Katedra Chemii Analitycznej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Katedra Chemii Analitycznej"

Transkrypt

1 Chemia Analityczna Analiza Elementarna Oznaczanie zawartości węgla całkowitego, całkowitego węgla organicznego oraz węgla nieorganicznego w próbkach środowiskowych z kulometrycznym oznaczeniem końcowym Opracowała dr inż. Bożena Zabiegała Katedra Chemii Analitycznej, p.226, tel ) Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska 2002

2 Oznaczanie zawartości węgla całkowitego, całkowitego węgla organicznego oraz węgla nieorganicznego w próbkach środowiskowych z kulometrycznym oznaczeniem końcowym Opracowała dr inż. Bożena Zabiegała Katedra Chemii Analitycznej, p.226, tel ) WPROWADZENIE Gwałtowny rozwój cywilizacji, przy jednoczesnym braku dbałości o środowisko, w dużym stopniu przyczynił się do jego degradacji. W związku z tym pojawił się problem oceny stanu środowiska i wpływu zanieczyszczeń obecnych w środowisku na zdrowie i życie człowieka. Substancje zanieczyszczające środowisko pochodzą z wielu różnych źródeł i stanowią bardzo szerokie spektrum indywiduów chemicznych, występujących na zróżnicowanych poziomach stężeń. Ocenia się, że w otoczeniu człowieka może znajdować się co najmniej związków organicznych na poziomie stężeń do % [1 ppt (v/v)] [1]. Tak duże rozcieńczenie zanieczyszczeń powoduje, że rozdzielenie, identyfikacja oraz oznaczenie takiej liczby związków obecnych w powietrzu, wodzie, czy też glebie jest praktycznie niewykonalne. Analiza wszystkich indywiduów jest niemożliwa do przeprowadzenia, a oznaczenie tylko jednego lub kilku wybranych związków nie odzwierciedla faktycznego stanu środowiska. Do charakterystyki stopnia zanieczyszczenia środowiska (atmosfery, wody, ścieków) wykorzystuje się sumaryczne wskaźniki stopnia zanieczyszczenia zwane także parametrami sumarycznymi. Wskaźniki sumaryczne określają całkowitą zawartość poszczególnych pierwiastków lub ich form, obecnych w środowisku. W oparciu o wskaźniki sumaryczne można również, na podstawie stosunków zawartości poszczególnych pierwiastków, uzyskać informacje co do składu chemicznego związków stanowiących zanieczyszczenia środowiska. Parametry sumaryczne powszechnie stosowane do oceny stopnia zanieczyszczenia środowiska przedstawiono w Tabeli 1. Tabela 1. Parametry sumaryczne stosowane do oceny stopnia zanieczyszczenia środowiska Parametr sumaryczny Skrót Uwagi Biochemical Oxygen Demand BOD (BZT) Ilość tlenu rozpuszczonego, zużywanego Biologiczne Zapotrzebowanie Tlenu, do utlenienia związków organicznych zawartych w badanej próbce w ciągu określonego czasu (najczęściej pięć dni Chemiczne Zapotrzebowanie Tlenu Chemical Oxygen Demand BZT 5 ) COD (ChZT) Ilość tlenu zużywanego w reakcjach substancji organicznych podczas ogrzewania badanej próbki z odczynnikiem utleniającym w określonych warunkach Total Hydrocarbon Całkowita THC Zawartość Węglowodorów Total Non-Methan Hydrocarbon THC Całkowita Zawartość Węglowodorów Niemetanowych Total Carbon (Węgiel Ogólny) TC (OW) Suma węgla zawartego w związkach organicznych I nieorganicznych łącznie z węglem pierwiastkowym Total Inorganic Carbon (Węgiel Ogólny Nieorganiczny) TIC (OWN) Suma węgla w formie węgla pierwiastkowego, ogólnego dwutlenku węgla, tlenku węgla, cyjanków, cyjanianów I

3 Total Organic Carbon (Węgiel Ogólny Organiczny) Dissolved Organic Carbon Rozpuszczony Węgiel Organiczny tiocyjanianów TOC (OWO) Suma węgla zawartego w związkach organicznych DOC (RWO) Suma węgla zawartego w związkach organicznych występujących w wodzie przesączonej przez sączek membranowy o wymiarach 0.45 µm VOCs Volatile Organic Compounds Lotne żwiązki Organiczne Volatile Organic Carbon- Lotny węgiel VOC Organiczny Total Halogenated Organic-Całkowita TOX Zawartość Związków Halogenoorganicznych Volatile Halogenated Organic- VOX Zawartość Lotnych Związków Halogenoorganicznych Total Sulfur-Siarka Całkowita TS Total Organic Sulfur- Całkowita Siarka TOS Organiczna Total Reduced Sulfur- Całkowita TRS Siarka Zredukowana Total Volatile Sulfur-Całkowita Siarka TVS Lotna Total Nitrogen-Azot Całkowity TN Suma azotynów, azotanów, amoniaku I organicznych związków azotu. Na podstawie zawartości azotu aminowego można wnioskować o zawartości białka w produktach spożywczych, a więc wartości odżywczej badanego produktu. Znajomość azotu całkowitego w nawozie jest konieczna ze względu na właściwe nawożenie gleby Wskaźniki sumaryczne określające zawartość węgla w różnych elementach środowiska można sklasyfikować ze względu na: - rodzaj połączeń chemicznych; - formę występowania związków chemicznych; - lotność związków organicznych; - sposoby izolacji związków organicznych z próbki. Klasyfikacja nazewnictwa sumarycznych wskaźników stopnia zanieczyszczenia środowiska na przykładzie oznaczanie zawartości węgla w wodzie przedstawiono w Tabeli 2. Tabela 2. Klasyfikacja nazewnictwa sumarycznych wskaźników stopnia zanieczyszczenia środowiska na przykładzie oznaczanie zawartości węgla w wodzie Kryterium Klasyfikujące Nazwy Parametrów Rodzaj połączeń chemicznych Suma węgla organicznego- Ogólny węgiel Organiczny (OWO) Total Organic Carbon (TOC) Suma węgla nieorganicznego- Ogólny Węgiel Nieorganiczny (OWN) Total Inorganic Carbon (TIC) Całkowita zawartość węgla- Węgiel Ogólny (OW) Total Carbon (TC); TC=TOC+TIC Forma występowania związków Rozpuszczony Węgel Organiczny (RWO), Dissolved Organic

4 chemicznych Lotność związków organicznych Sposób izolacji związków organicznych z próbki wody: Ekstrakcja rozpuszczalnikiem Adsorpcja na sorbencie Ekstrakcja za pomocą strumienia gazu Carbon (DOC) Zawieszony Węgiel Organiczny (ZWO), Suspended Organic Carbon (SOC); Suma węgla organicznego- Ogólny węgiel Organiczny (OWO) Total Organic Carbon (TOC); TOC=DOC+SOC Lotny Węgiel Organiczny - Volatile Organic Carbon (VOC) Średniolotny Węgiel Organiczny (LWO)- Semivolatile Organic Carbon (SVOC); Nielotny Węgiel Organiczny -Non Volatile Organic Carbon (NVOC) Rozpuszczony Węgiel Organiczny (RWO)-Dissolved Organic Carbon (DOC); DOC=VOC+SVOC+NVOC Ekstrahowalny Węgiel Organiczny-Extractable Organic Carbon (EOC) Nieekstrahowalny Węgiel Organiczny- Non-Extractable Organic Carbon (NEOC) Rozpuszczony Węgiel Organiczny (RWO)-Dissolved Organic Carbon (DOC); DOC=EOC+NEOC Adsorbowalny Węgiel Organiczny- Adsorbable Organic Carbon (AOC); Nieadsorbowalny Węgiel Organiczny- Non-Adsorbable Organic Carbon (NAOC); Rozpuszczony Węgiel Organiczny (RWO)-Dissolved Organic Carbon (DOC); DOC=AOC+NAOC Wypłukiwalny Węgiel Organiczny- Purgeable Organic Carbon (POC); Niewypłukiwalny Węgiel Organiczny- Non- Purgeable Organic Carbon (NPOC); Rozpuszczony Węgiel Organiczny (RWO)-Dissolved Organic Carbon (DOC); DOC=POC+NPOC W przypadku analizy wody, do najczęściej oznaczanych parametrów sumarycznych należą: chemiczne zapotrzebowanie tlenu - ChZT, biochemiczne zapotrzebowanie tlenu - BZT, ogólny węgiel organiczny - OWO. ZAWARTOŚĆ WĘGLA ORGANICZNEGO W RÓŻNYCH ELEMENTACH ŚRODOWISKA Woda Woda występuje w przyrodzie w trzech stanach skupienia i jest w nieprzerwanym obiegu pomiędzy hydrosferą, litosferą i atmosferą. Na lądzie wody występują jako [5]: wody powierzchniowe: oceany i morza, rzeki, jeziora, stawy, wody podziemne: wody zaskórne, wody gruntowe, wody wgłębne. Zanieczyszczenia wód mogą być pochodzenia [5]: biogennego (naturalnego),

