerszym kontekście homilii, w której zostało ono użyte. Jest to rzeczywiście pytanie prowadzące w owej homilii do medytacji: 17. Dzisiaj jest niedziela świętej Rodziny, więc pewnie nikogo to nie zdziwi, jeśli zaczniemy od pytania: Kto dał nam życie? Kto mi dał życie? Oczywiście odpowiem: moi rodzice. Ale ja jeszcze raz zapytam: Kto dał mi życie? Kto dał nam życie? Skoro ktoś z takim naciskiem pyta, to pewnie trzeba odpowiedzieć: Pan Bóg Stwórca i Dawca życia. Oczywiście. Ale to nie jest koniec tego pytania. Ja jeszcze raz zapytam: Kto mi dał życie, takie, jakie ono teraz jest, z 81

9 tym, co mnie cieszy i z tym, co mnie martwi, i jeszcze z tyloma rzeczami, które mnie ani specjalnie nie martwią ani nie cieszą, tylko całkiem po prostu w moim życiu są? Drogie siostry, drodzy bracia, pomyślmy, jak wielu ludzi stworzyło, dało, tworzy i daje życie każdego z nas. Zwykle się nad tym wcale nie zastanawiamy [...] (Węcławski ) Pytanie kto dał mi życie lub kto dał nam życie wraca w tym tekście trzykrotnie i ksiądz za każdym razem rozwija odpowiedź w innym kierunku, demonstrując w ten sposób to, że w dylematach wiary i życia nie ma błyskawicznych i jednoznacznych rozwiązań 2. Niestety mały udział takich mocno aktywizujących pytań w dzisiejszych tekstach kaznodziejskich wskazuje na to, że polscy kaznodzieje raczej nie są przygotowani do tego, żeby zaprosić swoich słuchaczy do wspólnego rozwiązywania dylematów wiary i moralności. Prawdopodobnie właśnie charakter współpracy ze słuchaczami, który jest obecny w pytaniach medytatywnych, prowadzi do tego, że są one nieraz bardzo zbliżone do dialogu wirtualnego. Pytanie medytatywne, postawione przez kaznodzieję, powinno być dla słuchaczy pytaniem intrygującym. Wobec tego może być pewnym spojrzeniem z drugiej strony, wskazaniem na skomplikowaność problemu i jako takie mogłoby być przedstawione również jako zarzut słuchacza wobec głoszonych prawd. Każdy z następujących przykładów mógłby w homilii zostać zaprezentowany jako dialog z wyimaginowanym słuchaczem tym bardziej, że po pytaniu medytatywnym z reguły następuje próba rozwiązania podniesionego problemu. W odróżnieniu od odpowiedzi na pytania presupozycyjne bywają to dość rozbudowane wywody kaznodziei. 18. Przecież jeżeli już w Wielki Piątek Pan Jezus złamał kręgosłup siłom zła, to w ciągu tych dwóch tysięcy lat świat powinien się chyba zmienić na lepsze. Dlaczego zatem Pan Jezus zapowiada nam, że jeszcze w ostatnim pokoleniu siły zła będą atakowały ludzi sprawiedliwych i będą próbowały postawić na swoim? (KazŚw 274) 19. Jak rozmawiać przy stole ze swoim ojcem, mężem lub córką, którzy twierdzą, że to tylko nasz katolicki wymysł? Jak przekazać im, tym istotom najbliższym nam tutaj na Ziemi, to co jest dla nas najważniejszą wiadomością? (KazŚw 266) 2 Warto też zauważyć w tym miejscu, że dla kaznodziei odpowiedź Bóg nie jest ostatecznym rozstrzygnięciem dylematu. Jest to rzeczą nietypową w kontekście często spotykanej autorytarności kaznodziejów jako przedstawicieli Kościoła. 82

