Koszty i zagrożenia związane z wejściem Polski do strefy euro

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Koszty i zagrożenia związane z wejściem Polski do strefy euro"

Transkrypt

1 Koszty i zagrożenia związane z wejściem do strefy euro Rozdział 10 Koszty i zagrożenia związane z wejściem Polski do strefy euro Aleksandra Rogut WPROWADZENIE Poniżej zostaną przedstawione koszty i zagrożenia związane z przystąpieniem Polski do strefy euro. Przyjęcie przez Polskę wspólnej europejskiej waluty oprócz korzyści i szans może się bowiem wiązać z koniecznością poniesienia kosztów oraz ryzykiem pojawienia się pewnych zagrożeń. Koszty związane z przystępowaniem Polski do strefy euro dużym stopniu wiążą się z samym procesem wprowadzenia euro do obiegu gotówkowego. Mają one w większości charakter krótkookresowy, gdyż zostają poniesione podczas procesu przygotowawczego i w trakcie wprowadzania nowej waluty do obiegu. Z procesem wprowadzenia euro związane są również pewne zagrożenia. Występują one zarówno w okresie bezpośrednio przed wprowadzeniem euro w związku z możliwym zacieśnieniem polityki makroekonomicznej (fiskalnej i pieniężnej) w celu spełnienia kryteriów konwergencji jak i w okresie bezpośrednio po wprowadzeniu euro do obiegu. Obejmują zagrożenia wynikające z ewentualnego wzrostu cen na skutek ich zaokrąglania w górę. Zagrożenia, jakie stwarza przyjęcie wspólnej europejskiej waluty, mogą wystąpić również w średnim i długim okresie, czyli w ciągu kilku czy nawet kilkunastu lat po przyjęciu wspólnej waluty. Mogą to być koszty związane z utratą autonomicznej polityki pieniężnej i kursowej oraz wynikające z utraty międzynarodowej konkurencyjności polskiej gospodarki. Struktura tego rozdziału jest następująca. W podrozdziale 10.2 przedstawione zostały koszty i zagrożenia o charakterze długo- i średniookresowym. Są to możliwe koszty utraty autonomicznej polityki pieniężnej i kursowej oraz zagrożenia wynikające z utraty międzynarodowej konkurencyjności polskiej gospodarki. W podrozdziale 10.3 przedstawiono koszty i zagrożenia o charakterze krótkookresowym, tj. takie, które mogą pojawić się bezpośrednio przed lub bezpośrednio po wprowadzeniu euro. Dotyczą one procesu wprowadzenia euro do obiegu gotówkowego, ewentualnego zacieśnienia polityki makroekonomicznej oraz ewentualnego wzrostu cen na skutek efektu zaokrągleń. 1 Dr Aleksandra Rogut Uniwersytet Łódzki, Katedra Makroekonomii; Narodowy Bank Polski, Biuro ds. Integracji ze Strefą Euro. 191

2 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro KOSZTY ORAZ ZAGROŻENIA DŁUGO- I ŚREDNIOOKRESOWE Utrata autonomicznej polityki pieniężnej i kursowej Polityka pieniężna prowadzona przez bank centralny umożliwia absorbowanie szoków zarówno o charakterze zewnętrznym, jak i wewnętrznym, a tym samym utrzymywanie stabilności cen w gospodarce (National Bank of Slovakia 2006). Przystąpienie państwa do unii monetarnej wiąże się z rezygnacją z prowadzonej na szczeblu krajowym polityki pieniężnej oraz przejęciem w tym zakresie kompetencji przez ponadnarodową instytucję, realizującą politykę pieniężną dostosowaną do sytuacji gospodarczej na całym obszarze unii (Borowski 2008). Koszt utraty polityki pieniężnej w dużym stopniu będzie zatem zależeć od prawdopodobieństwa występowania wstrząsów o charakterze asymetrycznym (zob. ramka 10.1). Im większe prawdopodobieństwo, że wstrząsy, które nastąpią w danym państwie po przystąpieniu do strefy euro, będą mieć charakter asymetryczny, tym większy będzie koszt rezygnacji z autonomicznej polityki pieniężnej. Skalę kosztów będzie determinować również skuteczność prowadzonej autonomicznej polityki pieniężnej w amortyzowaniu wstrząsów o charakterze asymetrycznym. W razie jej niewielkiej skuteczności koszty również będą niewielkie. Jak podkreśla Komisja Europejska 2008), istotną rolę w amortyzowaniu szoków asymetrycznych odgrywa również skuteczność pozostałych mechanizmów dostosowawczych. Jeśli ich efektywność jest wysoka, to koszt rezygnacji z autonomicznej polityki pieniężnej i kursowej może być niewielki. Ramka 10.1 Rodzaje wstrząsów i ich skutki Szok symetryczny to wstrząs, który w podobnym stopniu dotyka wszystkie państwa wchodzące w skład unii monetarnej. W przypadku wystąpienia takiego wstrząsu Europejski Bank Centralny podejmie działania mające na celu złagodzenie jego skutków i obniży stopy procentowe. Asymetryczny szok popytowy występuje wówczas, gdy zmiana popytu dotyka jedno państwo (lub kilka) w większym stopniu niż inne. Gdyby jego polityka pieniężna była autonomiczna, bank centralny podjąłby działania mające na celu zamortyzowanie negatywnych skutków wstrząsu popytowego (spadku produkcji i wzrostu bezrobocia) i prowadził ekspansywną politykę pieniężną. W takiej sytuacji Europejski Bank Centralny, który dba o stabilność cen w całej strefie euro, a nie w konkretnym państwie, nie dostosowuje stóp procentowych. Amortyzacja negatywnych skutków wstrząsu asymetrycznego musi zatem nastąpić za pomocą innych, alternatywnych mechanizmów dostosowawczych: polityki fiskalnej 1, rynku pracy oraz rynku dóbr i usług. Duże znaczenie ma w tej sytuacji elastyczność płac i mobilność siły roboczej (zob. De Grauwe 2003). 1 W przypadku polityki fiskalnej należy pamiętać o ograniczeniach wynikających z Paktu stabilności i wzrostu. 192

3 Koszty i zagrożenia związane z wejściem do strefy euro Można zatem powiedzieć, że łączna skala kosztów związanych z utratą autonomicznej polityki pieniężnej i kursowej zależy od (zob. Schadler i in. 2005): adekwatności polityki pieniężnej Europejskiego Banku Centralnego do potrzeb gospodarki danego państwa, skuteczności krajowej polityki pieniężnej prowadzonej w warunkach globalizacji, skuteczności nominalnego kursu walutowego w absorbowaniu szoków, efektywności funkcjonowania alternatywnych mechanizmów dostosowawczych Adekwatność polityki pieniężnej Europejskiego Banku Centralnego do potrzeb gospodarki danego państwa Celem polityki pieniężnej EBC jest utrzymanie stabilności cen w strefie euro (zob. ramka 10.2). Decyzje podejmowane przez EBC mają więc na celu dobro całej strefy euro, a nie pojedynczych państw wchodzących w jej skład 2008). Ryzyko nieadekwatności polityki pieniężnej EBC związane jest z tym, że decyzje dotyczące kształtowania się stóp procentowych nie będą właściwe z punktu widzenia poszczególnych państw członkowskich. Nieadekwatność polityki pieniężnej prowadzonej na szczeblu całej strefy euro do sytuacji pojedynczego państwa wchodzącego w jej skład może mieć charakter strukturalny lub cykliczny. Nieadekwatność strukturalna ma miejsce, gdy stopy procentowe ustalane przez EBC są zbyt niskie lub zbyt wysokie w stosunku do poziomu inflacji w danej gospodarce (zob. NBP 2009). Nieadekwatność cykliczna występuje, gdy zmiany stóp procentowych nie są odpowiednie z punktu widzenia danej gospodarki. Może to dotyczyć zarówno kierunku zmian stóp procentowych, jak i skali zmian (zbyt duże lub zbyt małe). Łączna skala kosztów związanych z możliwą nieadekwatnością polityki pieniężnej EBC zależy też od tego, jaki wpływ będzie miało państwo przyjmujące euro na podejmowane przez EBC decyzje dotyczące wspólnej polityki pieniężnej. Ryzyko nieadekwatności strukturalnej wspólnej polityki pieniężnej Zgodnie z teorią optymalnych obszarów walutowych gospodarki tworzące unię monetarną powinny cechować się zdywersyfikowaną i podobną strukturą produkcji, popytu oraz eksportu, a także wysoką intensywnością wzajemnych powiązań handlowych (Kenen 1969; McKinnon 1963). Im bardziej zbliżone są do siebie struktury gospodarcze państw tworzących unię monetarną, tym bardziej są zdywersyfikowane, a im silniejsze są powiązania handlowe między nimi, tym mniejsze jest ryzyko wystąpienia w poszczególnych gospodarkach szoków o charakterze asymetrycznym. Ponadto podobne mechanizmy absorpcji szoków przyczyniają się do zwiększania synchronizacji cykli koniunkturalnych i tym samym zmniejszenia ryzyka nieadekwatności cyklicznej (zob. NBP 2009). 193