5 - antropogennego (sztucznego) zanieczyszczenia powstające na skutek działalności człowieka pochodzące ze ścieków, wód pochłodniczych, wód kopalnianych, wód spływających z terenów rolniczych, wód spływających z terenów przemysłowych i składowisk odpadów. Dane literaturowe dotyczące poziomu stężeń różnych form węgla organicznego (całkowitego, rozpuszczonego, wypłukiwalnego oraz niewypłukiwalnego) w różnych typach wód przedstawiono w Tabelach 3. i 4 [6]. Tabela 3. Stężenia węgla organicznego w różnych typach wody [6]. TYP WODY TOC [mg/dm 3 ] (całkowity węgiel organiczny) DOC [mg/dm 3 ] (rozpuszczony węgiel organiczny) POC [mg/dm 3 ] (wypłukiwalny węgiel organiczny) Woda gruntowa 0,7 0,7 - Woda morska 1,1 1,0 0,1 Woda pitna 2,0 - - Woda powierzchniowa (jeziora) Woda powierzchniowa (rzeki) Nieoczyszczone ścieki z gospodarstw domowych 7,7 7,0 0,7 8,0 5,0 3, Tabela 4. Dane literaturowe dotyczące zawartości POC i NPOC w różnych typach wody [6]. PRÓBKA POC [µg/dm 3 ] (wypłukiwalny węgiel organiczny) NPOC [mg/dm 3 ] (niewypłukiwalny węgiel organiczny) Rzeki <2 2-6 Woda ze studni <2 0,1-2 Jeziora <2 0,3-3 Woda pitna ,3-3 Woda dejonizowana <2 0,03-0,2 Woda destylowana <2 0,05-0,3 Odwrócona osmoza <2 0,05-0,3 Zawartość węgla organicznego w wodzie i ściekach jest ważnym wskaźnikiem zanieczyszczenia środowiska. W odróżnieniu od wyników pomiarów biochemicznego zapotrzebowania tlenu (BZT) oraz chemicznego zapotrzebowania tlenu (ChZT), które są źródłem informacji o zawartości substancji organicznych podatnych na rozkład w określonych warunkach, pomiar całkowitego węgla organicznego daje pełną informację o zawartości wszystkich substancji organicznych tj. wszystkich zanieczyszczeń zawierających węgiel organiczny. Parametr OWO (ogólny węgiel organiczny) został zawarty w Rozporządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia r. w sprawie klasyfikacji wód oraz warunków jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi. Maksymalna, dopuszczalna

6 zawartość całkowitego węgla organicznego w ściekach odprowadzanych do wód lub ziemi została ustalona na poziomie 40,0 mgc/dm 3 [7]. Wody rzeczne Zawartość węgla organicznego w wodach rzecznych zależy od [8]: wielkości rzeki, klimatu (położenia geograficznego), otaczającej roślinności, pory roku. Zawartości rozpuszczonego węgla organicznego w zależności od rodzaju strefy klimatycznej przedstawiono w tabeli 5 [8]. Najniższe zawartości rozpuszczonego węgla organicznego występują w środowisku arktycznym, alpejskim i suchym. Uwarunkowania klimatyczne tych stref nie stwarzają bowiem możliwości dużej produkcji roślinności i stąd wynika bardzo niska zawartość rozpuszczonego węgla organicznego. W rejonach o wysokich temperaturach i w tropiku, pomimo iż produkcja roślinności jest bardzo duża, zawartość rozpuszczonego węgla organicznego jest również bardzo niska, ponieważ w strefach tych mineralizacja substancji organicznej postępuje bardzo szybko. Inaczej przedstawia się sytuacja w klimacie tajgi. Produkcja roślinności w tej strefie jest również bardzo duża, lecz jej rozkład przebiega wolniej. W związku z tym stężenia rozpuszczonego węgla organicznego są wyższe. Tabela 5. Zależność zawartości rozpuszczonego węgla organicznego w wodach rzecznych od rodzaju strefy klimatycznej [8]. Rodzaj strefy klimatycznej DOC (RWO) rozpuszczony węgiel organiczny [ mgc/dm 3 ] Arktyczna i alpejska 2 Tajga 10 Niska temperatura 3 Wysoka temperatura 7 Sucha 3 Tropikalna 6 Bagna i wilgotne tereny 25 Forma występowania węgla organicznego w wodach rzecznych zależy również od wielkości rzeki. W małych rzekach przy mniejszym przepływie wody następuje sedymentacja większej ilości cząstek zawiesiny i odkładanie ich w osadzie dennym, w związku z tym małe rzeki z reguły zawierają więcej węgla rozpuszczonego niż węgla wchodzącego w skład zawiesiny. Węgiel wchodzący w skład zawiesiny stanowi 10 % wartości węgla rozpuszczonego [8]. Wody jeziorne W wodach jeziornych zdecydowana większość węgla organicznego występuje w formie rozpuszczonej. Podobnie jak w przypadku małych rzek, zawieszony węgiel organiczny (SOC) stanowi średnio około 10 % rozpuszczonego węgla organicznego (DOC) [8]. Zawartość rozpuszczonego węgla organicznego zależy od stanu troficznego jeziora, czyli jego zdolności produkcyjnej i waha się od 1 mgc/dm 3 w stanie oligotroficznym (o niskiej zawartości substancji odżywczych rozpuszczonych w wodzie) do 50 mgc/dm 3 w stanie dystroficznym (charakteryzującym się niedoborem substancji odżywczych rozpuszczonych w wodzie) [8]. Najwyższe zawartości DOC występują w