10 20. Możemy się zastanawiać, co ich trzymało przy Jezusie? Czy był to niezwykły czar Jego osobowości, czy też raczej obietnica czegoś zupełnie nowego i niezwykłego, czegoś, co nazywał Królestwem Bożym? (KazŚw 87) 21. I muszę wam szczerze powiedzieć, że ilekroć słyszę te słowa, odczuwam w sercu pewien niepokój i zaraz pojawia się drążące pytanie o to, czego Bóg może ode mnie zażądać? Czego będzie ode mnie chciał dzisiaj, może jutro? Jak będzie wyglądało to moje oddawanie życia? Ta utrata doczesności, by zyskać wieczność. (Maryja ) Próbą odpowiedzenia na zadane pytanie może być nawet przyznanie się do tego, że kaznodzieja (Kościół) odpowiedzi nie zna. Niemniej jednak problem pozostaje otwarty dla rozważań słuchaczy: 22. Nie wiemy, co się stało z trzema kandydatami na uczniów Chrystusa. Czy posłuchali jego jasnych poleceń? (KazŚw 171) 23. No tak, ale jak to jest w tej Ojczyźnie, o której mówi dzisiaj Apostoł Paweł? Co nas czeka po drugiej stronie? Pozostaje dla nas tajemnicą. (KazŚw 89) 24. Nie rozumiemy, dlaczego na górę zabrał ze sobą Jezus tylko trzech uczniów. Możemy pytać dlaczego nie Dwunastu? Dlaczego nie Judasza? Dlaczego nie wszystkich uczniów? (KazŚw 91) Czasami homileta zadaje intrygujące pytanie medytatywne, po którym nie następuje jednak zadowalająca próba odpowiedzi. Z tym zjawiskiem spotykamy się jedynie w homiliach zwykłych, nie-radiowych, prawdopodobnie w wyniku ich większej spontaniczności, która prowadzi do mniej efektywnego planowania tekstu. Powodem może być także pewna stereotypowość myślenia kaznodziei. Takie prawdopodobieństwo zachodzi w poniższym cytacie, gdzie kaznodzieja stawia popularne i godne rozważania pytanie dotyczące życia codziennego, ale nie oferuje wnikliwej odpowiedzi: 25. Co zrobić, żeby być bardziej radośniejszy, bardziej przyjazny, bardziej nastawiony optymistycznie i z entuzjazmem przeżywać to ziemskie życie? Wydaje się, albo raczej nie wydaje się, że słowa świętej Ewangelii w tych warunkach i w tych okolicznościach mają najwięcej do powiedzenia. Bo w słowach świętych Ewangelii Jezusa Chrystusa zawarte jest właściwie całe życie. I wdzięczny jestem Jezusowi Chrystusowi, że wszedł w to życie w to życie ludzkie swoimi bosymi nogami mając na uwadze przede wszystkim zbawienie człowieka. 83

11 To On przecież dotykał ludzi trędowatych, biednych, chorych, grzeszników po to, by im wskazać drogę do Ojca Niebieskiego. Jezus dzięki swojej Ewangelii mówi do każdego z nas i jest słuchany. Ale trzeba nam również zauważyć, że naturalnym miejscem, gdzie przemawia do dzisiaj do każdego z nas, to jest Kościół. Kto was słucha, mnie słucha. Poznawać naukę Kościoła. Tak często jesteśmy zachęcani, by każdy z nas brał do ręki Ewangelię, brał do ręki nauczanie Ojca świętego Sługi Bożego Jana Pawła II i wedle tej nauki starał się kształtować swoje życie. Kto was słucha, mnie słucha. Dzisiaj prawie równie ważna jest świadomość, że Jezus mówi, jak także wiedza, gdzie nie mówi. Na pewno On nie przemawia przez czarnoksiężników, jasnowidzów, przepowiadaczy horoskopów, nie przemawia przez kuszące przesłania, nie ma Go na seansach spirytystycznych, wraz z Bożym poleceniem Jego słuchajcie to wszystko się zakończyło. (Poznań_Pal ) Możemy zakładać, że odpowiedzią na zadane pytanie (Co zrobić, żeby być bardziej radosny w życiu) miało być przemyślenie na temat ważnego miejsca Ewangelii w życiu. Odpowiedź pozostaje jednak niejasna i nie wnosi do homilii inspiracji dla codziennego życia wierzących. Również poniższe pytanie ma potencjał zaintrygowania słuchaczy, bo łączy ono sprawy wiary z życiem pozakościelnym. Kaznodzieja niestety jednak w dalszej części homilii odchodzi zupełnie od rozpoczętego tematu: 26. Europa wyrzuca przecież Boga ze swojej konstytucji i wielu publicznych miejsc a zwykli ludzie decydują się obchodzić bez Boga w swoim życiu codziennym. My chrześcijanie pytamy naszego mistrza Jezusa Chrystusa i Ducha Świętego nauczyciela jak tę nową kulturę wpisać dziś w orędzie Ewangelii? Jakim tłumaczeniem się posłużyć, jakim językiem? Czy starczy nam jeszcze determinacji? Bo kto nie uwierzy i nie przyjmie chrztu nie może się zbawić. Święci misjonarze Cyrylu i Metody módlcie się za nami, czuwajcie nad chrześcijańską Europą i pobudzajcie w nas na nowo misyjny zapał. Kochani chorzy i cierpiący módlcie się za Europę, o dobrych misjonarzy, o jedność Kościoła w Europie. Ci apostołowie Słowian, których dzisiaj wspominamy nigdy nie tracili nadziei, choćby w największych przeciwnościach. (Maryja ) Pytania medytatywne, które nie prowadzą jednak do rzeczywistej medytacji nad przedstawionymi problemami, zbliżają się raczej do pytań retorycznych. Wydają się one być elementem mocno krytykowanego stereotypowego podejścia do przepowiadania, które nie jest w stanie rozwiązywać razem ze słuchaczami problemów ich życia doczesnego. 84

