TS1C KOMPUTEROWA ANALIZA UKŁADÓW ELEKTRYCZNYCH WPROWADZENIE E25

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TS1C200 010 KOMPUTEROWA ANALIZA UKŁADÓW ELEKTRYCZNYCH WPROWADZENIE E25"

Transkrypt

1 Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Metrologii Instrukcja do zajęć laboratoryjnych TS1C KOMPUTEROWA ANALIZA UKŁADÓW ELEKTRYCZNYCH WPROWADZENIE Numer ćwiczenia E25 Autor: dr inż. Marek Zaręba Białystok 2014

2 Spis treści 1. Wstęp Zadanie Zadanie Zadanie Zadanie Zadanie 5 (nadobowiązkowe) Zadanie Pytania i zagadnienia kontrolne Dodatek Krótki opis programu Schematics Krótki opis programu Probe Źródła napięcia/prądu dostępne w programie Schematics Literatura Wymagania BHP Materiały dydaktyczne przeznaczone dla studentów Wydziału Elektrycznego PB. Wydział Elektryczny, Politechnika Białostocka, 2014 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być kopiowana i odtwarzana w jakiejkolwiek formie i przy użyciu jakichkolwiek środków bez zgody posiadacza praw autorskich. 2

3 1. Wstęp Niniejsza instrukcja zapoznaje wstępnie użytkownika z możliwościami i obsługą pakietu programowego Design Lab. Całość wspomnianego pakietu w zależności od wersji, składa się z kilku programów służących do tworzenia schematów elektrycznych, elektronicznych, ich symulacji, obróbki graficznej i optymalizacji. Główną częścią pakietu DesignLab jest program PSpice, w którym wykonywane są wszystkie typy analizy. Z uwagi na duże rozbudowanie programowe jak i szereg możliwości pakietu, niniejsza instrukcja jest ograniczona jedynie do tworzenia prostych schematów, symulacji układów oraz wizualizacji wyników. Bardziej zainteresowanych użytkowników, chcących poszerzyć swoje wiadomości o pakiecie DesignLab, odsyła się do literatury [1, 2]. Pracę z programem rozpoczyna się od graficznego stworzenia schematu, deklaracji jego elementów oraz analiz które mają być wykonane. Wszystkie te elementy deklarowane są w programie Schematics. Skrócony opis programu zamieszczono w dodatku do instrukcji. Po stworzeniu schematu, zadeklarowaniu odpowiednich analiz i po wykonanej symulacji, wyniki obliczeń obserwuje się w programie Probe. Wspomniany program jest interaktywnym oscyloskopem, w którym wyświetlane są charakterystyki. Możliwe jest też stosowanie różnych operacji arytmetycznych na otrzymanych wykresach. Skrócony opis programu zamieszczono w dodatku do instrukcji. Program PSpice do obliczeń wykorzystuję zmodyfikowaną metodę potencjałów węzłowych. Węzłem w programie jest połączenie utworzone przez co najmniej dwa elementy. Tak jak w klasycznej metodzie potencjałów węzłowych, jeden węzeł jest węzłem odniesienia (ma potencjał zerowy, jest uziemiany). Niżej zamieszczono kilka prostych przykładów ilustrujących działanie programu. Oczywiście nie obejmują one wszystkich poleceń i funkcji dostępnych w pakiecie. Pomimo tego, Czytelnik pozna najczęściej stosowane operacje Zadanie 1 Obliczenie prądów i napięć stałych w rozgałęzionym obwodzie prądu stałego. Na rys. 1 pokazano badany obwód z naniesionymi wartościami elementów. Czynności związane z wykonaniem ćwiczenia: 1. Uruchomienie programu Schematics. 2. Wybór elementów. Elementy można wybrać na dwa sposoby. Pierwszy polega na wpisaniu symbolu szukanego elementu do okienka, znajdującego się na pasku zadań programu Schematics : 3

4 Następnie wciskamy klawisz Enter i przemieszczamy element myszką. Umieszczamy go na tworzonym schemacie klikając prawym klawiszem myszy. Drugi sposób wyboru elementów polega na wyborze opcji Draw/Get New Part z Menu Schematics, również poprzez wpisanie symbolu szukanego elementu. W tym ostatnim sposobie istnieje możliwość przeglądania symboli elementów z różnych dostępnych bibliotek, w przypadku braku znajomości tychże symboli. Obrotu elementów można dokonać poprzez wybór polecenia Edit/Rotate lub poprzez kombinację klawiszy Ctrl+R. W tym ćwiczeniu potrzebne są następujące symbole elementów: R - rezystor, VDC - źródło napięcia stałego, IDC źródło prądu stałego, agnd - symbol uziemienia. Elementy umieszczone na schemacie łączymy w zamknięty obwód, wybierając ikonę lub polecenie Draw/Wire. Rys. 1 Schemat obwodu do zadania 1 Rys. 1 Rozgałęziony obwód prądu stałego 3. Nadawanie (zmiana) wartości elementów (symboli). Nadawanie (zmianę) wartości dokonujemy dwukrotnie klikając na wartości danego elementu (symbolu), po czym w pojawiającym się okienku wpisujemy żądaną wartość. 4. Uruchumienie symulacji układu. Przed uruchomieniem symulacji należy za pomocą ikony lub poprzez wybór polecenia Analysis/Setup wejść do ustawień parametrów analiz. We wspomnianym oknie powinna być zaznaczona opcja Bias Point Detail (obliczanie punktu pracy), wymagana dla każdego rodzaju analizy (rys. 2). Symulację uruchamiamy za pomocą ikony lub za pomocą polecenia Analysis/Simulate. 4

5 Rys. 2 Okno wyboru rodzaju analizy Po przeprowadzonej symulacji z ustawioną wartością domyślną Bias Point Detail można na schemacie w programie Schematics wyświetlić prądy i napięcia stałe (rys. 1). W tym celu należy wykorzystać ikonę lub lub wybrać polecenie Analysis/Display Results on Schematic/Enable Voltage Display oraz/lub Analysis/Display Results on Schematic/Enable Current Display. Oznaczenie kierunku przepływu prądu na schemacie uzyskuje się poprzez kliknięcie na wartość prądu pokazywanego w danej gałęzi. W sprawozdaniu należy dowolną metodą obwodową obliczyć wartości prądów i napięć w obwodzie z rys. 1 i porównać wyniki z uzyskanymi w programie Schematics Zadanie 2 Obliczenie wartości skutecznych zespolonych prądów i napięć w obwodzie rozgałęzionym prądu sinusoidalnie zmiennego przy f=50hz. Na rys. 3 pokazano badany obwód z naniesionymi wartościami elementów. W celu obliczenia wartości skutecznych zespolonych prądów i napięć dogodnie jest wykorzystać analizę zmienno-prądową (AC). W tym zadaniu jako źródła zasilające (rys. 3) wybrano: VAC źródło napięcia sinusoidalnego (ACMAG=10V amplituda, ACPHASE =0 faza), IAC - źródło prądu sinusoidalnego (ACMAG=1A amplituda, ACPHASE =0 faza). Rodzaje źródeł i opis ich parametrów zamieszczono w dodatku do instrukcji. Oprócz źródeł do zbudowania schematu (rys. 3) wybrano również elementy R, L, C oraz Iplot. Przy wykorzystaniu elementów Iplot (lub Vplot) możliwe jest obejrzenie w pliku wyjściowym (po przeprowadzonej symulacji) różnych obliczonych parametrów. W naszym zadaniu odczytamy wartości skuteczne wybranych prądów i ich fazy (tzw. postać wykładniczą zespoloną). W tym celu klikamy na elemencie Iplot i wpisujemy wartości 1 przy odpowiednich interesujących nas polach, które będą wyświetlane do pliku. Wpisujemy wartość 1 przy polu AC (z 5

6 uwagi na analizę typu AC), oraz MAG=1, PHASE=1. Pozostałe pola zostawiamy puste (nie wypełniamy). Rys. 3 Rozgałęziony obwód prądu sinusoidalnie zmiennego. Ustawienie parametrów analizy częstotliwościowej (AC). W celu odczytu wartości prądów/napięć zespolonych należy wykorzystać analizę częstotliwościową. W tym celu wchodzimy do okna wyboru rodzaju analizy Analysis/Setup (lub za pomocą wcześniej podanej ikony). Pojawi się wówczas okno z rys. 2, w którym wybieramy opcję AC Sweep. Ustawiamy lub wpisujemy (rys. 4): rodzaj zmian przedziału częstotliwości (AC Sweep Type), ilość punktów obliczanych (Total Pts.), początkową i końcową wartość częstotliwości (Start Freg i End Freq). W naszym przypadku będziemy obliczać prądy i napięcia przy częstotliwości f=50 Hz. Ponieważ analiza AC jest przeprowadzana w pewnym zakresie częstotliwości, w celu odczytu prądów/napięć przy jednej częst. np. f=50 Hz, ustawiamy przykładowo wąski zakres zmian częstotliwości w pobliżu f= 50 Hz (np. f= Hz), małą ilośc obliczanych punktów (np. 3) i liniowy zakres zmian częstotliwości (rys. 4). Dla takich ustawień analiza częstotliwościowa zostanie przeprowadzona przy f=49.5hz, f=50hz i f=50.5 Hz. Po ustawieniu analizy AC uruchamiamy symulację (zamykamy okno programu Probe) i przechodzimy do programu Schematics. Obliczone prądy (napięcia) odczytujemy z pliku Analysis/Examine Output. Z wyżej wymienionego pliku wybieramy interesujące nas parametry obliczone przy f=50 Hz. 6

7 Rys. 4 Okno ustawień parametrów analizy AC W sprawozdaniu należy dowolną metodą obwodową obliczyć wartości skuteczne zespolone prądów i napięć w obwodzie z rys.3 i porównać wyniki z uzyskanymi w programie Schematics Zadanie 3 Dokonać analizy stałoprądowej układu z rys. 5. Dla danych R1 = 5, R2 = 100, R3 =200 obliczyć i wykreślić w programie PROBE pobór mocy pobieranej przez rezystancję R1, w zależności od zmian napięcia źródła w zakresie od 0 do 200 V. Rys. 5 Schemat obwodu do zadania 3 W tym ćwiczeniu wykorzystamy analizę stałoprądową DC. Po skonstruowaniu układu jak na rys. 5 (źródłem zasilającym jest źródło napięcia stałego VSRC), wybieramy okno wyboru rodzaju analizy (rys. 2) i następnie ustawiamy parametry analizy DC. W naszym układzie, analiza DC wykonywana będzie względem zmian źródła napięcia stałego V1 (Voltage Source) w zakresie od 0V (Start Value) do 200 V (End Value) przy kroku zmian o 1 V (Increment) (rys. 6). Po uzupełnieniu odpowiednich pól zamykamy otwarte okna i uruchamiamy symulację. Po jej zakończeniu następuje start programu Probe. 7