4 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Ramka 10.2 Cel polityki pieniężnej EBC i NBP Celem polityki pieniężnej EBC jest średniookresowa stabilność cen w strefie euro jako całości. Stabilność cen zdefiniowana jest jako wzrost cen nieznacznie niższy (close to, but below) niż 2% w skali roku (zob. NBP 2009; EBC 2003). Celem polityki pieniężnej prowadzonej przez NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP (ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim). W szczególności celem polityki pieniężnej po 2003 r. jest ustabilizowanie stopy inflacji na poziomie 2,5%z dopuszczalnym przedziałem wahań ±1 pkt proc. (zob. NBP 2003). Stopa inflacji w Polsce i strefie euro w latach Strefa euro Polska Źródło: Eurostat. Jak wskazują prowadzone badania, struktury gospodarcze w dużym stopniu zależą od poziomu rozwoju gospodarczego danego kraju (zob. Clark 1957; Kwiatkowski 2002). Gospodarki o niższym poziomie rozwoju cechują się wyższym udziałem sektora rolniczego i przemysłowego w strukturze produkcji oraz niższym udziałem sektora usług. W miarę zwiększania poziomu rozwoju rośnie udział sektora usług kosztem pozostałych sektorów gospodarki. Ryzyko nieadekwatności strukturalnej jest zatem tym wyższe, im większe jest zróżnicowanie poziomu rozwoju gospodarczego. Zgodnie z teorią konwergencji gospodarki o niższym poziomie rozwoju będą rozwijać się szybciej od gospodarek wysoko rozwiniętych. Wyższe tempo wzrostu gospodarczego będzie powodować wyższe tempo wzrostu cen. Mniej rozwinięte państwa członkowskie będą zatem potrzebować wyższej nominalnej stopy procentowej. 194

5 Koszty i zagrożenia związane z wejściem do strefy euro Jeśli w skład unii monetarnej wchodzą państwa o różnym poziomie rozwoju gospodarczego, to istnieje ryzyko, że wspólna polityka monetarna może nie być odpowiednia dla nich wszystkich. W przypadku państw o poziomie rozwoju gospodarczego powyżej średniej stopy procentowe mogą być zbyt wysokie, a przez to hamować tempo wzrostu gospodarczego i zmniejszać możliwości zatrudnienia. W przypadku gospodarek o niższym poziomie rozwoju, doganiających państwa wyżej rozwinięte, stopy procentowe ustalane na szczeblu całej unii monetarnej mogą być zbyt niskie, co grozi przegrzaniem gospodarki. Analizując dane dotyczące kształtowania się nominalnych stóp procentowych w państwach członkowskich przed przystąpieniem do strefy euro (por. rysunek w ramce 10.3), można zauważyć, że w państwach o niższym poziomie rozwoju gospodarczego kształtowały się powyżej średniej. Jak wspomniano, istotnymi czynnikami zmniejszającymi ryzyko nieadekwatności polityki pieniężnej są: podobieństwo struktur wymiany handlowej i silna dywersyfikacja eksportu. Zbliżona struktura wymiany handlowej miedzy państwami członkowskimi Unii Gospodarczej i Walutowej zmniejsza ryzyko wystąpienia szoków asymetrycznych i tym samym redukuje ryzyko nieadekwatności wspólnej polityki pieniężnej. Podobnie, silnie zdywersyfikowana struktura eksportu chroni gospodarkę przed szokami asymetrycznymi i minimalizuje ich ewentualne skutki (NBP 2009). Należy jednak podkreślić, że ryzyko nieadekwatności polityki pieniężnej EBC może być mniejsze dzięki efektywnemu funkcjonowaniu pozostałych mechanizmów dostosowawczych, w szczególności dostosowań cen i płac, czyli funkcjonowaniu kanału konkurencyjności (zob. NBP 2009). W sytuacji silniejszego wzrostu cen w kraju słabiej rozwiniętym nastąpi pogorszenie międzynarodowej konkurencyjności producentów krajowych i spadek popytu na ich produkty, co będzie ograniczać presję inflacyjną. W takim przypadku ewentualne przyspieszenie dynamiki cen powinno okazać się przejściowe. To, jak szybko zostanie przywrócona równowaga, będzie zależeć od elastyczności rynków, wrażliwości gospodarki na utratę zewnętrznej konkurencyjności cenowej, intensywności powiązań handlowych oraz oczekiwań inflacyjnych. W przypadku Polski ryzyko nieadekwatności poziomu stóp procentowych ustalanych przez EBC wynika z faktu, że polska gospodarka znajduje się na niższym poziomie rozwoju niż gospodarki państw strefy euro; w 2008 r. PKB per capita w Polsce stanowił 51% przeciętnego poziomu PKB per capita w 12 państwach członkowskich (zob. 2008). Z punktu widzenia ewentualnej nieadekwatności polityki pieniężnej EBC możliwe są dwie implikacje niższego poziomu rozwoju gospodarczego Polski. Po pierwsze, skutkiem niższego poziomu rozwoju gospodarczego Polski jest inna niż w państwach wysoko rozwiniętych struktura produkcji, konsumpcji i eksportu. Z przeprowadzonych badań wynika, że struktura produkcji w Polsce znacznie różni się od struktury produkcji w krajach strefy euro. Wyższy jest udział sektora rolniczego i przemysłowego, mniejszy zaś sektora finansowego (zob. Adamowicz i in. 2008; Gajewski, Gawlikowska-Hueckel, Umiński 2008). 195

6 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Ramka 10.3 Nieadekwatność polityki pieniężnej EBC do potrzeb poszczególnych państw członkowskich strefy euro Badania dotyczące możliwej nieadekwatności wspólnej polityki pieniężnej pojawiły się jeszcze przed utworzeniem strefy euro. Powstanie Unii Gospodarczej i Walutowej, składającej się ze znacznie różniących się od siebie gospodarek, budziło zawsze wiele wątpliwości i zapoczątkowało badania na ten temat. W kolejnych latach w literaturze podejmowano wiele prób oszacowania skali niedopasowania dla poszczególnych państw członkowskich (zob. Sturm, Wollmershäuser 2007; Lee-Crowley 2009). Ze względu na odmienne metody wykorzystywane w poszczególnych badaniach wnioski różnią się od siebie. Niemniej jednak we wszystkich opracowaniach podkreśla się, że prowadzona przez Europejski Bank Centralny polityka pieniężna nie jest w jednakowym stopniu adekwatna do potrzeb poszczególnych państw członkowskich. Jak wskazują prowadzone analizy, duże znaczenie miały niedopasowania strukturalne związane z różnym poziomem stóp procentowych. W szczególności podkreśla się nieadekwatność polityki pieniężnej EBC do potrzeb państw członkowskich o niższym poziomie rozwoju gospodarczego, doganiających gospodarki wyżej rozwinięte (np. Irlandia), gdzie nominalne stopy procentowe kształtowałyby się na poziomie wyższym niż obecnie, ze względu na wyższe stopy inflacji. W przypadku Niemiec natomiast stopy procentowe ustalane przez EBC były nieznacznie wyższe niż w sytuacji, gdyby politykę pieniężną prowadził niemiecki bank centralny. Nominalne stopy procentowe w państwach strefy euro w latach Belgia Niemcy Irlandia Grecja Hiszpania Francja W łochy Holandia Austria Portugalia Finlandia Źródło: Eurostat. 196