12 Na pograniczu pytań medytatywnych, apelujących do aktywności myślowej słuchaczy, a pytań czysto spójnościowych znajduje się dosyć licznie reprezentowana grupa zdań tworzących pomost między przeczytanym opowiadaniem biblijnym a jego wyjaśnieniem lub aktualizacją. Są to wypowiedzi typu Do czego zatem wzywa nas Pan Bóg w dzisiejszym słowie? / Co mówi ten obraz? / Jak to wszystko pojąć? / Jakie więc konkretne wskazania daje nam Pismo święte odczytane przed chwilą? (Maryja , Węcławski , KazŚw 88, 94). Takie pytania tworzą, co prawda, formalne przejście do kolejnej fazy homilii, ale jednocześnie dają odbiorcom możliwość indywidualnego zastanowienia się nad przeczytanym opowiadaniem, zanim ksiądz zacznie wyjaśniać, co na jego temat ma zamiar powiedzieć. Do jakiego stopnia owe pytania będą wezwaniem słuchaczy do współpracy nad analizą tekstów zależy oczywiście od podejścia księdza. Kaznodzieja otwarty na wierzących, kontaktowy, może naprawdę podsycić ciekawość swoich współbraci: 27. Co na ten sam temat powie nam Pan Jezus? Czy znów swoim zwyczajem podniesie poprzeczkę. Bo już do tego przywykliśmy. (KazŚw 77) Subiectio Subectio to pozorny dialog, w którym mówca nie wprowadza wirtualnego nadawcy, ani też nie kieruje swoich pytań do audytorium, ale odpytuje jakby sam siebie, odpowiadając także sam na swoje pytania. Te pytania działają raczej wewnątrztekstowo niż jako nawiązanie kontaktu z wierzącymi. Jerzy Ziomek postrzega je w dużej mierze jako pytania spójnościowe służą one jako płynne przejście do następującego po nich wywodu, zwracają uwagę na następujące słowa i przez zwiększenie redundancji tekstu pełnią funkcje jego uspójnienia (Ziomek 2000: 225). Poza tym jednak te pytania również dają słuchaczom możliwość wytchnienia podczas krótkiej pauzy w monologu, ożywiają tekst dzięki zmianie tonacji, i choćby pozornie wzywają do wspólnego rozwiązywania problemu albo do odpowiedzi na zadane pytanie. W odróżnieniu od pytań medytatywnych jednak ksiądz nie zadaje tu pytania, które byłoby dylematem moralnym albo życiowym. Odbiorca nie ma szans dochodzić razem z księdzem do sedna postawionego problemu, ponieważ pytanie wskazuje na fakty, które powinny być znane słuchaczom, albo jest sposobem na 85