8 Rys. 6 Okno ustawień parametrów analizy DC Wykreślanie charakterystyk w programie Probe. Aby wykreślić charakterystykę należy, wybrać polecenie Trace/Add lub wybrać ikonę. Pojawi się wówczas okno (rys. 7) z wielkościami, które można wykreślić. Dodatkowo w polu Trace Expression można zdefiniować funkcje realizujące określone działania na prądach i napięciach. W naszym przykładzie należy obliczyć moc pobieraną przez rezystor R1. Zatem w polu Trace Expression wpisujemy wyrażenie określające moc (tzn. iloczyn prądu rezystora i różnicy potencjałów na jego zaciskach). Wspomniane wyrażenie można również utworzyć poprzez wybór myszką odpowiednich funkcji. Przebieg zmian mocy w funkcji napięcia źródła V1 pokazano na rys. 8. Uwaga! Tak jak wspomniano we wstępie, program oblicza obwody elektryczne metodą potencjałów węzłowych. W celu zilustrowania przebiegu napięcia (np. na rezystorze R1), należy wpisać w polu Trace Expression różnicę potencjałów (np. V(R1:1)-V(R1:2)). W sprawozdaniu należy udowodnić, że krzywa z rys. 8 jest parabolą i uzasadnić dlaczego tak jest. 8

9 Rys. 7 Okno wyboru wielkości wykreślanych 40W 30W 20W 10W 0W 0V 20V 40V 60V 80V 100V 120V 140V 160V 180V 200V ( V(R1:1)- V(R1:2))* I(R1) V_V1 Rys. 8 Charakterystyka zmian mocy w funkcji napięcia zasilającego 9

10 1.4. Symulacja integratora z możliwością zadawania warunków początkowych Analizowany układ przedstawiono na rys. 9. Integrator zbudowano na wzmacniaczu operacyjnym w układzie odwracającym przy pobudzeniu przebiegiem prostokątnym okresowym (w zależności od umiejętności użytkownika można zadać inny przebieg np. sinusoidalny, trójkątny itp.). W przykładzie tym dokonamy analizy czasowej (wykreślimy przebieg napięcia wyjściowego integratora) i częstotliwościowej (również przebieg napięcia wyjściowego). Tworzenie schematu Podobnie jak w poprzednich zadaniach wybieramy elementy potrzebne do zbudowania modelu integratora. Symbolem wzmacniacza operacyjnego jest UA741. Dla większej przejrzystości, wzmacniacz należy odbić lustrzanie za pomocą polecenia Edit/Flip oraz dwukrotnie odwrócić przy pomocy polecenia Edit/Rotate. Również dla większej czytelności schematu dobrze jest posłużyć się portami globalnymi. Wybieramy je wpisując w oknie wyboru elementów Global. Wyjście oraz wejście układu wygodnie jest oznaczyć etykietą. W tym celu wybieramy element bubble i po dwukrotnym kliknięciu na nim wpisujemy dowolną nazwę. Definiujemy dwa źródła napięcia stałego Vsrc (zasilające wzmacniacz) oraz źródło napięcia impulsowego (okresowego) Vpulse. Obok schematu tworzymy obwód dla portów globalnych, wykorzystujących dwa źródła napięcia stałego o odwróconej polaryzacji (rys. 9). Zastosowanie portów globalnych daje większą czytelność schematu (w naszym przykładzie przeniesiono układ zasilania poza główny schemat). Rys. 9 Schemat układu integratora 10

11 Ustawianie wartości źródeł i elementów. W tym zadaniu dla analizy czasowej (TRANSIENT) należy zadać warunek początkowy dla kondensatora. W tym celu klikamy dwukrotnie na symbolu kondensatora i uzupełniamy pole IC (Initial Condition) przez podanie wartości napięcia początkowego, w naszym przypadku zerowego (rys. 10). Rys.10 Okno ustawień zerowego warunku początkowego na kondensatorze Ustawienia źródeł napięć stałych (zasilających wzmacniacz) dokonujemy klikając dwukrotnie na ich symbolach. Uzupełniamy pola DC przez podanie wartości napięć stałych, jak pokazano na rys. 11. Źródło V3 ma odwróconą polaryzację w stosunku do V2. Ustawienia dla źródła impulsowego również dokonujemy przez dwukrotne kliknięcie na symbolu tego źródła. Przebieg napięcia dla pobudzenia typu Vpulse jest pokazany na rys. 12. Zgodnie z nim wypełniamy odpowiednie pola w parametrach źródła (rys. 13), tak aby otrzymać prostokątny przebieg napięcia wejściowego. Dodatkowo dla analizy częstotliwościowej należy podać wartość pola AC (amplitudę napięcia harmonicznego, wykorzystywaną tylko przy analizie częstotliwościowej). Rys. 11 Okno ustawień źródła zasilającego wzmacniacz 11

12 V2 V V1 TD TR PW TF PER t Rys. 12 Przebieg źródła typu Vpulse wraz z odpowiednimi parametrami Ustawianie parametrów analiz: Rys. 13 okno ustawień parametrów źródła Vpulse - analiza czasowa Wchodzimy do opcji ustawień parametrów analiz (polecenie Analysis/Setup lub za pomocą odpowiedniej ikony). Wybieramy ustawienia analizy czasowej (Transient), pojawia się wówczas okno pokazane na rys. 14. Ustawiamy odpowiednie wielkości: całkowity czas symulacji (Final Time) oraz krok analizy czasowej (Print Step). Parametry te dobieramy tak, aby można było zaobserwować kilka okresów przebiegu. 12

13 Rys. 14 okno ustawień parametrów analizy czasowej (Transient) - analiza częstotliwościowa Wchodzimy do opcji ustawień parametrów analizy częstotliwościowej rys. 15 (AC Sweep). Ustawiamy odpowiednie wielkości: rodzaj zmian przedziału częstotliwości (w charakterystykach częstotliwościowych na osi odciętych używa się skali logarytmicznej): wybieramy (Decade), ilość punktów obliczanych (Pts/Decade) i zakres analizowanych częstotliwości. Po ustawieniu parametrów uruchamiamy analizę układu. Rys. 15 okno ustawień parametrów analizy częstotliwościowej (AC Sweep) Przykładowe wyniki analizy czasowej zostały pokazane na rys

14 4.0V 2.0V 0V -2.0V -4.0V 0s 50ms 100ms 150ms 200ms 250ms 300ms V(V1:+) V(out) Time Rys. 16 Charakterystyka czasowego przebiegu napięcia na wejściu i wyjściu integratora Po wykreśleniu przebiegu czasowego napięcia na wyjściu integratora, można dodatkowo zaobserwować widmo tego sygnału. W tym celu należy zainicjować polecenie Trace/Fourier. lub wybrać ikonę z menu programu Probe. W celu lepszej obserwacji widma zarówno sygnału wejściowego i wyjściowego dogodnie jest podzielić ekran w programie Probe na dwie części (za pomocą polecenia Plot/Add Plot to Window). Sygnał wejściowy i wyjściowy powinny być umieszczone w odzielnych częściach ekranu. Dogodnie jest również zmienić zakres oglądanych częstotliwości, tak by zaobserwować kilka pierwszych prążków. W tym celu wystarczy dwukrotnie kliknąć na dowolną wartość częstotliwości na osi odciętych i po pojawieniu się odpowiedniego okna wpisać żądany zakres częstotliwości. Widmo sygnału wejściowego i wyjściowego pokazano na rys. 17. Wyniki symulacji w dziedzinie częstotliwości (charakterystyka amplitudowa częstotliwościowa) mogą być oglądane przy wykorzystaniu polecenia Plot/Ac. W polu Trace Expression należy wówczas wybrać z listy wielkości możliwych do wykreślenia wielkość V(out). Przykładowe wyniki symulacji dla analizy częstotliwościowej pokazano na rys

15 Rys. 17 Widmo amplitudowe sygnału wejściowego i wyjściowego 10V 8V 6V 4V 2V 0V 10mHz 100mHz 1.0Hz 10Hz 100Hz 1.0KHz 10KHz 100KHz 1.0MHz V(out) Frequency Rys. 18 Charakterystyka częstotliwościowa napięcia na wyjściu integratora Z amplitudowej charakterystyki częstotliwościowej (rys. 18) widać, że układ integratora w dziedzinie częstotliwości jest aktywnym filtrem dolnoprzepustowym. Dla takiego układu można wyznaczyć pasmo przenoszonych częstotliwości przez układ oraz częstotliwość graniczną. Dogodnie jest w tym celu posłużyć się zdefiniowanymi funkcjami w programie Probe umożliwiającymi obliczenie pasma. W tym celu należy wykorzystać ikonę lub wybrać polecenie z menu programu Probe Trace/Eval Goal Function.... Pojawi się wówczas okno, z którego należy 15

16 wybrać funkcję obliczającą dolnoprzepustowe pasmo - LPBW(1,db_level). W miejsce 1 wpisuje się lub wybiera z listy parametr dla którego będzie obliczane pasmo, zaś w db_level wpisuje się poziom w decybelach spadku charakterystyki amplitudowej względem poziomu maksymalnego. W naszym przypadku funkcja obliczająca pasmo jest następującą LPBW(V(out),3). W sprawozdaniu należy: - opisać zasadę działania integratora, - na podstawie niżej zamieszczonego schematu zastępczego integratora wyznaczyć Vout( s) jego transmitancję operatorową Ku ( s). Następnie na podstawie Vin( s) transmitancji odczytać wzmocnienie oraz stałą czasową, - wyznaczyć częstotliwość graniczną, - porównać wyliczenia z wynikami uzyskanymi z symulacji. Poniżej zamieszczono dodatek dotyczący zasad analizy układów zawierających wzmacniacze operacyjne Wzmacniacz operacyjny charakteryzuje się: - bardzo dużą rezystancją wejściową dla wejścia odwracającego i nieodwracającego, stąd (odnośnie rys. 9) ( ) ( ) ( ) ( ) R we I I 0 R we wzmocnieniem stałoprądowym nieskończenie dużym U 32 0 U out (co nie jest możliwe), stąd U Punkt 2 (rys. 9) jest punktem masy pozornej. Schemat zastępczy integratora z rys. 9 przy wykorzystaniu powyższych zależności jest pokazany na rys. 19. R1 2 R2 V in (s) 1 sc 1 V out (s) Rys. 19 Schemat zastępczy integratora 1.5. Zadanie 5 (nadobowiązkowe) Wykorzystując zdobytą wiedzę i umiejętności przy tworzeniu i symulacji układu integratora dokonać analizy czasowej i częstotliwościowej układu różniczkującego (rys. 20). Napięcie na wejściu podać w postaci impulsowego okresowego napięcia trójkątnego równoramiennego o częstotliwości 1 khz. W dziedzinie czasu zaobserwować napięcie na wejściu i wyjściu układu. W dziedzinie częstotliwości 16

