STAN OBECNY I STRATEGIA ROZWOJU BRANŻY WĘGLA BRUNATNEGO W I POŁOWIE XXI WIEKU W POLSCE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STAN OBECNY I STRATEGIA ROZWOJU BRANŻY WĘGLA BRUNATNEGO W I POŁOWIE XXI WIEKU W POLSCE"

Transkrypt

1 GÓRNICTWO I GEOLOGIA 2010 Tom 5 Zeszyt 3 Antoni TAJDUŚ, Piotr CZAJA, Zbigniew KASZTELEWICZ Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków STAN OBECNY I STRATEGIA ROZWOJU BRANŻY WĘGLA BRUNATNEGO W I POŁOWIE XXI WIEKU W POLSCE Streszczenie. Artykuł przedstawia stan obecny kopalń węgla brunatnego, w tym osiągnięte podstawowe parametry produkcyjne od początku działalności do 2009 roku. W artykule przedstawiono planowane działania, mające na celu utrzymanie i rozwoju zdolności produkcyjnych w zagłębiach czynnych i perspektywicznych. Przedstawiono możliwe wielkości wydobycia węgla, moce elektrowni i wielkość produkcji energii elektrycznej w czynnych i nowych elektrowniach. Przedstawiono także możliwości przetwórstwa chemicznego węgla brunatnego na paliwa płynne i gazowe. Artykuł omawia też atuty branży węgla brunatnego i postulaty gospodarczo-polityczne, których realizacja powinna przyczynić się do rozwoju górnictwa w I połowie XXI wieku, w Polsce. PRESENT SITUATION AND STRATEGY OF BROWN COAL IN THE FIRST HALF OF 21 st CENTURY IN POLAND Summary. The study presents the situation of brown coal mines, including basic production parameters, from the beginning of their activity until Planned activities, which purpose is to keep and develop production abilities in the active and perspective coal basins were described. Possible values of coal production, power station output and electric energy production in the existing and new power stations were shown. Perspectives of chemical processing of brown coal to liquid and gas fuels were presented. The paper also describes advantages of brown coal mining industry and economical-political postulates, realization of which should exert an influence on development of mining industry in the first half of 21 st century in Poland. 1. Wprowadzenie Krajowe górnictwo węgla brunatnego na przestrzeni około 65 lat wykorzystało własne i europejskie doświadczenia w pracach pomocniczych i podstawowych, związanych

2 138 A. Tajduś, P. Czaja, Z. Kasztelewicz z odwodnieniem złoża i nadkładu, technologii urabiania, transportu, zwałowania nadkładu oraz składowania węgla, a także w metodach rekultywacji i rewitalizacji terenów pogórniczych. Zdobyte doświadczenia i opanowanie sztuki górniczej eksploatacji węgla brunatnego plasują nasze górnictwo w czołówce światowej. Można śmiało powiedzieć, że powstała polska szkoła górnictwa węgla brunatnego. Ta szkoła ma oparcie w wyższych uczelniach, biurach projektowych, zapleczu technicznym, tj. w fabrykach maszyn i urządzeń górniczych, a także w kadrach menedżerów i znakomitych fachowców w kopalniach wydobywających węgiel brunatny i w elektrowniach opalanych tym paliwem. Elektrownie na węgiel brunatny produkują obecnie około 35% najtańszej energii elektrycznej w Polsce. Niestety większość obecnie eksploatowanych złóż będzie się wyczerpywać po 2020 roku. Dla krajowego bilansu energetycznego konieczne jest co najmniej utrzymanie obecnego poziomu produkcji energii elektrycznej z węgla brunatnego w okresie I połowy XXI wieku [2, 3, 5]. Węgiel brunatny to paliwo lokalne i najmniej podatne na koniunkturalne, duże wahania cen, mające znaczenie w utrzymywaniu bezpieczeństwa energetycznego Polski. Rola węgla w zapewnianiu bezpieczeństwa energetycznego jest doceniana także w Unii Europejskiej, a działania dla opanowanie technologii niskoemisyjnego pozyskiwania energii elektrycznej z węgla Rada Europejska uznała za sztandarowy program, będący najbardziej istotnym wkładem UE w globalnym przeciwdziałaniu zmianom klimatu. Przewiduje się, że technologie światowe zdecydowanie zmienią metody przetwarzania tego paliwa na bardziej efektywne i przyjazne środowisku naturalnemu. Stwarza to szanse na wykorzystanie tych technologii w zagospodarowaniu wielu złóż perspektywicznych węgla brunatnego i utrzymanie znaczącej roli węgla brunatnego w polskiej gospodarce. Nasz kraj ma bardzo bogate zasoby węgla brunatnego. Celem działań branży węgla brunatnego, a także decydentów, związanych z kreowaniem optymalnej Polityki Energetycznej Polski na następne dekady XXI wieku, jest umożliwienie optymalnego wykorzystania złóż legnickich, gubińskich i złóż zalegających, w okolicach Złoczewa, Rogóźna, Turku i Konina, które docelowo mogą zastąpić obecne zagłębia górniczo-energetyczne. Moc elektrowni może wynieść nawet ponad MW. Sprawność elektrowni planowana jest na blisko 50%. Elektrownie będą produkować tanią i czystą energię elektryczną, wykorzystując najnowsze, światowe rozwiązania w zakresie wychwytywania i sekwestracji CO 2. Dodatkowe ilości wydobytego węgla umożliwiają poddanie tego paliwa przeróbce chemicznej i rozpoczęcia w naszym kraju produkcji wodoru oraz paliw płynnych i gazowych [4, 6 i 10]. W przyszłości można rozpatrywać uruchomienie wydobycia w innych regionach naszego kraju, gdzie także zalegają duże zasoby węgla brunatnego. Realizacja przedstawionej strategii pracy branży w I połowie XXI wieku