13 zwrócenie uwagi odbiorcy na następujący wywód, wzmacniając w ten sposób jego efekt. Informacja zawarta w pytaniu mogłaby równie dobrze zabrzmieć tylko w formie zdania oznajmiającego. Odpowiedź bowiem przychodzi niebawem ksiądz ma ją przygotowaną w zanadrzu. Razem z nią pytanie tworzy nieodłączną parę. Spójrzmy na kilka przykładów: 28. Czy zwróciliście, Bracia i Siostry, uwagę na to, gdzie był Adam, kiedy szatan zwiódł Ewę? Otóż Adam stał obok. Nie obronił jednak swojej kobiety przed diabłem, a był do tego powołany. Miał być jej oparciem [...] I co zrobił? Uciekł. Schował się. (KazŚw 239) 29. Ale wiemy także, że nie wystarczy tylko głos sumienia. A dlaczego nie wystarczy tylko głos sumienia? Bo doświadczenie poucza nas, że sumienie można zagłuszyć, że sumienie można także wypaczyć. Przez co? A możemy go wypaczyć przez swój egoizm, chciwość i pychę. (Poznań_Pal ) 30. Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił wołał Jezus na krzyżu. Czy wtedy zwątpił? Nie! Jezus w tych słowach pełnych bólu modlił się do Boga słowami Psalmu 22. (KazŚw 231) 31. Jakie od Boga otrzymałeś dary? Nogi i ręce do pary, rozum do zdobywania wiedzy, wolę, by mówić nie, gdy na złe prowadzą koledzy [...] (Obrzycko ) Niektóre pytania spójnościowe zbliżają się do tzw. pytań protokolarnych zadawanych typowo przez nauczycieli uczniom na lekcjach są to pytania sprawdzające wiedzę na pewien temat. Występują w nich operatory pytajne typu co, kto, jaki, gdzie, narzucające schemat odpowiedzi, która rozwiązuje niewiadomą pytania (Żydek-Bednarczuk 1995: 98-99). Podobne pytania, zapraszające do podania jedynej możliwej i poprawnej odpowiedzi na pewien temat są zresztą wykorzystywane przez księży w katechetycznym nauczaniu dzieci. Oto przykłady pytań protokolarnych z analizowanej próbki kazań: 32. Co my rozumiemy przez Kościół Chrystusowy na Wschodzie? Rozumiemy wszystkich wyznawców Chrystusa, a szczególnie bliskich nam katolików, którzy żyją na terenach dawnego Związku Radzieckiego [ ] Skąd katolicy wzięli się na wielkich obszarach Rosji, Syberii, Kazachstanu i innych krajów? Ci bliżej granic Polski mieszkali tam od wieków, inni byli za czasów carskich po prostu zsyłani [...] (KazŚw 13) 86

14 33. Kim był Elizeusz? Elizeusz był synem zamożnego właściciela ziemskiego Abel- Mehola. (KazŚw 168) 34. Do Niego bowiem należy ostatnie słowo. Jakie jest to słowo? Jest nim kochający Bóg. (KazŚw 149) Podsumowanie Zdania pytajne uatrakcyjniają homilię, gdyż wprowadzają one do tekstu odrębny typ wypowiedzi. Jednak tylko niektóre z pytań pozornych (pytań nieoczekujących odpowiedzi słuchaczy) zwiększają aktywność słuchaczy i podbudowują kontakt między nadawcą i odbiorcami. Pytania medytatywne wnoszą do tekstu kaznodziejskiego atmosferę wspólnego dochodzenia księdza i wierzących do sedna rzeczywistych problemów nurtujących słuchaczy. Kaznodzieja stara się odpowiedzieć na postulowane pytanie w dłuższym przemyśleniu, dając jednocześnie wierzącym szansę na własne zastanowienie się nad poruszanymi sprawami. W niektórych przypadkach pytania medytatywne zostają niestety użyte niekorzystnie dzieje się tak, kiedy brakuje zadowalającej odpowiedzi na przedstawioną kwestię i pytanie medytatywne traci swoją aktywizującą funkcję. Pytania presupozycyjne, z góry implikujące jedyną pożądaną odpowiedź, są natomiast jedynie środkiem perswazyjnym, starającym się nakłonić wierzących do przyjęcia prezentowanych poglądów. Formalnie chodzi zazwyczaj o pytania o rozstrzygnięcie, chociaż w mniejszym stopniu homilie zawierają również pytania szczegółowe. Pytania presupozycyjne, nie wymagające głośnej odpowiedzi, pełnią w homilii także rolę impresywnych lub polemicznych wykrzykników. Subiectio, pozorny dialog księdza ze sobą samym, ogranicza się w zasadzie do roli środka spójnościowego i fatycznego: zwraca on uwagę słuchaczy na następujące po nim wyjaśnienie i nie zwiększa udziału odbiorców w tekście. Przeciwnie, w niektórych przypadkach takie pytania cechują się pewną protokolarnością, gdyż zbliżają się do katechetycznego odpytywania wierzących. Pytania presupozycyjne i spójnościowe przeważają niestety w analizowanych homiliach zasadniczo nad efektywnie użytymi pytaniami medytatywnymi. 87

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE klasy IV-VI szkoły podstawowej Oprac. Ks. Łukasz Skolimowski Warszawa 2012 Przeznaczenie: Szkoła

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Ad. 1. Cele oceniania Ad. 2. Zasady oceniania

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Ad. 1. Cele oceniania Ad. 2. Zasady oceniania Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm.