17 wykreślić charakterystykę amplitudową napięcia wyjściowego. Wyznaczyć pasmo przenoszonych częstotliwości. W sprawozdaniu należy opisać zasadę działania układu różniczkującego oraz wyznaczyć jego transmitancję operatorową K u (s). Uwaga: Przy ustawieniach impulsowego źródła trójkątnego, wartość parametru pw (rys. 12) powinna być różna od zera (program nie uwzględnia w przebiegu wartości pw = 0). Jeśli jest wymagana wartość pw = 0, należy wpisać wartość bliską zeru, a następnie powiększyć parametr per o wartość pw. Rys. 20 Schemat układu różniczkującego 1.6. Zadanie 6 Dokonać analizy czasowej i częstotliwościowej szeregowego obwodu RLC pokazanego na rys. 21. W dziedzinie czasu zaobserwować napięcie na kondensatorze na tle napięcia zasilającego. W dziedzinie częstotliwości wykreślić napięcie na kondensatorze, rezystancji oraz indukcyjności. Parametry źródła impulsowego: AC = 1 V, V1 = 1 V, V2 = 0 V, TD = 40 ms, TR = 0, TF = 0, PW = 40 ms, PER = 80 ms (unipolarna fala prostokątna). Ustawienia analizy czasowej Transient: Print Step = 5 us, Final Time = 500 ms, 17

18 Ustawienia analizy częstotliwościowej: AC Sweep Type - Decade, Pts/Decade =1000, Start Frequency = 0.01 Hz, End Freguency = 10 khz. Rys. 21 schemat szeregowego obwodu RLC W sprawozdaniu należy: - udowodnić matematycznie i fizycznie, że układ z rys. 21 jest oscylacyjny, - wyznaczyć analitycznie częstotliwość rezonansową układu i następnie porównać z częstotliwością rezonansową uzyskaną z symulacji. Wskazówka Częstotliwość rezonansową można odczytać przez kliknięcie na ikonie następnie zaznaczając odpowiedni wykres w programie Probe i klikając na ikonie odczytać wartość maksymalną. a 2. Pytania i zagadnienia kontrolne 1. Rodzaje podstawowych analiz w programie PSpice oraz krótka ich charakterystyka. 2. Zasada działania integratora i układu różniczkującego. 3. Podstawowe wielkości charakteryzujące wzmacniacz operacyjny. 4. Zasady analizy obwodów zawierających wzmacniacz operacyjny. 18

19 3. Dodatek 3.1. Krótki opis programu Schematics Ikony listwy narzędziowej Ikona Nowy schemat (New) Otwórz istniejący schemat (Open ) Zapisz (Save) Drukuj (Print) Wytnij (Cut) Kopiuj (Copy) Wklej (Paste) Cofnij (Undo) Ponów (Redo) Odśwież ekran (Redraw) Powiększ (Zoom In) Pomniejsz (Zoom Out) Powiększ obszar (Zoom Area) Powiększ na całą stronę (Zoom to Fit Page) Rysuj połączenie (Draw Wire) Rysuj magistralę (Draw Bus) Opis Rysuj blok w edytorze schematów (Draw Block) Wybranie dowolnej części z dostępnych bibliotek (Get New Part) Szybki wybór ostatnio używanych elementów (Get Recent Part) Deklaracja atrybutów elementu (Edit Attributes) Uruchomienie edytora symboli (Edit Symbol) Ustawianie parametrów analiz (Setup Analysis) Uruchomienie symulacji (Simulate) Lista wyboru koloru przebiegu wskazywanego markerem 19

20 Umieszczenie na schemacie znacznika napięciowego (Voltage Marker) Umieszczenie na schemacie znacznika prądowego (Current Marker) Wyświetlanie napięć stałych (Enable Bias Voltage Display) Wyświetlanie napięć stałych w zaznaczonej części układu Wyświetlanie prądów stałych (Enable Bias Current Display) Wyświetlanie prądów stałych w zaznaczonej części układu Rysuj krzywą (Draw Arc) Rysuj ramkę (Draw Box) Rysuj okrąg (Draw Circle) Rysuj krzywą łamaną (Draw Polyline) Rysuj pole tekstowe (Draw Text) Rysuj ramkę z tekstem (Draw Text Box) Wstaw obrazek (Insert Picture) Rys. 22 Okno edytora Schematics 20

21 Opis wybranych poleceń menu programu File grupuje polecenia służące do obsługi plików zawierających dane schematów oraz bibliotek elementów. Edit Library otwarcie edytora biblioteki (służy do graficznej obróbki tworzonych elementów), Symbolize umożliwia wygenerowanie elementu, który zadany został w postaci opisu jako czarna skrzynka, Reports - wygenerowanie raportu o stworzonym schemacie, View Messages podgląd listy błędów i nieprawidłowości wykrytych w czasie tworzenia projektu i symulacji. Edit grupuje polecenia służące do edycji schematu i obsługi schowka. Attributes komenda ta pozwala na otwarcie okna dialogowego danego elementu i zmianę jego parametrów. Do edycji przeznaczone są jedynie te atrybuty przy których nie znajduje się znak *, Label nadanie lub modyfikacja etykiety elementu lub połączenia, Model uaktywnienie wyświetlania parametrów modelu wybranego elementu, Stimulus powoduje otwarcie programu Stimulus służącego do edycji sygnałów źródeł zasilających, Symbol powoduje otwarcie edytora bibliotek dla wcześniej wybranego elementu, Graphich proprteis graficzne właściwości elementu, Views służy do umieszczania alternatywnych bloków na schemacie, Convert Block pozwala na zapamiętanie w jednej z dostępnych bibliotek zadeklarowany wcześniej podobwód, Rotate powoduje obrót zaznaczonego elementu o kąt prosty, Flip umożliwia uzyskanie lustrzanego odbicia wybranych elementów, Align Horizontal powoduje uporządkowanie zaznaczonych elementów w poziomie, Align Vertical uporządkowanie zaznaczonych elementów w pionie, Replace powoduje powtórne umieszczenie na schemacie ostatnio używanego elementu w odstępach określonych w opcjach, Find - umożliwia znalezienie określonego elementu. Draw grupuje polecenia służące do rozmieszczania na schemacie elementów i przewodów. Umożliwia również rysowanie łuków, kół prostokątów, krzywych oraz wklejanie rysunków stworzonych w innych edytorach graficznych. Repeat powtórzenie ostatnio wykonywanej czynności, Place Part umieszczenie wybranego elementu na schemacie, Wire rysowanie połączeń elementów, Bus połączenie elementów za pomocą magistrali danych, Block tworzenie bloku schematu, Get New Part podgląd, przeglądanie bibliotek elementów, Rewire przesunięcie zaznaczonego połączenia bez konieczności rozłączania obwodu. 21

22 Navigate grupuje polecenia służące do edycji schematu składającego się z wielu stron oraz do edycji schematu hierarchicznego. Previous Page przejście do poprzedniej strony schematu wielostronicowego, Next Page przejście do następnej strony schematu, Select Page umożliwia wybór jednej ze stron całego dokumentu, Create Page powoduje utworzenie nowej strony schematu, Delete Page usunięcie wybranej strony schematu, Copy Page skopiowanie wybranej strony całego schematu, Edit Page Info edycja etykiety strony schematu, Edit Page Instance edycja obwodu, Edit Schematic Definition edycja schematu ogólnego, Push jeśli schemat został stworzony w formie blokowej, komenda ta powoduje przejście do układu w wybranym bloku, Pop przejście ze schematu blokowego o jeden poziom wyżej, Top przejście ze schematu blokowego do początkowego, Where opis struktury hierarchicznej tworzonego schematu. View grupuje polecenia służące do podglądu opracowywanego schematu. Fit dopasowywanie aktywnego wykresu do wielkości ekranu, In pomniejszenie okna, Out powiększenie okna, Area powiększenie wybranego wycinka charakterystyki, Previous powrót do poprzedniej charakterystyki, Entire Page pokazanie na ekranie całej strony schematu, Redraw odświeżanie ekranu, Pan New Center wyznaczenie nowego środka wyświetlanego okna, Toolbars wybór grupy ikon w pasku narzędziowym. Options umożliwia dowolne skonfigurowanie według własnych potrzeb wyglądu oraz funkcji edytora Schematics. Display Options pozwala na ustawienie podstawowych funkcji pulpitu roboczego takich jak: załączanie i wyłączenie siatki, dociąganie elementów do siatki itp., Page Size ustawienia rozmiaru strony, Auto-Repeat uaktywnienie automatycznego powtarzania wyboru ostatniego aktywnego elementu i umieszczenie go na ekranie w zadanym odstępie, Auto-Naming automatyczne numerowanie umieszczanych na schemacie elementów, Editor Configuration konfiguracja edytora (można dowolnie zadeklarować wielkość obszaru roboczego, biblioteki które będą uaktywniane w momencie ładowania programu), Display preferences pozwala na odpowiedni dobór potrzebnych oznaczeń, które mają się znaleźć zarówno na ekranie jak i w czasie wydruku schematu roboczego, Pan&Zoom ustawienia wielkości powiększania schematu, 22

23 Restricted Operations ustalenie operacji niedozwolonych dla programu Schematics, Translators generacja formatu używanego przez inne programy symulacyjne. Analysis polecenia tej grupy odnoszą się bezpośrednio do operacji związanych z przygotowaniem układu i wykonaniem analizy. Electrical Rule Check powoduje sprawdzenie prawidłowości połączeń elektrycznych, Create Netlist stworzenie listy połączeń elementów układu, Edit Stimuli uaktywnienie edytora sygnałów źródeł, Setup umożliwia ustawienie typu analizy oraz jej parametrów, Library and Include Files powoduje otwarcie okna służącego do połączeń bibliotek modeli z tekstowym opisem symulowanego układu, Simulate uruchomienie symulacji aktywnego układu, Probe Setup ustawienie okna dialogowego Probe, Run Probe uruchomienie programu Probe, jeśli dla aktywnego schematu istnieje plik *.dat będący wynikiem symulacji, Examine Netlist podgląd listy połączeń układu, Examine Output podgląd pliku wyjściowego, Display results on schamtics wyświetla wyniki na schemacie. Tools Polecenia menu Tools służą głównie do zmiany układu na inne rodzaje projektów przeznaczonych dla innych programów. Przykładem tego może być tworzenie spisu elementów dla programu służącego do tworzenia płyt drukowanych lub innego programu wspomagającego projektowanie układów elektronicznych. Za pomocą polecenia Tools można również tworzyć podobwody dla budowanych układów. Package uruchamia okno dialogowe służące do pogrupowania układu przez odpowiednie oznaczenie elementów przed generowaniem płytki, Create Layout Netlist tworzy listę połączeń całego projektu z przygotowaniem do tworzenia płytki w programie PC Board, Run Layout Editor uruchomienie programu PC Board służącego do generacji połączeń dla płytek drukowanych, Back Annotate przeprowadzenie przypisania pliku ECO dla tworzonego projektu, Browse Back Annotation Log otwarcie pliku z adnotacją przypisania zawartą w bibliotekach, Configure Layout Editor wybór edytora do tworzenia PC Board, Browse Netlist uaktywnienie stworzonego spisu elementów dla schematu na podstawie rodzaju wybranego programu, View Package Definition wyświetla opis obudowy aktualnie wybranego elementu, Cross Probe Layout wyświetla wybrane elementy lub przewody w liście połączeń elementów drukowanych, Create Subcircuit stworzenie podobwodu z narysowanego schematu. Stworzony w ten sposób nowy element ma nazwę otwartego okna dialogowego z rozrzeszeniem *.sub. Dzięki temu można dowolnie tworzyć nowe elementy lub 23

24 całe ich grupy, a następnie w bardzo łatwy i wygodny sposób łączyć je ustalając bloki, Run Optimizer uaktywnia program optymalizacji układów elektronicznych, Use Optimimized Params powoduje wpisanie w miejsce wartości nominalnych dla wybranego elementu wartości uzyskanych w procesie optymalizacji. Markers umożliwia umieszczenie na schemacie układu specjalnych znaczników, które powodują automatyczne wyświetlanie charakterystyk w programie Probe. Mark Voltage/Level wybór znacznika napięciowego, Mark Voltage Differential umożliwia wybór dwóch znaczników wyświetlających różnicę sygnałów napięciowych, Mark Current into Pin znacznik wartości prądu. Musi być on umieszczony na schemacie bezpośrednio w węźle, dla którego ma być wyświetlony przebieg prądu, Mark Advanced wybór rodzaju znaczników zaawansowanych, Clear All usunięcie znaczników z aktywnego schematu, Show All ukazuje w Probe charakterystyki dla wszystkich stron aktywnego projektu, Show Selected wyświetla w Probe przebiegi dla miejsc oznaczonych przez znaczniki na aktywnej stronie schematu. dla wybranego elementu wartości uzyskanych w procesie optymalizacji. Windows polecenia uporządkowania okien projektów. Help szybka pomoc. 24

25 3.2. Krótki opis programu Probe Rys. 23 Okno programu Probe Ważniejsze ikony listwy narzędziowej Kreślenie osi X w skali logarytmicznej (Log X Axis) Kreślenie osi Y w skali logarytmicznej (Log Y Axis) Wykonanie analizy Fouriera (Fourier) Dodanie następnego wykresu (Add Trace) Uruchomienie Perfomance Analysis (Perfomance Analysis) Kreślenie funkcji ogólnych (Eval Goal Function) Edytor dialogu tekstowego (Text Label) 25

26 Uaktywnienie kursorów (Toggle cursor) Odczyt wartości wierzchołka maksimum funkcji (Cursor Peak) Odczyt wartości wierzchołka minimum funkcji (Cursor Through) Nachylenie wykresu funkcji (Cursor Slope) Odczyt wartości minimalnej funkcji (Cursor Min) Odczyt wartości maksymalnej funkcji (Cursor Max) Odszukiwanie zadanego punktu (Cursor Point) Odszukanie następnego przejścia w sygnale cyfrowym (Cursor Next Tran) Odszukanie poprzedniego przejścia w sygnale cyfrowym (Cursor Prev Tran) Poszukiwanie kursora (Cursor Serach) Oznaczenie kursora etykietą z wartością przebiegu (Mark Label) Zaznaczenie punktów danych (Mark Data points) Uruchomienie aktualnej symulacji (Run Command) Zatrzymanie symulacji (Pause Command) Opis wybranych (ważniejszych) poleceń menu programu File grupuje polecenia służące do obsługi plików zawierających dane dotyczące wyników symulacji modeli układów. Open otwarcie pliku danych wygenerowanego w wyniku symulacji, Append dodanie pliku danych *.dat do otwartego pliku (możliwe tylko dla takiej samej analizy), Close zamknięcie pliku danych, Open Simulation otwarcie pliku do przeprowadzenia symulacji, Close Simulation zamknięcie pliku z symulacją, 26

27 Print drukowanie, Page Setup - ustawienia strony, Printer Setup wybór ustawień drukarki, Log Commands zapamiętanie czynności wykonywanych w czasie analizy graficznej, Run Commands odtworzenie zapamiętanych czynności, Exit powoduje wyjście z programu Probe. Edit grupuje polecenia służące do edycji obiektów graficznych. Cut usunięcie wybranego elementu lub charakterystyki, Copy kopiowanie wybranej charakterystyki lub zaznaczonego elementu, Paste wklejanie zawartości schowka, Delete usunięcie wybranego elementu, Modify Object modyfikacja charakterystyki przez zastąpienie jej innym przebiegiem. View grupuje polecenia służące do wyglądu okna Probe oraz paska narzędziowego. Simulate grupuje polecenia związane z symulacją układów z poziomu programu Probe. Trace grupuje polecenia umożliwiające edycję rysunków, tworzenie makrodefinicji. Add Trace wybór charakterystyki do wyświetlania na ekranie, Delete All Traces powoduje usunięcie wszystkich charakterystyk z wykresu, Undelete Traces umożliwia unieważnienie polecenia usunięcia charakterystyk z wykresu, Fourier uruchomienie analizy Fouriera, Performance Analysis przeprowadzenie analizy charakterystyki na podstawie zmiany jednego z parametrów, Cursor uaktywnienie opcji kursora, Display włączenie kursora, Freeze zablokowanie kursora w miejscu, Peak przeniesienie kursora na sąsiedni wierzchołek, Trough umieszczenie kursora w sąsiedniej dolinie wykresu, Slope przeniesienie kursora na sąsiednie zbocze, Min odnalezienie minimum charakterystyki względem osi Y, Max odnalezienie maksimum charakterystyki względem osi Y, Point przemieszczenie kursora do następnego punktu, dla którego były przeprowadzone obliczenia, Search Commands odszukanie parametrów dla zadanej przez użytkownika funkcji, Next Transition odnajduje następną zmianę stanu dla aktywnej charakterystyki, 27

28 Previous Transition odszukuje poprzednią zmianę stanu dla aktywnej charakterystyki, Macros deklaracja złożonej operacji z możliwością jej wielokrotnego wykorzystania, Goal Functions wybór funkcji celu, Eval Goal Function umożliwia stworzenie funkcji celu dla wybranej charakterystyki. Plot polecenia służące do sposobu określenia wyświetlania charakterystyk. Axis Settings ustawienia osi X,Y oraz siatki na wyświetlanych wykresach, Add Y Axis dodanie osi Y do istniejącej charakterystyki, Delete Y Axis powoduje usunięcie aktywnej osi Y, Add Plot to Window dodanie wykresu do istniejącego okna, Delete Plot usunięcie aktywnego wykresu, Unsynchronize X Axis wyświetlanie wykresów dla różnych wartości osi X. Wybór rodzaju analizy dla której wykreślone zostaną charakterystyki, Digital Size umożliwia ustawienie rozmiaru okna dla wykresów układów cyfrowych, Label naniesienie etykiet na wykresie w różnych postaciach, Text opis tekstowy charakterystyki, Line oznaczenie linii na przebiegu, Poly-line opis w postaci krzywej, Arrow umieszczenie strzałek, Box umieszczenie elementu prostokątnego na charakterystyce, Circle oznaczenie wybranych części w postaci koła, Elipse oznaczenie wybranych części w postaci elipsy, Mark opis współrzędnych punktów, w których umieszczony jest kursor, AC umożliwia uzyskanie przebiegów obrazujących wyniki analizy zmiennoprądowej, DC umożliwia uzyskanie przebiegów obrazujących wizualizację wyników analizy stałoprądowej, Transient pozwala na wyświetlenie na ekranie przebiegów uzyskanych w analizie czasowej. Tools grupuje polecenia związane z ustawieniami, skrótami klawiaturowymi itp. Programu Probe. Window grupuje polecenia uporządkowania okien z charakterystykami. Title nadanie/zmiana nazwy pliku z charakterystyką, Display Control ustawienie preferencji wyświetlanych charakterystyk, Copy to Clipboard skopiowanie charakterystyki do schowka (istnieje możliwość odwrócenia kolorów). 28

29 3.3 Źródła napięcia/prądu dostępne w programie Schematics. Symbol Oznaczenie VDC źródło napięcia stałego, DC składowa stała VSCRC źródło napięcia stałego lub zmiennego DC składowa stała, AC amplituda (AC Sweep) VAC źródła napięcia sinusoidalnego wykorzystywane w analizach DC, AC DC składowa stała, ACMAG amplituda, ACPHASE - faza VSIN źródło przebiegu sinusoidalnego DC składowa stała, AC amplituda (AC Sweep), VOFF składowa stała przebiegu sinusoidalnego (w analizie czasowej) VAMPL amplituda przebiegu sinusoidalnego (w analizie czasowej), FREQ częstotliwość, TD opóźnienie, DF - tłumienie VPULSE źródło napięcia impulsowego (opis parametrów na rys. 12 i rys. 13) VPWL źródło napięciowe przebiegów liniowych DC składowa stała, AC amplituda (AC Sweep), T1,V1, T2, V2.. czasy trwania i wartości poszczególnych przebiegów liniowych VSTIM źródło napięcia definiowane w programie Stimulus Editor Źródła prądu mają podobne oznaczenia jak napięciowe, należy tylko zmienić pierwszą literę symbolu z V na I. 29

30 4. Literatura [1] Baranowski K., Welo A.: Symulacja układów elektronicznych. Warszawa, Mikom, [2] Król A., Moczko J.: Symulacja i optymalizacja układów elektronicznych. Poznań, Nakom, [3] Dobrowolski A.: Pod maską SPICE A. Wydawnictwo BTC, Warszawa, [4] MicroSim Corrporation: Circuit Analysis User s Guide, version 9.0. [5] Lipiński W.: Wspomagana komputerowo analiza obwodów elektronicznych. Zachodniopomorskie Centrum Edukacyjne w Szczecinie, Szczecin, [6] Lipiński W.: Teoria obwodów elektrycznych w programach Mathcad, PSpice. Zachodniopomorskie Centrum Edukacyjne w Szczecinie, Szczecin, [7] Osiowski J., Szabatin J.: Podstawy teorii obwodów. Tom II i III, WNT, [8] Bolkowski S.: Teoria obwodów elektrycznych. WNT, Wymagania BHP Warunkiem przystąpienia do praktycznej realizacji ćwiczenia jest zapoznanie się z instrukcją BHP i instrukcją przeciw pożarową oraz przestrzeganie zasad w nich zawartych. Wybrane urządzenia dostępne na stanowisku laboratoryjnym mogą posiadać instrukcje stanowiskowe. Przed rozpoczęciem pracy należy zapoznać się z instrukcjami stanowiskowymi wskazanymi przez prowadzącego. W trakcie zajęć laboratoryjnych należy przestrzegać następujących zasad. Sprawdzić, czy urządzenia dostępne na stanowisku laboratoryjnym są w stanie kompletnym, nie wskazującym na fizyczne uszkodzenie. Sprawdzić prawidłowość połączeń urządzeń peryferyjnych. Jeżeli istnieje taka możliwość, należy dostosować warunki stanowiska do własnych potrzeb, ze względu na ergonomię. Monitor komputera ustawić w sposób zapewniający stałą i wygodną obserwację dla wszystkich członków zespołu. Załączenie komputera może się odbywać po wyrażeniu zgody przez prowadzącego. Zabronione jest dokonywanie jakichkolwiek przełączeń w urządzeniach oraz wymiana elementów składowych pod napięciem. Konfiguracja sprzętu (np. konfiguracja systemu operacyjnego, ustawienie parametrów monitora) może się odbywać wyłącznie w porozumieniu z prowadzącym zajęcia. W trakcie pracy z komputerem zabronione jest spożywanie posiłków i picie napojów. W przypadku zaniku napięcia zasilającego należy niezwłocznie wyłączyć komputer i monitor z sieci elektrycznej. 30

31 Stwierdzone wszelkie braki w wyposażeniu stanowiska oraz nieprawidłowości w funkcjonowaniu sprzętu należy przekazywać prowadzącemu zajęcia. W przypadku zakończenia pracy należy zakończyć sesję przez wydanie polecenia wylogowania. Zamknięcie systemu operacyjnego może się odbywać tylko na wyraźne polecenie prowadzącego. 31

ZASTOSOWANIE INFORMATYKI W ELEKTROTECHNICE

ZASTOSOWANIE INFORMATYKI W ELEKTROTECHNICE Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Metrologii Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu ZASTOSOWANIE INFORMATYKI W ELEKTROTECHNICE Kod przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Zajęcia 10. PSpice Komputerowa symulacja układów elektronicznych (analogowych i cyfrowych) Pspice Schematic evaluation version 9.1

Zajęcia 10. PSpice Komputerowa symulacja układów elektronicznych (analogowych i cyfrowych) Pspice Schematic evaluation version 9.1 Zajęcia 10 PSpice Komputerowa symulacja układów elektronicznych (analogowych i cyfrowych) Pspice Schematic evaluation version 9.1 SPICE 2G.6 powstał na Uniwersytecie Berkeley w 1984 roku ostatnia wersja

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY KATEDRA AUTOMATYKI I ELEKTRONIKI 1. Wybrane zastosowania diod półprzewodnikowych Materiały pomocnicze do pracowni specjalistycznej z przedmiotu: Systemy CAD

Bardziej szczegółowo

Badanie diody półprzewodnikowej

Badanie diody półprzewodnikowej Badanie diody półprzewodnikowej Symulacja komputerowa PSPICE 9.1 www.pspice.com 1. Wyznaczanie charakterystyki statycznej diody spolaryzowanej w kierunku przewodzenia Rysunek nr 1. Układ do wyznaczania

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK FILTRÓW BIERNYCH. (komputerowe metody symulacji)

WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK FILTRÓW BIERNYCH. (komputerowe metody symulacji) WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK FILTRÓW BIERNYCH (komputerowe metody symulacji) Zagadnienia: Filtr bierny, filtry selektywne LC, charakterystyka amplitudowo-częstotliwościowa, fazowo-częstotliwościowa, przebiegi

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY KATEDRA AUTOMATYKI I ELEKTRONIKI 3. Podstawowe układy wzmacniaczy tranzystorowych Materiały pomocnicze do pracowni specjalistycznej z przedmiotu: Systemy CAD

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA LABORATORIUM TECHNIK INFORMACYJNYCH

INSTRUKCJA LABORATORIUM TECHNIK INFORMACYJNYCH INSTRUKCJA LABORATORIUM TECHNIK INFORMACYJNYCH WPROWADZENIE DO PROGRAMU PSPICE Autor: Tomasz Niedziela, Strona /9 . Uruchomienie programu Pspice. Z menu Start wybrać Wszystkie Programy Pspice Student Schematics.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie Podstawowe prawa obwodów prądu stałego symulacja komputerowa

Ćwiczenie Podstawowe prawa obwodów prądu stałego symulacja komputerowa INSTYTUT SYSTEMÓW INŻYNIERII ELEKTRYCZNE TEORIA OWODÓW ELEKTRYCZNYCH LAORATORIUM Ćwiczenie Podstawowe prawa obwodów prądu stałego symulacja uterowa Grupa nr:. Zespół nr:. Skład zespołu: 1. 2. 3. 4. 5.

Bardziej szczegółowo

Analiza komputerowa pracy wzmacniacza tranzystorowego jednostopniowego za pomocą programu PSpice wersja EDU.

Analiza komputerowa pracy wzmacniacza tranzystorowego jednostopniowego za pomocą programu PSpice wersja EDU. Analiza komputerowa pracy wzmacniacza tranzystorowego jednostopniowego za pomocą programu PSpice wersja EDU. ZADANIA DO WYKONANIA: I. Przeprowadzić analizę czasową wzmacniacza klasy A w układzie OE z tranzystorem

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1 Podstawy opisu i analizy obwodów w programie SPICE

Ćwiczenie 1 Podstawy opisu i analizy obwodów w programie SPICE Ćwiczenie 1 Podstawy opisu i analizy obwodów w programie SPICE Cel: Zapoznanie ze składnią języka SPICE, wykorzystanie elementów RCLEFD oraz instrukcji analiz:.dc,.ac,.tran,.tf, korzystanie z bibliotek

Bardziej szczegółowo

Badanie tranzystora bipolarnego

Badanie tranzystora bipolarnego Spis ćwiczeń: Badanie tranzystora bipolarnego Symulacja komputerowa PSPICE 9.1 www.pspice.com 1. Charakterystyka wejściowa tranzystora bipolarnego 2. Wyznaczanie rezystancji wejściowej 3. Rysowanie charakterystyk

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY KATEDRA AUTOMATYKI I ELEKTRONIKI 2. Układy zasilania tranzystorów. Źródła prądowe. Materiały pomocnicze do pracowni specjalistycznej z przedmiotu: Systemy CAD

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE METODY SYMULACJI W ELEKTROTECHNICE I ELEKTRONICE. ZASADA DZIAŁANIA PROGRAMU MICRO-CAP

KOMPUTEROWE METODY SYMULACJI W ELEKTROTECHNICE I ELEKTRONICE. ZASADA DZIAŁANIA PROGRAMU MICRO-CAP KOMPUTEROWE METODY SYMULACJI W ELEKTROTECHNICE I ELEKTRONICE. ZASADA DZIAŁANIA PROGRAMU MICRO-CAP Wprowadzenie. Komputerowe programy symulacyjne dają możliwość badania układów elektronicznych bez potrzeby

Bardziej szczegółowo

1. Opis okna podstawowego programu TPrezenter.

1. Opis okna podstawowego programu TPrezenter. OPIS PROGRAMU TPREZENTER. Program TPrezenter przeznaczony jest do pełnej graficznej prezentacji danych bieżących lub archiwalnych dla systemów serii AL154. Umożliwia wygodną i dokładną analizę na monitorze

Bardziej szczegółowo

Filtry aktywne filtr środkowoprzepustowy

Filtry aktywne filtr środkowoprzepustowy Filtry aktywne iltr środkowoprzepustowy. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest praktyczne poznanie właściwości iltrów aktywnych, metod ich projektowania oraz pomiaru podstawowych parametrów iltru.. Budowa

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO ŚRODOWISKA SCICOS

WPROWADZENIE DO ŚRODOWISKA SCICOS Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki WPROWADZENIE DO ŚRODOWISKA SCICOS Materiały pomocnicze do ćwiczeń laboratoryjnych Oryginał: Modeling and Simulation in Scilab/Scicos Stephen L.

Bardziej szczegółowo

schematic nmos_tb nmos_test ADE L Session-->Load State Cellview przejściowa Virtuoso Visualization & Analysis

schematic nmos_tb nmos_test ADE L Session-->Load State Cellview przejściowa Virtuoso Visualization & Analysis 1. Odczyt transkonduktancji gm 1. Uruchom środowisko Cadence 2. Otwórz symulację charakterystyki przejściowej z poprzednich zajęć. 1. Otwórz widok schematic celki nmos_tb (lub nmos_dc) z Twojej biblioteki

Bardziej szczegółowo

Spis treści JĘZYK C - ŚLEDZENIE WYKONANIA PROGRAMU, DEBUGGER. Informatyka 1. Instrukcja do pracowni specjalistycznej z przedmiotu

Spis treści JĘZYK C - ŚLEDZENIE WYKONANIA PROGRAMU, DEBUGGER. Informatyka 1. Instrukcja do pracowni specjalistycznej z przedmiotu Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Metrologii Instrukcja do pracowni specjalistycznej z przedmiotu Informatyka 1 Kod przedmiotu: ES1D200 009 (studia stacjonarne)

Bardziej szczegółowo

Projektowania Układów Elektronicznych CAD Laboratorium

Projektowania Układów Elektronicznych CAD Laboratorium Projektowania Układów Elektronicznych CAD Laboratorium ĆWICZENIE NR 3 Temat: Symulacja układów cyfrowych. Ćwiczenie demonstruje podstawowe zasady analizy układów cyfrowych przy wykorzystaniu programu PSpice.

Bardziej szczegółowo

Laboratorium KOMPUTEROWE PROJEKTOWANIE UKŁADÓW

Laboratorium KOMPUTEROWE PROJEKTOWANIE UKŁADÓW Laboratorium KOMPUTEROWE PROJEKTOWANIE UKŁADÓW SYMULACJA UKŁADÓW ELEKTRONICZNYCH Z ZASTOSOWANIEM PROGRAMU SPICE Opracował dr inż. Michał Szermer Łódź, dn. 03.01.2017 r. ~ 2 ~ Spis treści Spis treści 3

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka

Politechnika Białostocka Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: ELEKTRONIKA EKS1A300024 ZASTOSOWANIE WZMACNIACZY OPERACYJNYCH W UKŁADACH

Bardziej szczegółowo

Ćw. 0: Wprowadzenie do programu MultiSIM

Ćw. 0: Wprowadzenie do programu MultiSIM Ćw. 0: Wprowadzenie do programu MultiSIM Wstęp Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z programem MultiSIM przeznaczonym do analiz i symulacji działania układów elektronicznych. Zaznajamianie się z tym programem

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do programu MultiSIM

Wprowadzenie do programu MultiSIM Ćw. 1 Wprowadzenie do programu MultiSIM 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z programem MultiSIM służącym do symulacji działania układów elektronicznych. Jednocześnie zbadane zostaną podstawowe

Bardziej szczegółowo

Zastosowania liniowe wzmacniaczy operacyjnych

Zastosowania liniowe wzmacniaczy operacyjnych UKŁADY ELEKTRONICZNE Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Zastosowania liniowe wzmacniaczy operacyjnych Laboratorium Układów Elektronicznych Poznań 2008 1. Cel i zakres ćwiczenia Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

Skróty klawiaturowe w systemie Windows 10

Skróty klawiaturowe w systemie Windows 10 Skróty klawiaturowe w systemie Windows 10 Skróty klawiaturowe to klawisze lub kombinacje klawiszy, które zapewniają alternatywny sposób na wykonanie czynności zwykle wykonywanych za pomocą myszy. Kopiowanie,

Bardziej szczegółowo

III. Przebieg ćwiczenia. 1. Generowanie i wizualizacja przebiegów oraz wyznaczanie ich podstawowych parametrów

III. Przebieg ćwiczenia. 1. Generowanie i wizualizacja przebiegów oraz wyznaczanie ich podstawowych parametrów POLITECHNIKA RZESZOWSKA KATEDRA METROLOGII I SYSTEMÓW DIAGNOSTYCZNYCH LABORATORIUM GRAFICZNE ŚRODOWISKA PROGRAMOWANIA S.P. WPROWADZENIE DO UŻYTKOWANIA ŚRODOWISKA VEE (1) I. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 11. Podstawy akwizycji i cyfrowego przetwarzania sygnałów. Program ćwiczenia:

Ćwiczenie 11. Podstawy akwizycji i cyfrowego przetwarzania sygnałów. Program ćwiczenia: Ćwiczenie 11 Podstawy akwizycji i cyfrowego przetwarzania sygnałów Program ćwiczenia: 1. Konfiguracja karty pomiarowej oraz obserwacja sygnału i jego widma 2. Twierdzenie o próbkowaniu obserwacja dwóch

Bardziej szczegółowo

BADANIE ELEMENTÓW RLC

BADANIE ELEMENTÓW RLC KATEDRA ELEKTRONIKI AGH L A B O R A T O R I U M ELEMENTY ELEKTRONICZNE BADANIE ELEMENTÓW RLC REV. 1.0 1. CEL ĆWICZENIA - zapoznanie się z systemem laboratoryjnym NI ELVIS II, - zapoznanie się z podstawowymi

Bardziej szczegółowo

Symulacje inwertera CMOS

Symulacje inwertera CMOS Rozdział: Przygotowanie środowiska Symulacje inwertera CMOS * punktu opcjonalne 1 Przygotowanie środowiska 1. Uruchom komputer w systemie Linux (opensuse)*. 2. Otwórz konsole wykonując następujące kroki*

Bardziej szczegółowo

Spis treści JĘZYK C - ZAGNIEŻDŻANIE IF-ELSE, OPERATOR WARUNKOWY. Informatyka 1. Instrukcja do pracowni specjalistycznej z przedmiotu

Spis treści JĘZYK C - ZAGNIEŻDŻANIE IF-ELSE, OPERATOR WARUNKOWY. Informatyka 1. Instrukcja do pracowni specjalistycznej z przedmiotu Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Metrologii Instrukcja do pracowni specjalistycznej z przedmiotu Informatyka Kod przedmiotu: ESC00 009 (studia stacjonarne)

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITEHNIKA BIAŁOSTOKA WYDZIAŁ ELEKTRYZNY KATEDRA AUTOMATYKI I ELEKTRONIKI 5. Wzmacniacze mocy Materiały pomocnicze do pracowni specjalistycznej z przedmiotu: Systemy AD w elektronice TS1422 380 Opracował:

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 3.3 Pasek narzędziowy

SPIS TREŚCI. 3.3 Pasek narzędziowy SPIS TREŚCI Od Autora 1. WPROWADZENIE 1.1 Czym jest ST6Realizer 1.2 Wersje programu ST6Realizer 1.2.1 ST6Realizer v.2.10 1.2.2 ST6Realizer v.2.20 1.2.3 Realizer II wersja 4.0 1.2.4 Realizer Bronze V.4.00d

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie. 1.1 Uruchamianie AutoCAD-a 14. 1.2 Ustawienia wprowadzające. Auto CAD 14 1-1. Aby uruchomić AutoCada 14 kliknij ikonę

1. Wprowadzenie. 1.1 Uruchamianie AutoCAD-a 14. 1.2 Ustawienia wprowadzające. Auto CAD 14 1-1. Aby uruchomić AutoCada 14 kliknij ikonę Auto CAD 14 1-1 1. Wprowadzenie. 1.1 Uruchamianie AutoCAD-a 14 Aby uruchomić AutoCada 14 kliknij ikonę AutoCAD-a 14 można uruchomić również z menu Start Start Programy Autodesk Mechanical 3 AutoCAD R14

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 11. Metody symulacji komputerowej w elektrotechnice i elektronice

Ćwiczenie nr 11. Metody symulacji komputerowej w elektrotechnice i elektronice Cel ćwiczenia. W trakcie tego laboratorium zapoznasz się z podstawami komputerowego projektowania i symulacji układów elektronicznych. Wykorzystamy do tego celu program Micro-cap w wersji 7.2. Ze strony

Bardziej szczegółowo

1. Przekrój poprzeczny tranzystora nmos. Uzupełnij rysunek odpowiednimi nazwami domieszek (n lub p). S G D

1. Przekrój poprzeczny tranzystora nmos. Uzupełnij rysunek odpowiednimi nazwami domieszek (n lub p). S G D 1. Przekrój poprzeczny tranzystora nmos. Uzupełnij rysunek odpowiednimi nazwami domieszek (n lub p). S G D 2. Analiza wielkosygnałowa Przygotowanie środowiska 1. Uruchom komputer w systemie Linux (opensuse).

Bardziej szczegółowo

Dynamiczne badanie wzmacniacza operacyjnego- ćwiczenie 8

Dynamiczne badanie wzmacniacza operacyjnego- ćwiczenie 8 Dynamiczne badanie wzmacniacza operacyjnego- ćwiczenie 8 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest dynamiczne badanie wzmacniacza operacyjnego, oraz zapoznanie się z metodami wyznaczania charakterystyk częstotliwościowych.

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka amplitudowa i fazowa filtru aktywnego

Charakterystyka amplitudowa i fazowa filtru aktywnego 1 Charakterystyka amplitudowa i fazowa filtru aktywnego Charakterystyka amplitudowa (wzmocnienie amplitudowe) K u (f) jest to stosunek amplitudy sygnału wyjściowego do amplitudy sygnału wejściowego w funkcji

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ELEKTRONIKI

LABORATORIUM ELEKTRONIKI INSTYTUT NAWIGACJI MOSKIEJ ZAKŁD ŁĄCZNOŚCI I CYBENETYKI MOSKIEJ AUTOMATYKI I ELEKTONIKA OKĘTOWA LABOATOIUM ELEKTONIKI Studia dzienne I rok studiów Specjalności: TM, IM, PHiON, AT, PM, MSI ĆWICZENIE N 10

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym.

Ćwiczenie 1. Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym. Ćwiczenie 1 Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym. Środowisko symulacyjne Symulacja układu napędowego z silnikiem DC wykonana zostanie w oparciu o środowisko symulacyjne

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4: PIERWSZE KROKI

Rozdział 4: PIERWSZE KROKI Rozdział 4: PIERWSZE KROKI 4. Pierwsze kroki 4.1. Uruchomienie programu Program najłatwiej uruchomić za pośrednictwem skrótu na pulpicie, choć równie dobrze możemy tego dokonać poprzez Menu Start systemu

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Program PowerPoint dostarczany jest w pakiecie Office i daje nam możliwość stworzenia prezentacji oraz uatrakcyjnienia materiału, który chcemy przedstawić. Prezentacje

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Obwody prądu sinusoidalnego jednofazowego"

Ćwiczenie: Obwody prądu sinusoidalnego jednofazowego Ćwiczenie: "Obwody prądu sinusoidalnego jednofazowego" Opracowane w ramach projektu: "Informatyka mój sposób na poznanie i opisanie świata realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres

Bardziej szczegółowo

Projektowanie układów VLSI-ASIC techniką od szczegółu do ogółu (bottom-up) przy użyciu pakietu CADENCE w technologii UMC 0.18µm

Projektowanie układów VLSI-ASIC techniką od szczegółu do ogółu (bottom-up) przy użyciu pakietu CADENCE w technologii UMC 0.18µm Laboratorium Projektowania Systemów Scalonych Katedra Elektroniki Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie Projektowanie układów VLSI-ASIC techniką od szczegółu do ogółu (bottom-up) przy użyciu pakietu CADENCE

Bardziej szczegółowo

Ploter I-V instrukcja obsługi

Ploter I-V instrukcja obsługi L A B O R A T O R I U M ELEMENTY ELEKTRONICZNE Ploter I-V instrukcja obsługi Opracowali: Grzegorz Gajoch & Piotr Rzeszut REV. 1.0 1. OPIS PROGRAMU Ploter I-V służy do zbierania charakterystyk prądowo napięciowych

Bardziej szczegółowo

1. Instalacja Programu

1. Instalacja Programu Instrukcja obsługi dla programu Raporcik 2005 1. Instalacja Programu Program dostarczony jest na płycie cd, którą otrzymali Państwo od naszej firmy. Aby zainstalować program Raporcik 2005 należy : Włożyć

Bardziej szczegółowo

Gromadzenie danych. Przybliżony czas ćwiczenia. Wstęp. Przegląd ćwiczenia. Poniższe ćwiczenie ukończysz w czasie 15 minut.

Gromadzenie danych. Przybliżony czas ćwiczenia. Wstęp. Przegląd ćwiczenia. Poniższe ćwiczenie ukończysz w czasie 15 minut. Gromadzenie danych Przybliżony czas ćwiczenia Poniższe ćwiczenie ukończysz w czasie 15 minut. Wstęp NI-DAQmx to interfejs służący do komunikacji z urządzeniami wspomagającymi gromadzenie danych. Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Łukasz Januszkiewicz Technika antenowa

Łukasz Januszkiewicz Technika antenowa Instrukcja współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w projekcie Innowacyjna dydaktyka bez ograniczeń zintegrowany rozwój Politechniki Łódzkiej zarządzanie Uczelnią,

Bardziej szczegółowo

Ćw. 0 Wprowadzenie do programu MultiSIM

Ćw. 0 Wprowadzenie do programu MultiSIM Ćw. 0 Wprowadzenie do programu MultiSIM 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z programem MultiSIM słuŝącym do symulacji działania układów elektronicznych. Jednocześnie zbadane zostaną podstawowe

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA KATEDRA NAWIGACJI TECHNICZEJ

AKADEMIA MORSKA KATEDRA NAWIGACJI TECHNICZEJ AKADEMIA MORSKA KATEDRA NAWIGACJI TECHNICZEJ ELEMETY ELEKTRONIKI LABORATORIUM Kierunek NAWIGACJA Specjalność Transport morski Semestr II Ćw. 1 Poznawanie i posługiwanie się programem Multisim 2001 Wersja

Bardziej szczegółowo

Statyczne badanie wzmacniacza operacyjnego - ćwiczenie 7

Statyczne badanie wzmacniacza operacyjnego - ćwiczenie 7 Statyczne badanie wzmacniacza operacyjnego - ćwiczenie 7 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawowymi zastosowaniami wzmacniacza operacyjnego, poznanie jego charakterystyki przejściowej

Bardziej szczegółowo

Wydział Elektryczny Katedra Telekomunikacji i Aparatury Elektronicznej

Wydział Elektryczny Katedra Telekomunikacji i Aparatury Elektronicznej Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Telekomunikacji i Aparatury Elektronicznej Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Przetwarzanie Sygnałów Kod: TS1A400027 Temat ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

EXCEL. Diagramy i wykresy w arkuszu lekcja numer 6. Instrukcja. dla Gimnazjum 36 - Ryszard Rogacz Strona 20

EXCEL. Diagramy i wykresy w arkuszu lekcja numer 6. Instrukcja. dla Gimnazjum 36 - Ryszard Rogacz Strona 20 Diagramy i wykresy w arkuszu lekcja numer 6 Tworzenie diagramów w arkuszu Excel nie jest sprawą skomplikowaną. Najbardziej czasochłonne jest przygotowanie danych. Utworzymy następujący diagram (wszystko

Bardziej szczegółowo

Szybka instrukcja tworzenia testów dla E-SPRAWDZIAN-2 programem e_kreator_2

Szybka instrukcja tworzenia testów dla E-SPRAWDZIAN-2 programem e_kreator_2 Szybka instrukcja tworzenia testów dla E-SPRAWDZIAN-2 programem e_kreator_2 Spis treści: 1. Tworzenie nowego testu. str 2...5 2. Odczyt raportów z wynikami. str 6...7 3. Edycja i modyfikacja testów zapisanych

Bardziej szczegółowo

MentorGraphics ModelSim

MentorGraphics ModelSim MentorGraphics ModelSim 1. Konfiguracja programu Wszelkie zmiany parametrów systemu symulacji dokonywane są w menu Tools -> Edit Preferences... Wyniki ustawień należy zapisać w skrypcie startowym systemu

Bardziej szczegółowo

Oficyna Wydawnicza UNIMEX ebook z zabezpieczeniami DRM

Oficyna Wydawnicza UNIMEX ebook z zabezpieczeniami DRM Oficyna Wydawnicza UNIMEX ebook z zabezpieczeniami DRM Opis użytkowy aplikacji ebookreader Przegląd interfejsu użytkownika a. Okno książki. Wyświetla treść książki podzieloną na strony. Po prawej stronie

Bardziej szczegółowo

Opis programu Konwersja MPF Spis treści

Opis programu Konwersja MPF Spis treści Opis programu Konwersja MPF Spis treści Ogólne informacje o programie...2 Co to jest KonwersjaMPF...2 Okno programu...2 Podstawowe operacje...3 Wczytywanie danych...3 Przegląd wyników...3 Dodawanie widm

Bardziej szczegółowo

Menu Plik w Edytorze symboli i Edytorze widoku aparatów

Menu Plik w Edytorze symboli i Edytorze widoku aparatów Menu Plik w Edytorze symboli i Edytorze widoku aparatów Informacje ogólne Symbol jest przedstawieniem graficznym aparatu na schemacie. Oto przykład przekaźnika: Widok aparatu jest przedstawieniem graficznym

Bardziej szczegółowo

POMIARY I SYMULACJA OBWODÓW SELEKTYWNYCH

POMIARY I SYMULACJA OBWODÓW SELEKTYWNYCH Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Metrologii Instrukcja do zajęć laboratoryjnych Tytuł ćwiczenia POMIARY I SYMUAJA OBWODÓW SEEKTYWNYH Numer ćwiczenia E3

Bardziej szczegółowo

Filtry aktywne filtr górnoprzepustowy

Filtry aktywne filtr górnoprzepustowy . el ćwiczenia. Filtry aktywne filtr górnoprzepustowy elem ćwiczenia jest praktyczne poznanie właściwości filtrów aktywnych, metod ich projektowania oraz pomiaru podstawowych parametrów filtru.. Budowa

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Przedmiot: Technologie transmisji bezprzewodowych Numer ćwiczenia: 1 Temat: Badanie dipola półfalowego Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się

Bardziej szczegółowo

Spis treści JĘZYK C - PRZEKAZYWANIE PARAMETRÓW DO FUNKCJI, REKURENCJA. Informatyka 1. Instrukcja do pracowni specjalistycznej z przedmiotu

Spis treści JĘZYK C - PRZEKAZYWANIE PARAMETRÓW DO FUNKCJI, REKURENCJA. Informatyka 1. Instrukcja do pracowni specjalistycznej z przedmiotu Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Metrologii Instrukcja do pracowni specjalistycznej z przedmiotu Informatyka 1 Kod przedmiotu: EZ1C200 010 (studia niestacjonarne)

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2 Badanie obwodów trójfazowych z odbiornikiem połączonym w gwiazdę

ĆWICZENIE 2 Badanie obwodów trójfazowych z odbiornikiem połączonym w gwiazdę Laboratorium Wirtualne Obwodów w Stanach stalonych i ieustalonych ĆWZ adanie obwodów trójowych z odbiornikiem połączonym w gwiazdę. el ćwiczenia Zapoznanie się z rozpływem prądów, rozkładem napięć i poborem

Bardziej szczegółowo

BADANIE FITRÓW AKTYWNYCH PAKIETEM PROGRAMOWYM PSPICE

BADANIE FITRÓW AKTYWNYCH PAKIETEM PROGRAMOWYM PSPICE Zakład Elektroniki I M i I B L a b o r a t o r i u m U k ł a d ó w E l e k t r o n i c z n y c h BADANIE FITRÓW AKTYWNYCH PAKIETEM PROGRAMOWYM PSPICE TEMATYKA ĆWICZENIA WYMAGANE WIADOMOŚCI Wstępne zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Łukasz Januszkiewicz Technika antenowa

Łukasz Januszkiewicz Technika antenowa Instrukcja współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w projekcie Innowacyjna dydaktyka bez ograniczeń zintegrowany rozwój Politechniki Łódzkiej zarządzanie Uczelnią,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie - 1 OBSŁUGA GENERATORA I OSCYLOSKOPU. WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYKI AMPLITUDOWEJ I FAZOWEJ NA PRZYKŁADZIE FILTRU RC.

Ćwiczenie - 1 OBSŁUGA GENERATORA I OSCYLOSKOPU. WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYKI AMPLITUDOWEJ I FAZOWEJ NA PRZYKŁADZIE FILTRU RC. Ćwiczenie - 1 OBSŁUGA GENERATORA I OSCYLOSKOPU. WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYKI AMPLITUDOWEJ I FAZOWEJ NA PRZYKŁADZIE FILTRU RC. Spis treści 1 Cel ćwiczenia 2 2 Podstawy teoretyczne 2 2.1 Charakterystyki częstotliwościowe..........................

Bardziej szczegółowo

1.Otwieranie modelu Wybierz opcję Otwórz. W oknie dialogowym przechodzimy do folderu, w którym znajduje się nasz model.

1.Otwieranie modelu Wybierz opcję Otwórz. W oknie dialogowym przechodzimy do folderu, w którym znajduje się nasz model. 1.Otwieranie modelu 1.1. Wybierz opcję Otwórz. W oknie dialogowym przechodzimy do folderu, w którym znajduje się nasz model. 1.2. Wybierz system plików typu STEP (*. stp, *. ste, *.step). 1.3. Wybierz

Bardziej szczegółowo

Szkolenie dla nauczycieli SP10 w DG Operacje na plikach i folderach, obsługa edytora tekstu ABC. komputera dla nauczyciela. Materiały pomocnicze

Szkolenie dla nauczycieli SP10 w DG Operacje na plikach i folderach, obsługa edytora tekstu ABC. komputera dla nauczyciela. Materiały pomocnicze ABC komputera dla nauczyciela Materiały pomocnicze 1. Czego się nauczysz? Uruchamianie i zamykanie systemu: jak zalogować się do systemu po uruchomieniu komputera, jak tymczasowo zablokować komputer w

Bardziej szczegółowo

5.4. Tworzymy formularze

5.4. Tworzymy formularze 5.4. Tworzymy formularze Zastosowanie formularzy Formularz to obiekt bazy danych, który daje możliwość tworzenia i modyfikacji danych w tabeli lub kwerendzie. Jego wielką zaletą jest umiejętność zautomatyzowania

Bardziej szczegółowo

2. Podstawy narzędzia Application Builder, budowa strony, kreatory aplikacji

2. Podstawy narzędzia Application Builder, budowa strony, kreatory aplikacji 2. Podstawy narzędzia Application Builder, budowa strony, kreatory aplikacji 1. Utwórz aplikację ze skoroszytu emp_prac.csv. W tym celu wykonaj poniższe czynności: a. Zaloguj się do systemu APEX jako użytkownik

Bardziej szczegółowo

Obsługa programu Paint. mgr Katarzyna Paliwoda

Obsługa programu Paint. mgr Katarzyna Paliwoda Obsługa programu Paint. mgr Katarzyna Paliwoda Podstawowo program mieści się w Systemie a dojście do niego odbywa się przez polecenia: Start- Wszystkie programy - Akcesoria - Paint. Program otwiera się

Bardziej szczegółowo

I. Spis treści I. Spis treści... 2 II. Kreator szablonów... 3 1. Tworzenie szablonu... 3 2. Menu... 4 a. Opis ikon... 5 3. Dodanie nowego elementu...

I. Spis treści I. Spis treści... 2 II. Kreator szablonów... 3 1. Tworzenie szablonu... 3 2. Menu... 4 a. Opis ikon... 5 3. Dodanie nowego elementu... Kreator szablonów I. Spis treści I. Spis treści... 2 II. Kreator szablonów... 3 1. Tworzenie szablonu... 3 2. Menu... 4 a. Opis ikon... 5 3. Dodanie nowego elementu... 7 a. Grafika... 7 b. Tekst... 7 c.

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY RLC W OBWODACH PRĄDU SINUSOIDALNIE ZMIENNEGO

ELEMENTY RLC W OBWODACH PRĄDU SINUSOIDALNIE ZMIENNEGO Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Metrologii nstrukcja do zajęć laboratoryjnych ELEMENTY RLC W OBWODACH PRĄD SNSODALNE ZMENNEGO Numer ćwiczenia E0 Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

WZMACNIACZ NAPIĘCIOWY RC

WZMACNIACZ NAPIĘCIOWY RC WZMACNIACZ NAPIĘCIOWY RC 1. WSTĘP Tematem ćwiczenia są podstawowe właściwości jednostopniowego wzmacniacza pasmowego z tranzystorem bipolarnym. Zadaniem ćwiczących jest dokonanie pomiaru częstotliwości

Bardziej szczegółowo

I. Interfejs użytkownika.

I. Interfejs użytkownika. Ćwiczenia z użytkowania systemu MFG/PRO 1 I. Interfejs użytkownika. MFG/PRO w wersji eb2 umożliwia wybór użytkownikowi jednego z trzech dostępnych interfejsów graficznych: a) tekstowego (wybór z menu:

Bardziej szczegółowo

Edytor tekstu OpenOffice Writer Podstawy

Edytor tekstu OpenOffice Writer Podstawy Edytor tekstu OpenOffice Writer Podstawy OpenOffice to darmowy zaawansowany pakiet biurowy, w skład którego wchodzą następujące programy: edytor tekstu Writer, arkusz kalkulacyjny Calc, program do tworzenia

Bardziej szczegółowo

Wydział Elektryczny. Katedra Automatyki i Elektroniki. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: PROGRAMOWALNE STRUKTURY LOGICZNE

Wydział Elektryczny. Katedra Automatyki i Elektroniki. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: PROGRAMOWALNE STRUKTURY LOGICZNE Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: PROGRAMOWALNE STRUKTURY LOGICZNE ES1C420 300 Ćwiczenie Nr 1 SYSTEM CAD

Bardziej szczegółowo

Wzmacniacze operacyjne

Wzmacniacze operacyjne Wzmacniacze operacyjne Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest badanie podstawowych układów pracy wzmacniaczy operacyjnych. Wymagania Wstęp 1. Zasada działania wzmacniacza operacyjnego. 2. Ujemne sprzężenie

Bardziej szczegółowo

Zadanie 11. Przygotowanie publikacji do wydrukowania

Zadanie 11. Przygotowanie publikacji do wydrukowania Zadanie 11. Przygotowanie publikacji do wydrukowania Edytor Word może służyć również do składania do druku nawet obszernych publikacji. Skorzystamy z tych możliwości i opracowany dokument przygotujemy

Bardziej szczegółowo

I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point. 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu

I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point. 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu 2. Po wybraniu szablonu ukaŝe się nam ekran jak poniŝej 3. Następnie

Bardziej szczegółowo

1. Umieść kursor w miejscu, w którym ma być wprowadzony ozdobny napis. 2. Na karcie Wstawianie w grupie Tekst kliknij przycisk WordArt.

1. Umieść kursor w miejscu, w którym ma być wprowadzony ozdobny napis. 2. Na karcie Wstawianie w grupie Tekst kliknij przycisk WordArt. Grafika w dokumencie Wprowadzanie ozdobnych napisów WordArt Do tworzenia efektownych, ozdobnych napisów służy obiekt WordArt. Aby wstawić do dokumentu obiekt WordArt: 1. Umieść kursor w miejscu, w którym

Bardziej szczegółowo

Formatowanie tekstu za pomocą zdefiniowanych stylów. Włączanie okna stylów. 1. zaznaczyć tekst, który chcemy formatować

Formatowanie tekstu za pomocą zdefiniowanych stylów. Włączanie okna stylów. 1. zaznaczyć tekst, który chcemy formatować Style Bardzo często w edytorze podczas pisania tekstu zachodzi potrzeba wielokrotnego powtórzenia czynności związanych z formatowaniem. Aby zapobiec stałemu otwieraniu okien dialogowych i wybierania stale

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Dział Zagadnienia Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Arkusz kalkulacyjny (Microsoft Excel i OpenOffice) Uruchomienie

Bardziej szczegółowo

WYKONANIE APLIKACJI OKIENKOWEJ OBLICZAJĄCEJ SUMĘ DWÓCH LICZB W ŚRODOWISKU PROGRAMISTYCZNYM. NetBeans. Wykonał: Jacek Ventzke informatyka sem.

WYKONANIE APLIKACJI OKIENKOWEJ OBLICZAJĄCEJ SUMĘ DWÓCH LICZB W ŚRODOWISKU PROGRAMISTYCZNYM. NetBeans. Wykonał: Jacek Ventzke informatyka sem. WYKONANIE APLIKACJI OKIENKOWEJ OBLICZAJĄCEJ SUMĘ DWÓCH LICZB W ŚRODOWISKU PROGRAMISTYCZNYM NetBeans Wykonał: Jacek Ventzke informatyka sem. VI 1. Uruchamiamy program NetBeans (tu wersja 6.8 ) 2. Tworzymy

Bardziej szczegółowo

37. Podstawy techniki bloków

37. Podstawy techniki bloków 37 37. Podstawy techniki bloków Bloki stosujemy w przypadku projektów zawierających powtarzające się identyczne złożone obiekty. Przykłady bloków pokazano na rysunku. Zacieniowane kwadraty to tzw. punkty

Bardziej szczegółowo

System Informatyczny CELAB. Terminy, alarmy

System Informatyczny CELAB. Terminy, alarmy Instrukcja obsługi programu 2.18. Terminy, alarmy Architektura inter/intranetowa Aktualizowano w dniu: 2007-09-25 System Informatyczny CELAB Terminy, alarmy Spis treści 1. Terminy, alarmy...2 1.1. Termin

Bardziej szczegółowo

Analiza właściwości filtra selektywnego

Analiza właściwości filtra selektywnego Ćwiczenie 2 Analiza właściwości filtra selektywnego Program ćwiczenia. Zapoznanie się z przykładową strukturą filtra selektywnego 2 rzędu i zakresami jego parametrów. 2. Analiza widma sygnału prostokątnego..

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 2

INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 2 KATEDRA MECHANIKI STOSOWANEJ Wydział Mechaniczny POLITECHNIKA LUBELSKA INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 2 PRZEDMIOT TEMAT OPRACOWAŁ MECHANIKA UKŁADÓW MECHANCZNYCH Modelowanie fizyczne układu o jednym stopniu

Bardziej szczegółowo

Smart Label Printers. Szybki Start. Dla Windows 2000, Windows XP i Mac OS X.

Smart Label Printers. Szybki Start. Dla Windows 2000, Windows XP i Mac OS X. Smart Label Printers 420 430 410 Szybki Start Dla Windows 2000, Windows XP i Mac OS X. Przygotowanie SLP 1. Podłącz zasilacz do drukarki SLP 410,420 lub 430 i do gniazdka sieciowego. 2. Naciśnij przycisk

Bardziej szczegółowo

Ćw. 7 Wyznaczanie parametrów rzeczywistych wzmacniaczy operacyjnych (płytka wzm. I)

Ćw. 7 Wyznaczanie parametrów rzeczywistych wzmacniaczy operacyjnych (płytka wzm. I) Ćw. 7 Wyznaczanie parametrów rzeczywistych wzmacniaczy operacyjnych (płytka wzm. I) Celem ćwiczenia jest wyznaczenie parametrów typowego wzmacniacza operacyjnego. Ćwiczenie ma pokazać w jakich warunkach

Bardziej szczegółowo

BIBLIOTEKA BLOKÓW JABLOTRON 100 SYSTEM

BIBLIOTEKA BLOKÓW JABLOTRON 100 SYSTEM BIBLIOTEKA BLOKÓW JABLOTRON 100 SYSTEM Zawartość INORMACJE OGÓLNE... 3 WSTAWIANIE BLOKÓW W PROGRAMIE AutoCAD... 3 UWAGI DOTYCZĄCE WSTAWIANIA I DRUKOWANIA BLOKÓW... 4 Przykład... 5 ZESTAWIENIE BLOKÓW...

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 3 Badanie obwodów trójfazowych z odbiornikiem połączonym w trójkąt

ĆWICZENIE 3 Badanie obwodów trójfazowych z odbiornikiem połączonym w trójkąt ĆWICZENIE 3 Badanie obwodów trójfazowych z odbiornikiem połączonym w trójkąt 1. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z rozpływem prądów, rozkładem napięć i poborem mocy w obwodach trójfazowych połączonych w trójkąt:

Bardziej szczegółowo

5.2. Pierwsze kroki z bazami danych

5.2. Pierwsze kroki z bazami danych 5.2. Pierwsze kroki z bazami danych Uruchamianie programu Podobnie jak inne programy, OO Base uruchamiamy z Menu Start, poprzez zakładkę Wszystkie programy, gdzie znajduje się folder OpenOffice.org 2.2,

Bardziej szczegółowo

Spis treści Szybki start... 4 Podstawowe informacje opis okien... 6 Tworzenie, zapisywanie oraz otwieranie pliku... 23

Spis treści Szybki start... 4 Podstawowe informacje opis okien... 6 Tworzenie, zapisywanie oraz otwieranie pliku... 23 Spis treści Szybki start... 4 Podstawowe informacje opis okien... 6 Plik... 7 Okna... 8 Aktywny scenariusz... 9 Oblicz scenariusz... 10 Lista zmiennych... 11 Wartości zmiennych... 12 Lista scenariuszy/lista

Bardziej szczegółowo

Dlaczego stosujemy edytory tekstu?

Dlaczego stosujemy edytory tekstu? Edytor tekstu Edytor tekstu program komputerowy służący do tworzenia, edycji i formatowania dokumentów tekstowych za pomocą komputera. Dlaczego stosujemy edytory tekstu? możemy poprawiać tekst możemy uzupełniać

Bardziej szczegółowo

1 Układy wzmacniaczy operacyjnych

1 Układy wzmacniaczy operacyjnych 1 Układy wzmacniaczy operacyjnych Wzmacniacz operacyjny jest elementarnym układem przetwarzającym sygnały analogowe. Stanowi blok funkcjonalny powszechnie stosowany w układach wstępnego przetwarzania i

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia z S7-1200. Komunikacja S7-1200 z miernikiem parametrów sieci PAC 3200 za pośrednictwem protokołu Modbus/TCP.

Ćwiczenia z S7-1200. Komunikacja S7-1200 z miernikiem parametrów sieci PAC 3200 za pośrednictwem protokołu Modbus/TCP. Ćwiczenia z S7-1200 Komunikacja S7-1200 z miernikiem parametrów sieci PAC 3200 za pośrednictwem protokołu Modbus/TCP FAQ Marzec 2012 Spis treści 1 Opis zagadnienie poruszanego w ćwiczeniu. 3 1.1 Wykaz

Bardziej szczegółowo

NAGŁÓWKI, STOPKI, PODZIAŁY WIERSZA I STRONY, WCIĘCIA

NAGŁÓWKI, STOPKI, PODZIAŁY WIERSZA I STRONY, WCIĘCIA NAGŁÓWKI, STOPKI, PODZIAŁY WIERSZA I STRONY, WCIĘCIA Ćwiczenie 1: Ściągnij plik z tekstem ze strony www. Zaznacz tekst i ustaw go w stylu Bez odstępów. Sformatuj tekst: wyjustowany czcionka Times New Roman

Bardziej szczegółowo

Tomography Tracking Instrukcja użytkownika

Tomography Tracking Instrukcja użytkownika Tomography Tracking Instrukcja użytkownika 1 Spis treści 1. Wymagania... 3 2. Pierwsze uruchomienie... 3 3. Główne okno aplikacji... 3 4. Menu podręczne... 4 a. Zakładka File... 4 b. Zakładka Edit... 4

Bardziej szczegółowo

Katedra Metrologii i Systemów Diagnostycznych Laboratorium Metrologii II. 2013/14. Grupa: Nr. Ćwicz.

Katedra Metrologii i Systemów Diagnostycznych Laboratorium Metrologii II. 2013/14. Grupa: Nr. Ćwicz. Politechnika Rzeszowska Katedra Metrologii i Systemów Diagnostycznych Laboratorium Metrologii II WYZNACZANIE WŁAŚCIWOŚCI STATYCZNYCH I DYNAMICZNYCH PRZETWORNIKÓW Grupa: Nr. Ćwicz. 9 1... kierownik 2...

Bardziej szczegółowo

Zadanie 10. Stosowanie dokumentu głównego do organizowania dużych projektów

Zadanie 10. Stosowanie dokumentu głównego do organizowania dużych projektów Zadanie 10. Stosowanie dokumentu głównego do organizowania dużych projektów Za pomocą edytora Word można pracować zespołowo nad jednym dużym projektem (dokumentem). Tworzy się wówczas dokument główny,

Bardziej szczegółowo