3 Stan obecny i strategia rozwoju przyczyni się do zapewnienia dziesiątkom tysięcy ludzi miejsc pracy zarówno w kopalniach i elektrowniach, jak i w placówkach zaplecza naukowo-projektowego oraz w wielu firmach, produkujących urządzenia i maszyny dla tej branży [11]. 2. Pozycja górnictwa, w tym górnictwa węgla brunatnego na świecie i w Europie Surowce energetyczne są i będą najważniejszymi atutami dla świata, Europy, a tym bardziej dla Polski w XXI wieku. Kraj, który będzie miał własne surowce będzie niezależny energetycznie. Światowe zapotrzebowanie na samą energię elektryczną do połowy XXI wieku zwiększy się ponaddwukrotnie. Wzrost potrzeb energetycznych naszego kraju, oceniany tylko do 2030 roku, jest szacowany na 55 do 90%, a do 2050 roku prawdopodobnie znacznie przekroczy 100%. To zwiększone zapotrzebowanie wynika z prostej przyczyny: obecne zużycie energii elektrycznej w Polsce jest ponaddwukrotnie mniejsze od średniego zużycia w krajach UE. Podaż surowców energetycznych będzie ulegała różnym zmianom, zarówno ilościowym, jak i ekonomicznym. Europa w 2030 roku będzie miała tylko 30% własnych surowców energetycznych i będzie uzależniona od dostawców zewnętrznych. Znawcy tematów gospodarczych przewidują, że surowce energetyczne będą strategiczną bronią XXI wieku rys. 4. W tablicy 1 przedstawiono aktualny poziom wydobycia węgla kamiennego na świecie. W okresie 9 lat wydobycie węgla wzrosło ponad 60%. Największy wzrost nastąpił w Chinach o ponad 120%, w Rosji ponad 75%, a w Indiach o około 50%. Z powyższych danych wynika, że jedynym krajem, który obniża wydobycie o 30% jest Polska. Z kraju eksportera staje się importerem. Światowe wydobycie węgla do 2030 roku wzrośnie ponad 2,5 razy. W tej sytuacji problem CO 2 nie jest wyznacznikiem dla świata, a tym bardziej dla naszego kraju. Obecne wydobycie naszego węgla stanowi ok. 2% światowej produkcji, ale za ponad 20 lat będzie stanowić już tylko 1%. Opinii przeciwników energetyki węglowej, że węgiel jest naszym przekleństwem, a nie skarbem nie można traktować poważnie. Słysząc takie opinie warto sięgnąć pamięcią wstecz i przywołać kryzysy energetyczne z poprzednich dekad, które dotyczyły głównie ropy i gazu. Powodowały one konflikty regionalne i gwałtowne skoki cen. Również ostatnie zimowe kryzysy gazowe nie przekonały głosicieli podobnych opinii, czym jest niezależność energetyczna.