7 jeziorach charakteryzujących się: dużą ilością związków humusowych, kwaśnym odczynem wody (ph = 3 6), niedoborem tlenu oraz substancji pokarmowych, ubogą florą i fauną. Wody podziemne Zawartość węgla organicznego w wodach podziemnych waha się w granicach od 0,2 do 15 mgc/dm 3 [8] i maleje ze wzrostem czasu przebywania wody w gruncie. Również adsorpcja węgla na powierzchni gruntów, gdzie jest on chemicznie i biologicznie degradowany do dwutlenku węgla, wpływa na zawartość węgla organicznego. Ponadto ilość związków organicznych w warstwie gruntu ma niewielki wpływ na zawartość węgla organicznego w wodach podziemnych. Osady Substancje organiczne zawarte w osadach dennych są wynikiem aktywności organizmów wodnych. Decydują one o procesach biochemicznych zachodzących w osadach. Dla poznania charakteru substancji organicznej zawartej w osadach dennych, oprócz węgla organicznego oznacza się również zawartość azotu organicznego. Stosunek ilościowy węgla organicznego do azotu organicznego wskazywać może na pochodzenie substancji organicznej. Zawartość węgla organicznego w osadach dennych waha się od 0,2 20 %C [8] i zależy od: położenia geograficznego badanego akwenu, zużycia biologicznego organizmów wodnych, zanieczyszczeń wprowadzanych przez rzeki ( w przypadku mórz), głębokości warstwy badanego osadu (procesy degradacji substancji organicznych oraz ich mineralizacja). Gleby Gleba stanowi integralną część każdego ekosystemu lądowego i podobnie jak on może być poddawana działaniu czynników antropogenicznych, których skutki oddziaływania są często destrukcyjne. Gleba jest bardziej odporna na zanieczyszczenia od wody i powietrza. Wynika to głównie z jej właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych. Stopień degradacji zależy nie tylko od ilości toksycznych zanieczyszczeń dostających się do gleby, ale przede wszystkim od właściwości samej gleby. Gleby składające się z glin i iłów wykazują nieraz dziesięciokrotnie większą odporność na zanieczyszczenia, niż te wytworzone z luźnych piasków [9]. Do gleby trafia też znaczna większość materii organicznej wytworzonej przez rośliny wraz z martwymi zwierzętami i ich odchodami. W glebie jest ona przerabiana i rozkładana. Procesy te są powolne, gdyż obejmują wiele skomplikowanych reakcji chemicznych. Końcowym rezultatem jest albo całkowite utlenienie martwej materii do CO 2, H 2 O i mineralnych anionów, albo powstanie próchnicy (humusu). Mineralizacja materii organicznej następuje w dwóch procesach: butwienia, czyli rozkładu w warunkach tlenowych, prowadzącego do powstania produktów pełnego utlenienia (CO 2, H 2 O, SO 2-4, PO 3-4, NO - 3 ), gnicia czyli procesu beztlenowego, zachodzącego w przypadku wyczerpania się tlenu w glebie (w trakcie procesów gnilnych oprócz CO 2 i H 2 O powstają również NH 3, H 2 S i CH 4 ).

8 TECHNIKI MINERALIZACJI PRÓBEK W przypadku analizy elementarnej, czyli oznaczania procentowej zawartości poszczególnych pierwiastków w większości przypadków niezbędnym etapem procedury analitycznej jest mineralizacja badanej próbki. Mineralizacja polega na przeprowadzeniu oznaczanych pierwiastków występujących w skomplikowanych połączeniach organicznych w proste i łatwe do oznaczeń końcowych związki nieorganiczne [15]. Na przykład oznaczanie zawartości wodoru jako powstającej w trakcie mineralizacji wody, azotu jako azotu elementarnego lub amoniaku, chlorowca jako jonu halogenkowego, węgla w związku organicznym jako dwutlenku węgla, itp. Podstawowym wymaganiem stawianym procesowi mineralizacji jest jego ilościowy charakter oraz ściśle zdefiniowany skład otrzymywanych produktów końcowych. Wybór sposobu mineralizacji zależy przede wszystkim od rodzaju analizowanej próbki oraz analizowanego pierwiastka. W mineralizacji utleniającej na drodze suchej stosuje się poziome lub pionowe rury do spalania. Do oznaczania węgla, wodoru, azotu i halogenków stosuje się mineralizację zapłonową w rurze pionowej. Główną zaletą tej techniki mineralizacji jest, obok szybkości spalania, także wysoka temperatura tego procesu. Ponieważ proces mineralizacji przebiega błyskawicznie, bardzo dużą rolę w podwyższaniu temperatury w strefie spalania, przebiegającego w warunkach zbliżonych do adiabatycznych, odgrywa ciepło spalania. Gdy analizowana substancja zmieszana jest z utleniaczem i znajduje się w kapsułce z palnej folii metalicznej np. aluminiowej, można uzyskać zwiększenie temperatury do ok C [12]. Bardzo korzystnie na proces mineralizacji wpływa również dodatek utleniacza do kapsułki z analizowaną substancją. Najczęściej stosowane utleniacze to: V 2 O 5, Co 3 O 4, WO 3, MnO 2. Mineralizacja w pionowej rurze ułatwia przeprowadzenie automatyzacji podawania próbek do rury do spalań oraz całego toku analizy. Najbardziej ilościowy przebieg mineralizacji związków organicznych uzyskuje się poprzez zapłonową mineralizację utleniającą na drodze suchej w szybkim strumieniu tlenu lub gazu obojętnego z dodatkiem tlenu w pionowej, wypełnionej rurze, stosując dodatek utleniacza do kapsułki z analizowaną substancją. Oczywiście wybór metody mineralizacji zależy w znacznym stopniu od tego, co, w jakiej matrycy i na jakim poziomie stężeń ma być oznaczane. Klasyfikację technik mineralizacji związków organicznych przedstawiono na rysunku 1. [13].

9 techniki mineralizacji redukcyjne utleniające suche mokre suche mokre stapianie z metalami hydrogenizacja katalityczna Unterzauher Pt/C stumień gazu + utleniacz stapianie z utleniaczem Kjeldahl Carius Van Slyke Messinger wg. Dumasa wg. Kirstena Analizatory wobec O 2 HNO 3 /HClO K 2 S 2 O 8 /UV dynamiczne statyczne płomień Wickbolda mineralizacja w rurze kolba Schonigera bomba Parra rura zatopiona pusta wypełniona Belchera wg.korszu warunki izotermiczne warunki adiabatyczne mineralizacja zapłonowa wg. Pregla Analizator CHN rura pionowa rura pozioma Analizator CHN Rysunek 1. Techniki mineralizacji związków organicznych w analizie próbek środowiskowych [13].

10 Wybór metody utleniania stosowanej w danej analizie zależy między innymi od wymaganej czułości, precyzji, rodzaju próbki, posiadanych zasobów finansowych oraz czasu trwania analizy. Wady i zalety najczęściej stosowanych metod utleniania przedstawiono w tabeli. [1]. Tabela. Porównanie metod oznaczania TOC [1]. METODY ZALETY UTLENIANIA Utlenianie -szybkość procesu, wysokotemperaturowe -możliwość utlenienia substancji stałych obecnych w próbce wody, -stosunkowo niski poziom interferencji; Utlenianie w podwyższonej temperaturze za pomocą nadtlenodwusiarczanu Utlenianie niskotemperaturowe (nadtlenodwusiarczan + promieniowanie UV) Utlenianie promieniowaniem UV -wysoka czułość, -wysoki odzysk CO 2 w wielu zastosowaniach, -dobra precyzja, -niski koszt utrzymania; - wysoka czułość, -wysoki odzysk CO 2 w wielu zastosowaniach, -dobra precyzja, -duża szybkość utleniania, -niski koszt utrzymania; -nie są wymagane odczynniki chemiczne, -niski koszt utrzymania; WADY -niska czułość, -trudności z pewnym określeniem wartości tła, -możliwość prowadzenia analizy tylko przy niskim poziomie zawartości soli, -możliwość straty CO 2 w strumieniu kondensującej pary wodnej, -kłopoty z odzyskiem niektórych związków aromatycznych, -wysoki koszt utrzymania, -zatrucia katalizatorów; -mała szybkość utleniania, -nieilościowy odzysk w przypadku wysokiego poziomu TOC; -możliwość interferencji pochodzących od chlorków na etapie detekcji CO 2 w atmosferze bogatej w tlen; -stosunkowo niski stopień utleniania, -wymagane próbki o stosunkowo dużej objętości, -niska precyzja dla zakresu poniżej 5 ppm, -długi czas odpowiedzi; METODY OZNACZENIA KOŃCOWEGO PO ETAPIE MINERALIZACJI PRÓBKI Powstały po etapie mineralizacji CO 2 oznacza się stosując różne metody detekcji. Do najczęściej stosowanych należą: - detektor NDIR (Non Dispersive Infra Red); - detektor płomieniowo jonizacyjny FID (po metanizacji CO 2 ); - detektor nefelometryczny; - detektor konduktometryczny; - detektor kolorymetryczny; - detektor kulometryczny.