7 Koszty i zagrożenia związane z wejściem do strefy euro Rysunek 10.1 Struktura produkcji w Polsce i przeciętnie w strefie euro w 1999 i 2008 r. 80,0% 70,0% 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0% rolnictwo przemysł budownictwo usługi Strefa euro_1999 Strefa euro_2007 Polska_1999 Polska_2007 Źródło: obliczenia na podstawie bazy danych Eurostatu. Jeżeli chodzi o strukturę konsumpcji, to różnice miedzy Polską a strefą euro wynikają głównie z relatywnie wysokiego w Polsce udziału dóbr podstawowych, które cechują się niską elastycznością dochodową popytu, i względnie małego udziału dóbr wyższego rzędu, charakteryzujących się wysoką elastycznością popytu (NBP 2009). Ma to istotne skutki z punktu widzenia podatności polskiej gospodarki na szoki o charakterze asymetrycznym. Z jednej bowiem strony taka struktura konsumpcji może powodować asymetrię reakcji popytu konsumpcyjnego na szoki popytowe w Polsce i strefie euro. Z drugiej zaś strony czyni polską gospodarkę mniej wrażliwą na te szoki, gdyż spadek dochodów w mniejszym stopniu wpływa na redukcję popytu konsumpcyjnego w Polsce niż w większości krajów strefy euro (NBP 2009). Z doświadczeń innych państw wynika jednak, że wraz ze wzrostem rozwoju gospodarczego udział dóbr o wyższej elastyczności cenowej i dochodowej popytu będzie w najbliższych latach wzrastał, a tym samym struktura popytu konsumpcyjnego w Polsce będzie coraz bardziej podobna do struktury w strefie euro. Powinno to prowadzić do zmniejszenia kosztu przekazania EBC kompetencji w zakresie prowadzenia polityki pieniężnej. Drugą konsekwencją niższego poziomu rozwoju gospodarczego Polski jest wyższe niż w państwach wysoko rozwiniętych tempo wzrostu gospodarczego i wyższa stopa inflacji. Tym samym Polska potrzebuje przeciętnie wyższej nominalnej stopy procentowej niż bardziej rozwinięta strefa euro, dla której ustalana jest stopa EBC. Stopy procentowe w strefie euro kształtują się na poziomie niższym niż w Polsce (zob. rysunek 10.2). Po przyjęciu wspólnej waluty nominalna stopa procentowa w Polsce będzie więc prawdopodobnie niższa niż w sytuacji prowadzenia autonomicznej polityki pieniężnej. 197

8 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Rysunek 10.2 Stopy referencyjne EBC i NBP w latach m m m m m m m m m m m m m m m m m m m m m m m m m m m m01 EBC NBP Źródło: Eurostat. Skutkiem niższych nominalnych stóp procentowych i jednocześnie wyższej stopy inflacji w Polsce będą niższe realne stopy procentowe. Oznacza to spadek kosztu kapitału. Z jednej strony sprzyjałoby to zwiększeniu nakładów inwestycyjnych, ale z drugiej mogłoby doprowadzić do silnego wzrostu konsumpcji, finansowanej tańszym niż dotychczas kredytem. W takich warunkach wpływ realnej stopy procentowej byłby procykliczny i powodowałby nadmierny wzrost popytu, który z kolei zwiększałby presję inflacyjną. Należy jednak zwrócić uwagę na kilka zjawisk. Po pierwsze, w miarę dalszego rozwoju polskiej gospodarki i zbliżania się do poziomu obserwowanego w wysoko rozwiniętych państwach członkowskich strefy euro maleje ryzyko związane z ustalaniem przez EBC zbyt niskich stóp procentowych. Po drugie, czynnikiem zmniejszającym ryzyko ustalania stóp procentowych przez EBC na poziomie nieodpowiednim dla polskiej gospodarki jest również szybkie, na tle innych krajów (Irlandii, Portugalii), tempo upodobniania się struktur gospodarczych Polski do występujących w wyżej rozwiniętych państwach członkowskich strefy euro (NBP 2009). Ta pozytywna tendencja sprawia, że zagrożenie szokami asymetrycznymi z czasem maleje. Po trzecie, jak wskazują przeprowadzone badania, stopień dywersyfikacji polskiego eksportu jest wysoki, nawet w porównaniu z wyżej rozwiniętymi państwami Unii Europejskiej (NBP 2009). Czynnikiem zmniejszającym ryzyko szoków asymetrycznych jest również relatywnie wysoki udział handlu wewnątrzgałęziowego w wymianie zagranicznej, czyli równoległego eksportu i importu towarów o podobnych cechach (w ramach jednej branży). Po czwarte, w miarę dalszej konwergencji stóp procentowych spadek kosztu kapitału po przyjęciu euro będzie prawdopodobnie mniejszy, niż miało to miejsce w niektórych obecnych państwach członkowskich (NBP 2009; Sławiński 2008). Ryzyko nieadekwatności cyklicznej wspólnej polityki pieniężnej Oprócz ryzyka związanego z nieadekwatnością strukturalną polityki pieniężnej utrata autonomicznej polityki pieniężnej łączy się również z ryzykiem nieadekwatności cyklicznej. Jak powiedziano, zagrożenie cyklicznym niedopasowaniem polityki pieniężnej EBC do potrzeb polskiej gospodarki wiąże się 198

9 Koszty i zagrożenia związane z wejściem do strefy euro ze zmianami stóp procentowych w trakcie faz cykli koniunkturalnych Polski i strefy euro. Stopień zbieżności cyklicznej ocenia się najczęściej na podstawie stopnia zbieżności wahań głównych kategorii makroekonomicznych odzwierciedlających przebieg koniunktury (tempo wzrostu PKB, produkcji przemysłowej, inwestycji, zatrudnienia, bezrobocia, cen; zob. Borowski 2008). Potencjalne koszty uczestnictwa w unii monetarnej wiążą się w tym przypadku z możliwością wystąpienia procykliczności wspólnej polityki pieniężnej (zob. Sławiński 2008; Sturm, Wollmershäuser 2007). Może to nastąpić w sytuacji przesunięcia cyklu koniunkturalnego danej gospodarki w stosunku do cykli koniunkturalnych pozostałych gospodarek wchodzących w skład Unii Gospodarczej i Walutowej. Przyładowo, obniżenie przez Europejski Bank Centralny stóp procentowych w celu pobudzenia agregatowego popytu mogłoby w gospodarce niezsynchronizowanej spowodować nadmierny wzrost popytu, przyspieszenie tempa wzrostu jednostkowych kosztów pracy i inflacji, a tym samym pogorszenie się jej międzynarodowej konkurencyjności. Jeśli tempo wzrostu wydajności pracy nie jest dostatecznie wysokie, by przywrócić utraconą konkurencyjność, to konsekwencją przegrzania koniunktury może być długotrwałe spowolnienie gospodarcze (zob. Sławiński 2008). Przywracanie równowagi może trwać jeszcze dłużej, jeżeli niskiemu tempu wzrostu wydajności pracy towarzyszy sztywność płac i cen. Z punktu widzenia ryzyka nieadekwatności cyklicznej wspólnej polityki pieniężnej bardzo ważna jest więc synchronizacja cykli koniunkturalnych. W przypadku zsynchronizowanych cykli koniunkturalnych zmiany stóp procentowych dokonywane przez EBC będą korzystne również dla krajowych gospodarek. Oprócz przesunięcia cyklu koniunkturalnego duże znaczenie ma również częstotliwość wahań koniunkturalnych, rodzaj szoków dotykających gospodarki, a także odmienne reakcje na szoki i różna głębokość poszczególnych faz cyklu (zob. NBP 2009). Przykładowo, w przypadku wyższej amplitudy wahań koniunkturalnych reakcja wspólnej polityki pieniężnej mogłaby się okazać niewystarczająca dla danej gospodarki. Koszt utraty autonomicznej polityki pieniężnej zależy zatem od stopnia synchronizacji cykli koniunkturalnych, symetryczności występujących szoków ekonomicznych oraz szybkości ich absorpcji przez poszczególne gospodarki. Im większe będzie podobieństwo w tych obszarach między strefą euro a Polską, tym bardziej wspólna polityka pieniężna będzie adekwatna do uwarunkowań polskiej gospodarki. Im bardziej efektywne będą zaś wspomniane mechanizmy absorpcji wstrząsów, tym słabiej gospodarka będzie odczuwać ewentualną nieadekwatność polityki EBC po wstrząsie asymetrycznym. W literaturze podkreśla się, że przystąpienie gospodarki do Unii Gospodarczej i Walutowej oraz związany z tym wzrost wewnątrzgałęziowej wymiany handlowej zwiększą podobieństwo szoków i tym samym przyczynią się do synchronizacji cykli koniunkturalnych. Zwraca się jednak uwagę, że integracja może prowadzić do wzrostu regionalnej koncentracji produkcji. Zwiększona wymiana handlowa spowoduje wówczas dywergencję struktury produkcji w państwach członkowskich unii monetarnej i zwiększy zagrożenie szokami o charakterze asymetrycznym (zob. De Grauve 2003; National Bank of Slovakia 2006; Schadler i in. 2005). 199

10 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Ramka 10.4 Ryzyko nieadekwatności cyklicznej polityki pieniężnej EBC dla Polski Prowadzone badania dotyczące możliwej nieadekwatności cyklicznej polityki pieniężnej EBC do potrzeb polskiej gospodarki cechują się dużą rozbieżnością wyników. Pokazują one, że na tle pozostałych nowych państw członkowskich nasza gospodarką jest relatywnie dobrze zsynchronizowana zarówno ze strefą euro jako całością, jak i z poszczególnymi państwami członkowskimi (NBP 2009; Borowski 2008). Analiza porównawcza polskiej gospodarki i gospodarki strefy euro wskazuje na znaczną asymetryczność dotychczasowych szoków, co w dużym stopniu wynikało ze specyfiki okresu transformacji oraz ich charakteru. Asymetria szoków zwiększa ryzyko nieadekwatności cyklicznej polityki pieniężnej. Należy jednak pamiętać, że dalszy rozwój gospodarczy Polski i integracja ze strefą euro będą przyczyniać się do uspójnienia części szoków. Prowadzone badania wskazują również na zróżnicowanie amplitudy wahań koniunkturalnych pomiędzy Polską a strefą euro (zob. NBP 2009). W przypadku Polski wyższa amplituda wahań cyklicznych może zwiększać ryzyko, że reakcja wspólnej polityki pieniężnej EBC będzie zbyt słaba z punktu widzenia rodzimej gospodarki. Jednocześnie czynnikiem zmniejszającym to ryzyko jest podobieństwo odpowiedzi gospodarek Polski i strefy euro na wstrząsy oraz relatywnie wysoki stopień synchronizacji cyklicznej naszego kraju ze strefą euro (zob. Konopczak 2008). Prowadzone analizy (Kokoszczynski i in. 2008) wskazują również na znaczne podobieństwo między mechanizmami transmisji polityki pieniężnej w Polsce i strefie euro Wpływ przedstawiciela Polski na decyzje Europejskiego Banku Centralnego Przystąpienie do strefy euro nie oznacza całkowitej utraty wpływu Polski na decyzje w sprawie stóp procentowych podejmowanych przez Europejski Bank Centralny. Wpływ Polski na te decyzje może przyczynić się do adekwatności wspólnej polityki pieniężnej do potrzeb naszej gospodarki. Im większy wpływ miałaby Polska, tym niższy byłby koszt rezygnacji z autonomicznej polityki pieniężnej. Po przystąpieniu do strefy euro prezes NBP stanie się członkiem Rady Prezesów EBC i będzie miał prawo głosu podczas jej posiedzeń. Przedstawiciel Polski będzie mógł również wejść w skład Zarządu EBC. Zgodnie z obowiązującym systemem głosowania Rada Prezesów EBC zazwyczaj podejmuje decyzje zwykłą większością głosów, a każdy jej członek dysponuje jednym głosem. W przypadku równego rozłożenia głosów decydujący głos należy do Prezesa EBC. Wpływ Polski na decyzje dotyczące stóp procentowych ulegnie nieznacznemu zmniejszeniu, gdy liczba członków strefy euro przekroczy 21 zgodnie z wprowadzonym wówczas rotacyjnym systemem głosowania prezes NBP będzie miał prawo głosu w 59 87% przypadków (NBP 2009). 200

11 Koszty i zagrożenia związane z wejściem do strefy euro Trzeba jednak zaznaczyć, że nawet w sytuacji braku prawa głosu na danym posiedzeniu prezes NBP jako członek Rady Prezesów EBC podejmującej decyzje w sprawie stóp procentowych będzie mógł zawsze uczestniczyć w dyskusji. Przedstawiciel Polski może też wpływać na proces decyzyjny przez udział w formowaniu koalicji lub odpowiednio oddziałując na przebieg dyskusji. Warto również podkreślić, że wpływ Prezesa NBP na decyzje EBC będzie większy, niż wynikałoby to z wagi ekonomicznej naszej gospodarki w strefie euro mierzonej udziałem w PKB strefy euro Skuteczność krajowej polityki pieniężnej w warunkach globalizacji Aby móc oszacować łączne koszty związane z utratą autonomicznej polityki pieniężnej, należy ocenić również skuteczność krajowej polityki pieniężnej szczególnie biorąc pod uwagę zachodzące procesy globalizacji. Prowadzone badania wskazują, że nasilająca się globalizacja powoduje wzrost względnego znaczenia czynników międzynarodowych w prowadzeniu krajowej polityki pieniężnej. Po pierwsze, obserwowane w krajowej gospodarce zmiany cen dóbr i usług w dużym stopniu są pochodną czynników o charakterze zewnętrznym. Po drugie, wraz ze wzrostem substytucyjności dóbr krajowych i zagranicznych oraz intensyfikacją wymiany handlowej nadwyżkowy popyt krajowy nie musi prowadzić do wzrostu cen krajowych, może bowiem zostać zastąpiony przez dobra zagraniczne. Po trzecie, istotny wpływ na kształtowanie się cen i płac krajowych ma wzrost mobilności czynników produkcji. Prowadzi on do ograniczenia skuteczności krajowej polityki pieniężnej. Autonomię krajowej polityki pieniężnej ogranicza ponadto coraz łatwiejszy dostęp gospodarstw domowych i przedsiębiorstw do finansowania w walutach zagranicznych. Zróżnicowanie wysokości stóp procentowych skłania bowiem podmioty gospodarcze do zaciągania kredytów w walutach krajów o niższych stopach procentowych. Jak pokazują badania, zmiany krajowych stóp procentowych będą więc raczej prowadzić do zmian struktury, a nie wolumenu kredytów (NBP 2009). Wszystkie wymienione czynniki wpływają na ograniczenie skuteczności krajowej polityki pieniężnej. Tym samym maleje koszt jej porzucenia na rzecz wspólnej polityki pieniężnej EBC. Ponadto ze względu na postępujące procesy globalizacyjne będzie wzrastał wpływ czynników zewnętrznych na gospodarki krajowe. W szczególności będzie to dotyczyło gospodarek o silnych powiązaniach handlowych i finansowych. Podsumowując, należy powiedzieć, że długookresowym kosztem przystąpienia Polski do strefy euro jest utrata możliwości prowadzenia autonomicznej polityki pieniężnej. Krajowy bank centralny nie będzie mógł łagodzić skutków ewentualnych wstrząsów o charakterze asymetrycznym. Prowadzone badania wskazują, że zmienność produkcji i konsumpcji po przystąpieniu Polski do strefy euro może wzrosnąć. Ewentualny spadek dobrobytu społeczeństwa byłby jednak 201

12 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro niewielki ze względu na wzrost zmienności konsumpcji (zob. Gradzewicz, Makarski 2008; Schadler i in. 2005) Utrata nominalnego kursu walutowego Przystąpienie kraju do strefy euro oznacza nie tylko rezygnację z autonomicznie prowadzonej polityki pieniężnej, lecz także utratę nominalnego kursu walutowego. Koszt utraty autonomicznej polityki kursowej będzie zależał od skuteczności nominalnego kursu walutowego w absorbowaniu szoków. W teorii optymalnych obszarów walutowych przyjmuje się, że im większa jest zmienność realnego kursu walutowego, tym większą rolę odgrywa on jako mechanizm dostosowawczy i (lub) tym bardziej gospodarka jest narażona na szoki asymetryczne (NBP 2009). W teorii optymalnych obszarów walutowych przyjmuje się, że płynny kurs walutowy jest skutecznym mechanizmem absorpcji szoków o charakterze asymetrycznym. Wahania realnego kursu walutowego odzwierciedlają tym samym występowanie szoków, ich skalę oraz mechanizmy akomodacji. Podkreśla się jednak, że im bardziej otwarta jest gospodarka, tym mniejsze jest znaczenie kursu walutowego (zob. Mundell 1961; McKinnon 1963). Prowadzone badania wskazują, że płynny kurs walutowy może być skutecznym mechanizmem absorpcji asymetrycznych szoków popytowych oraz permanentnych szoków podażowych 2 (zob. Stążka 2008). Gdy nominalny kurs walutowy skutecznie absorbuje szoki, rezygnacja z niezależnej polityki walutowej może stanowić istotny koszt integracji ze strefą euro. Z drugiej strony sama zmienność kursu nominalnego może być źródłem wstrząsów dla sfery realnej gospodarki, zwłaszcza przejściowych wstrząsów podażowych, wstrząsów monetarnych i finansowych (zob. Stążka 2008). W im większym stopniu nominalny kurs walutowy jest źródłem wstrząsów dla gospodarki, tym niższy jest koszt związany z jego utratą (zob. Schadler i in. 2005). Łączny koszt utraty nominalnego kursu walutowego będzie zatem zależał od rodzaju szoków dotykających daną gospodarkę. Jeżeli w gospodarce przeważają szoki nominalne, to utrata nominalnego kursu walutowego nie będzie stanowiła większego kosztu. W przypadku gdy większość szoków w danej gospodarce ma charakter realny, utrata nominalnego kursu walutowego może być dla niej istotnym kosztem. W takiej sytuacji płynny kurs walutowy może być bowiem skutecznym mechanizmem absorpcji szoków (więcej na ten temat zob. Stążka 2008). 2 Szoki podażowe to wstrząsy, które oddziałują na potencjał produkcyjny gospodarki. Jako źródła szoków podażowych wskazuje się: zmiany klimatyczne, zmiany krańcowej produktywności kapitału, zmiany cen surowców, zmiany demograficzne oraz szoki płacowe (Borowski 2001). 202

13 Koszty i zagrożenia związane z wejściem do strefy euro Ramka 10.5 Koszt utraty nominalnego kursu walutowego w przypadku Polski Analizy charakteru szoków, które dotykały polską gospodarkę, wskazują, że zmienność nominalnego kursu złotego była w 30 50% wyjaśniana przez szoki o charakterze nominalnym, a w 50 70% przez szoki o charakterze realnym. Oznacza to, że rezygnację z niezależnej polityki walutowej w przypadku Polski należy częściowo postrzegać jako szansę uniknięcia kosztów wynikających z dużych wahań nominalnego kursu walutowego, niezwiązanych z czynnikami fundamentalnymi. Z drugiej strony usztywnienie nominalnego kursu walutowego w momencie wejścia Polski do strefy euro może oznaczać koszt w postaci wzrostu wahań produkcji. Bilans kosztów i szans związanych z rezygnacją z nominalnego kursu złotego względem euro będzie zatem zależeć od przyszłej korelacji szoków podażowych i popytowych między Polską a strefą euro. Jeżeli nie staną się symetryczne, to przyjęcie wspólnej waluty może spowodować wzrost zmienności produktu w przypadku niedostatecznej efektywności mechanizmów dostosowawczych alternatywnych w stosunku do polityki pieniężnej i kursowej. Nominalny kurs walutowy PLN/EUR w latach M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M08 Źródło: Eurostat. 203

14 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Zagrożenia o charakterze średniookresowym Przyjęcie euro niesie pewne zagrożenia, które mogą się zmaterializować w średnim okresie. Wiążą się one z możliwością pogorszenia konkurencyjności polskiej gospodarki na arenie międzynarodowej. Źródłem zagrożeń może być zarówno ustalenie kursu konwersji (kursu zamiany złotego na euro) na nieoptymalnym (zbyt wysokim lub zbyt niskim) poziomie, jak też czynniki powodujące zbyt szybki wzrost cen (NBP 2009). Jeśli chodzi o ustalenie kursu konwersji złotego na euro na nieoptymalnym poziomie, tzn. niezgodnym z kursem równowagi, to należy podkreślić, że dla międzynarodowej konkurencyjności polskiej gospodarki negatywne konsekwencje miałoby ustalenie kursu zarówno na poziomie niedowartościowanym, jak i przewartościowanym. Kurs równowagi to kurs walutowy, który w średnim okresie zapewnia równowagę wewnętrzną i zewnętrzną gospodarki (NBP 2009). Mówimy, że kurs waluty jest niedowartościowany, jeżeli jest zbyt słaby w stosunku do jego kursu równowagi. Kurs walutowy jest przewartościowany, gdy jest zbyt silny w stosunku do kursu zapewniającego średniookresową równowagę. Ustalenie kursu konwersji na poziomie niedowartościowanym oznacza, że dobra krajowe są relatywnie tańsze niż dobra zagraniczne. Może to prowadzić do przegrzania gospodarki i nadmiernej presji na wzrost cen krajowych w średnim okresie. Relatywnie wysokie ceny dóbr importowanych mogłyby również negatywnie oddziaływać na import nowych technologii, co miałoby wpływ na wydłużenie procesu doganiania przez polską gospodarkę (NBP 2009). Ustalenie przewartościowanego kursu konwersji oznaczałoby, że dobra krajowe są relatywnie droższe niż dobra zagraniczne, co mogłoby spowodować spadek konkurencyjności gospodarki. Ponadto niższe ceny dóbr zagranicznych przyczyniałyby się do wzrostu importu i spadku eksportu, a tym samym pogorszenia bilansu handlowego danej gospodarki. Drugim czynnikiem, który w średnim okresie może wpływać na pogorszenie się międzynarodowej konkurencyjności polskiej gospodarki, może być zbyt szybki w stosunku do jej możliwości wzrost cen. Jak podkreśla się w literaturze, ewentualne zmiany poziomu cen po integracji ze strefą euro mogą wynikać z oddziaływania czynników zarówno podażowych (wzrostu wydajności i efektu Balassy-Samuelsona), jak i popytowych (wynikających ze zmian dochodów i zmian preferencji konsumentów (zob. 2008; National Bank of Slovakia 2006; NBP 2009). Pierwsza z wymienionych grup czynników wynika z faktu, że Polska jest gospodarką doganiającą państwa wyżej rozwinięte. Związane z tym wyższe tempo wzrostu wydajności pracy prowadzi do wzrostu płac. Jeżeli płace będą rosły we wszystkich sektorach gospodarki (nie tylko tych, w których zwiększyła się wydajność pracy), może to powodować wzrost cen. Zjawisko to w literaturze nazywa się efektem Balassy-Samuelsona. Wzrost cen może prowadzić do pogorszenia międzynarodowej konkurencyjności w sytuacji, gdy nie będzie mu towarzyszył odpowiednio wysoki wzrost wydajności pracy. Jeśli tempo wzrostu wydajności będzie relatywnie wysokie, wzrost płac i cen nie powinien powodować pogorszenia stabilności makroekonomicznej ani międzynarodowej konkuren- 204

15 Koszty i zagrożenia związane z wejściem do strefy euro cyjności (zob. Sławiński 2008). Nadmiernie wysokiej dynamice cen może jednocześnie przeciwdziałać spodziewany po przystąpieniu do strefy euro wzrost otwartości i specjalizacji gospodarki oraz związany z tym wzrost konkurencji. W prowadzonych badaniach podkreśla się, że ryzyko nadmiernego wzrostu cen dotyczy również rynku aktywów. Omawiany wcześniej możliwy spadek realnych stóp procentowych może bowiem prowadzić do silnego wzrostu popytu. Z doświadczeń państw członkowskich strefy euro wynika, że główne zagrożenia wiążą się ze wzrostem cen nieruchomości. Wyniki analiz przeprowadzonych przez NBP wskazują jednak, że ryzyko to w przypadku Polski nie jest duże (NBP 2009). Podsumowując, należy powiedzieć, że dla przyszłego kształtowania się tempa wzrostu cen duże znaczenie będą mieć czynniki strukturalne, wzmacniające podażową stronę gospodarki (Wojtyna 2008). W szczególności dla zmniejszenia presji inflacyjnej istotne są reformy strukturalne rynku dóbr i usług, przyczyniające się do wzrostu konkurencji, jak również reformy strukturalne zwiększające elastyczność rynku pracy (w szczególności jego dwóch elementów, podstawowych z punktu widzenia teorii optymalnych obszarów walutowych: elastyczności płac i mobilności siły roboczej). Można zatem powiedzieć, że podobnie jak zagrożenia długookresowe także średniookresowe zagrożenia związane z możliwym pogorszeniem się międzynarodowej konkurencyjności gospodarki mają głównie charakter warunkowy. W dużym stopniu zależą bowiem od wyjściowych uwarunkowań gospodarki przystępującej do Unii Gospodarczej i Walutowej, jak też od działań podejmowanych przed przystąpieniem i później, mających na celu zwiększenie przyszłej konkurencyjności tej gospodarki KOSZTY I ZAGROŻENIA KRÓTKOOKRESOWE Oprócz omówionych zagrożeń makroekonomicznych, związanych z utratą autonomicznej polityki pieniężnej i kursowej w długim okresie oraz ryzykiem pogorszenia międzynarodowej konkurencyjności w średnim okresie, wprowadzenie euro będzie się wiązać z pewnymi kosztami oraz możliwością wystąpienia zagrożeń w krótkim okresie. Jeżeli chodzi o koszty, to w dużym stopniu łączą się z samym procesem wprowadzenia euro do obiegu gotówkowego. Mają one głównie charakter krótkookresowy, gdyż są ponoszone podczas procesu przygotowawczego i w trakcie wprowadzania euro do obiegu. Zagrożenia krótkookresowe mogą natomiast wystąpić zarówno w okresie bezpośrednio przed wprowadzeniem euro, jak i w okresie bezpośrednio po wprowadzeniu euro do obiegu. W pierwszym przypadku wiążą się z możliwym zacieśnieniem polityki makroekonomicznej w celu spełnienia kryteriów konwergencji, w drugim zaś wynikają z ewentualnego wzrostu cen na skutek ich zaokrąglania w górę Zagrożenia związane z wypełnieniem kryteriów konwergencji Od 1 maja 2004 r. Polska, podobnie jak pozostałych siedem nowych państw członkowskich UE (Bułgaria, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Rumunia oraz Węgry), jest członkiem Unii Gospodarczej i Walutowej ze statusem państwa z derogacją. Formalnym warunkiem przyjęcia wspólnej waluty europejskiej przez 205

16 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro państwo członkowskie Unii Europejskiej jest osiągnięcie trwałej konwergencji nominalnej i prawnej. Kryteria formalne, które muszą być spełnione przed przyjęciem euro, zostały określone w Traktacie ustanawiającym Wspólnotę Europejską. Są to: kryterium stabilności cen, kryterium fiskalne, kryterium stóp procentowych, kryterium kursowe oraz kryterium konwergencji prawnej. Konieczność spełnienia kryteriów konwergencji może wymuszać prowadzenie przed przystąpieniem do strefy euro bardziej restrykcyjnej polityki makroekonomicznej, zarówno fiskalnej, jak i monetarnej. W szczególności wiąże się to ze spełnieniem kryterium stabilności cen oraz kryterium fiskalnego. Kosztem ewentualnej bardziej restrykcyjnej polityki makroekonomicznej byłoby w tym przypadku przejściowe obniżenie tempa wzrostu gospodarczego, a w rezultacie przejściowy spadek zatrudnienia i zwiększenie bezrobocia. Skala ewentualnych kosztów związanych z zacieśnieniem polityki makroekonomicznej, jakie być może będzie musiała ponieść polska gospodarka, zależy przede wszystkim od poziomu inflacji w Polsce. Przeprowadzone badania wskazują, że ewentualny koszt w postaci obniżenia dynamiki wzrostu gospodarczego powinien mieć charakter krótkookresowy (NBP 2009). Wynika z nich również, że koszt związany z przejściowym zacieśnieniem polityki makroekonomicznej może zależeć od rodzaju prowadzonej polityki. Największy koszt, w postaci spadku dynamiki PKB, generuje polityka obniżania zakupów dóbr i usług przez sektor rządowy. Najkorzystniejsza z tego punktu widzenia byłaby natomiast polityka obniżania podatków pośrednich (zob. NBP 2009). Państwo członkowskie Unii Europejskiej, aby przyjąć wspólną europejską walutę, musi spełnić tzw. kryteria konwergencji. Jednym z nich jest kryterium kursowe. Oznacza ono, że waluta państwa członkowskiego musi przebywać w mechanizmie ERM II przynajmniej przez dwa lata bez nadmiernych napięć. W szczególności niemożliwa jest dewaluacja waluty krajowej wobec euro (EBC 2008). Mechanizm kursowy ERM II (Exchange Rate Mechanizm II) jest systemem kursów walutowych, łączącym waluty państw Unii Europejskiej oraz euro. Celem funkcjonowania mechanizmu jest wspieranie procesów konwergencji i tym samym umożliwienie wprowadzenia wspólnej europejskiej waluty oraz zapewnienie sprawnego funkcjonowania strefy euro (zob. 2008). Uczestnictwo w mechanizmie polega na wyznaczeniu kursu centralnego waluty krajowej w stosunku do euro oraz dopuszczalnego pasma wahań. Standardowe pasmo wahań wynosi ±15%. Potencjalne zagrożenia związane z pobytem złotego w mechanizmie ERM II wiążą się z ryzykiem ustalenia parytetu centralnego na przewartościowanym (silny złoty, sprzyjający importerom) bądź niedowartościowanym poziomie (słaby złoty, sprzyjający eksporterom). Kurs wejścia do systemu ERM II powinien jak najtrafniej odzwierciedlać kurs równowagi. Ewentualne koszty związane z pobytem w ERM II mogą wiązać się również z koniecznością podejmowania interwencji na rynku walutowym. Zgodnie bowiem z kryterium kursu walutowego waluta krajowa musi przebywać w systemie przez co najmniej dwa lata bez poważnych napięć i bez dewaluacji kursu. W warunkach dużej zmienności kursu może to wymagać podejmowania interwencji. Zmienność kursów walutowych w dużym stopniu zależy bowiem od czynników zewnętrznych w stosunku do gospodarki krajowej, 206

17 Koszty i zagrożenia związane z wejściem do strefy euro globalnych lub regionalnych (zob. Sławiński 2008). Doświadczenia obecnych państw członkowskich pokazują, że interwencje walutowe są ważnym instrumentem umożliwiającym ograniczanie krótkookresowych wahań kursowych w ramach wyznaczonego pasma wahań. Istotny w tym kontekście jest wysoki poziom rezerw walutowych. Zwiększa on wiarygodność wybranej ścieżki integracji monetarnej i zniechęca spekulantów do podejmowania prób osłabienia waluty krajowej. Niski zasób dewiz banku centralnego świadczyłby o ograniczonych możliwościach obrony kursu i zachęcałby do ataku spekulacyjnego w celu osiągnięcia łatwego zysku (zob. NBP 2009). Stabilność kursu waluty w dużym stopniu zależy zatem od wysokiej wiarygodności banku centralnego. Kolejnym istotnym czynnikiem jest stopień integracji ze strefą euro. Jeśli jest on duży, to rynek walutowy postrzegana walutę danego państwa jako silnie powiązaną z euro. Bardzo duże znaczenie z punktu widzenia minimalizacji ewentualnych kosztów związanych z pobytem złotego w systemie ERM II ma również koordynacja polityki pieniężnej i polityki fiskalnej (zob. Kokoszczyński 2004) Zagrożenia związane z ewentualnym wzrostem cen na skutek zaokrągleń Jednym z zagrożeń często podkreślanych w debatach społecznych na temat wprowadzenia euro jest krótkookresowy wzrost cen dóbr i usług związany z zaokrąglaniem cen w górę podczas ich przeliczania przy wprowadzaniu wspólnej waluty. Jak pokazują dane statystyczne, po wprowadzeniu euro do obiegu gotówkowego w 2002 r. wskaźnik inflacji w ujęciu rocznym wyniósł w strefie euro 2,3%, z czego 0,12 do 0,29 pkt proc. przypisuje się efektom związanym z wprowadzeniem euro do obiegu gotówkowego (NBP 2009). Jednak konsumenci odczuwali zmiany cen jako znacznie wyższe. Doprowadziło to do powstania efektu iluzji euro, czyli postrzegania przez społeczeństwo inflacji znacznie powyżej dynamiki oficjalnego wskaźnika (zob. rysunek 10.3). Rysunek 10.3 Indeks postrzeganej inflacji i oficjalny wskaźnik inflacji HICP w strefie euro w latach Indeks postrzeganej inflacji (balance statistics) - lew a oś HICP - praw a oś Źródło: opracowanie na podstawie danych EBC. 207

18 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Jak pokazują wyniki prowadzonych badań, na powstanie,,iluzji euro miały wpływ przede wszystkim częstsze dostosowania cen oraz wzrost cen dóbr i usług najczęściej kupowanych (NBP 2009). Należy podkreślić, że utrzymywanie się w społeczeństwie przeświadczenia o znacznie wyższym niż w rzeczywistości wzroście cen może mieć silne negatywne skutki dla całej gospodarki. Podmioty gospodarcze mają bowiem wrażenie spadku siły nabywczej, co z jednej strony może prowadzić do faktycznego spadku popytu konsumpcyjnego, a z drugiej wpływać na zwiększenie żądań płacowych (NBP 2009). Z punktu widzenia łącznych kosztów i korzyści związanych z wprowadzeniem euro bardzo ważne jest zatem podejmowanie działań mających na celu zmniejszenie zarówno faktycznych, jak i postrzeganych efektów cenowych. Do działań tych należy nakaz podwójnego podawania cen w ciągu kilku miesięcy przed wprowadzeniem wspólnej waluty i po wprowadzeniu, monitorowanie przez władze i organizacje konsumenckie polityki cenowej firm, porozumienia w sprawie kształtowania cen między rządem a przedsiębiorcami lub inne inicjatywy zachęcające ich do zobowiązania się do niewykorzystywania wymiany waluty do zawyżania cen czy nawet do utrzymania ich przez pewien czas na niezmienionym poziomie (NBP 2009). Wyniki przeprowadzonych badań wskazują również na istotny wpływ poziomu kursu konwersji na natężenie zjawiska zaokrąglania cen (zob. Rozkrut, Jakubik, Konopczak 2008). Literatura Adamowicz E., Dudek S., Pachucki D., Walczyk K. (2008), Synchronizacja cyklu koniunkturalnego polskiej gospodarki z krajami strefy Euro w kontekście struktury tych gospodarek, projekt zrealizowany na potrzeby Raportu na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Borowski J. (2001), Podatność Polski na szoki asymetryczne a proces akcesji do Unii Gospodarczej i Walutowej, Bank i Kredyt, Borowski J. (2008), Czy warto przyjąć euro w Polsce?, Zeszyty Forum Obywatelskiego Rozwoju, 4. Clark C. (1957), Conditions of Economic Progress, London. Gajewski P., Gawlikowska-Hueckel K., Umiński S. (2008), Szanse i zagrożenia związane z przyjęciem euro przez Polskę w ujęciu regionalnym, projekt zrealizowany na potrzeby Raportu na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, De Grauve P. (2003), Unia walutowa. Funkcjonowanie i wyzwania, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa. Successes and challenges after 10 years of Economic and Monetary Union (2008), European Economy, 2. EBC (2003), Press release of 8 May 2003 on the ECB s monetary policy strategy, Montly Bulletin, 5, European Central Bank, Frankfurt. EBC (2008), Raport o konwergencji (2008), Europejski Bank Centralny, Frankfurt. 208

19 Koszty i zagrożenia związane z wejściem do strefy euro Gradzewicz M., Makarski K. (2008), The Welfare Cost of Monetary Policy Loss after the Euro Adoption in Poland, projekt zrealizowany na potrzeby Raportu na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Kenen P.B. (1969), Monetary problems of the international economy, rozdział: The theory of optimum currency area: an eclectic view, University of Chicago Press. Kokoszczyński R. (2004), Współczesna polityka pieniężna w Polsce, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa. Kokoszczynski R., Grabek G., Kłos B., Łyziak T., Przystupa J., Wróbel E. (2008), Porównanie podstawowych cech mechanizmu transmisji monetarnej w Polsce i w strefie euro, projekt zrealizowany na potrzeby Raportu na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Konopczak K. (2008), Analiza zbieżności cyklu koniunkturalnego gospodarki polskiej ze strefą euro na tle krajów Europy Środkowo-wschodniej oraz państw członkowskich strefy, projekt zrealizowany na potrzeby Raportu na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Kwiatkowski E. (2002), Bezrobocie. Podstawy teoretyczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. Lee J., Crowley P.M. (2009), Evaluating the stresses from ECB monetary policy in the euro area, Bank of Finland Research Discussion Papers, 11. McKinnon R.I. (1963), Optimum Currency Areas, American Economic Review, 53 (4). Mundell R. (1961), A theory of optimum currency areas, American Economic Review, 51. NBP (2003), Strategia polityki pieniężnej po 2003 roku, Narodowy Bank Polski, Warszawa. NBP (2009), Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Narodowy Bank Polski, Warszawa. Rogut A., Tchorek G. (2008), Dyskusja o wspólnej walucie. Rozkład korzyści i kosztów dla Polski, w: NBP, Europejska integracja monetarna od A do Z, Narodowy Bank Polski, Warszawa. Rozkrut M., Jakubik J., Konopczak K. (2008), Efekty zaokrągleń cen w Polsce po wprowadzeniu euro do obiegu gotówkowego, projekt zrealizowany na potrzeby Raportu na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Schadler S., Drummond P., Kuijs L., Murgasova Z., van Elkan R. (2005), Adopting the Euro in Central Europe. Challenges of the Next Step in European Integration, IMF Occasional Paper, 234. Sławiński A. (2008), Znaczenie czynników ryzyka towarzyszących wchodzeniu Polski do ERM2 i do strefy euro, Ekonomista,

20 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Stążka A. (2008), The Flexible Exchange Rate as a Stabilizing Instrument: The Case of Poland, projekt zrealizowany na potrzeby opracowania Raportu na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Sturm J.E., Wollmershäuser T. (2007) The Stress of Having A Single Monetary Policy in Europe, CESifo Working Paper, National Bank of Slovakia (2006), The effects of euro adoption on the Slovak economy, mimeo. Wojtyna A. (2008), Polityka pieniężna w strefie euro: dawne obawy, nowe wyzwania, Gospodarka Narodowa,

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Optymalny obszar walutowy Kiedy do euro? Danemu krajowi opłaca się przyjąć wspólną walutę wtedy, kiedy korzyści z tym

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Struktura Raportu. Rozdział 1. Wspólna europejska waluta. Rozdział 2. Polska warunki wyjściowe. Rozdział 5. Mechanizmy absorpcji wstrząsów

Struktura Raportu. Rozdział 1. Wspólna europejska waluta. Rozdział 2. Polska warunki wyjściowe. Rozdział 5. Mechanizmy absorpcji wstrząsów Struktura Raportu Rozdział 1. Wspólna europejska waluta Rozdział 2. Polska warunki wyjściowe Rozdział 3. Korzyści i szanse Rozdział 4. Koszty i zagrożenia Rozdział 5. Mechanizmy absorpcji wstrząsów Suplement:

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I INŻYNIERII PRODUKCJI BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO Arkadiusz Skowron O P O L E 2 0 0 7 SPIS TREŚCI WSTĘP...3 1. Zagrożenia i koszty

Bardziej szczegółowo

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Monika Liszewska, Piotr Górski Ocena potencjalnych

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę Marcin Konarski EURO jako waluta międzynarodowa 1. Walutą euro posługuje się dziś około 330 milionów

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW arytet siły nabywczej () arytet siły nabywczej jest wyprowadzany w oparciu o prawo jednej ceny. rawo jednej ceny zakładając,

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych Leszek Wincenciak Wydział Nauk Ekonomicznych UW 2/36 Plan wykładu: Teoria optymalnych obszarów walutowych

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro

Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro Wyniki obserwacji z Raportu NBP 2009 Dr Grzegorz Tchorek Struktura Raportu Rozdział 1. Wspólna europejska waluta Rozdział 2. Polska

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Ocena potencjalnych konsekwencji integracji Polski ze strefą euro z perspektywy polskiego sektora bankowego

Ocena potencjalnych konsekwencji integracji Polski ze strefą euro z perspektywy polskiego sektora bankowego Ocena potencjalnych konsekwencji integracji Polski ze strefą euro z perspektywy polskiego sektora bankowego Ryga Wilno Kopenhaga Dublin Warszawa Berlin Amsterdam Londyn Bruksela Praga Paryż Luksemburg

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe

Studenckie Koło Naukowe Studenckie Koło Naukowe Polska w strefie euro a utrata niezależności polityki pieniężnej Ewa Łasica 1 Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej 1 maja 2004 roku otworzyło drogę do przyjęcia w Polsce wspólnej

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej STABILIZACJA KURSU WALUTOWEGO PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO STREFY EURO Joanna Stryjek, SGH Wejście

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Popularny w USA i Europie Zachodniej podręcznik przeznaczony do studiowania makroekonomii na pierwszych latach studiów. Obejmuje takie zagadnienia, jak rachunek

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa

Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa 1. Kryzys w strefie euro Przyczyny obecnego kryzysu Brak koordynacji tempa wzrostu

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Data Temat Godziny Wykładowca

Data Temat Godziny Wykładowca Harmonogram zajęć w ramach Studiów Podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy EURO (IV edycja) organizowanych przez Uniwersytet Opolski przy wsparciu Narodowego Banku Polskiego (zajęcia odbywać się

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD VII: CYKLE KONIUNKTURALNE Co to jest cykl koniunkturalny? Mierzenie cyklu koniunkturalnego Fakty dot. cyklu koniunkturalnego Cykle koniunkturalne w klasycznej

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych *

Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych * Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych * Karolina Konopczak karolina.konopczak@ises.edu.pl Instytut Studiów Ekonomiczno Społecznych (ISES) Polska

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Plan wykładu Sytuacja na rynku pracy a położenie krzywej AS Krótko-

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed Polską gospodarką Paweł Kruk Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 04-12-2014 r. Jeśli nie wiadomo o co chodzi, chodzi o : Pieniądze

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 07.03.2008r

Makroekonomia 07.03.2008r Makroekonomia 07.03.2008r CREATED BY HooB Czynniki określające poziom konsumpcji i oszczędności Dochody dyspozycyjne gospodarstw domowych dzielą się na konsumpcję oraz oszczędności. Konsumpcja synonim

Bardziej szczegółowo

Czy warto mieć polską walutę?

Czy warto mieć polską walutę? Czy warto mieć polską walutę? dr hab. Eryk Łon Katedra Finansów Publicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Ważne linki: Raport dla NBP: Dlaczego Polska nie powinna wchodzić do strefy euro, 2007: http://analizy-rynkowe.pl/raport/

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wahania koniunktury gospodarczej Konrad Walczyk Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 22 maja 2013 r. Plan wykładu Co to jest koniunktura gospodarcza? W jaki sposób ją mierzyć?

Bardziej szczegółowo

Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki

Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki W ostatnich tygodniach na nowo rozgorzała debata nad perspektywami przyjęcia

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego 1 Cel badania Rozpoznanie kierunków i skali zmian w strukturze kosztów

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Lista 5. Cykle koniunkturalne

Lista 5. Cykle koniunkturalne Zad. 1. Dopasuj definicję do podanych zdań: Lista 5 Cykle koniunkturalne 1. Cykl gospodarczy 2. Cykl koniunkturalny 3. Długość cyklu 4. Amplituda wahań 5. Trend 6. rodukt potencjalny 7. Luka KB 8. Cykl

Bardziej szczegółowo

Strefa euro konwergencja nominalna vs realna

Strefa euro konwergencja nominalna vs realna Strefa euro konwergencja nominalna vs realna Głównym celem pracy jest dowiedzenie, że w strefie euro nie nastąpiła wystarczająca konwergencja nominalna, rozumiana jako spełnienie kryteriów określonych

Bardziej szczegółowo

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa I. Polityka pieniężna EBC Znowu kamienie milowe :-) Kamień 1: utworzenie strefy euro 1992-1998 Traktat z Maastricht, art.109j: Kryteria konwergencji Kraje prowadzą

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce Warszawa, lipiec 2013 Departament Slajd 2 mieszkaniowych w Polsce charakterystyka portfela mieszkaniowych Ryzyko z portfelem Finansowanie akcji kredytowej

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Porównanie obecnego kryzysu z roku 2007 z Wielkim Kryzysem z lat 1929-1933 str. 33

Porównanie obecnego kryzysu z roku 2007 z Wielkim Kryzysem z lat 1929-1933 str. 33 Spis treści: Wstęp str. 9 1.Przyczyny wahań cyklicznych Gabriela Wronowska str. 15 Pojęcie i fazy cyklu koniunkturalnego str. 15 Teorie wahań cyklicznych str. 19 Historia wahań cyklicznych str. 29 Porównanie

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009)

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009) MINISTERSTWO GOSPODARKI OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 8 oraz I półrocze 9) DEPARTAMENT ANALIZ I PROGNOZ Warszawa, październik 9

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Baza monetarna to: a) łączna ilość banknotów i bilonu, znajdujących się w obiegu

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce?

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Wiktor Wojciechowski Invest Bank Jesienna Szkoła Leszka Balcerowicza listopad 2012 Plan wykładu: Czy w ostatnich latach tempo wzrostu gospodarki w

Bardziej szczegółowo

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Konsumpcja, inwestycje Utrzymujemy założenie o stałości cen w gospodarce. Stopa procentowa wiąże ze

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: P.R. Krugman, M. Obstfeld - Ekonomia międzynarodowa. T. 2. CZĘŚĆ III. Kursy walutowe i makroekonomia gospodarki otwartej

Księgarnia PWN: P.R. Krugman, M. Obstfeld - Ekonomia międzynarodowa. T. 2. CZĘŚĆ III. Kursy walutowe i makroekonomia gospodarki otwartej Księgarnia PWN: P.R. Krugman, M. Obstfeld - Ekonomia międzynarodowa. T. 2 CZĘŚĆ III. Kursy walutowe i makroekonomia gospodarki otwartej Rozdział 12. Rachunki dochodu narodowego i bilans płatniczy. 3 Rachunki

Bardziej szczegółowo

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce)

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) 1. Wprowadzenie Teoria parytetu siły nabywczej (purchaising power

Bardziej szczegółowo

Mikro i makroekonomia integracji europejskiej Spotkanie 8

Mikro i makroekonomia integracji europejskiej Spotkanie 8 Mikro i makroekonomia integracji europejskiej Spotkanie 8 Makroekonomiczne aspekty integracji gospodarczej Integracja monetarna Katarzyna Śledziewska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo