Rolnictwo UEEU podejmując wyzwanie zmian klimatycznych

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rolnictwo UEEU podejmując wyzwanie zmian klimatycznych"

Transkrypt

1 Komisja Europejska Dyrekcja Generalna Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisja Europejska Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich Dodatkowe Informacje Rue de la Loi 200, B-1049 Bruksela, Belgia Telefon Centrala (+32 2) Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Wsi Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Środowiska Europejska Agencja Środowiska (EEA) IPCC Europe Direct to serwis, który pomoże Państwu znaleźć odpowiedź na pytania dotyczące Unii Europejskiej Oto numer bezpłatny (*): (*) n iektórzy operatorzy telefonii komórkowej nie udostępniają połączeń z numerami lub pobierają za nie opłaty Wspólnoty Europejskie, 2008 Printed in the EU Tekst niniejszej publikacji służy wyłącznie celom informacyjnym i nie jest w żaden sposób wiążący prawnie. Cover photo KF PL-C DRUK NA PAPIERZE BIAŁYM BEZCHLOROWYM Rolnictwo UEEU podejmując wyzwanie zmian klimatycznych

2 Co mówią eksperci Zmiana klimatu jest obecnie uznawana za jedno z najpoważniejszych wyzwań, którejakie stoi przed środowiskiem, społeczeństwem i gospodarką świata. Dowody naukowe dobitnie wykazują, że wysoka koncentracja gazów cieplarnianych w atmosferze, wynikająca z działalności człowieka, wzmacnia efekt cieplarniany i w efekcie prowadzi do podniesienia temperatury Ziemi. Koncentracja gazów cieplarnianych, głównie dwutlenku węgla (CO2), wzrosła o 70 % od 1970 r. Wykres 1: Efekt cieplarniany Powierzchnia ziemi i atmosfera odbija część promieniowania słonecznego. Część promieniowania podczerwonego przenika przez atmosferę, a część jest pochłaniana i ponownie emitowana we wszystkich kierunkach przez molekuły gazu cieplarnianego. W efekcie powierzchnia Ziemi i niższe warstwy atmosfery ulegają podgrzaniu. Promieniowanie słoneczne przenika przez czystą atmosferę. Ziemia Promieniowanie podczerwone jest emitowane z powierzchni Ziemi. Większość promieniowania jest przechwytywana przez powierzchnię Ziemi, która w efekcie ulega ociepleniu. Atmosfera Źródło: W ostatnim stuleciu temperatura Europy wzrosła o prawie 1 C, szybciej niż światowa średnia. Proces ocieplenia przyspieszył w ciągu ostatnich 50 lat. Sytuacja nie zdawałaby się dramatyczna gdyby nie fakt, że ten trend wywarł już znaczny wpływ na liczne systemy fizyczne i biologiczne (woda, środowisko, zdrowie), które stają się coraz bardziej kruche. Warunki klimatyczne są coraz bardziej zmienne. W Północnej Europie coraz częściej pojawiają się opady deszczu i śniegu, coraz częstsze są powodzie, natomiast w Europie Południowej opady deszczu są zdecydowanie rzadsze (wykres 1), podczas gdy na sile przybierają susze. Temperatury stały się bardziej skrajne. W ostatnich dziesięcioleciach zanotowano wzrost strat gospodarczych wywołanych drastycznymi warunkami pogodowymi. Nawet gdyby emisja gazów została dziś zatrzymana, zmiany klimatyczne postępowałyby dalej przez kolejne dziesięciolecia z powodu nagromadzenia 2 3 Zmiana klimatu: fakty 1. Z m i a n a k l i m a t u : f a k t y

3 ilości gazów w atmosferze. Konsekwencje zmian klimatycznych na świecie będą coraz boleśniej odczuwalne. Wykres 2: Obserwowany trend w skąpych opadach deszczu ( rejon Morza Śródziemnego) Międzyrządowy Zespół do spraw Zmian Klimatu (w skrócie IPCC) w skład którego wchodzą światowi eksperci do spraw zmian klimatu 1 uważa, że wzrost temperatury jest wynikiem działalności człowieka, szczególnie spalania paliwa kopalnego i wycinania lasów, co w obu przypadkach prowadzi do emisji CO2 oraz innych gazów. Zmiana klimatu stanowi dziś podwójne wyzwanie: z jednej strony należy położyć kres emisji gazów odpowiedzialnych za proces ocieplenia (tak zwane uśmierzanie), z drugiej strony przystosować się do zmieniającego się klimatu, aby zmniejszyć jego szkodliwe efekty. Takie właśnie wyzwania stoją przed rolnictwem oraz polityką rolną Unii Europejskiej (UE). Niniejsza ulotka ma wyjaśnić, jak globalne ocieplenie wpływa na rolnictwo i jak UE zamierza poradzić sobie z tymi wyzwaniami. Międzynarodowe wysiłki oraz działania UE przeciwko zmianom klimatu Od lat 90. podejmowane są działania na arenie międzynarodowej. UE odegrała kluczową rolę w stworzeniu Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian Klimatu (UNFCCC) i Protokołu z Kioto. Protokułół wyznacza krajom uprzemysłowionym prawnie wiążące cele prowadzące do redukcji emisji gazów cieplarnianych (GHG). 15 Krajów Członkowskich UE 2 zobowiązało się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych poniżej 8 % do roku 2012 w porównaniu z rokiem Na początku 2007 roku UE poszła o krok dalej, obiecując wykonanie jeszcze bardziej restrykcyjnego planu redukcji emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 20 % do 2020 r. i o 30 % przy równym zaangażowaniu krajów rozwiniętych różnice w opadach < do do do 75-5 do 5 > 75 5 do 25 Źródło: Europejska Agencja Środowiska (EEA), Raport techniczny Nr 7/2005, w oparciu o M. Hulme (1999) historyczne zestawienie średnich opadów na świecie w latach Niedawno IPCC otrzymało nagrodę Nobla razem z byłym wice prezydentem USA Al Gorem. 2 Państwa Członkowskie, przed powiększeniem Unii w roku 2004 i 2007, gdy 12 nowych państw zostało przyjętych

4 Rolnictwo również emituje gazy cieplarniane do atmosfery, chociaż na mniejszą skalę niż inne sektory gospodarki. Rolnictwo emituje niewiele dwutlenku węgla CO2 najbardziej rozpowszechnionego gazu cieplarnianego. W rzeczywistości użytki rolne, obejmujące ponad połowę powierzchni UE, magazynują spore zasoby węgla, który przyczynia się do ograniczenia obecności CO2 w atmosferze. Jednak rolnictwo nadal wciąż musi zmierzyć się z podwójnym wyzwaniem, jakim jest redukcja emisji gazów cieplarnianych w procesie adaptacji do nowych warunków klimatycznych. Wykres 3: Wykaz rolnych emisji gazów cieplarnianych i ich udział w całkowitej emisji UE (UE 27 ) % N2O Gleby uprawne 31 % CH4 Enteric Fermentation 11 % CH4 Zarządzanie obornikiem 7 % N2O Zarządzanie obornikiem 0 % CH4 Uprawa ryżu 59,0 % Energia, z wyłączeniem transport 21,0 % Transport 9,0 % Rolnictwo 8,0 % Przemysł 3,0 % Odpady Redukcja emisji w rolnictwie Rolnictwo stanowi ważne źródło dwóch gazów o ogromnym znaczeniu: podtlenku azotu (N2O) oraz metanu (CH4) (wykres 3): N2O jest wydalany do atmosfery z użytków rolnych, głównie w efekcie mikrobiologicznego przetwarzania nawozów azotowych w glebie. Emisje N2O stanowią połowę wszystkich emisji rolnych; Emisje CH4 są głównie wynikiem procesów trawiennych zwierząt przeżuwających (przede wszystkim krów i owiec); Zarówno emisje CH4 jak i N2O są związane ze składowaniem i rozwożeniem obornika. Żródło: Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa, opracowanie w oparciu o dane z EEA Dostosowywanie się do ryzyka zmian klimatu Zmiana klimatu dotyczy wielu sektorów. Rolnictwo, ze względu na swą zależność od zmian pogodowych, jest jedną z najbardziej narażonych gałęzi gospodarki. W efekcie wszyscy mieszkańcy Europy odczuwają te zmiany, ponieważ użytki rolne i na zróżnicowane plony i zwiększa ryzyko w sektorze rolnictwa, które czeka walka z wpływami zmian klimatu. 6 7 Podwójne wyzwania zmian klimatu dla rolnictwa 2. P o d w ó j n e w y z w a n i a z m i a n k l i m a t u dla rolnictwa