11 LITERATURA 1. J. Namieśnik, Chem. Anal., 33, 835 (1988); 2. L. S. Leong, P. A. Tanner, Marine Pollution Bulletin, 38, 875 (1999); 3. P. Melanson, M. Retzik, Ultrapure Water, 76 (1995); 4. J. Danowski, Repetytorium dla kandydatów na akademie medyczne, Medyk, W-wa, 1994; 5. T. Riedl, Biologia środowiskowa, Wydawnictwo Uczelnianie AWF, Gdańsk, 1998, s.118; 6. J. Namieśnik, Crit. Rev. Anal. Chem., 30, 221 (2000); 7. Agencja Ochrony Środowiska w Koszalinie, Aktualne Przepisy w Ochronie Środowiska (Stan prawny na dzień ), Koszalin, 2000; 8. J. Dojlido, J. Siepak, B. Taboryska, Oznaczanie węgla organicznego w wodzie i ściekach. Materiały Komisji Analizy Wody Komitetu Chemii Analitycznej PAN, W-wa, 1994; 9. B. Głowiak, E. Kempa, T. Winnicki, Podstawy ochrony środowiska, PWN, W-wa, 1985, s. 65; 10. J. Namieśnik, Z. Jamrógiewicz, M. Pilarczyk, L. Torres, Przygotowanie próbek środowiskowych do analizy, Wyd. Naukowo-Techniczne, W-wa, 2000, s.16; 11. Metody instrumentalne w kontroli zanieczyszczeń środowiska, Praca zbiorowa pod red. J. Namieśnika, Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej, Gdańsk, 1992, s.180; 12. Fizykochemiczne metody kontroli zanieczyszczeń środowiska, Praca zbiorowa po red. J. Namieśnika, Z. Jamrógiewicza, Wyd. Naukowo-Techniczne, W-wa, 1998, s. 346;

12 WYKONANIE ĆWICZENIA Układ do oznaczania węgla całkowitego, organicznego oraz nieorganicznego w próbkach ciekłych i stałych składa się z: Modułu do oznaczania węgla całkowitego - CM 5300 Furnace Apparatus Version 1.0 firmy UIC INC. COULOMETRICS (rysunek 1) W skład modułu wchodzą: - system dozujący próbkę ciekłą lub stałą (1), - przepływomierz (2), - rura do wstępnego oczyszczania (3), - płuczka z KOH (4), - rura kwarcowa do mineralizacji wypełniona chromianem baru, watą kwarcową i zredukowanym srebrem (5), - łapacz kropel (6), - rurka z Mg(ClO 4 ) 2 (7), - rurka z H 2 Cr 2 O 7 osadzonym na żelu krzemionkowym (8); Kulometr Przepływ gazu nośnego Kulometr Przepływ gazu nośnego Rysunek 1. CM 5300 Moduł do oznaczania węgla całkowitego; 1 - system dozujący, 2 - przepływomierz, 3 - rura do wstępnego oczyszczania, 4 - płuczka z KOH, 5 - rura całkowitego spalania, 6 - łapacz kropel, 7 - rurka z Mg(ClO 4 ) 2, 8 - rurka z H 2 Cr 2 O 7 osadzonym na żelu krzemionkowym, 9 - obudowa pieca, 10 - włącznik, 11 - regulacja temperatury.

13 Kulometru - CM 5014 CO 2 Coulometer firmy UIC INC. COULOMETRICS, (rysunek IV.2.). W skład kulometru wchodzą: - część katodowa (1) celki kulometrycznej, - część anodowa (2) celki kulometrycznej, - elektroda platynowa (3), - elektroda srebrna (4), - pokrywa części katodowej (7) celki kulometrycznej, - pokrywa części anodowej (8) celki kulometrycznej, - mieszadło magnetyczne (9). Rysunek 2. Celka kulometryczna; 1 - część katodowa celki kulometrycznej, 2 - część anodowa celki kulometrycznej, 3 - elektroda platynowa, 4 - elektroda srebrna, 5 - wlot gazu, 6 - wylot gazu nośnego, 7 - pokrywa części katodowej celki kulometrycznej, 8 - pokrywa części anodowej celki kulometrycznej, 9 - mieszadło magnetyczne, 10 - droga światła, 11 - spiek. Oznaczanie zawartości węgla w próbkach ciekłych oraz stałych polega na: 1. Mineralizacji próbki - przekształceniu związków organicznych występujących w badanej próbce do CO 2 za pomocą mineralizacji wysokotemperaturowej w wypełnionej rurze poziomej. 2. Kulometrycznym oznaczeniu powstałego w wyniku mineralizacji CO 2. Celka kulometryczna wypełniona jest wodnym roztworem zawierającym monoetylenoaminę oraz wskaźnik kulometryczny. Kiedy strumień gazu przepływa przez roztwór w celce, CO 2 jest ilościowo absorbowane. Powstający w reakcji CO 2 z monoetylenoaminą kwas powoduje zmianę barwy roztworu kulometrycznego, Fotodetektor odczytuje zmianę zabarwienia roztworu jako zmianę transmitancji (% T). Wzrost wartości Transmitancji powoduje automatyczne, elektrochemiczne uruchomienie generowania zasady (jony OH - ) w ilości proporcjonalnej do odczytanej przez fotodetektor zmiany transmitancji (%T) Kiedy roztwór w celce powróci do swojego oryginalnego

14 koloru (maksymalna wartość transmitancji) reakcja generowania zasady zostaje zatrzymana. Kulometria jako metoda bezwzględna nie wymaga kalibracji (nie wymaga stosowania wzorców). Umożliwia to analizę bardzo różnych substancji, dla których znalezienie substancji wzorcowych byłoby kłopotliwe lub wręcz niemożliwe. W metodzie kulometrycznej mierzony jest ładunek elektryczny potrzebny do doprowadzenia roztworu pochłaniającego do początkowego ph (29 % T). Gazem nośnym stosowanym w procesie mineralizacji jest tlen. Niepożądane produkty mineralizacji, przeszkadzające w końcowym oznaczeniu CO 2 usuwane są w rurkach wypełnionych odpowiednimi sorbentami Przygotowanie układu do analizy 1. Przygotowaniu celki kulometrycznej (rys. 2.) W czystej i suchej części katodowej celki (1) umieścić mieszadło magnetyczne (9). Celkę wypełnić roztworem katodowym ( cm 3 ) i nałożyć teflonową pokrywę (7) z wbudowaną elektrodą platynową (3). Elektroda platynowa musi znajdować się naprzeciw części anodowej celki kulometrycznej (2) nie blokując przy tym drogi wiązki światła. Dopływający do celki kulometrycznej gaz nośny również nie może zakłócać drogi wiązki światła. Część anodową celki kulometrycznej (2) wypełnić nasyconym roztworem KI (12-20 cm 3 ), zamknąć pokrywą (8) z wbudowaną anodą (4). Poziom cieczy w części anodowej celki (2) powinien być nieco niższy niż poziom cieczy w części katodowej celki kulometrycznej (1). 2. Ustalenie punktu końcowego miareczkowania kulometrycznego. (Ustalenie 100 % transmitancji dla celki kulometrycznej wypełnionej świeżą porcją roztworu monoetylenoaminy). Umieścić świeżo napełniona celkę w kulometrze. Połączyć przewody doprowadzające napięcie do celki kulometrycznej. Włączyć kulometr.używając strzałek góra, dół wybrać opcję Run cell steup i nacisnąć przycisk Enter. Poruszając celką kulometryczną wybrać pozycję w której otrzyma się 100 % Transmitancji (maksymalna wartość nie może być wyższa niż 3950). Kiedy maksymalna wartość transmitancji nie ulega zmianie nacisnąć przycisk F2, Otrzymana wartość zostanie zapamiętana w pamięci kulometru do momentu jego wyłączenia. Oznaczanie zawartości węgla całkowitego w próbkach ciekłych 1. Nastawienie temperatury pieca do mineralizacji na 950 o C. 2. Ustalenie wartości natężenia przepływu strumienia gazu nośnego na poziomie 100 cm 3 /min. 3. Wykonanie ślepej próby w celu oznaczenia wielkości tła. Wartość tła nie może przekraczać 10 µgc. 4. Sprawdzenie poprawności wskazań aparatu i szczelności układu za pomocą mianowanego roztworu kwasu szczawiowego. 5. Umieszczenie strzykawki z próbką w dozowniku a następnie wypłukanie z układu, przez około 1 min., CO 2 wprowadzonego podczas umieszczania strzykawki w dozowniku. 6. Nastrzyknięcie próbki i jednoczesne włączenie kulometru.

15 Przebieg procesu CO obecny w gazie nośnym przekształcany jest do CO 2 w rurze do wstępnego oczyszczania (3), wypełnionej chromianem baru, a następnie jest usuwany ze strumienia gazu nośnego przez pochłanianie w roztworze 40 % KOH (4). Zadozowana próbka przenoszona jest za pomocą gazu nośnego do rury mineralizacyjnej (5). Wata kwarcowa zmieszana z WO 3 umieszczona w strefie mineralizacji zapobiega tworzeniu się Na 2 CO 3 i zabezpiecza rurę mineralizacyjną przed uszkodzeniem (rekrystalizacją podczas analizy próbek o dużej zawartości sodu lub potasu). BaCrO 3 zatrzymuje jony halogenkowe i tlenki siarki powstałe w takcie mineralizacji próbki. W łapaczu kropel (6) zatrzymywana jest powstała woda, a pozostała para wodna pochłaniana jest przez Mg(ClO 4 ) 2 (7). Tlenki azotu usuwane są w rurce (8) wypełnionej kwasem dichromowym osadzonym na żelu krzemionkowym i MnO 2. Strumień gazu nośnego przenosi powstały CO 2 do celki kulometrycznej (rysunek 3.), w której jest on ilościowo absorbowany w roztworze monoetylenoaminy zgodnie z reakcją: CO 2 + HOCH 2 CH 2 NH 2 = HOCH 2 CH 2 NHCOOH Powstający w wyniku reakcji kwas hydroksyetylokarbaminowy powoduje zmianę zabarwienia roztworu absorbującego (zmiana PH roztworu), którą fotodetektor odczytuje jako zmianę transmitancji (%T). Wzrost transmitancji powoduje elektrochemiczną reakcję tworzenia jonów OH : K: 2 H 2 O + 2e = H 2 (g) + 2 OH Powstałe jony OH neutralizują kwas zgodnie z reakcją: HOCH 2 CH 2 NHCOOH + OH = HOCH 2 CH 2 NHCOO + H 2 O Równocześnie na anodzie (4) zachodzi reakcja utleniania: A: Ag = Ag +1 + e Automatyczne zakończenie miareczkowania CO 2 następuje, kiedy roztwór odzyska swoją pierwotną barwę (29% T wartości początkowej) a różnica pomiędzy ostatnimi odczytami kulometru jest mniejsza od wartości zadanej (np. 3%). Końcowy punkt miareczkowania zostaje określony wg wzoru: 3% wynik n 100 [( wynik n) ( wynik n 1) ] gdzie: n numer ostatniego odczytu, 3% - wartość różnicy między kolejnymi odczytami kulometru (wartość zadana). Zawartość węgla całkowitego zostaje obliczona wg wzoru: [( odczyt kulometru dla pojedynczego nastrzyku) ( wartość ślepa) ] 5 c TC =

16 gdzie: c TC zawartość węgla całkowitego [mgc/dm 3 ]. Oznaczanie zawartości węgla całkowitego w próbkach stałych 1. Nastawienie temperatury pieca do mineralizacji na 1000 o C. 2. Ustalenie wartości natężenia przepływu strumienia gazu nośnego na poziomie 100 cm 3 /min. 3. Wykonanie ślepej próby w celu oznaczenia wielkości tła. Jego wartość nie może przekraczać 10 µgc. 4. Sprawdzenie poprawności wskazań aparatu i szczelności układu za pomocą certyfikowanego węglanu wapnia. 5. Napełnienie platynowej łódki próbką wymieszaną z WO 3 i wprowadzenie jej za pomocą kwarcowej łopatki do rury mineralizacyjnej oraz wypłukanie z układu CO 2 wprowadzonego podczas umieszczania łódki w dozowniku. 6. Wprowadzenie próbki do strefy mineralizacji i jednoczesne włączenie kulometru. Procentowa zawartość węgla całkowitego zostaje obliczona wg wzoru: gdzie: c TC = odczyt kulometru dla pojedynczej próbki c TC zawartość węgla całkowitego [%]. masa wprowadzanej próbki wartość ślepa 100 Moduł do oznaczania węgla nieorganicznego - CM 5130 Acidification Module firmy UIC INC. COULOMETRICS, (rysunek IV.3.). W skład modułu wchodzą: - butla z gazem nośnym (1a), - wewnętrzne źródło gazu nośnego (1b), - przepływomierz (2), - płuczka z KOH (3), - system dozujący (4), - chłodnica (5), - naczyńko reakcyjne (6), - blok grzewczy (7), - dozownik H 2 SO 4 (8), - płuczka z kwaśnym roztworem KI (9).

17 Kulometr 4 1 III 2 III a 1b Rysunek 3. Moduł do oznaczania węgla nieorganicznego; 1a - butla z gazem nośnym, 1b - wewnętrzne źródło gazu nośnego, 2 - przepływomierz, 3 - płuczka z KOH, 4 - system dozujący, 5 - chłodnica, 6 - naczyńko reakcyjne, 7 - blok grzewczy, 8 - dozownik H 2 SO 4, 9 - płuczka z kwaśnym roztworem KI. Oznaczanie zawartości węgla nieorganicznego w próbkach ciekłych 1. Uruchomienie bloku grzewczego. 2. Ustalenie wartości natężenia przepływu strumienia gazu nośnego na poziomie 100 cm 3 /min. 3. Wykonanie ślepej próby w celu oznaczenia tła. Jego wartość nie może przekraczać 10 µgc. 4. Umieszczenie naczyńka reakcyjnego z próbką w bloku grzewczym i wypłukanie z układu CO 2 wprowadzonego podczas umieszczania próbki w dozowniku. 5. Wprowadzenie 3 cm 3 4M H 2 SO 4 do naczyńka reakcyjnego i jednoczesne włączenie kulometru. Przebieg procesu Próbkę umieszcza się w naczyńku (6), które jest ogrzewane do temperatury ok. 100 o C a następnie zakwasza się, dozując 3 cm 3 4M H 2 SO 4 (8). Powstałe po zakwaszeniu substancje przeszkadzające usuwane są w płuczce z roztworem KI zakwaszonym do ph 2 (9). Oczyszczony gaz nośny wypłukuje z próbki powstały z rozkładu węglanów i wodorowęglanów CO 2 i przenosi do celki kulometrycznej. Dalszy przebieg procesu przebiega identycznie jak w przypadku oznaczania węgla całkowitego w próbkach ciekłych. Zawartość węgla nieorganicznego zostaje obliczona wg poniższego wzoru: c TIC = [( odczyt kulometru dla pojedynczego nastrzyku) ( wartość ślepa) ] 3

18 gdzie: c TIC zawartość węgla nieorganicznego [mgc/dm 3 ]. Oznaczanie zawartości węgla nieorganicznego w próbkach stałych 1. Uruchomienie bloku grzewczego. 2. Ustalenie wartości natężenia przepływu strumienia gazu nośnego na poziomie 100 cm 3 /min. 3. Wykonanie ślepej próby w celu oznaczenia tła. Jego wartość nie może przekraczać 10 µgc. 4. Napełnienie naczyńka reakcyjnego mg próbki, umieszczenie naczyńka w bloku grzewczym i wypłukanie z układu CO 2 wprowadzonego podczas instalacji naczyńka. 6. Wprowadzenie 3 cm 3 4M H 2 SO 4 do naczyńka reakcyjnego i jednoczesne włączenie kulometru. Zawartość węgla nieorganicznego zostaje obliczona wg wzoru: odczyt kulometru dla pojedynczej próbki wartość ślepa 100 c = TIC masa wprowadzanej próbki gdzie: c TIC zawartość węgla nieorganicznego [%]. Oznaczanie zawartości węgla organicznego w próbkach ciekłych i stałych Zawartość węgla organicznego wyznacza się z różnicy zawartości węgla całkowitego i zawartości węgla nieorganicznego. c TOC = c TC c TIC gdzie: c TOC zawartość węgla organicznego [mgc/dm 3 ]. c TC zawartość węgla całkowitego [mgc/dm 3 ], c TIC zawartość węgla nieorganicznego [mgc/dm 3 ].

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 Spis treści III. Wstęp... 9 III. Zasady porządkowe w pracowni technologicznej... 10 1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 III. Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedry Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie chlorków metodą spektrofotometryczną z tiocyjanianem rtęci(ii)

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Nowoczesne techniki analityczne w analizie żywności Zajęcia laboratoryjne Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest oznaczenie zawartości sodu, potasu i magnezu w

Bardziej szczegółowo

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej!

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! Stąd konieczność opracowania metod przeprowadzania próbek innych

Bardziej szczegółowo

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika Koszty i wykaz badań wykonywanych w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Stawka podstawowa wynosi 40,41 zł. 2. Wyliczenie kosztów usługi następuje w sposób następujący: koszt usługi

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1188

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1188 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1188 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5, Data wydania: 19 maja 2014 r. Nazwa i adres AB 1188,,WODOCIĄGI

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE UTLENIALNOŚCI WÓD NATURALNYCH

OZNACZANIE UTLENIALNOŚCI WÓD NATURALNYCH OZNACZANIE UTLENIALNOŚCI WÓD NATURALNYCH WPROWADZENIE Utlenialność wody jest to umowny wskaźnik określający zdolność wody do pobierania tlenu z nadmanganianu potasowego (KMnO4) w roztworze kwaśnym lub

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp.

ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp. ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp. Uwaga: Ze względu na laboratoryjny charakter zajęć oraz kontakt z materiałem biologicznym,

Bardziej szczegółowo

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 FIZYKA I CHEMIA GLEB Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 Tematyka wykładów Bilans wodny i cieplny gleb, właściwości

Bardziej szczegółowo

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:...

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:... Zadanie: 1 Spaliny wydostające się z rur wydechowych samochodów zawierają znaczne ilości tlenku węgla(ii) i tlenku azotu(ii). Gazy te są bardzo toksyczne i dlatego w aktualnie produkowanych samochodach

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH

CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH I DZIAŁ KONTROLI JAKOŚCI WYKAZ CZYNNOŚCI Cena netto (PLN) Analiza kwasu siarkowego Przygotowanie próby, rejestracja, uśrednianie, wyrównanie temperatury 9,00 Oznaczenie zawartości

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 4. Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu

ĆWICZENIE 4. Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu ĆWICZENIE 4 Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu 1. Wprowadzenie Zbyt wysokie stężenia fosforu w wodach powierzchniowych stojących, spiętrzonych lub wolno płynących prowadzą do zwiększonego przyrostu

Bardziej szczegółowo

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk WODA I OGIEŃ Prezentacja Mileny Oziemczuk Ogień Ogień - suma obserwowalnych zjawisk towarzyszących na ogół fizykochemicznemu procesowi spalania,, a przede wszystkim: emisja promieniowania widzialnego -światła

Bardziej szczegółowo

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU PRZEŁAMANIA WPROWADZENIE Ostatnim etapem uzdatniania wody w procesie technologicznym dla potrzeb ludności i przemysłu jest dezynfekcja. Proces ten jest niezbędny

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

Obieg węgla w Morzu Bałtyckim

Obieg węgla w Morzu Bałtyckim Obieg węgla w Morzu Bałtyckim Karol Kuliński Zakład Chemii i Biochemii Morza Promotor: Prof. dr hab. inż. Janusz Pempkowiak Finansowanie: Działalność statutowa IOPAN, Temat II.2 Grant promotorski MNiSW

Bardziej szczegółowo

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak Opracował dr inż. Tadeusz Janiak 1 Uwagi dla wykonujących ilościowe oznaczanie metodami spektrofotometrycznymi 3. 3.1. Ilościowe oznaczanie w metodach spektrofotometrycznych Ilościowe określenie zawartości

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Fizykochemii i Modelowania Procesów Laboratorium Ochrony przed Korozją Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ Wprowadzenie Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ opracowanie: Barbara Stypuła Celem ćwiczenia jest poznanie roli katalizatora w procesach chemicznych oraz prostego sposobu wyznaczenia wpływu

Bardziej szczegółowo

II. ODŻELAZIANIE LITERATURA. Zakres wiadomości obowiązujących do zaliczenia przed przystąpieniem do wykonania. ćwiczenia:

II. ODŻELAZIANIE LITERATURA. Zakres wiadomości obowiązujących do zaliczenia przed przystąpieniem do wykonania. ćwiczenia: II. ODŻELAZIANIE LITERATURA 1. Akty prawne: Aktualne rozporządzenie dotyczące jakości wody do picia i na potrzeby gospodarcze. 2. Chojnacki A.: Technologia wody i ścieków. PWN, Warszawa 1972. 3. Hermanowicz

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp teoretyczny Zagadnienie rozdzielania

Bardziej szczegółowo

Współczynniki kalkulacyjne, ceny poboru próbek i wykonania badań Wykaz czynności Woda lub ścieki Gleby, odpady, Powietrze- imisja Powietrze- emisja

Współczynniki kalkulacyjne, ceny poboru próbek i wykonania badań Wykaz czynności Woda lub ścieki Gleby, odpady, Powietrze- imisja Powietrze- emisja Lp 1 Pobór próbek wody powierzchniowej i ścieków do badań fiz-chem i biologicznych 2 Pobór w okresie 24 godzin próbek ścieków do badań fiz-chem 3 Pobór próbek wody powierzchniowej do badań fitobentosu

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 )

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 ) PRZYKŁADOWE ZADANIA Z DZIAŁÓW 9 14 (stężenia molowe, procentowe, przeliczanie stężeń, rozcieńczanie i zatężanie roztworów, zastosowanie stężeń do obliczeń w oparciu o reakcje chemiczne, rozpuszczalność)

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany Wymagania programowe na poszczególne oceny Chemia Kl.1 I. Substancje chemiczne i ich przemiany Ocena dopuszczająca [1] zna zasady bhp obowiązujące w pracowni chemicznej nazywa sprzęt i szkło laboratoryjne

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 5 sierpnia 2014 r. Nazwa i adres AB 1134 PRZEDSIĘBIORSTWO

Bardziej szczegółowo

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Ćwiczenie 8 Semestr 2 STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Obowiązujące zagadnienia: Stężenie jonów wodorowych: ph, poh, iloczyn jonowy wody, obliczenia rachunkowe, wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Biologiczne oczyszczanie ścieków

Biologiczne oczyszczanie ścieków Biologiczne oczyszczanie ścieków Ściek woda nie nadająca się do użycia do tego samego celu Rodzaje ścieków komunalne, przemysłowe, rolnicze Zużycie wody na jednego mieszkańca l/dobę cele przemysłowe 4700

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

UKŁAD OKRESOWY PIERWIASTKÓW, WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE PIERWIASTKÓW 3 OKRESU

UKŁAD OKRESOWY PIERWIASTKÓW, WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE PIERWIASTKÓW 3 OKRESU 5 UKŁAD OKRESOWY PIERWIASTKÓW, WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE PIERWIASTKÓW 3 OKRESU CEL ĆWICZENIA Poznanie zależności między chemicznymi właściwościami pierwiastków, a ich położeniem w układzie okresowym oraz korelacji

Bardziej szczegółowo

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks 1. Która z próbek o takich samych masach zawiera najwięcej

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

GRAF oczyszczalnie ścieków. one2clean

GRAF oczyszczalnie ścieków. one2clean Przydomowa biologiczna oczyszczalnia ścieków typu SBR one2clean Konrad Gojżewski Kierownik projektów inwestycyjnych konrad.gojzewski@ekodren.pl ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 24 lipca 2006 r.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu)

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu) Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu (na prawach rękopisu) W analityce procesowej istotne jest określenie stężeń rozpuszczonych w cieczach gazów. Gazy rozpuszczają się w cieczach

Bardziej szczegółowo

Zapisz równanie zachodzącej reakcji. Wskaż pierwiastki, związki chemiczne, substraty i produkty reakcji.

Zapisz równanie zachodzącej reakcji. Wskaż pierwiastki, związki chemiczne, substraty i produkty reakcji. test nr 2 Termin zaliczenia zadań: IIIa - 29 października 2015 III b - 28 października 2015 zad.1 Reakcja rozkładu tlenku rtęci(ii) 1. Narysuj schemat doświadczenia, sporządź spis użytych odczynników,

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

Spalarnia. odpadów? jak to działa? Jak działa a spalarnia

Spalarnia. odpadów? jak to działa? Jak działa a spalarnia Grzegorz WIELGOSIŃSKI Politechnika Łódzka Spalarnia odpadów jak to działa? a? Jak działa a spalarnia odpadów? Jak działa a spalarnia odpadów? Spalarnia odpadów komunalnych Przyjęcie odpadów, Magazynowanie

Bardziej szczegółowo

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Marcin Cichosz, Roman Buczkowski Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Schemat ideowy pozyskiwania biometanu SUBSTRATY USUWANIE S, N, Cl etc. USUWANIE CO 2 PRZYGOTOWANIE BIOGAZ SUSZENIE

Bardziej szczegółowo

ANEKS 2 Zalecane metody analiz chemicznych wody, pobieranie, przechowywanie i utrwalanie próbek

ANEKS 2 Zalecane metody analiz chemicznych wody, pobieranie, przechowywanie i utrwalanie próbek ANEKS 2 Zalecane metody analiz chemicznych wody, pobieranie, przechowywanie i utrwalanie próbek Tabela 1. Zalecane metody analiz chemicznych wody parametr metoda podstawowa metoda alternatywna ph metoda

Bardziej szczegółowo

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria 5. STECHIOMETRIA 25 5. Stechiometria 5.1. Ile gramów magnezu wzięło udział w reakcji z tlenem, jeśli otrzymano 6,0 g tlenku magnezu? Odp. 3,60 g 5.2. Do 50 cm 3 roztworu kwasu siarkowego (VI) o stężeniu

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MIARECZKOWA. ALKACYMERIA

ANALIZA MIARECZKOWA. ALKACYMERIA Grażyna Gryglewicz ANALIZA MIARECZKOWA. ALKACYMERIA l. Wiadomości ogólne Analiza miareczkowa jest jedną z ważniejszych metod analizy ilościowej. Metody analizy miareczkowej polegają na oznaczeniu ilości

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

2. Procenty i stężenia procentowe

2. Procenty i stężenia procentowe 2. PROCENTY I STĘŻENIA PROCENTOWE 11 2. Procenty i stężenia procentowe 2.1. Oblicz 15 % od liczb: a. 360, b. 2,8 10 5, c. 0.024, d. 1,8 10 6, e. 10 Odp. a. 54, b. 4,2 10 4, c. 3,6 10 3, d. 2,7 10 7, e.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3, Data wydania: 5 maja 2011 r. Nazwa i adres INSTYTUT PODSTAW

Bardziej szczegółowo

Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze.

Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze. Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze. Hydrosfera składa się z kilku wyraźnie różniących się od siebie elementów będących zarazem etapami cyklu obiegu

Bardziej szczegółowo

Informacja do zadań 1. 2. Woda morska zawiera średnio 3,5% soli.

Informacja do zadań 1. 2. Woda morska zawiera średnio 3,5% soli. Informacja do zadań 1. 2. Woda morska zawiera średnio 3,5% soli. Zadanie 1. (0.1) Które zdanie jest prawdziwe? A. W 100 g wody morskiej znajduje się 3,5 g soli. B. W 103,5 g wody morskiej znajduje się

Bardziej szczegółowo

Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI

Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI Podhalańska Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Targu Podstawową zasadą stosowaną w krajach Unii

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Czas trwania lekcji: 2x 45 minut Cele lekcji: 1. Ogólny zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna.

Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna. Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna. Zanieczyszczenie wód - niekorzystne zmiany właściwości fizycznych, chemicznych i bakteriologicznych wody spowodowane wprowadzaniem w nadmiarze

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne)

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) mgr inż. Maria Sadowska mgr Katarzyna Furmanek mgr inż. Marcin Młodawski Laboratorium prowadzi prace badawcze w zakresie: Utylizacji

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 14, Data wydania: 24 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres: AB 325

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych 1. Wielkości i jednostki stosowane do wyrażania ilości materii 1.1 Masa atomowa, cząsteczkowa, mol Masa atomowa Atomy mają

Bardziej szczegółowo

SERIA PRODUKTÓW DO ZABEZPIECZANIA OBIEGÓW CHŁODZĄCYCH

SERIA PRODUKTÓW DO ZABEZPIECZANIA OBIEGÓW CHŁODZĄCYCH SERIA PRODUKTÓW DO ZABEZPIECZANIA OBIEGÓW CHŁODZĄCYCH A/OCH/KOR/P Produkt przeznaczony do ochrony przemysłowych systemów chłodzących przed korozją i odkładaniem się kamienia. Odpowiednio dobrane związki

Bardziej szczegółowo

Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP.

Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP. Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP. Irena Jaroń Centralne Laboratorium Chemiczne Państwowy Instytut Geologiczny, Rakowiecka 4, 05-975 Warszawa Atomowa spektrometria emisyjna ze wzbudzeniem w

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

POJĘCIA PODSTAWOWE. zanieczyszczenia stałe. PYŁ (Zapylenie, opad pyłu) MGŁA- AEROZOLE GAZY, PARY. ATMOSFERA ciekłe. zanieczyszczenia gazowe

POJĘCIA PODSTAWOWE. zanieczyszczenia stałe. PYŁ (Zapylenie, opad pyłu) MGŁA- AEROZOLE GAZY, PARY. ATMOSFERA ciekłe. zanieczyszczenia gazowe POJĘCIA PODSTAWOWE Środowisko i jego elementy. Zanieczyszczenia środowiska. Klasyfikacja. 1. Podział ze względu na źródło emisji -antropogenne (sztuczne) -biogenne (naturalne). 2. Podział ze względu na

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych ĆWICZENIE 2 Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych Część doświadczalna 1. Metody jonowymienne Do usuwania chromu (VI) można stosować między innymi wymieniacze jonowe. W wyniku przepuszczania

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI MGR INŻ. ANNA MUSIELAK DI (FH) DR. TECHN. SIMON JABORNIG

Bardziej szczegółowo

Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Warszawie Warszawa 13 grudzień 2011r.

Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Warszawie Warszawa 13 grudzień 2011r. Wpływ na środowisko wysokiego stężenia odprowadzanych do rzek substancji oraz zawartości tlenu w wodzie przy obecnej sytuacji hydrologicznej Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Bezemisyjna energetyka węglowa

Bezemisyjna energetyka węglowa Bezemisyjna energetyka węglowa Szansa dla Polski? Jan A. Kozubowski Wydział Inżynierii Materiałowej PW Człowiek i energia Jak ludzie zużywali energię w ciągu minionych 150 lat? Energetyczne surowce kopalne:

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1436

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1436 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1436 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 2 Data wydania: 13 marca 2014 roku Nazwa i adres: AB 1436

Bardziej szczegółowo

BADANIE WŁAŚCIWOŚCI FIZYKOCHEMICZNYCH WODY

BADANIE WŁAŚCIWOŚCI FIZYKOCHEMICZNYCH WODY ĆWICZENIE NR 1 BADANIE WŁAŚCIWOŚCI FIZYKOCHEMICZNYCH WODY Cel ćwiczenia Poznanie wybranych metod oznaczania własności wody. Zakres wymaganych wiadomości 1. Własności fizykochemiczne wody. 2. Równanie Nernsta,

Bardziej szczegółowo

Konkurs Ekologiczne zagrożenia chemizacji rolnictwa.

Konkurs Ekologiczne zagrożenia chemizacji rolnictwa. Konkurs Ekologiczne zagrożenia chemizacji rolnictwa. ele konkursu: - kształtowanie postaw proekologicznych i prozdrowotnych. - rozwijanie zainteresowań przyrodniczych i chemicznych uczniów. - kształcenie

Bardziej szczegółowo

WYKAZ METOD STOSOWANYCH W LABORATORIUM WODY I ŚCIEKÓW ZWIK SKAWINA

WYKAZ METOD STOSOWANYCH W LABORATORIUM WODY I ŚCIEKÓW ZWIK SKAWINA WYKAZ METOD TOOWANYCH W LABOATOIUM WODY I ŚCIEKÓW ZWIK KAWINA BADANA CECHA, ZAKE OZNACZENIA, NOMA, INNY DOKUMENT NOMATYWNY LUB WŁANA TATU Ścieki Powietrze, ścieki Pobieranie próbek wód do badań fizycznych

Bardziej szczegółowo

CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE. BioProcessLab. Dr inż. Karina Michalska

CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE. BioProcessLab. Dr inż. Karina Michalska CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE BioProcessLab Dr inż. Karina Michalska PLAN PREZENTACJI 1.Opieka merytoryczna 2.Obszar badawczy 3.Wyposażenie 4.Oferta współpracy OPIEKA MERYTORYCZNA 1. Praca

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne)

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Zadanie 7 (1 pkt) Uporządkuj podane ilości moli związków chemicznych według rosnącej liczby

Bardziej szczegółowo

2 E Jodan(VII) potasu

2 E Jodan(VII) potasu 2 E Jodan(VII) potasu Wprowadzenie Jodan(VII) potasu (KIO 4 ) to białe ciało stałe, trudno rozpuszczalna w wodzie sól mocnego kwasu jodowego(vii) (HIO 4 ) oraz mocnej zasady wodorotlenku potasu (KOH).

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 29 września 2015 r. Poz. 904 OBWIESZCZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 8 września 2015 r.

Warszawa, dnia 29 września 2015 r. Poz. 904 OBWIESZCZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 8 września 2015 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 września 2015 r. Poz. 904 OBWIESZCZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 8 września 2015 r. w sprawie wysokości stawek kar za przekroczenie

Bardziej szczegółowo

Substancje chemiczne Powietrze

Substancje chemiczne Powietrze strona 1/9 Substancje chemiczne Powietrze Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Substancje i przemiany chemiczne w otoczeniu człowieka. Metale i niemetale, mieszaniny,

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1006

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1006 PCA Zakres akredytacji Nr AB 908 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1006 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5 Data wydania: 26 lutego

Bardziej szczegółowo

11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C

11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C 11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C * Firma TUZAL Sp. z o.o. jako współautor i koordynator międzynarodowego Projektu pt.: SOILSTABSORBENT w programie europejskim EUREKA, Numer Projektu:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 8 sierpnia 2014 r. Poz. 648 OBWIESZCZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 25 lipca 2014 r.

Warszawa, dnia 8 sierpnia 2014 r. Poz. 648 OBWIESZCZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 25 lipca 2014 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 8 sierpnia 2014 r. Poz. 648 OBWIESZCZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 25 lipca 2014 r. w sprawie wysokości stawek kar za przekroczenie

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni IR II 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni Promieniowanie podczerwone ma naturę elektromagnetyczną i jego absorpcja przez materię podlega tym samym prawom,

Bardziej szczegółowo

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami.

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami. Cillit -Neutra Cillit-Neutra przeznaczony jest do neutralizacji zużytych roztworów Cillit (patrz: karta katalogowa L 06), szczególnie przed ich odprowadzeniem do kanalizacji, jak również do podwyższania

Bardziej szczegółowo

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198188 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 370289 (51) Int.Cl. C01B 33/00 (2006.01) C01B 33/18 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze do przedmiotu Chemia I dla studentów studiów I stopnia Inżynierii Materiałowej

Materiały pomocnicze do przedmiotu Chemia I dla studentów studiów I stopnia Inżynierii Materiałowej Materiały pomocnicze do przedmiotu Chemia I dla studentów studiów I stopnia Inżynierii Materiałowej Opracowali: Jarosław Chojnacki i Łukasz Ponikiewski, Wydział Chemiczny, Politechnika Gdaoska, Gdaosk

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie cieczy

Magazynowanie cieczy Magazynowanie cieczy Do magazynowania cieczy służą zbiorniki. Sposób jej magazynowania zależy od jej objętości i właściwości takich jak: prężność par, korozyjność, palność i wybuchowość. Zbiorniki mogą

Bardziej szczegółowo

Litowce i berylowce- lekcja powtórzeniowa, doświadczalna.

Litowce i berylowce- lekcja powtórzeniowa, doświadczalna. Doświadczenie 1 Tytuł: Badanie właściwości sodu Odczynnik: Sód metaliczny Szkiełko zegarkowe Metal lekki o srebrzystej barwie Ma metaliczny połysk Jest bardzo miękki, można kroić go nożem Inne właściwości

Bardziej szczegółowo

Ewa Puszczało. Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki

Ewa Puszczało. Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki Ewa Puszczało Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki Substancje powierzchniowo czynne (SPC) to związki chemiczne, których cząsteczki są zbudowane z 2 elementów o przeciwnym

Bardziej szczegółowo

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu.

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu. Chemia Zestaw I 1. Na lekcjach chemii badano właściwości: żelaza, węgla, cukru, miedzi i magnezu. Który z zestawów badanych substancji zawiera tylko niemetale? A Węgiel, siarka, tlen. B Węgiel, magnez,

Bardziej szczegółowo

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak Charakterystyka zawodu Technik ochrony środowiska koordynuje pracę w zakresie ochrony powietrza, wód, powierzchni ziemi, ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Spis treści Przedmowa 1. Woda w przyrodzie 1.1. Wprowadzenie 1.2. Fizyczne właściwości wody 1.3. Ogólna charakterystyka roztworów wodnych 1.3.1. Roztwory

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczenia WŁAŚCIWOŚCI WYBRANYCH ANIONÓW.

Instrukcja do ćwiczenia WŁAŚCIWOŚCI WYBRANYCH ANIONÓW. Instrukcja do ćwiczenia WŁAŚCIWOŚCI WYBRANYCH ANIONÓW. CHEMIA ANIONÓW W ROZTWORACH WODNYCH Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z właściwościami chemicznymi wybranych anionów pierwiastków I oraz II okresu

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo