Jak pomóc dziecku ze specyficznymi zaburzeniami mowy?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jak pomóc dziecku ze specyficznymi zaburzeniami mowy?"

Transkrypt

1 Jak pomóc dziecku ze specyficznymi zaburzeniami mowy? Specyficzne zaburzenia mowy lub, jak mówią niektórzy, specyficzne zaburzenia językowe to zespół trudności związanych z używaniem języka. Jeżeli nasze dziecko ma problemy z: artykułowaniem dźwięków; poprawną odmianą wyrazów; budowaniem dłuższych wypowiedzi; mało mówi i ma ubogie słownictwo jak na swój wiek; słabo zapamiętuje, co się do niego powiedziało; ma trudności ze zrozumieniem tego, co usłyszało, a przy tym jest zdrowe, to możemy podejrzewad, że zostało dotknięte właśnie specyficznymi zaburzeniami mowy. Jest to zaburzenie słabo zbadane, a szacuje się, że nawet 7.5 proc. populacji może je posiadad. W szkole nie mówi się o tym, chociaż znane jest pokrewne zjawisko dysleksji, czyli specyficznych trudności w nauce czytania i pisania. Aby uświadomid sobie trudną sytuację dziecka mającego kłopoty z werbalizowaniem swoich myśli, musimy zdad sobie sprawę, że świat komunikacji międzyludzkiej jest światem werbalnym. Wszystko, co chcemy przekazad, już od najwcześniejszych lat powinno byd przetłumaczone na słowa. I odwrotnie wszystko, czego chcemy się dowiedzied, musimy przetłumaczyd sobie ze słów. Edukacja, zarówno przedszkolna jak i szkolna, zorganizowana jest na podstawie komunikacji werbalnej. Już od najmłodszych lat poziom intelektualny dziecka o ile nie trafi ono do psychologa ocenia się na podstawie tego, co i jak potrafi powiedzied. Dopiero psycholog potrafi stwierdzid, że dziecko posiada nieprzeciętny poziom inteligencji pozawerbalnej, a jego jedynym problemem jest niedostateczny rozwój mowy. Dlatego nawet jeżeli nasze dziecko doskonale radzi sobie w świecie znaków, gestów, symboli, muzyki, taoca, powinniśmy zadbad również o odpowiedni poziom rozwoju jego mowy. Niestety, stwierdzono, że bardzo często u dzieci ze specyficznymi zaburzeniami mowy rozwijają się również specyficzne trudności w nauce czytania i pisania. Warto zwrócid uwagę, że o specyficznych zaburzeniach mowy możemy mówid, jeżeli dziecko ma prawidłowy słuch i dobrze rozwinięte narządy artykulacyjne, jest zdrowe, nie przejawia objawów niepełnosprawności umysłowej oraz nie stwierdzono u niego autyzmu. Nie wiadomo, co jest przyczyną specyficznych zaburzeo mowy. Wiadomo na pewno, że ryzykiem objęte są dzieci, które nie gaworzyły lub mało gaworzyły i które późno zaczęły mówid.