5 Emisje rolnych gazów cieplarnianych maleją Emisje z sektora rolnego EU-27 stanowią około 9 % emisji gazów cieplarnianych ze wszystkich krajów UE. Jednakże udział rolnictwa w emisjach zaczyna maleć. Nieustające wysiłki podejmowane przez sektor rolny powinny doprowadzić do dalszej redukcji w przyszłości. W latach całkowity poziom emisji rolnych spadł o 20 %, głównie dzięki wprowadzeniu nowych technik rolnych tj. zmniejszone wykorzystanie nawozów azotowych oraz mniej liczebny inwentarz (wykres 4). Dla porównania, emisje ze źródeł rolniczych na świecie wzrosły o prawie 17 %. Redukcja tych emisji jest znacznie wyższa niż ogólna redukcja emisji we wszystkich sektorach UE i wynosi około 8 %. Zatem rolnictwo UE może pochwalić się znaczącym wkładem w zobowiązania przyjęte w Protokole z Kioto. Rolnictwo będzie konsekwentnie redukować emisje Zgodnie z planem emisje rolne będą nadal ulegały redukcji o 23 % w porównaniu z 1990 r. (UE -27) i o 15 % w UE-15. Ten oczekiwany trend jest wynikiem ulepszeń w technice rolniczej, systematycznego spadku liczebności bydła, widocznych efektów Wspólnej Polityki Rolnej przyjętej w 2003 r. (WPR), rozwiązań reformatorskich i legislacji dotyczącej ochrony środowiska. Wyniki dobrze widać na tle innych gałęzi gospodarki (wykres 5). UE jest jedynym regionem na świecie, gdzie spodziewana jest redukcja emisjiz produkcji rolnej. Wykres 4: Trendy w liczbie bydła oraz wykorzystaniu nawozów azotowych w latach (indeksowane do poziomu z 1990 r.) EU Wykres 5: Planowane trendy emisji rolnych do 2010 r. (UE-15) 100 Nawozy i stosowanie obornika Liczba bydła 95 Transport 90-7 % % Energia (z wył. transportu) Źródło: Komisja, Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa, opracowane w oparciu o dane z EEA (wskaźniki Odpady % 1997 Przemysł % Rolnictwo % ,4 % Źródło: Komisja Europejska rolno-przyrodnicze) 8 9 Wszystkie sektory Jak rolnictwo wpływa na zmianę klimatu 3. J a k r o l n i c t w o w p ł y w a na zmianę klimatu

6 4. J a k p o l i t y k a U E p r z y c z y n i a s i ę do redukcji emisji W przeciwieństwie do innych gałęzi przemysłu, emisją gazów w rolnictwie nie da się sterować za pomocą guzika. Działalność rolnicza wiąże się ze złożonymi procesami biologicznymi i ekologicznymi. Rozwiązania mające na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych z rolnictwa są wynikiem długoterminowej polityki nakierowanej na bezpieczeństwo środowiska oraz prywatnej inicjatywy samych rolników. Wspólna Polityka Rolna (WPR) ma bardzo duże znaczenie Podjęto już kroki, mające na celu uwzględnienie kwestii dotyczących zmian klimatu we Wspólnej Polityce Rolnej (WPR). Reforma WPR z 2003 r. przesunęła pomoc finansową dla rolników w kierunku bezpośredniego wsparcia nie związanego z produkcją (wysokość produkcji nie ma znaczenia), tym samym ograniczając motywację do intensyfikacji produkcji. To rozłączne wsparcie wiąże się z obowiązkami ciążącymi na rolnikach, od których oczekuje się gospodarowania ziemią w sposób bezpieczny dla środowiska. Zasada wzajemnej zgodności łączy bezpośrednie finansowanie dla rolników z poszanowaniem środowiska oraz innymi normami prawnymi. Szereg działań z zakresu rozwoju wsi przyczynia się do tzw. złagodzenia, np. wsparcie modernizacji gospodarstw poprzez energowydajne wyposażenie i budynki, szkolenia i usługi doradcze oraz promocję produkcji z wykorzystaniem biogazu. MT CY ES PT IE IT SE LU SI FR BE AT EL GB NL EU DE FI DK PL HU RO CZ SK LT EE BG LV % zmiana : całkowite emisje CH4 i N2O Źródło: EEA Ustawodawstwo dotyczące ochrony środowiska ma znaczenie Podczas gdy wiele problemów wynikających ze zmiany klimatu dotyczących rolnictwa jest rozwiązywanych poprzez techniki zarządzania gospodarstwem, takie działania są realizowane zgodnie z zasadami wyznaczającymi prawne granice niektórych z nich. Przykładem niech będzie Dyrektywa Azotanowa. Wprowadzona przez Kraje Członkowskie, zakłada ona: monitoring jakości wody, oznaczenie stref zagrożonych zanieczyszczeniem azotanami i opracowanie zasad dobrej praktyki rolnej (takich jak ograniczenia w stosowaniu nawozów i warunki rozwożenia nawozu, metody składowania obornika, ograniczenia w liczbie bydła i wymagania dotyczące płodozmianu). 10 How EU policies can help reduce emissions Wykres 6: Zmiana w całkowitej emisji CH4 i N2O (1000 ton CO2 odpowiednik) pochodzących z rolnictwa (UE-27)

7 5. J a k z m i a n a k l i m a t u w p ł y w a n a r o l n i c t w o Zmiana klimatu wpływa na rolnictwo globalnie Eksperci twierdzą, że nawet niewielkie reperkusje globalnego ocieplenia spowodują zmniejszenie plonów i przyczynią się do zwiększenia ich różnorodności w regionach świata położonych na małej szerokości geograficznej. Negatywne skutki odczuwalne w rolnictwie zaostrzą ponadto częstsze, drastyczne zdarzenia pogodowe (powodzie, fale upałów i susze). Szczególnie dotknięte zostaną małe gospodarstwa rolne i rolnicy produkujący tylko na własne potrzeby ze względu na mniejsze możliwości adaptacyjne. Fakt ten wpłynie na wzrost głodu, głównie na kontynencie afrykańskim. Rolnictwo UE również odczuwa zmiany kluczowe kwestie dotyczące zmiany klimatu Podczas gdy niektóre z przewidywanych skutków zmian klimatu mogą być korzystne dla pewnych regionów Europy, głównie regionów północnych (na przykład wydłużenie się sezonu uprawnego i polepszenie jakości zbiorów dzięki cieplejszemu klimatowi), to jednak większość z nich będzie prawdopodobnie miała negatywny charakter przekładający się na straty gospodarcze, które pojawią się w regionach już teraz zagrożonych czynnikami socjo-ekonomicznymi oraz przyrodniczymi, takimi jak niedobór wody. Spodziewana zmiana warunków klimatycznych będzie znacznie zróżnicowana regionalnie, jednak przewidywane skutki, które nastąpią w XXI wieku, da się ogólnie podsumować jako: łagodniejsze i bardziej wilgotne zimy, gorętsze i bardziej suche lata oraz częstsze i bardziej intensywne zdarzenia pogodowe. Najdrastyczniejsze konsekwencje zmian pogodowych nie będą odczuwalne do 2050 r., jednak już wcześniej da się odczuć znaczne, negatywne ich skutki, czyli ekstremalne zdarzenia pogodowe takie jak częstsze i przedłużone fale upałów, susze i powodzie. Konkretne zagrożenia dla rolnictwa Większość konsekwencji zmiany klimatu w rolnictwie widać na przykładzie wody. Niedobory wody wpłyną głównie na produkcję rolną i krajobraz Europy. Na wielu obszarach, szczególnie południowych krajów UE, od setek lat stosowano metody nawadniania jako część tradycji rolnej teraz kraje te będą musiały zmodyfikować swoje techniki nawadniania. Sektor rolnictwa będzie także zmuszony do podniesienia wydajności użytkowania wody i zmniejszenia jej strat. Spodziewane są także negatywne skutki prawdopodobnego namnożenia i rozprzestrzenienia istniejących już szkodników, chorób i chwastów jako efekt wyższej temperatury i wilgotności. Efekt ten będzie prawdopodobnie bardzo zróżnicowany regionalnie. Przewidywane zmiany klimatu wpłyną na poziom i różnorodność plonów, a w dłuższej perspektywie uprawy niektórych gatunków mogą przenieść się na bardziej wysunięte na północ szerokości geograficzne. Różne skutki zmiany klimatu w rejonach UE We wszystkich regionach UE coraz bardziej odczuwane są negatywne skutki zmiany klimatu, jednak niektóre z nich dotknięte zostały intensywniej od pozostałych. Europa Południowa i basen Morza Śródziemnego odczują połączone konsekwencje wzrostu temperatury i ograniczonych opadów atmosferycznych. Równie narażone są regiony górskie, głównie Alpy, a także małe wyspy. Gęsto zaludnione tereny zalewowe będą zagrożone ze względu na wzrost ryzyka sztormów, intensywnych opadów deszczu i gwałtownych powodzi, wyrządzających ogromne szkody. Zmiana klimatu uwypukli różnice regionalne w naturalnych zasobach Europy. Wpływ niektórych zmian warunków pogodowych już teraz da się zauważyć na powierzchni Ziemi. Liczne, zaobserwowane efekty to: wcześniejsze kwitnienie drzew, wydłużenie sezonu wzrostu winorośli, zmiany w naturalnych cyklach innych roślin. Zmiany w kalendarzu prac rolnych (zasiew, żniwa, itd.) sugerują, że rolnicy już się dostosowują do nowych warunków klimatycznych. Wykres 7: Przewidywane skutki zmiany klimatu w różnych regionach UE Strefy klimatyczne poziom morza/jezior sztormy, powodzie gorętsze i bardziej suche lato sezony wzrostu potencjał plonów szkodniki zmarzlina zimowe opady deszczu (powodzie) poziom morza gorętsze i bardziej suche lato plony, przedział zimowe opady deszczu (powodzie) letnie opady deszczu ryzyko suszy ryzyko erozji gleby długość sezonu wzrostu plony, przedział Efekty zmiany klimatu Zjawisko Prawdopodobieństwo Cieplejsze dni. Mniej chłodne dni/noce prawie pewne (ponad 99 %) cieplejsze okresy i fale upałów bardzo prawdopodobne (ponad 90 %) bardziej intensywne opady deszczu więcej rejonów dotkniętych suszą temperatura roczne opady deszczu, dostępność wody ryzyko suszy, upały plony obszary nadające się pod uprawę prawdopodobne (ponad 66 %) więcej tropikalnych cyklonów bardziej ekstremalny poziom wód morskich (nie tsunami) Źródło: Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa własny Źródło: IPCC dokument opracowany na bazie dostępnej literatury Europa Środkowa Obszary Północne Regiony Południowe i Południowo-Wschodnie Obszary Zachodnie i Atlantyckie