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm. 15 Wprowadzać pokój 1 Cele katechetyczne wymagania ogólne: odkrywanie wartości egzystencjalnej Ośmiu błogosławieństw, ze szczególnym uwzględnieniem roli szerzenia pokoju (wobec jego zagrożeń we współczesnym

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu. Jan Paweł II - odwaga świętości.

Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu. Jan Paweł II - odwaga świętości. Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu Jan Paweł II - odwaga świętości. W Was jest nadzieja, ponieważ Wy należycie do przyszłości, a zarazem przyszłość do Was należy. Nadzieja zaś jest zawsze

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki)

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki) DIAGNOZA WSTĘPNA Motywacja do uczenia się definiowana jest jako znaczenie i wartość nauki dla danego człowieka, jaką ów człowiek jej przypisuje, i charakteryzowana przez długoterminowe zaangażowanie się

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają.

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. /Matka Celina Zapiski -17.VI.1883r./...dziecko drogie, chcę ci objaśnić...ogólną

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY II i III WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY II I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa Pańska; Pozdrowienie

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

Kochamy Pana Jezusa. Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy II szkoły podstawowej. pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego

Kochamy Pana Jezusa. Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy II szkoły podstawowej. pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego Kochamy Pana Jezusa Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy II szkoły podstawowej pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego Copyright by Wydział Katechetyczny Kurii Diecezjalnej Płockiej 1 O słuchaniu Boga.

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Czasem źle postępujemy Przez moje złe czyny (grzechy) inni ludzie się smucą, a czasami nawet płaczą. Moje złe czyny brudzą serce. Serce staje się brudne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii w klasie I zgodne z programem nauczania dla klas I-III szkoły podstawowej nr: AZ-1-01/10 W drodze do Wieczernika. W Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego.

Bardziej szczegółowo

Religia klasa III. I Modlimy się

Religia klasa III. I Modlimy się Religia klasa III I Modlimy się 1. Nowy rok szkolny czasem pogłębienia przyjaźni z Jezusem wie, że każda katecheza jest spotkaniem z Jezusem wyjaśnia i uzasadnia, co pogłębia naszą przyjaźń z Jezusem 2.

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia KLASA I ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia kryteriów na ocenę dopuszczającą ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: odróżnia modlitwę

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY IV I. Znajomość modlitw: poznane w kl. I- III; Modlitwa różańcowa.

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

APOSTOŁ PAWEŁ I SYLAS

APOSTOŁ PAWEŁ I SYLAS APOSTOŁ PAWEŁ I SYLAS Tekst biblijny: Dz. Ap. 16, 11 22 Tekst pamięciowy: 2 Kor. 5, 17 Tak więc, jeśli ktoś jest w Chrystusie, nowym jest stworzeniem; stare przeminęło, oto wszystko stało się nowe. Boże

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Wymagania programowe i kryteria oceniania osiągnięć uczniów I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ DRODZY PARAFIANIE! W dniach od 9 16 marca nasza Wspólnota przeżywać będzie Misje parafialne. Tak jak przed ponad dwoma tysiącami

Bardziej szczegółowo

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać?

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Jan Paweł, 23.06.2016 11:06 Jedną z osób która nie ma najmniejszych co do tego wątpliwości, jest Chorwatka Miriam, która od 24 czerwca 1981 roku spotyka się z Matką

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska ks. Tomasz Rusiecki Medytacja chrześcijańska Medytacja wciąż aktualna Często słyszymy słowo medytacja. Dla jednych jest ono obce, dla innych wzbudzające ciekawość i pragnienie poznania medytacji, a jeszcze

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA Tekst biblijny: Dz. Ap. 16,19 36 Tekst pamięciowy: Dz. Ap. 16,31 ( ) Uwierz w Pana Jezusa, a będziesz zbawiony, ty i twój dom. Bóg chce, abyś uwierzył w Jego Syna, Jezusa

Bardziej szczegółowo

Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć.

Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć. o. Walerian Porankiewicz Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć. To całkowite oddanie się Bogu

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Przedmiotowy system oceniania z katechezy jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. Ocenianie

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 8,18-30

Lectio Divina Rz 8,18-30 Lectio Divina Rz 8,18-30 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania RELIGIA Szkoła Podstawowa nr 8 w Jeleniej Górze

Przedmiotowy System Oceniania RELIGIA Szkoła Podstawowa nr 8 w Jeleniej Górze owy System Oceniania RELIGIA Szkoła Podstawowa nr 8 w Jeleniej Górze owy System Oceniania jest zgodny z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 kwietnia 2013 r. owy System Oceniania z religii

Bardziej szczegółowo

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja SAKRAMENT POJEDNANIA Celebracja SESJA 2 dla RODZICÓW Ponowne Spotkanie Rozpoczynając tę sesję powiedz osobie, która jest obok ciebie, co zapamiętałeś z poprzedniej rodzicielskiej sesji? Co było pomocne

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Jako mała dziewczynka miałam wiele marzeń. Chciałam pomagać innym ludziom. Szczególnie starzy, samotni

Bardziej szczegółowo

III Tydzień Adwentu Poniedziałek 2014

III Tydzień Adwentu Poniedziałek 2014 III Tydzień Adwentu Poniedziałek 2014 1 Drodzy! Muszę wam powiedzieć, że kiedy wczoraj przygotowywałem się do dzisiejszej homilii roratniej i czytałem słowa Ewangelii, która przed chwilą usłyszeliśmy,

Bardziej szczegółowo

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa autor: Amy i Pat Amy: Witam. Nazywam się Amy, a to jest mój mąż Patrick. Jesteśmy małżeństwem od 16 lat. Chcemy wam opowiedzieć

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego

DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego Ktoś kiedyś powiedział, że ruch dzieli się na tych, którzy pełnią jakieś posługi i tych, którzy będą je pełnili. To bardzo ogólne, pozornie

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii

Przedmiotowy system oceniania z religii Przedmiotowy system oceniania z religii Przy ustalaniu zasad oceniania z religii uwzględniono: - Podstawę programową katechezy Kościoła katolickiego w Polsce, Konferencja Episkopatu Polski. - Wskazania

Bardziej szczegółowo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo Nowenna przed peregrynacją symboli ŚDM które w najbliższym czasie nawiedzą nasze miasto (parafię, dekanat, diecezję), były znakami nadziei dla wszystkich, ukazując zwycięstwo Jezusa nad tym, co przynosi

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 6,1-14

Lectio Divina Rz 6,1-14 Lectio Divina Rz 6,1-14 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW SAKRAMENT POJEDNANIA Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW Znaki Gotowości Czy twoje dziecko czasem Chce się modlić do Boga? Mówi Przepraszam bez podpowiadania? Przebacza innym nawet wtedy, gdy nie mówi przepraszam?

Bardziej szczegółowo

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów ale, to już było W roku wiary, idąc za Matką Bożą Loretańską peregrynującą po Diecezji Warszawsko-Praskiej byliśmy

Bardziej szczegółowo

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia.

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia. KRYTERIA OCENIANIA z katechezy w zakresie I klasy szkoły podstawowej do programu nr AZ-1-01/10 i podręcznika nr AZ-11-01/10-RA-1/11 Jesteśmy w rodzinie Jezusa pod redakcją ks. Stanisława Łabendowicza Kryteria

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII dla klasy pierwszej szkoły podstawowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII dla klasy pierwszej szkoły podstawowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII dla klasy pierwszej szkoły podstawowej Przedmiotowy System Oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu Nauczania Religii Rzymskokatolickiej w Przedszkolach

Bardziej szczegółowo

Numer programu i data przyjęcia. Tytuł podręcznika. Numer podręcznika

Numer programu i data przyjęcia. Tytuł podręcznika. Numer podręcznika PODRĘCZNIKI DO NAUCZANIA RELIGII W DIECEZJI TARNOWSKIEJ W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 WRAZ Z NUMERAMI PODRĘCZNIKÓW, NUMERAMI PROGRAMÓW ORAZ DATĄ DOPUSZCZENIA Tytuły Programu nauczania religii rzymskokatolickiej

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy trzeciej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy trzeciej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy trzeciej szkoły podstawowej Przedmiotowy System Oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu Nauczania Religii Rzymskokatolickiej w Przedszkolach

Bardziej szczegółowo

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY Często będę Ci mówić, że to ważna lekcja, ale ta jest naprawdę ważna! Bez niej i kolejnych trzech, czyli całego pierwszego tygodnia nie dasz rady zacząć drugiego. Jeżeli czytałaś wczorajszą lekcję o 4

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła Stróża Modlitwa

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ PROGRAM NAUCZANIA POZNAJĘ BOGA I W NIEGO WIERZĘ PODRĘCZNIK JESTEM CHRZEŚCIJANINEM ROZDZIAŁ 1. Żyję w przyjaźni z Jezusem rozumie sens

Bardziej szczegółowo

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją?

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? test, BONUS SPECJALNY dla czytelniczek i klientek Inkubatora Kobiecych Pasji Autorka testu: Grażyna Białopiotrowicz Jaki jest poziom Twojej

Bardziej szczegółowo

DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ

DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ Patryk Rutkowski DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ Problem z Dekalogiem Znacznej części katolików, zwłaszcza tej która odwiedza Kościół jedynie przy okazji większych uroczystości, wydaje się, że chrześcijaństwo

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzcie na pytania w jednym okienku tabeli, a następnie kartkę przekażcie dalej.

Odpowiedzcie na pytania w jednym okienku tabeli, a następnie kartkę przekażcie dalej. Odpowiedzcie na pytania w jednym okienku tabeli, a następnie kartkę przekażcie dalej. 1. Jak nazywa się to naczynie? 2. Kiedy jest używane? 3. Do czego służy? 1. 2. 3. Odpowiedzcie na pytania w jednym

Bardziej szczegółowo

BYĆ I MIEĆ - dlaczego chrześcijanin powinien troszczyć się o dobra materialne?

BYĆ I MIEĆ - dlaczego chrześcijanin powinien troszczyć się o dobra materialne? BYĆ I MIEĆ - dlaczego chrześcijanin powinien troszczyć się o dobra materialne? I. Pięć obszarów, w które warto w życiu "inwestować" 1. Związek z Bogiem - rozwój moralnoduchowy 2. Rozwój osobowościowy 3.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania,

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. Ocena bardzo dobra w sposób

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Główna myśl: Pan Jezus chce być blisko każdego z nas. Tekst: Mt 3,13-17: Chrzest Jezusa Wiersz:

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

1. Święto Zesłania Ducha Świętego

1. Święto Zesłania Ducha Świętego Główna myśl: Duch Święty jest Pocieszycielem. Fragment biblijny: Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl 1. Święto Zesłania Ducha Świętego J 14,26 Jezus obiecuje uczniom Pocieszyciela Dz 4,1-23;

Bardziej szczegółowo

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWCĄ Godzina z wychowawcą. Scenariusz lekcji z wykorzystaniem nowych mediów i metody debata* (90 min) Scenariusz zgodny z podstawą programową (Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII 1 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII I. Kontrakt między nauczycielem a uczniem. II. Cele nauczenia w ramach przedmiotu - religia. III. Zasady oceniania. IV. Obszary aktywności. V. Kryteria ocen. VI.

Bardziej szczegółowo

z psalmami Kalendarz 2015

z psalmami Kalendarz 2015 z psalmami Kalendarz 2015 Szanowni Państwo! Dziękujemy, że wybraliście Kalendarz z psalmami Wydawnictwa Aetos, by towarzyszył Wam w 2015 roku. Mamy nadzieję, że wybrane przez nas teksty psalmów oraz cytaty

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SKRZATUSZU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SKRZATUSZU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SKRZATUSZU Program nauczania: Jesteśmy dziećmi Bożymi AZ 1-01/1; klasy I - III Poznaję Boga

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych Strona1 Wioletta Kilar Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych 1. Cele lekcji: Uczeń: wymienia przykłady kompetencji miękkich i twardych, rozpoznaje

Bardziej szczegółowo

Znalazłam się w tunelu jak w długim korytarzu. Szłam bardzo szybko, biegnąc tunelem wzdłuż jasnego, białego światła. Mogłam zobaczyć inny koniec... Zaczęło do mnie docierać, że byłam martwa,... Wtedy zobaczyłam

Bardziej szczegółowo