2 Dzieci ze specyficznymi zaburzeniami mowy są narażone na niepowodzenia szkolne, a co za tym idzie, problemy emocjonalne, zniechęcenie do nauki, zaburzenia w nawiązywaniu kontaktów społecznych, a w dalszym życiu nawet problemy zawodowe. To są już wystarczające powody dla rodziców, aby starad się o jak najszybsze rozpoznanie ryzyka a u starszych dzieci występowania specyficznych zaburzeo mowy. Na każdym etapie możemy dziecku pomóc poprzez wciąganie go w świat mowy. Już od narodzenia powinniśmy do dziecka mówid. W książce Toksyczne dzieciostwo Sue Palmer, opisany jest przykład matki, która przez pierwsze miesiące życia dziecka nie odzywała się do niego w ogóle, bo czekała, kiedy ono zacznie mówid. Dramatyczne? Owszem, ale we współczesnym świecie coraz częściej dochodzi do sytuacji niewiele odbiegających od opisanej. Mama powinna wykorzystywad każdą okazję do mówienia, nawiązywad kontakt wzrokowy podczas karmienia i wykonywania czynności higienicznych. Nie powinno się zostawiad dziecka w kojcu na dłuższy czas samego. Można przecież ten kojec mied blisko przy sobie podczas wykonywania prac domowych, obserwowad zajęcia dziecka i komentowad je. Dobrą okazją do nazywania otaczającego świata jest spacer. Dziecko powinno byd zwrócone w stronę dorosłego, aby ten mógł obserwowad je i odpowiadad na każdy przejaw zainteresowania tym, co dzieje się wokół. Rodzice powinni zadbad o to, aby z takich językowych obowiązków wobec dziecka zdawały sobie sprawę wszystkie osoby, które się nim opiekują: babcie, opiekunki prywatne lub te, którym powierzamy dziecko w żłobku. Osoba, z którą dziecko przebywa najczęściej i najdłużej musi byd odpowiednio wybrana: nie powinna mied deficytów mowy, wad wymowy, trudności z wysławianiem się. Pamiętajmy, że małe dziecko chłonie język jak gąbka i nie możemy pozbawiad go możliwości rozwoju, które potem są nie do odrobienia. Bardzo często deficyty dziecka w rozwoju mowy zauważamy dopiero, gdy trafia ono do przedszkola. Tam osoby wykształcone pod względem pedagogicznym i doświadczone w opiece nad dziedmi pomogą nam uświadomid sobie, jak bardzo mowa naszego dziecka odbiega od normy przewidzianej dla jego wieku. Niestety, w lepszy lub gorszy sposób zda sobie sprawę z tego również nasze dziecko. Poczucie odrębności, świadomośd gorszych kompetencji językowych może spowodowad u dziecka pierwsze problemy emocjonalne. W tym momencie potrzebna jest rada specjalistów, ale też ogromne zaangażowanie rodziców. Z dzieckiem przedszkolnym nadal wykorzystujemy każdą chwilę na nawiązanie kontaktu werbalnego. Jazda samochodem jest do tego wymarzona. Zamknięta przestrzeo, możliwośd skupienia myśli, obserwowanie i opisywanie tego, co obserwujemy przez okno lub skoncentrowania się na przeżyciach dnia. Rano można opowiadad sobie sny, po południu to, co przeżyliśmy w czasie swoich zajęd. Należy jednak zwrócid uwagę na dwustronny charakter takiej rozmowy. Dziecko nie może byd bombardowane pytaniami. Nauka mowy to przecież nie tylko odpowiadanie (mówienie), ale również słuchanie rozumienie przekazu słownego. W domu organizujmy czas tak, aby była chwila na czytanie książki. Można to tego celu wykorzystad znane i nieznane wiersze polskich poetów. Dziecko mimochodem uczy się ich na pamięd, co pozwala nabierad pewności w wypowiadaniu słów. Tekst, który dziecko zna na pamięd jest dla niego łatwy w

3 wypowiadaniu. Oswaja język mówiony. Zauważono, że dziecko uczy się sprawniej i efektywniej, jeżeli teksty dobierane do nauki wzbudzają jego zainteresowanie. Jeżeli zauważymy zainteresowanie dziecka jakimś tematem, pozwólmy mu je rozwijad. Stymulujmy ten rozwój poprzez kupowanie lub wypożyczanie z biblioteki książek na ten temat. Pomagajmy zrozumied nowe słowa. Poprawiajmy, gdy dziecko wypowiada je nieprawidłowo. Zwracajmy uwagę na właściwe formy gramatyczne. To co my nazywamy nauką gramatyki, wydaje nam się nudne i całkowicie niepotrzebne w dzisiejszym świecie. Nic bardziej mylnego. Nauka norm gramatycznych, podział na temat i koocówkę w odmianie wyrazów, podział na podstawę słowotwórczą i formant w budowie słowotwórczej wyrazu, podział zdania na logiczne części czynnośd i wykonawca czynności, podział zdao złożonych na prostsze elementy to nic innego jak budowanie u dorastającego dziecka świadomości językowej, która tak bardzo jest potem potrzebna nie tylko w dalszej nauce szkolnej, ale i w dorosłym życiu. Weźmy jako przykład rozwijanie słownictwa, poznawanie nowych słów, które przecież trwa całe życie. Gdy nawet jako dorośli ludzie czytamy lub słuchamy jakiegoś nowego tekstu, bardzo często natrafiamy na jedno, dwa słowa niezrozumiałe. Oczywiście dobrą metodą jest sprawdzenie znaczenia wyrazu w słowniku. Nie zawsze jednak mamy na to czas i możliwości. Szybszą metodą jest wywnioskowanie znaczenia słowa z kontekstu, zdania, w jakim zostało użyte. Innym sposobem jest wyśledzenie pochodzenia wyrazu na zasadzie analogii, podobieostwa budowy słowotwórczej słowa nieznanego do jakiegoś znanego. Np. dziecko dostaje temat wypracowania: Napisz autocharakterystykę. Próbujemy szukad innych słów o podobnej budowie: autocenzura, automat, autodestrukcja, autograf. Stwierdzamy, że wspólna dla nich wszystkich jest cząstka auto-, oznaczająca sam, samo. Domyślamy się więc, że uczeo ma napisad charakterystykę samego siebie. My nie pamiętamy nawet, kiedy zostaliśmy tego nauczeni. Ucząc nasze dziecko gramatyki (i wspierając szkołę w tej działalności), dajemy mu cenne narzędzie w przezwyciężaniu trudności językowych, nie mówiąc już o poznawaniu rozwijającego się coraz szybciej świata. Podsumowując, musimy zdad sobie sprawę, że: rozwój mowy dziecka zaczyna się z chwilą jego narodzin, więc nie ma czasu do stracenia; wszystkie osoby przebywające z dzieckiem powinny byd odpowiedzialne za rozmawianie z nim; zaniedbania w pierwszych latach życia mszczą się potem przez długie lata na dziecku; należy podjąd długoterminową pracę nad rozwojem mowy dziecka ze specyficznymi trudnościami mowy; praca ta powinna polegad na poszerzaniu słownictwa dziecka, budowaniu jego kompetencji językowych, uczeniu rozkładania mowy na mniejsze elementy i składaniu z małych elementów dłuższych wypowiedzi; do pracy nad językiem dziecka powinno się wykorzystywad każdą chwilę, ale w sposób naturalny i niewymuszony.

Funkcjonujący i obowiązujący w Polsce system edukacji określa czas nauki w szkole podstawowej, który przypada między 7 a 12 rokiem życia dziecka.

Funkcjonujący i obowiązujący w Polsce system edukacji określa czas nauki w szkole podstawowej, który przypada między 7 a 12 rokiem życia dziecka. Rozwój mowy u dziecka w wieku wczesnoszkolnym Funkcjonujący i obowiązujący w Polsce system edukacji określa czas nauki w szkole podstawowej, który przypada między 7 a 12 rokiem życia dziecka. Mowie dzieci

Bardziej szczegółowo

JAK POMÓC DZIECKU W NAUCE CZYTANIA I PISANIA kurs dla rodziców uczniów klas I III

JAK POMÓC DZIECKU W NAUCE CZYTANIA I PISANIA kurs dla rodziców uczniów klas I III KURSY INTERNETOWE Z OPERONEM JAK POMÓC DZIECKU W NAUCE CZYTANIA I PISANIA kurs dla rodziców uczniów klas I III MODUŁ 3. Co robić, żeby dziecko polubiło czytanie AUTORKA: MAŁGORZATA ROŻYŃSKA 1 Po realizacji

Bardziej szczegółowo

Dziecko przedszkolne Jakie jest? Jak możemy wspierać jego rozwój?

Dziecko przedszkolne Jakie jest? Jak możemy wspierać jego rozwój? Anna I. Brzezińska Magdalena Czub Radosław Kaczan Dziecko przedszkolne Jakie jest? Jak możemy wspierać jego rozwój? Anna I. Brzezińska Magdalena Czub Radosław Kaczan Dziecko przedszkolne Jakie jest? Jak

Bardziej szczegółowo

Modelowy system profilaktyki i pomocy psychologiczno- -pedagogicznej uczniom z dysleksjà

Modelowy system profilaktyki i pomocy psychologiczno- -pedagogicznej uczniom z dysleksjà Przewodnik dla nauczyciela Marta Bogdanowicz Aleksandra Bućko Renata Czabaj Modelowy system profilaktyki i pomocy psychologiczno- -pedagogicznej uczniom z dysleksjà Modelowy system profilaktyki i pomocy

Bardziej szczegółowo

Jacek Bliźniak PROBLEM TYPOWOŚCI I NIETYPOWOŚCI ROZWOJU PSYCHOSPOŁECZNEGO DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO 1. WSTĘP

Jacek Bliźniak PROBLEM TYPOWOŚCI I NIETYPOWOŚCI ROZWOJU PSYCHOSPOŁECZNEGO DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO 1. WSTĘP Jacek Bliźniak PROBLEM TYPOWOŚCI I NIETYPOWOŚCI ROZWOJU PSYCHOSPOŁECZNEGO DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO 1. WSTĘP Niepełnosprawność należy rozumieć, jako ograniczenie możliwości jednostki w zakresie: Fizycznym

Bardziej szczegółowo

Alina Kalinowska. Pozwólmy dzieciom działać. mity i fakty o rozwijaniu myślenia matematycznego

Alina Kalinowska. Pozwólmy dzieciom działać. mity i fakty o rozwijaniu myślenia matematycznego Alina Kalinowska Pozwólmy dzieciom działać mity i fakty o rozwijaniu myślenia matematycznego Warszawa 2010 Publikacja współfinansowana przez UE w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Publikacja jest

Bardziej szczegółowo

PODRĘCZNIK ŚWIAT DOBREJ PRZYSZŁOŚCI

PODRĘCZNIK ŚWIAT DOBREJ PRZYSZŁOŚCI Załącznik nr 1 PODRĘCZNIK ŚWIAT DOBREJ PRZYSZŁOŚCI INNOWACYJNA METODA I NARZĘDZIA PRACY WYCHOWAWCZEJ PROWADZENIE ROZMÓW Spis treści WPROWADZENIE DO COACHINGU... 3 Geneza powstania metody... 3 Cele coachingu...

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ MOWY DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM ORAZ PROFILAKTYKA ZABURZEŃ MOWY

ROZWÓJ MOWY DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM ORAZ PROFILAKTYKA ZABURZEŃ MOWY ROZWÓJ MOWY DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM ORAZ PROFILAKTYKA ZABURZEŃ MOWY Rozwój mowy nie przebiega u wszystkich dzieci jednakowo: u jednych szybciej, u innych wolniej lub nieharmonijnie. Stopień rozwoju

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 42 W RZESZOWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 42 W RZESZOWIE PROGRAM PROFILAKTYKI PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 42 W RZESZOWIE Autor: Ewa Miśta Realizacja: od września do czerwca każdego roku szkolnego Przyjęty do realizacji przez Radę Pedagogiczną w terminie pieczęć

Bardziej szczegółowo

GDY RODZICE SIĘ ROZSTAJĄ Jak pomóc dziecku. Barbara Jakubowska Joanna Markiewicz

GDY RODZICE SIĘ ROZSTAJĄ Jak pomóc dziecku. Barbara Jakubowska Joanna Markiewicz GDY RODZICE SIĘ ROZSTAJĄ Jak pomóc dziecku Barbara Jakubowska Joanna Markiewicz ROZWÓD I JEGO SKUTKI DLA RODZINY Rozwód jest traumatycznym przeżyciem dla całej rodziny. Zajmuje drugie miejsce, po śmierci

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Jagielloński

Uniwersytet Jagielloński Uniwersytet Jagielloński Wydział Polonistyki Kierunek: Terapia zaburzeń w mówieniu, czytaniu i pisaniu Agnieszka Felchner Praca z dzieckiem dyslektycznym Praca dyplomowa napisana pod kierunkiem: dr Teresy

Bardziej szczegółowo

Specyfika rozwoju psychospołecznego dziecka z wadą słuchu

Specyfika rozwoju psychospołecznego dziecka z wadą słuchu Specyfika rozwoju psychospołecznego dziecka z wadą słuchu Magdalena Kosowska Rozwój dziecka z wadą słuchu, podobnie jak dziecka słyszącego, zależy od wielu procesów, które na ten rozwój wpływają. Czynnikami

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku z dysleksją?

Jak pomóc dziecku z dysleksją? Jak pomóc dziecku z dysleksją? CO TO JEST DYSLEKSJA? Termin dysleksja pochodzi z języka greckiego i oznacza trudności w czytaniu. My odnosimy ten termin do dzieci, u których trudności w czytaniu są związane

Bardziej szczegółowo

DZIECKO I PRACA DOMOWA

DZIECKO I PRACA DOMOWA DZIECKO I PRACA DOMOWA [ PORADNIK DLA RODZICÓW ] Praca domowa stwarza rodzicom możliwość zaangażowania się w proces kształcenia i wychowania swoich pociech. Zainteresowanie rodziców może wywołać u dzieci

Bardziej szczegółowo

Ocenianie kształtujące: Dzielmy się tym, co wiemy! Zeszyt trzeci: Informacja zwrotna

Ocenianie kształtujące: Dzielmy się tym, co wiemy! Zeszyt trzeci: Informacja zwrotna Ocenianie kształtujące: Dzielmy się tym, co wiemy! Zeszyt trzeci: Informacja zwrotna Autorzy: Agnieszka Arkusińska Ewa Borgosz Aleksandra Cupok Bernadetta Czerkawska Krystyna Dudak Justyna Franczak Joanna

Bardziej szczegółowo

Rozwój dziecka. Niezbędnik Dobrego Nauczyciela. Wiek przedszkolny. Redakcja: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska

Rozwój dziecka. Niezbędnik Dobrego Nauczyciela. Wiek przedszkolny. Redakcja: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska Niezbędnik Dobrego Nauczyciela Redakcja: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska Seria I Rozwój w okresie dzieciństwa i dorastania TOM 2 Joanna Matejczuk Rozwój dziecka Wiek przedszkolny wiek: 2/3 5/6 lat

Bardziej szczegółowo

Program Nauczania Początkowego IBM KidSmart

Program Nauczania Początkowego IBM KidSmart Program Nauczania Początkowego IBM KidSmart Wpływ działań realizowanych w ramach Programu KidSmart na rozwój dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi na przykładzie doświadczeń z 15 krajów brozura_kidsmart_148x210_pol_1.indd

Bardziej szczegółowo

Zdolne dziecko. Pierwsza pomoc

Zdolne dziecko. Pierwsza pomoc Zdolne dziecko. Pierwsza pomoc Marcin Braun, Maria Mach Zdolne dziecko. Pierwsza pomoc Dość powszechne jest przekonanie, że zdolne dziecko to skarb i sama radość. Jeśli ktoś tej opinii nie podziela,

Bardziej szczegółowo

Wpływ internetu na życie codzienne osób 50+

Wpływ internetu na życie codzienne osób 50+ Wpływ internetu na życie codzienne osób 50+ Autorzy raportu Dominika Czerniawska, Wojciech Fenrich, Marta Olcoń-Kubicka Redakcja raportu Marta Olcoń- Kubicka raport koalicji dojrz@łość w sieci Wpływ Internetu

Bardziej szczegółowo

Rozwój i ocena umiejętności czytania dzieci sześcioletnich. Grażyna Krasowicz-Kupis

Rozwój i ocena umiejętności czytania dzieci sześcioletnich. Grażyna Krasowicz-Kupis Rozwój i ocena umiejętności czytania dzieci sześcioletnich 5 Grażyna Krasowicz-Kupis RECENZENTKI: Małgorzata Barańska, Ewa Jakacka REDAKCJA: Maria Pawlina KOREKTA: Maciej Byliniak PROJEKT GRAFICZNY: Piotr

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ DZIECKA W MŁODSZYM WIEKU SZKOLNYM

ROZWÓJ DZIECKA W MŁODSZYM WIEKU SZKOLNYM ROZWÓJ DZIECKA W MŁODSZYM WIEKU SZKOLNYM SPIS TREŚCI I. Czynniki rozwoju w młodszym wieku szkolnym II. Rozwój procesów poznawczych 1. Spostrzeganie 2. Uwaga 5. Pamięć 4. Mowa 5. Myślenie III. Rozwój uczuciowy

Bardziej szczegółowo

Rozumienie i wykorzystywanie drukowanych informacji, jako podstawa uczenia się

Rozumienie i wykorzystywanie drukowanych informacji, jako podstawa uczenia się K. Sochacka Rozumienie i wykorzystywanie drukowanych informacji 95 Krystyna Sochacka zakład psychologii społecznej i rozwoju człowieka wydział pedagogiki i psychologii uniwersytet w białymstoku Rozumienie

Bardziej szczegółowo

Standardy Pracy Socjalnej. Rekomendacje metodyczne i organizacyjne

Standardy Pracy Socjalnej. Rekomendacje metodyczne i organizacyjne Standardy Pracy Socjalnej. Rekomendacje metodyczne i organizacyjne Katarzyna Kadela Jacek Kowalczyk GRUDZIEŃ 2013 Projekt Tworzenie i rozwijanie standardów usług pomocy i integracji społecznej jest współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne

Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne Strona1 Strona2 Spis treści: 1. PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM...5 2. DLACZEGO PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM...7 2.1. Nowa podstawa programowa...7

Bardziej szczegółowo

Niepełnosprawność słuchowa, jako przesłanka dyskryminacji

Niepełnosprawność słuchowa, jako przesłanka dyskryminacji Niepełnosprawność słuchowa, jako przesłanka dyskryminacji Małgorzata Czajkowska-Kisil Tekst opracowany na V seminarium specjalistyczne pt. Niepełnosprawność wzrokowa, wzorkowo-słuchowa i niepełnosprawność

Bardziej szczegółowo

JAK POMÓC JĄKAJĄCEMU SIĘ DZIECKU W SZKOLE. Dziecko w wielu 5-9 lat

JAK POMÓC JĄKAJĄCEMU SIĘ DZIECKU W SZKOLE. Dziecko w wielu 5-9 lat JAK POMÓC JĄKAJĄCEMU SIĘ DZIECKU W SZKOLE. Dziecko w wielu 5-9 lat Jąkanie nie rozwija się równomiernie wraz z wiekiem, ani w ten sam sposób u różnych dzieci. Wiele dzieci mówi czasami niepłynnie, szczególnie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 18 czerwca 2014 r. Poz. 803 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 maja 2014 r.

Warszawa, dnia 18 czerwca 2014 r. Poz. 803 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 maja 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 18 czerwca 2014 r. Poz. 803 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 maja 2014 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej

Bardziej szczegółowo

Sytuacja osób głuchych w Polsce. Raport zespołu ds. g/głuchych przy Rzeczniku Praw Obywatelskich

Sytuacja osób głuchych w Polsce. Raport zespołu ds. g/głuchych przy Rzeczniku Praw Obywatelskich Sytuacja osób głuchych w Polsce Raport zespołu ds. g/głuchych przy Rzeczniku Praw Obywatelskich Warszawa, 2014 Sytuacja osób głuchych w Polsce Raport zespołu ds. g/głuchych przy Rzeczniku Praw Obywatelskich

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI ORAZ INNYCH FORM WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO

PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI ORAZ INNYCH FORM WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI ORAZ INNYCH FORM WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO Podstawa programowa wychowania przedszkolnego opisuje proces wspomagania rozwoju i edukacji dzieci

Bardziej szczegółowo

Zasady organizacji i prowadzenia wycieczek turystycznych z udziałem osób niepełnosprawnych

Zasady organizacji i prowadzenia wycieczek turystycznych z udziałem osób niepełnosprawnych Zasady organizacji i prowadzenia wycieczek turystycznych z udziałem osób niepełnosprawnych Definicja osoby niepełnosprawnej oraz jej prawa zawarte są w Karcie Praw Osób Niepełnosprawnych. Jest to Ustawa

Bardziej szczegółowo