8 7. R o l n i c t w o m u s i z n a l e ź ć rozwiązania adaptacyjne Sektor rolnictwa UE jest świadom wyzwań związanych ze zmianą klimatu i odpowiednio na nie reaguje. Rolnictwo może również podjąć wysiłek, jaką jest walka ze zmianą klimatu, na trzy sposoby poprzez: ograniczenie emisji gazów produkowanych przez sektor, wzmocnienie funkcji pochłaniania węgla poprzez akumulację w glebie, produkcję energii odnawialnej oraz bioproduktów. Oto kilka praktycznych przykładów: Szeroki zakres możliwości adaptacyjnych na różnych poziomach Dostępny jest szeroki zakres możliwości adaptacyjnych, poczynając od rozwiązań technologicznych w samych gospodarstwach, kończąc na udoskonalonych metodach zarządzania oraz narzędziach politycznych (np. przystosowanie planów działania). Aby poradzić sobie z przewidywanymi zmianami warunków klimatycznych, rolnicy mogą stosować płodozmian w celu jak najlepszego wykorzystania dostępności wody, zmieniać terminy zasiewów zgodnie z występującymi temperaturami i opadami deszczu, stosować odmiany zbóż bardziej odpowiadających nowym warunkom pogodowym (np. bardziej odporne na upał i suszę) lub sadzić parkany krzewów i drzew na terenach uprawnych w celu zatrzymania wody czy powstrzymania wiatru. Ważne jest również zapewnienie rolnikom dostępu do informacji na temat ryzyka zmian klimatu oraz możliwych do zastosowania sposobów dostosowania się. Kraje Członkowskie już podjęły działania. Celem dotychczasowych starań było zapobieganie efektom drastycznych zmian pogody postrzeganych jako podstawowe zagrożenie (jak powodzie). Przetwarzanie odpadów zwierzęcych w biogaz Budowa fabryk zajmujących się przetwarzaniem anaerobowym przynosi szczególnie skuteczne efekty ograniczenia emisji w regionach o wysokim zagęszczeniu liczby zwierząt oraz ilości szlamu i obornika. Przetwarzanie anaerobowe jest naturalnym procesem biologicznej degradacji materii organicznej bez dostępu powietrza. Stworzony przez człowieka system przetwarzania anaerobowego wykorzystuje wspomniany proces podczas obróbki różnego rodzaju odpadów organicznych i produkcji biogazu. Biogaz może być przetworzony w ciepło i elektryczność. Proces ogranicza emisje gazów z poddawanego przetworzeniu materiału, produkując jednocześnie cenną energię odnawialną. Wzmocnienie funkcji pochłaniania węgla poprzez akumulację w glebie Znaczne ilości dwutlenku węgla (CO2) mogą zostać usunięte z atmosfery i zgromadzone w glebie dzięki licznym metodom rolnym takimi jak: rolnictwo ekologiczne, zerowe lub ograniczone systemy uprawy ziemi, które powstrzymują lub ograniczają ingerencję w glebę, uprawy roślin strączkowych, sadzenie rzędu krzewów i drzew, utrzymywanie stałych pastwisk i przekształcanie ziemi uprawnej na łąki. Można wyprodukować znaczne ilości dwutlenku węgla również poprzez zalesianie, ponieważ drzewa posiadają w swej strukturze o wiele więcej węgla niż inne rośliny uprawne. Zapewnienie źródeł odnawialnych dla bioenergii i bioproduktów Bioenergia, pozyskiwana z biomasy, może zastąpić inne źródła energii o wysokim stopniu emisji, takie jak paliwa kopalne. Rolnicy coraz chętniej wybierają rośliny uprawne do produkcji biopaliw, na potrzeby mniejszych czy większych elektrowni, czy ciepłowni i elektrowni we własnych gospodarstwach. Trend wykorzystujący w szerszym zakresie rolnicze źródła odnawialne w przemyśle dotyczy również agromateriałów, bioplastyków i biochemikaliów. 14 Kluczowym zadaniem na najbliższe lata jest znalezienie rozwiązań adaptacyjnych. Jak WPR (Wspólna Polityka Rolna) wspiera wysiłki adaptacyjne rolników Rolnicy nie mogą samotnie zmagać się z konsekwencjami zmian klimatu. Polityka państwa musi zaoferować właściwe wsparcie, umożliwiające rolnikom przystosowanie ich gospodarstw i metod produkcyjnych oraz stałą gwarancję świadczenia usług środowisku wiejskiemu. WPR już ma kilka wypracowanych pomysłów, które powinny ułatwić rolnikom przystosowanie się do zmieniających się warunków klimatycznych. Pomoc rolnikom w zdobyciu narzędzi zarządzania ryzykiem, jak np. system ubezpieczeń, może również okazać się potrzebna w przypadku strat spowodowanych zdarzeniem pogodowym, wynikającym ze zmiany klimatu. Polityka rozwoju obszarów wiejskich zapewnia możliwości rekompensaty negatywnych skutków zmiany klimatu, dotykających rolników i gospodarkę rolną, poprzez oferowane wsparcie inwestycyjne przy zakupie bardziej skutecznego sprzętu nawadniającego. Ważne w procesie adaptacyjnym są także rolno-przyrodnicze metody, mające na celu zachęcenie rolników do lepszego zarządzania glebą i zasobami wody. Zmiana klimatu, rolnictwo i konsument Podejmowane przez rolników wysiłki, dotyczące problemów związanych ze zmianą klimatu, nie trafiają w próżnię. Rolnicy odpowiadają na zapotrzebowanie na własnych rynkach, czasami w związku ze zmianami klimatu oraz inicjatywami UE. Wielu producentów żywności i konsumentów coraz częściej stara się ograniczyć obecność węgla poprzez odpowiednią produkcję i zachowania konsumenckie (np. kupując lokalne produkty, by ograniczyć transport). Niektórzy rolnicy wybierają bardziej bezpieczne dla środowiska techniki rolne (np. ekologiczne, zintegrowane zarządzanie plonami). Możliwe, że zostanie opracowana nowa forma znakowania produktów, ale jeszcze nie jest gotowa. Zmiana klimatu może również wpływać na ceny żywności i ich stabilność jednym z powodów ostatniego wzrostu cen zbóż jest zmniejszenie zbiorów na terenie UE, częściowo będące konsekwencją złych warunków pogodowych w całej Europie. 15 Rolnictwo musi znaleźć rozwiązania adaptacyjne 6. R o l n i c t w o m o ż e m i e ć w i ę k s z y w p ł y w na powstrzymanie procesu zmian klimat yc znych

Lokalną Grupę Działania. Debata realizowana w ramach projektu. wdrażanego przez

Lokalną Grupę Działania. Debata realizowana w ramach projektu. wdrażanego przez Odchylenie od normy (1961-1990; o C) 2016-09-12 Debata realizowana w ramach projektu wdrażanego przez Lokalną Grupę Działania a finansowanego przez Fundację na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa ze środków

Bardziej szczegółowo

LEŚNICTWO W OBLICZU GLOBALNYCH ZMIAN ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO

LEŚNICTWO W OBLICZU GLOBALNYCH ZMIAN ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO LEŚNICTWO W OBLICZU GLOBALNYCH ZMIAN ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO Prof. Jan Szyszko Minister Środowiska Sękocin Stary, 14 marca 2017 Plan prezentacji Zrównoważona gospodarka leśna Wylesianie problem globalny

Bardziej szczegółowo

Wydajność pracy jako przesłanka restrukturyzacji zatrudnienia w rolnictwie. prof. Andrzej Czyżewski mgr Jakub Staniszewski

Wydajność pracy jako przesłanka restrukturyzacji zatrudnienia w rolnictwie. prof. Andrzej Czyżewski mgr Jakub Staniszewski Wydajność pracy jako przesłanka restrukturyzacji zatrudnienia w rolnictwie prof. Andrzej Czyżewski mgr Jakub Staniszewski XIV Międzynarodowa Konferencja Naukowa Globalne problemy rolnictwa i gospodarki

Bardziej szczegółowo

Zmiana klimatu konsekwencje dla rolnictwa. Jerzy Kozyra Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowy Instytut Badawczy w Puławach

Zmiana klimatu konsekwencje dla rolnictwa. Jerzy Kozyra Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowy Instytut Badawczy w Puławach SZKOLENIE CENTRALNE Zmiany klimatyczne a rolnictwo w Polsce ocena zagrożeń i sposoby adaptacji Gospodarowanie wodą w rolnictwie w obliczu ekstremalnych zjawisk pogodowych Zmiana klimatu konsekwencje dla

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w Unii Europejskiej Zobowiązania ekologiczne UE Zobowiązania ekologiczne UE na rok 2020 redukcja emisji gazów

Bardziej szczegółowo

Kolokwium zaliczeniowe Informatyczne Podstawy Projektowania 1

Kolokwium zaliczeniowe Informatyczne Podstawy Projektowania 1 2016 Kolokwium zaliczeniowe Informatyczne Podstawy Projektowania 1 Elżbieta Niemierka Wydział Inżynierii Środowiska Politechniki Wrocławskiej 2016-01-07 1. SPIS TREŚCI 2. Gaz cieplarniany - definicja...

Bardziej szczegółowo

Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach

Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach Anna Pobłocka-Dirakis eclareon Consulting Warszawa, 24 Wrzesień 2014 Strategy Consulting Policy Consulting

Bardziej szczegółowo

Zmiany w środowisku naturalnym

Zmiany w środowisku naturalnym Zmiany w środowisku naturalnym Plan gospodarki niskoemisyjnej jedną z form dążenia do czystszego środowiska naturalnego Opracował: Romuald Meyer PGK SA Czym jest efekt cieplarniany? Ziemia posiada atmosferę

Bardziej szczegółowo

Skutki zmian klimatycznych dla rolnictwa w Polsce sposoby adaptacji

Skutki zmian klimatycznych dla rolnictwa w Polsce sposoby adaptacji Zmiany klimatyczne a rolnictwo w Polsce ocena zagrożeń i sposoby adaptacji Warszawa, 30.09.2009 r. Skutki zmian klimatycznych dla rolnictwa w Polsce sposoby adaptacji Katarzyna Mizak Instytut Uprawy Nawożenia

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Dostępne środki i programy unijne przeznaczone na realizację przedsięwzięć pro-energetycznych w nowym okresie programowania aktualizacja

Dostępne środki i programy unijne przeznaczone na realizację przedsięwzięć pro-energetycznych w nowym okresie programowania aktualizacja Dostępne środki i programy unijne przeznaczone na realizację przedsięwzięć pro-energetycznych w nowym okresie programowania 2014-2020 aktualizacja 1 Główne cele i zadania funduszy UE w sektorze energetyki

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Zbigniew M. Karaczun CZY I JAK ADAPTOWAĆ SIĘ DO ZMIAN KLIMATU W POLSCE

Dr hab. Zbigniew M. Karaczun CZY I JAK ADAPTOWAĆ SIĘ DO ZMIAN KLIMATU W POLSCE Dr hab. Zbigniew M. Karaczun CZY I JAK ADAPTOWAĆ SIĘ DO ZMIAN KLIMATU W POLSCE ZAKRES Co to jest adaptacja Problemy z adaptacją Czy należy adaptować się do zmian klimatu? W jaki sposób adaptować się do

Bardziej szczegółowo

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r.

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Agata Payne Dyrektoriat Środowisko Polityka spójności i ocen oddziaływania na

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

Kierunki inwestycji energetycznych w społecznym budownictwie mieszkaniowym

Kierunki inwestycji energetycznych w społecznym budownictwie mieszkaniowym Kierunki inwestycji energetycznych w społecznym budownictwie mieszkaniowym Dr Joanna Mazurkiewicz Dr Piotr Lis Katedra Polityki Gospodarczej i Samorządowej Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Cel i układ

Bardziej szczegółowo

Delegacje otrzymują w załączeniu dokument COM(2016) 578 final - ANNEXES 1 to 6.

Delegacje otrzymują w załączeniu dokument COM(2016) 578 final - ANNEXES 1 to 6. Rada Unii Europejskiej Bruksela, 15 września 2016 r. (OR. en) 12246/16 ADD 1 AGRIFIN 99 FIN 560 PISMO PRZEWODNIE Od: Data otrzymania: 14 września 2016 r. Do: Sekretarz Generalny Komisji Europejskiej, podpisał

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Rafał Pudełko POLSKIE Wykorzystanie biomasy stałej w Europie PLAN PREZENTACJI: Aktualne dane statystyczne Pierwsze pomysły dot. energetycznego wykorzystania biomasy

Bardziej szczegółowo

Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowy Instytut Badawczy. Stanisław Krasowicz. Puławy, 2008

Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowy Instytut Badawczy. Stanisław Krasowicz. Puławy, 2008 Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowy Instytut Badawczy GŁÓWNE UWARUNKOWANIA KONKURENCYJNOŚCI POLSKIEGO ROLNICTWA Stanisław Krasowicz Puławy, 2008 Polska to kraj: o stosunkowo dużym potencjale

Bardziej szczegółowo

Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta. Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy

Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta. Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy Wyzwania Warszawy związane z polityką klimatyczną Dostosowanie gospodarki do zaostrzających

Bardziej szczegółowo

Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie

Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie Zmiany klimatyczne a rolnictwo w Polsce ocena zagrożeń i sposoby adaptacji Warszawa, 30.09.2009 r. Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie Jerzy Kozyra Instytut Uprawy Nawożenia

Bardziej szczegółowo

Początki początków - maj br.

Początki początków - maj br. Dotychczasowe doświadczenia w zakresie egzekwowania i ujmowania zagadnień klimatycznych w składanych dokumentach na etapie ooś w województwie kujawsko - pomorskim Rdoś Bydgoszcz Początki początków - maj

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Biologia Realizowane treści podstawy programowej wymagania szczegółowe

Przedmiot: Biologia Realizowane treści podstawy programowej wymagania szczegółowe ĆWICZENIE 15 ĆWICZENIE 15 BIOLOGIA drzewo klimatyczne S 87 część opisowa Ćwiczenie to systematyzuje wiedzę na temat przyczyn i skutków zmian klimatycznych obserwowanych w minionym i tym stuleciu. Pozwala

Bardziej szczegółowo

Raport o stanie środowiska. świata. Przygotowano we współpracy z Głównym Inspektoratem Ochrony Środowiska

Raport o stanie środowiska. świata. Przygotowano we współpracy z Głównym Inspektoratem Ochrony Środowiska Raport o stanie środowiska świata Przygotowano we współpracy z Głównym Inspektoratem Ochrony Środowiska Globalne Tematyczne Edukacyjne Regionalne Milenijne Cele Rozwoju (ONZ, 2000) (7) Stosować zrównoważone

Bardziej szczegółowo

Polityka rozwoju OZE w nowej polityce energetycznej i klimatycznej UE. 27 października 2008 Izabela Kielichowska, MBA Ecofys Poland Sp. z o.o.

Polityka rozwoju OZE w nowej polityce energetycznej i klimatycznej UE. 27 października 2008 Izabela Kielichowska, MBA Ecofys Poland Sp. z o.o. Polityka rozwoju OZE w nowej polityce energetycznej i klimatycznej UE 27 października 2008 Izabela Kielichowska, MBA Ecofys Poland Sp. z o.o. Zawartość wykładu Kilka słów o Ecofys Rys historyczny Zakres

Bardziej szczegółowo

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie 30/03/2011 Natalia Matyba PLAN PREZENTACJI I. Strategia Europa 2020 nowe kierunki działao Unii

Bardziej szczegółowo

Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy

Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy Rolnictwo ekologiczne przyjazne środowisku naturalnemu Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy 1. Rolnictwo ekologiczne w realizacji celów KPR 2. Status rolnictwa

Bardziej szczegółowo

POLSKIE ROLNICTWO W PIERWSZYCH LATACH AKCESJI DO UE

POLSKIE ROLNICTWO W PIERWSZYCH LATACH AKCESJI DO UE POLSKIE ROLNICTWO W PIERWSZYCH LATACH AKCESJI DO UE dr Zbigniew Floriańczyk Pułtusk, 30 listopada 2 grudnia 2009 roku Zakres badania Kompilacja Rachunków Ekonomicznych dla Rolnictwa - RER Analiza wyników

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Departament Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce

Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Departament Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce WIELKOPOLSKA w Europie WIELKOPOLSKA w Polsce Podział Administracyjny Województwa Wielkopolskiego Liczba

Bardziej szczegółowo

Przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej Budżet WPR

Przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej Budżet WPR Przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej Budżet WPR Przyczyny reformy WPR Wyzwania: Gospodarcze -Bezpieczeństwo żywnościowe (UE i globalnie), zmienność cen, kryzys gospodarczy; FAO Populacja na świecie wzrośnie

Bardziej szczegółowo

Światowa polityka klimatyczna

Światowa polityka klimatyczna Światowa polityka klimatyczna (emisja tlenku azotu w zależności od regionu) Wykonali : Magdalena Kulczyk oraz Piotr Wrzeszcz Efekt cieplarniany jako dobro publiczne Zasadaniewykluczalności -jeśli dobro

Bardziej szczegółowo

Perspektywa europejska rynku energii. Prof. Krzysztof Żmijewski Sekretarz Generalny. Rynek Energii w Polsce r.

Perspektywa europejska rynku energii. Prof. Krzysztof Żmijewski Sekretarz Generalny. Rynek Energii w Polsce r. SPOŁECZNA RADA NARODOWEGO PROGRAMU REDUKCJI EMISJI Perspektywa europejska rynku energii Prof. Krzysztof Żmijewski Sekretarz Generalny Rynek Energii w Polsce 13.4.211 r. Warszawa Społeczna Rada NPRE Struktura

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

Podarujmy naszym dzieciom. czysty świat

Podarujmy naszym dzieciom. czysty świat Podarujmy naszym dzieciom czysty świat MINIMALIZACJA ODPADÓW EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE SUROWCÓW ZRÓWNOWAŻONA GOSPO- DARKA ZASOBAMI LEŚNYMI OGRANICZANIE EMISJI DWUTLENKU WĘGLA TROSKA O DOBRO SPOŁECZNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej IP/08/1397 Bruksela, dnia 25 września 2008 r. Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej W jaki sposób UE może zapewnić wszystkim

Bardziej szczegółowo

CEM. Polacy o zmianach klimatu. Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej. Prezentacja głównych wyników badań. Październik 2013

CEM. Polacy o zmianach klimatu. Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej. Prezentacja głównych wyników badań. Październik 2013 CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Polacy o zmianach klimatu Prezentacja głównych wyników badań Październik 2013 POSTRZEGANIE WAGI PROBLEMU ZMIAN KLIMATU Bardzo poważnym Jak poważnym problemem

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo wobec zmian klimatu

Rolnictwo wobec zmian klimatu Rolnictwo wobec zmian klimatu Konrad Prandecki Jachranka 9-11 grudnia 2013 r. 1.Wprowadzenie Plan wystąpienia 2.Zmiany klimatyczne 3.Klimatyczne wyzwania dla rolnictwa 4.Wnioski 2 Wprowadzenie Procesy

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

PL 2 PL UZASADNIENIE. 1. KONTEKST WNIOSKU Przyczyny i cele wniosku

PL 2 PL UZASADNIENIE. 1. KONTEKST WNIOSKU Przyczyny i cele wniosku 1. KONTEKST WNIOSKU Przyczyny i cele wniosku UZASADNIENIE Wniosek dotyczy przyjęcia, na mocy art. 218 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), decyzji Rady w sprawie podpisania, w imieniu

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 -

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Środowiska Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Zespół redakcyjny: Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa 1. Doc. dr hab. Irena Duer 2. Prof.

Bardziej szczegółowo

Ekologiczna ścieżka edukacyjna

Ekologiczna ścieżka edukacyjna Ekologiczna ścieżka edukacyjna Lp. Treści ogólne Treści szczegółowe Osiągnięcia przedmiot klasa 1. Ekonomiczne i społeczne aspekty Uczeń potrafi: związków między człowiekiem i jego działalnością a środowiskiem.wartość

Bardziej szczegółowo

Ograniczanie emisji gazów cieplarnianych z sektora transportu. dr inŝ. Olaf Kopczyński Z-ca Dyrektora Departament Ochrony Powietrza

Ograniczanie emisji gazów cieplarnianych z sektora transportu. dr inŝ. Olaf Kopczyński Z-ca Dyrektora Departament Ochrony Powietrza Ograniczanie emisji gazów cieplarnianych z sektora transportu dr inŝ. Olaf Kopczyński Z-ca Dyrektora Departament Ochrony Powietrza Główne dokumenty strategiczne w zakresie redukcji emisji z sektora transportu

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorskie rolnictwo w latach

Zachodniopomorskie rolnictwo w latach Arkadiusz Malkowski Wydział Ekonomiczny Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie Zachodniopomorskie rolnictwo w latach 2007-2017 16.10.2017 ROLNICTWO W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM

Bardziej szczegółowo

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła Konferencja Przyszłość systemu handlu uprawnieniami CO 2 a poziom kosztów osieroconych Warszawa, 18 października 2011 System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku

Bardziej szczegółowo

TABELA I: FLOTY RYBACKIE PAŃSTW CZŁONKOWSKICH (UE-28) W 2014 R.

TABELA I: FLOTY RYBACKIE PAŃSTW CZŁONKOWSKICH (UE-28) W 2014 R. EUROPEJSKIE RYBOŁÓWSTWO W LICZBACH Poniższe tabele zawierają podstawowe dane statystyczne dotyczące różnych obszarów związanych ze wspólną polityką rybołówstwa (WPRyb), a mianowicie: floty rybackie państw

Bardziej szczegółowo

http://www.kph.org.pl/publikacje/raport_sw_2010.pdf http://rszarf.ips.uw.edu.pl/pdf/swdodatek.pdf http://rszarf.ips.uw.edu.pl/pdf/prezentacjasw.

http://www.kph.org.pl/publikacje/raport_sw_2010.pdf http://rszarf.ips.uw.edu.pl/pdf/swdodatek.pdf http://rszarf.ips.uw.edu.pl/pdf/prezentacjasw. http://www.kph.org.pl/publikacje/raport_sw_2010.pdf http://rszarf.ips.uw.edu.pl/pdf/swdodatek.pdf http://rszarf.ips.uw.edu.pl/pdf/prezentacjasw.pdf Skrajne ubóstwo Skrajne ubóstwo dochody poniżej 443 zł

Bardziej szczegółowo

Czym jest rozwój zrównowaŝony

Czym jest rozwój zrównowaŝony Rozwój zrównowaŝony Millenimacje Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej pomocy zagranicznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2010 r. www.polskapomoc.gov.pl Czym jest rozwój zrównowaŝony

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY. 07.11.2013 r.

ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY. 07.11.2013 r. ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY 07.11.2013 r. Zamiast wprowadzenia podsumowanie OŹE Dlaczego? Przyczyny: filozoficzno etyczne naukowe

Bardziej szczegółowo

Przemysł cementowy w Polsce w roku 2008

Przemysł cementowy w Polsce w roku 2008 Przemysł cementowy w Polsce w roku 28 Andrzej Balcerek Przewodniczący Stowarzyszenia Producentów Cementu PRZEMYSŁ CEMENTOWY w POLSCE HEIDELBERGCEMENT Górażdże Ekocem LAFARGE Małogoszcz Kujawy CRH Ożarów

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa Portinho da Costa oczyszczalnia ścieków z systemem kogeneracji do produkcji elektryczności i ogrzewania SMAS - komunalny zakład oczyszczania wody i ścieków, Portugalia Streszczenie Oczyszczalnia ścieków

Bardziej szczegółowo

Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW

Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW 1 Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW 2007-2013 Wspólna Polityka Rolna I filar Płatności bezpośrednie Płatności rynkowe Europejski Fundusz Gwarancji

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

ŚRODOWISKOWE ASPEKTY POLITYKI ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

ŚRODOWISKOWE ASPEKTY POLITYKI ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH ŚRODOWISKOWE ASPEKTY POLITYKI ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH II FILARY WSPÓLNEJ POLITYKI ROLNEJ WSPÓLNA POLITYKA ROLNA polityka rynkowa polityka rozwoju obszarów wiejskich (polityka strukturalna) POJĘCIE OBSZARÓW

Bardziej szczegółowo

Przedstawiciel branży OZE. Podstawy prawne OZE

Przedstawiciel branży OZE. Podstawy prawne OZE Przedstawiciel branży OZE Podstawy prawne OZE Co to jest energia odnawialna? odnawialne źródło energii - źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania słonecznego, geotermalną,

Bardziej szczegółowo

Priorytet I Wspieranie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich Priorytet ma służyć:

Priorytet I Wspieranie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich Priorytet ma służyć: Priorytet I Wspieranie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich Efektem realizacji tego priorytetu ma być rozwój bazy wiedzy na obszarach wiejskich oraz poprawa powiązań

Bardziej szczegółowo

Delegacje otrzymują w załączeniu dokument COM(2015) 444 final - ANNEXES 1 to 6.

Delegacje otrzymują w załączeniu dokument COM(2015) 444 final - ANNEXES 1 to 6. Rada Unii Europejskiej Bruksela, 15 września 2015 r. (OR. en) 12037/15 ADD 1 AGRIFIN 77 FIN 606 PISMO PRZEWODNIE Od: Do: Sekretarz Generalny Komisji Europejskiej, podpisał dyrektor Jordi AYET PUIGARNAU

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA EKOLOGICZNE XXI WIEKU

WYZWANIA EKOLOGICZNE XXI WIEKU WYZWANIA EKOLOGICZNE XXI WIEKU ZA GŁÓWNE ŹRÓDŁA ZANIECZYSZCZEŃ UWAŻANE SĄ: -przemysł -transport -rolnictwo -gospodarka komunalna Zanieczyszczenie gleb Przyczyny zanieczyszczeń gleb to, np.: działalność

Bardziej szczegółowo

CO WIEM O MOIM JEDZENIU? scenariusze zajęć

CO WIEM O MOIM JEDZENIU? scenariusze zajęć CO WIEM O MOIM JEDZENIU? scenariusze zajęć ŻYWNOŚĆ SPOŁECZEŃSTWO I GOSPODARKA NAUKA / TECHNOLOGIA HANDEL LUDZIE Przetwarzanie żywności Sposoby organizacji rynków rolnych Zatrudnienie Nawożenie i irygacja

Bardziej szczegółowo

Zmiany klimatu ATMOTERM S.A. Gdański Obszar Metropolitalny 2015. Dla rozwoju infrastruktury i środowiska

Zmiany klimatu ATMOTERM S.A. Gdański Obszar Metropolitalny 2015. Dla rozwoju infrastruktury i środowiska ATMOTERM S.A. Inteligentne rozwiązania aby chronić środowisko Dla rozwoju infrastruktury i środowiska Zmiany klimatu Gdański Obszar Metropolitalny 2015 Projekt "Plan gospodarki niskoemisyjnej dla Gdańskiego

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania skuteczności działań w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych wytwarzanych przez sektor rolny

Uwarunkowania skuteczności działań w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych wytwarzanych przez sektor rolny Uwarunkowania skuteczności działań w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych wytwarzanych przez sektor rolny J.Lech Jugowar ITP Falenty Jacek Walczak IZ PIB Kraków Wprowadzenie Projekt rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Wpływ nowej Wspólnej Polityki Rolnej na stan Morza Bałtyckiego po 2013 roku. Anna Marzec WWF

Wpływ nowej Wspólnej Polityki Rolnej na stan Morza Bałtyckiego po 2013 roku. Anna Marzec WWF Wpływ nowej Wspólnej Polityki Rolnej na stan Morza Bałtyckiego po 2013 roku. Anna Marzec WWF Debata na temat przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej po roku 2013. 30 listopad 2011, Warszawa. Najbardziej zanieczyszczone

Bardziej szczegółowo

BIOGOSPODARKA. Inteligentna specjalizacja w Województwie Zachodniopomorskim SZCZECIN 20 \06 \ 2013

BIOGOSPODARKA. Inteligentna specjalizacja w Województwie Zachodniopomorskim SZCZECIN 20 \06 \ 2013 SZCZECIN 20 \06 \ 2013 BIOGOSPODARKA Inteligentna specjalizacja w Województwie Zachodniopomorskim ul. Hoża 20 \ ul. Wspólna 1/3 \ 00-529 Warszawa \ tel. +48 (22) 529 27 18 \ fax +48 (22) 628 09 22 BIOGOSPODARKA

Bardziej szczegółowo

Rynek telekomunikacyjny Warszawa, 28 października 2011r.

Rynek telekomunikacyjny Warszawa, 28 października 2011r. Rynek telekomunikacyjny 2010 Warszawa, 28 października 2011r. Agenda Ogólna charakterystyka rynku Telefonia stacjonarna Telefonia ruchoma Dostęp do Internetu Ogólna charakterystyka rynku Wartość rynku

Bardziej szczegółowo

Recykling odpadów opakowaniowych

Recykling odpadów opakowaniowych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

Klimat polityka -praktyka

Klimat polityka -praktyka Klimat polityka -praktyka CZAS UCIEKA! MUSIMY ZACZĄĆ DZIAŁAĆ ŻEBY OCALIĆ NASZ KLIMAT ALE DLACZEGO? CO SIĘ STAŁO Z NASZYM KLIMATEM? JAK GO MOŻEMY OCALIĆ I PRZED KIM? Źródło: WMO 2001-2010 najcieplejsza

Bardziej szczegółowo

Układ klimatyczny. kriosfera. atmosfera. biosfera. geosfera. hydrosfera

Układ klimatyczny. kriosfera. atmosfera. biosfera. geosfera. hydrosfera Układ klimatyczny kriosfera atmosfera biosfera geosfera hydrosfera 1 Klimat, bilans energetyczny 30% 66% T=15oC Bez efektu cieplarnianego T=-18oC 2 Przyczyny zmian klimatycznych Przyczyny zewnętrzne: Zmiana

Bardziej szczegółowo

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich WARSZAWA 4 kwietnia 2013 r. Prace nad projektem

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

Prezentacja grupy A ZAPRASZAMY

Prezentacja grupy A ZAPRASZAMY Prezentacja grupy A Pojecie kluczowe: Globalne i lokalne problemy środowiska. Temat: Jaki wpływ mają nasze działania na globalne ocieplenie? Problem badawczy: Jaki wpływ ma zużycie wody na globalne ocieplenie?

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Część I Zmiany klimatu

Część I Zmiany klimatu Część I Zmiany klimatu 1. Nazwij kontynenty i oceany 2. Najciemniejsze kraje są najbardziej rozwinięte, nowoczesne 3. Najjaśniejsze najmniej rozwinięte czyli najbiedniejsze, 2014_UN_Human_Development_Report

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo informacyjne w Unii Europejskiej

Społeczeństwo informacyjne w Unii Europejskiej Notatka informacyjna Kwiecień 2008; http://www.stat.gov.pl, e mail: obslugaprasowa@stat.gov.pl Społeczeństwo informacyjne w Unii Europejskiej Badania gospodarstw domowych i przedsiębiorstw Główny Urząd

Bardziej szczegółowo

TEMAT 2. Bazowa Inwentaryzacja Emisji (BEI)

TEMAT 2. Bazowa Inwentaryzacja Emisji (BEI) TEMAT 2 Bazowa Inwentaryzacja Emisji (BEI) Treść prezentacji 1. Wprowadzenie: znaczenie BEI 2. Podstawowe zasady inwentaryzacji 3. Sektory, które należy uwzględnić w BEI 4. Jak wyliczyć wielkość emisji?

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE DLA WNIOSKODAWCÓW OCHRONA ŚRODOWISKA, PRZECIWDZIAŁANIE ZMIANOM KLIMATU, DECYZJE ŚRODOWISKOWE Podgórzyn r.

SZKOLENIE DLA WNIOSKODAWCÓW OCHRONA ŚRODOWISKA, PRZECIWDZIAŁANIE ZMIANOM KLIMATU, DECYZJE ŚRODOWISKOWE Podgórzyn r. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Instytucja Zarządzająca PROW 2014-2020 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Materiał opracowany przez LGD

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki bazowe związane z celami

Wskaźniki bazowe związane z celami Wskaźniki bazowe związane z celami Załącznik 7 Wskaźnik 1 UE-25 gospodarczy Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca w PPS, wyrażony jako średniej, UE-25 = 100, średnia z 3 lat Średnia z lat 2003 2003 46,9

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych dr Błażej Lepczyński Marta Penczar dr Błażej Lepczyński, Marta Penczar Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KLIMATU A OPRACOWANIA PLANISTYCZNE

ZMIANY KLIMATU A OPRACOWANIA PLANISTYCZNE KLIMATYCZNE FORUM METROPOLITALNE GDAŃSK 27-28.02.2017 R. ZMIANY KLIMATU A OPRACOWANIA PLANISTYCZNE EDYTA DAMSZEL TUREK : DYREKTOR BIURA ROZWOJU GDAŃSKA Plan wystąpienia 1. Podstawowe kierunki działań wobec

Bardziej szczegółowo

IMIGRACJA STUDENTÓW ZAGRANICZNYCH DO POLSKI - główne wnioski z raportu krajowego

IMIGRACJA STUDENTÓW ZAGRANICZNYCH DO POLSKI - główne wnioski z raportu krajowego IMIGRACJA STUDENTÓW ZAGRANICZNYCH DO POLSKI - główne wnioski z raportu krajowego KAROLINA ŁUKASZCZYK Europejska Sieć Migracyjna quasi agencja unijna (KE + krajowe punkty kontaktowe), dostarcza aktualnych,

Bardziej szczegółowo

Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie

Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie Informacje prasowe sieci Eurydice Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie Ján Figel, komisarz UE ds. edukacji, kształcenia, kultury i młodzieży, powiedział: Chociaż obserwujemy pewne

Bardziej szczegółowo

Bazowa inwentaryzacja emisji CO 2

Bazowa inwentaryzacja emisji CO 2 Bazowa inwentaryzacja emisji CO 2 Patrycja Płonka Asystent Projektów Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités 31-016 Kraków, ul. Sławkowska 17 tel./faks: +48 12 429 17 93 e-mail: biuro@pnec.org.pl

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

Urząd Komunikacji Elektronicznej Departament Analiz Rynku Telekomunikacyjnego. Warszawa, kwiecień 2008 r. 1/16

Urząd Komunikacji Elektronicznej Departament Analiz Rynku Telekomunikacyjnego. Warszawa, kwiecień 2008 r. 1/16 Analiza penetracji rynku telefonii ruchomej w Polsce na tle pozostałych krajów Europy. Warszawa, kwiecień 2008 r. 1/16 Spis treści 1. Cel, zakres analizy...3 2. Polska w latach 1997-2007...4 2.1. Metoda

Bardziej szczegółowo

12950/17 kt/gt 1 DG B 2B

12950/17 kt/gt 1 DG B 2B Rada Unii Europejskiej Bruksela, 9 października 2017 r. (OR. en) 12950/17 AGRI 530 FAO 41 WYNIK PRAC Od: Sekretariat Generalny Rady Data: 9 października 2017 r. Do: Delegacje Nr poprz. dok.: 12473/17 Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl

Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl b.samojlik 1 Etapy kryzysu I. Kryzys na rynkach finansowych, bankowych i poza bankowych II. III.

Bardziej szczegółowo

Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012

Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012 Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012 Ewa Szymborska, MRiRW Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu Kluczbork 11-12.04.2012

Bardziej szczegółowo

Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.

Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Wprowadzenie do zagadnień ochrony. klimatu i gospodarki niskoemisyjnej Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla miasta Józefowa Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Zmiany klimatu W ostatnich latach termin

Bardziej szczegółowo

Program PIN Performance Road Safety Index

Program PIN Performance Road Safety Index Program PIN Performance Road Safety Index Ciągła potrzeba poprawy brd w Unii Europejskiej Warszawa, 14 lutego 2013 Mircea Steriu, Oficer Projektu ETSC PIN Wprowadzenie do ETSC ETSC jest niezależną organizacją

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Wzrost zapotrzebowania na

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY RAPORT INWENTARYZACYJNY 2015

KRAJOWY RAPORT INWENTARYZACYJNY 2015 KRAJOWY RAPORT INWENTARYZACYJNY 2015 Inwentaryzacja gazów cieplarnianych w Polsce dla lat 1988-2013 Raport wykonany na potrzeby Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu Warszawa,

Bardziej szczegółowo

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w.

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. VI PROF. DR HAB. INŻ. WALDEMAR MICHNA MGRINŻ. DANUTA LIDKĘ DR INŻ. DOMINIK ZALEWSKI ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. Redakcja

Bardziej szczegółowo

Kondycja upraw i przebieg prac polowych w Polsce

Kondycja upraw i przebieg prac polowych w Polsce Strona 1 z 5 Sparks Polska Od: "Sparks Polska" Do: "Sparks Polska" Wysłano: 13 września 2016 00:27 Temat: Raport pogodowy Sparks Polska i kondycja upraw

Bardziej szczegółowo

12693/15 hod/krk/bb 1 DGB 1B

12693/15 hod/krk/bb 1 DGB 1B Rada Unii Europejskiej Bruksela, 12 października 2015 r. (OR. en) 12693/15 AGRI 511 CLIMA 105 ENV 608 NOTA Od: Do: Dotyczy: Prezydencja Delegacje W kierunku rolnictwa przyjaznego klimatowi Wymiana poglądów

Bardziej szczegółowo

1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów.

1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów. 1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów. 3. Zadanie Zaznacz wyjaśnienie pojęcia smog. A. Kryształki lodu osadzone

Bardziej szczegółowo

O rolnictwie ekologicznym

O rolnictwie ekologicznym O rolnictwie ekologicznym Limanowa 23.02.2016 Ewa Smuk Stratenwerth Stowarzyszenie ZIARNO Co to jest rolnictwo ekologiczne? całościowy system gospodarowania, wspierający różnorodność biologiczną, cykle

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie działalności rolniczej Warunki województwa lubuskiego

Prowadzenie działalności rolniczej Warunki województwa lubuskiego Prowadzenie działalności rolniczej Warunki województwa lubuskiego Krystyna Maciejak 04.10.2016 r. Spis rolny z 2010 roku - woj. Lubuskie na tle kraju Rolnictwo lubuskie na tle kraju w 2010 roku. Dane powszechnego

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska Powiatu

ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska Powiatu Program ochrony środowiska Powiat Strzelce Opolskie Spis treści str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka opracowania... 4 1.3. Informacje

Bardziej szczegółowo

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Bożena Cebulska Prezes Warmińsko-Mazurskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Olsztynie 1 Warszawa, dn. 18.04.2010 2 PLAN WYSTĄPIENIA MŚP W WARMIŃSKO-MAZURSKIM

Bardziej szczegółowo