4 140 A. Tajduś, P. Czaja, Z. Kasztelewicz Natomiast wg ostatniego Raportu Międzynarodowej Agencji Energetycznej (MAE) głównym czynnikiem kształtującym popyt na węgiel i gaz jest wzrost zapotrzebowania dla produkcji energii elektrycznej. Prognozowany, światowy popyt na energię elektryczną do 2030 roku wzrośnie o 2,5% rocznie. Przeszło 80% przyrostu przypadnie na kraje spoza OECD. Globalnie do 2030 roku dodatkowe, zainstalowane moce produkcyjne energii elektrycznej wyniosą 4800 gigawatów (GW) prawie pięciokrotność obecnych mocy wytwórczych Stanów Zjednoczonych. Największy przyrost będzie miał miejsce w Chinach (około 28% całości). Węgiel pozostanie głównym paliwem w sektorze elektroenergetycznym, a przy tym jego udział w światowej produkcji energii elektrycznej wzrośnie o trzy punkty procentowe, osiągając w 2030 roku 44%. Produkcja energii jądrowej wzrośnie we wszystkich głównych regionach świata oprócz Europy, ale jej udział, w całości produkcji energii elektrycznej, spadnie. Wydobycie węgla kamiennego na świecie Rok 2000 Rok 2008 Zmiana Kraj [mln ton] [mln ton] [%] Polska (2009) -30% RPA % Chiny % Australia % Indie % Rosja % USA % Świat ogółem % Źródło: [11]. Tablica 1 Natomiast w rankingu państw wydobywających węgiel brunatny Polska zajmuje 8 miejsce, za Niemcami, Chinami, Turcją, Rosją, Stanami Zjednoczonymi, Australią i Grecją. Jednocześnie ze swoim prawie 35% udziałem węgla brunatnego w produkcji energii elektrycznej zajmujemy jeszcze wyższą, 6 pozycję na świecie tablica 2. W tablicy 2 można zauważyć, że więcej od naszego kraju wydobywają kraje, w których turystyka i biznes turystyczny są na światowym poziomie. W Turcji czy Grecji odkrywkowa eksploatacja węgla brunatnego nie stoi na przeszkodzie w działalności tej branży. Turcja z węgla brunatnego wytwarza podobną ilość energii elektrycznej co Polska, a w Grecji blisko 60%. Liderem w wydobyciu węgla brunatnego są Niemcy. Wydobycie jest tam trzy razy

5 Stan obecny i strategia rozwoju większe niż w Polsce i wynosi około 180 mln. ton. Węgiel brunatny w wytwarzaniu energii elektrycznej stanowi w Niemczech ponad 23%. Strategia krajów, w których obecnie prowadzone jest wydobycie węgla brunatnego nastawiona jest na utrzymanie lub powiększenie obecnego stanu. Strategia ta jest odmienna niż w Polsce. W Niemczech plany na wydobycie węgla brunatnego na poziomie 180 mln. ton przewidywane są na okres ponad 50 lat. W niemieckich uwarunkowaniach utrzymania wydobycia na poziomie 100 mln. ton na rok w zagłębiu reńskim nie przeszkadza nawet sąsiedztwo ponaddwumilionowego miasta Kolonii. Na przykład na Węgrzech, gdzie 25% energii elektrycznej otrzymuje się z węgla brunatnego, planowane jest zwiększenie wydobycia tego jedynego rodzimego surowca energetycznego. Przykładem strategicznego myślenia na Węgrzech jest wprowadzenie do ruchu 2009 roku największej na świecie koparki kompaktowej produkcji Firmy Sadvik jaką dotychczas wybudowano. Natomiast w Indiach, Turcji, Bułgarii, Serbii, czy Grecji polskie firmy z zaplecza technicznego uczestniczą w projektowaniu i w budowie kolejnych nowych odkrywek węgla brunatnego [11]. Wydobycie węgla brunatnego i udział procentowy energii elektrycznej, wyprodukowanej na bazie tego węgla w niektórych krajach, w 2008 roku Tablica 2 Lp. Kraj (Rok) Wydobycie [mln. Mg] Udział w krajowej produkcji energii elektrycznej [%] 1. Niemcy (2008) 175,3 23,5 2. Chiny (2007) 110,0 4,0 3. Turcja (2008) 79,6 ok Rosja (2007) 79 7,0 5. USA (2007) 71,2 2,0 6. Australia (2001) 66,0 27,0 7. Grecja (2008) 65,6 59,2 8. POLSKA (2009) 57,8 34,5 9. Czechy (2008) 47, Kanada Serbia i Czarnogóra 35,6 68,6 12. Rumunia (2008) 35,6 36,7 14. Indie (2007) 32, Bułgaria (2008) 26,1, 35,8

6 142 A. Tajduś, P. Czaja, Z. Kasztelewicz 15. Tajlandia (2001) 17, Węgry (2008) 9,4 24,7 Ogółem świat (2008) 951,0 Źródło: [11]. cd. tablicy 2 3. Plany rządowe odnośnie węgla brunatnego w Polsce Prognozy różnych ośrodków decyzyjnych i badawczych w naszym kraju, w latach zakładały wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną Polski od 40% do 120%, do 2030 roku. Opracowywane polityki energetyczne w tym okresie i raporty różnią się w swoich prognozach o ponad 100%. Jedne z ostatnio podawanych prognoz, obarczone wpływem kryzysu finansowo-gospodarczego te przewidywania jeszcze obniżają. Zdaniem autorów niniejszego artykułu nie można sytuacji kryzysu przenosić jak kalkę i prognozować w ten sposób obniżenia zapotrzebowania na energię. Na tym tle każde opracowanie różni się na niekorzyść branży węgla brunatnego. Polityka Energetyczna z 2005 roku zakładała wydobycie węgla brunatnego w 2025 roku na poziomie 66,80 mln. Mg (tablica 3), a obecna Polityka z listopada 2009 roku tylko 45,7 mln. Mg w 2030 roku (tablica 4). Tablica 3 Prognoza zużycia paliw do produkcji energii elektrycznej wariant referencyjny Polityka Energetyczna z 2005 roku WARIANT REFERENCYJNY (dane obejmują również całkowite zużycie paliw na skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła) Nośnik Jedn Węgiel brunatny Węgiel kamienny Produkty naftowe Gaz ziemny 2003 [%] [%] Mtoe 12,4 32,72% 12,1 12,8 12,9 11,91 13,6 20,61% 1,10 mln. t 60,0 58,5 62,0 62,5 57,5 66,8 Mtoe 23,7 62,53% 22,8 24,9 26,6 35,6 37,8 57,28% 1,59 mln. t 46,2 44,4 48,5 51,8 69,3 73,6 Mtoe 0,5 1,32% 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,90% 1,20 Mtoe 0,8 2,11% 1,3 2,5 5,0 6,3 7,6 11,52% 9,50 mld. m 3 0,6 1,6 2,1 4,1 5,2 6,2 Paliwo jądrowe Mtoe ,0 6,36% -

7 Stan obecny i strategia rozwoju Energia odnawialna Pozostałe nośniki cd. tablicy 3 Mtoe 0,4 1,06% 0,5 0,8 1,2 1,5 2,0 3,03% 5,00 Mtoe 0,1 0,26% 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,30% 2,00 Ogółem Mtoe 37,9 100% 37,4 41,8 46,5 56,1 66,0 100% 1,74 Źródło: [3]. Zapotrzebowanie na energię pierwotną w podziale na nośniki Polityka Energetyczna z 2009 roku Tablica 4 Jednostka Węgiel Brunatny*) Węgiel Kamienny**) Ropa i produkty naftowe Gaz ziemny ***) Energia odnawialna Paliwo jądrowe mln. ton 59,4 52,8 57,2 44,2 52,7 45,7 mln. ton 76,5 66,1 61,7 60,4 59,3 64,0 mln. ton 24,3 25,1 26,1 27,4 29,5 31,1 mld. m 3 14,5 14,1 15,4 17,1 19,0 20,2 Mtoe 5,0 6,3 8,4 12,2 13,8 14,7 Mtoe 0,0 0,0 0,0 2,5 5,0 7,5 Pozostałe paliwa Mtoe 0,7 0,7 0,9 1,1 1,4 1,6 *) wartość opałowa węgla brunatnego 8,9 MJ/kg **) wartość opałowa węgla kamiennego 24 MJ/kg ***) wartość opałowa gazu ziemnego 35 MJ/m 3 Powyższe prognozy budzą zaniepokojenie branży węgla brunatnego te zapisy powodują potrzebę zamykania kopalń węgla brunatnego, a nie ich rozwój. Branża węgla brunatnego, a w tym Związek Pracodawców Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego, placówki naukowe, a także Komitet Górnictwa PAN, stowarzyszenia górnicze, a w tym SITG oraz Komitet Sterujący im. prof. Adama Stefana Trembeckiego dla Przygotowania Zagospodarowania Legnickiego Zagłębia Górniczo-Energetycznego Węgla Brunatnego od wielu lat przedstawiały i przedstawiają możliwości i strategię branży na I połowę XXI wieku, w których to przewiduje się możliwość nawet podwojenia obecnego

8 144 A. Tajduś, P. Czaja, Z. Kasztelewicz wydobycia, bez większych efektów. Powyższe zaniepokojenie wynika z faktu niedoceniania możliwości produkcyjnych branży węgla brunatnego w XXI wieku w Polsce, a opieraniu produkcji energii elektrycznej w pewnym stopniu, z importowanych surowców energetycznych. Według analizy możliwości zaspakajania potrzeb surowcowych i energetycznych Polski do 2030 roku należy stwierdzić, że jedynie energia z węgla brunatnego jest możliwą do wytworzenia energią elektryczną, bez importu tego paliwa czy dotacji finansowych. Dla wytworzenia pozostałej ilości energii elektrycznej, przedstawionej w tablicy 3, należy importować pewne ilości węgla kamiennego, gazu czy paliwa jądrowego. Natomiast część energii odnawialnej jest dotowana. Dotacja do energii z wiatru, słońca, geotermii, czy biogazu będzie obowiązywała tylko do pewnego okresu. Bez dotacji energia z tych nośników na starcie byłaby nieopłacalna. Te stwierdzenia poczynione są na przykładzie Niemiec, gdzie obecnie rozważa się obniżenie dotacji do energii odnawialnej co może być przyczyną do zmiany polityki energetycznej tego kraju. 4. Stan obecny branży węgla brunatnego w Polsce Branża węgla brunatnego w Polsce składa się z pięciu odkrywkowych kopalń węgla brunatnego i pięciu elektrowni opalanych tym paliwem - tablica 5. Poszczególne kopalnie węgla brunatnego rozpoczęły zdejmowanie nadkładu i wydobycie węgla w następujących latach: - KWB Adamów nadkład w 1959 roku, węgiel w 1964 roku, - KWB Bełchatów nadkład w 1977 roku, węgiel w 1980 roku, - KWB Konin nadkład w 1945 roku, węgiel w 1947 roku, - KWB Turów nadkład w 1947 roku, węgiel w 1947 roku, - KWB Sieniawa początek wydobycia węgla około 1853 roku. Natomiast elektrownie opalane węglem brunatnym, o łącznej mocy około 8917 MW, rozpoczęły pracę w następujących okresach: - Elektrownia Konin 1958 rok, o mocy 600 MW, obecnie 193 MW, - Elektrownia Adamów 1964 rok, o mocy 600 MW, - Elektrownia Pątnów 1967 rok, o mocy 1200 MW, uruchomiony w 2008 roku to najnowocześniejszy obecnie blok energetyczny w Polsce o sprawności netto 42%, o mocy 464 MW.

9 Stan obecny i strategia rozwoju Wymienione elektrownie tworzą obecnie Zespół Elektrowni Pątnów Adamów - Konin w skrócie ZE PAK. Elektrownia Turów 1962 rok, o mocy 2100 MW, Elektrownia Bełchatów 1981 rok, o mocy 4360 MW. Tablica 5 Charakterystyka geologiczno-górnicza kopalń od początku działalności do końca 2009 roku Kopalnia Ilość Ilość Średni Ilość zdjętego Wskaźnik N:W wydobytego wypompowanej wskaźnik nadkładu (objętościowy) węgla wody zawodnienia [mln ton] [mln m 3 ] [m 3 /ton] [mln m 3 ] [m 3 /tonę] Adamów 182, ,5 6, ,6 16,52 Bełchatów 848, ,1 4, ,4 8,70 Konin 544, ,5 5, ,1 8,18 Turów 851, ,2 2,21 903,0 1,06 Łącznie 2 425, ,3 3, ,1 6,49 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z Kopalń. Wydobycie węgla brunatnego w Polsce zaprezentowano na rys.1. Z powyższych danych wynika, że najwięcej węgla wydobyto w Kopalni Turów 851 mln. Mg, najmniej w Kopalni Adamów 182 mln. Mg. Najwięcej nadkładu zdjęto w Kopalni Bełchatów mln. m 3, a najmniej w Kopalni Adamów mln. m 3. Analizując wskaźnik N:W można dostrzec, że najkorzystniejszą wartość tego parametru ma Kopalnia Turów 2,21:1, wyraźnie gorszą Kopalnia Bełchatów i Kopalnia Konin, natomiast najmniej korzystny wskaźnik ma Kopalnia Adamów 6,58:1. Jest on prawie trzykrotnie gorszy niż w Kopalni Turów. Pod względem ilości wypompowanej wody pierwsze miejsce zajmuje Kopalnia Bełchatów, natomiast najmniej pompuje Kopalnia Turów. Porównując wskaźniki zawodnienia można zauważyć, że najkorzystniejszym wskaźnikiem dysponuje Kopalnia Turów, następnie Kopalnia Konin, Kopalnia Bełchatów i Kopalnia Adamów. Wskaźnik zawodnienia w Kopalni Adamów jest około 15 razy większy niż w Kopalni Turów.

10 146 A. Tajduś, P. Czaja, Z. Kasztelewicz Rys. 1. Wydobycie węgla brunatnego w Polsce od początku działalności do 2009 roku Fig. 1. Brown coal production in Poland from the beginning of the activity to 2009 Źródło: Opracowanie własne. kopalń. W tablicy 6 przedstawiono dane, dotyczące gospodarki gruntami dla poszczególnych Ilość nabytych gruntów, stan posiadania i ilość gruntów zbytych od początku działalności do końca 2009 roku Tablica 6 Kopalnia Nabycie gruntów od początku działalności Zbycie gruntów od początku działalności Stan posiadania gruntów na koniec 2009 roku Ilość nabytych gruntów przypadająca na 1 mln. Mg wydobytego węgla od początku działalności [ha] [ha] [ha] [ha/mln. ton] Adamów ,60 Bełchatów ,4 Konin ,4 Turów ,1 Łącznie ,4 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z Kopalń. W tablicy 7 podsumowano działalność, jaką prowadzą kopalnie w sferze gospodarki gruntami.

11 Stan obecny i strategia rozwoju Sprzedaż i przekazywanie gruntów przez kopalnie od początku działalności do końca 2009 roku Tablica 7 Kopalnia Adamów Bełchatów Konin Turów Razem Przekazano sprzedano ogółem [ha] w tym: nieprzekształcone zrekultywowane Stan posiadania na koniec 2009 roku Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z Kopalń. Liderem w powierzchni gruntów zrekultywowanych jest Kopalnia Konin, która wykonała 50% prac rekultywacyjnych całej branży. Na drugim miejscu jest Kopalnia Adamów, a następnie Kopalnie: Bełchatów i Turów. Czołowe miejsca Kopalni Konin i Adamów wynikają głównie z faktu, że są typowymi kopalniami wieloodkrywkowymi, eksploatującymi małe złoża węgla brunatnego. W ww. kopalniach nowe odkrywki pomagają w rekultywacji wyrobisk poeksploatacyjnych starych odkrywek, przez lokowanie mas nadkładowych, czy wód z wkopów udostępniających do wyrobisk zamykanych odkrywek. Wykonane prace rekultywacyjne w polskich kopalniach są przez specjalistów polskich i zagranicznych bardzo wysoko oceniane. Jest to poziom europejski. Polska rekultywacja może i powinna być przykładem i wzorcem dla innych krajów europejskich, które prowadzą odkrywkową eksploatacje złóż [9, 10]. 5. Strategia branży węgla brunatnego do 2030 roku i w dalszej perspektywie 5.1. Perspektywiczne złoża węgla brunatnego w Polsce W naszym kraju rozpoznano ponad 150 złóż i obszarów węglonośnych. Udokumentowano ponad 14 mld. Mg zasobów w złożach pewnych, ponad 60 mld. Mg w zasobach oszacowanych, a możliwość występowania w obszarach potencjalnie węglonośnych ocenia się na ponad 140 mld. Mg [1,3, 11].

12 148 A. Tajduś, P. Czaja, Z. Kasztelewicz Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego uznało za najbardziej predysponowane do zagospodarowania, należy uznać złoża węgla brunatnego, położone w rejonie Legnicy i Gubina oraz w rejonach obecnie czynnych kopalń: - złoża Złoczew, - złoże Radomierzyce, - złoża Koźmin, Rogóźno, Grochowy-Siąszyce oraz Tomisławie, Ościsłowo, Piaski, Dęby Szlacheckie tablica 8 i rys. 2 i 3. Rys. 2. Miejsce występowania złóż legnickich i gubińskich oraz złoża Radomierzyce w rejonie złóż turoszowskich Fig. 2. Position of Legnica and Gubin deposits as well as Radomierzyce deposit in the area of Turoszów deposits Źródło: Opracowanie własne. Główne parametry geologiczno-górnicze wybranych, perspektywicznych i satelickich złóż węgla brunatnego Tablica 8 Nazwa złoża/ kompleksu złożowego Kategoria rozpoznania Zasoby geologiczne (mln. Mg) Wartość opałowa (kj/kg) Zawartość siarki (%) Zawartość popiołu (%) Liniowe N:W Legnica-Ścinawa od B do D ,54 2,58 11,20 18,58 6,6 do 9,1 Gubin - Mosty - Brody od B do D ,55 1,26 14,10 19,58 Złoczew C ,18 21,67 4,5 Dęby Szlacheckie- Izbica Kujawska 6,7 do 11,7 C ,46 25,19 9,0

13 Stan obecny i strategia rozwoju cd. tablicy 8 Rogóźno od C 1 do D ,32 21,73 4,3 Radomierzyce D ,65 31,61 4,3 Tomisławice B+C ,49 10,8 6,9 Piaski B+C 1 +C ,69 12,1 7,7 Ościsłowo C ,15 13,57 8,7 Mąkoszyn- Grochowiska Grochowy- Siąszyce Źródło: [3]. C 1+ C O,38 12,1 7,8 E Szacunkowe ,33 34,4 - Rys. 3. Złoża eksploatowane i perspektywiczne KWB Adamów, KWB Konin i KWB Bełchatów Fig. 3. Exploitaited and perspective deposits of the Adamów, Konin and Bełchatów brown coal mines Źródło: Opracowanie własne Strategia kopalń węgla brunatnego na I połowę XXI wieku Żywotność kopalń na złożach, które mają koncesje Kopalnie te przy posiadaniu obecnych koncesji na wydobywanie zakończą działalność w latach: - KWB Adamów ma koncesje na wydobycie węgla brunatnego z odkrywki Adamów, Władysławów i Koźmin, węgiel przy obecnym poziomie wydobycia zostanie wyeksploatowany do 2023 roku,

14 150 A. Tajduś, P. Czaja, Z. Kasztelewicz - KWB Bełchatów ma koncesje na wydobycie węgla z odkrywki Bełchatów i odkrywki Szczerców, węgiel przy obecnym poziomie wydobycia zostanie wyeksploatowany do 2038 roku. - KWB Konin ma koncesje na wydobycie węgla z odkrywki Kazimierz Północ, Jóźwin IIB, Drzewce i Tomisławice, węgiel przy obecnym poziomie wydobycia zostanie wyeksploatowany do 2022 roku, - KWB Turów ma koncesje na wydobycie węgla z odkrywki Turów, węgiel przy obecnym poziomie wydobycia zostanie wyeksploatowany do 2040 roku, - KWB Sieniawa ma koncesje na wydobycie węgla do 2027 roku, węgiel przy obecnym poziomie wydobycia zostanie wyeksploatowany do 2030 roku. Posiadane obecnie zasoby operatywne węgla brunatnego na złożach, na których kopalnie mają koncesje na wydobywanie umożliwiają pracę tych kopalń (przy obecnym poziomie wydobycia) na 23 lata. Ale ze względu na wyczerpywanie się zasobów w dwóch kopalniach obecny poziom wydobycia (ok. 60 mln. ton rocznie) można utrzymać tylko do początku 2023 roku. [5]. Z danych przedstawionych na rys. 4 wynika, że po 2023 roku nastąpi gwałtowny spadek wydobycia. Stan zasobów operatywnych przedstawiono w tablicy 9, a na rys. 4 poziom wydobycia w branży węgla brunatnego Tablica 9 Stan zasobów operatywnych węgla brunatnego w kopalniach na rok, na które obecnie kopalnie mają koncesje na wydobywanie Kopalnia Stan zasobów operatywnych na rok [mln. ton] Okres zakończenia działalności przy obecnym poziomie wydobycia [lata] Adamów 55, Bełchatów 880, Konin 110, Turów 341, Sieniawa 1, Łącznie 1377, Źródło: Opracowanie własne.

15 Stan obecny i strategia rozwoju Rys. 4. Łączne wydobycie węgla brunatnego ze złóż, na które kopalnie mają koncesje na wydobywanie Fig. 4. Total brown coal production from the deposits for which the mines have exploitation concessions Źródło: Opracowanie własne Ranking złóż węgla brunatnego w Polsce Uwzględniając długi cykl inwestycji górniczych, w celu zapewnienia dostaw węgla brunatnego do elektrowni po 2020 roku należy już dzisiaj podjąć niezbędne prace nad przygotowaniem do zagospodarowania kolejnych złóż tego surowca na złożach satelickich kopalń czynnych (tablica 8) i na złożach perspektywicznych (tablice 8 i 10). Rankingi złóż węgla brunatnego dokonane w ostatnich latach [11, 14] różnią się od siebie w niewielkim zakresie wskazując główne złoża, najkorzystniejsze do zagospodarowania w przyszłości tablica 10. W tablicy 10 przedstawiono 10 czołowych złóż węgla brunatnego w Polsce oraz przedstawiono ich zasoby bilansowe. Z analizy waloryzacji ekonomicznej i wykonanych rankingów złóż wynika, że na czele klasyfikacji najlepszych polskich złóż węgla brunatnego są cztery strategiczne złoża obszaru Nadodrza: Gubin, Gubin-Zasieki-Brody, Legnica-Zachód i Gostyń-Rawicz. Do tych złóż należy zaliczyć także złoża satelickie: mosty dla rejonów Gubina oraz Legnica-Wschód, Legnica-Północ, Legnica-Ścinawa-Głogów dla rejonu Legnicy oraz złoża w centrum Polski Rogóźno i Złoczew. Natomiast do złóż satelickich kopalni Adamów czy kopalni Konin należy zaliczyć złoża Grochowy-Siąszyce oraz Ościsłowo, Piaski, Dęby Szlacheckie-Izbica Kujawska i Mąkoszyn-Grochowiska.

16 152 A. Tajduś, P. Czaja, Z. Kasztelewicz Porównanie miejsca złóż węgla brunatnego na liście rankingowej Tablica 10 Lp. Nazwa złoża Zasoby bilansowe (mln. ton) 1 Gubin 1 050,8 2 Rogóźno 772,8 3 Mosina 50,9 4 Radomierzyce 503,7 5 Gubin-Zasieki-Brody 1934,0 6 Legnica Zachód 863,6 7 Złoczew 485,6 8 Czempin 1 011,1 9 Gostyń 1 988,8 10 Rzepin 249,5 Razem 8 910,8 Źródło: [1, 13] Główne atuty przemawiające za zagospodarowaniem złóż satelickich i perspektywicznych Do głównych atutów, przemawiających za podjęciem strategicznych decyzji o zagospodarowaniu złóż satelickich w kopalniach czynnych i budowy nowych kopalń na złożach perspektywicznych należy zaliczyć [8, 9, 12, 13]: Atut 1. Potrzeba zwiększenia produkcji energii elektrycznej w Polsce, przy zachowaniu bezpieczeństwa energetycznego kraju Polska gospodarka będzie wymagała zwiększenia produkcji energii elektrycznej z obecnego poziomu około 160 TWh/rok do ponad 250 TWh/rok do 2030 roku. Potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego wymusi (przy obecnym stanie krajowych bloków energetycznych) szybkie likwidacje około MW zainstalowanej mocy, z powodu dekapitalizacji bloków pod względem technicznym i niskiej sprawności energetycznej (tylko ok. 30%) oraz wybudowanie nowych mocy i zmodernizowanie starych bloków w wielkości około MW. Atut 2. Niekorzystny rozkład mocy wytwórczych w zachodniej części Polski W zachodniej części Polski występują tylko dwie duże elektrownie: Elektrownia Turów na węgiel brunatny i ZE Dolna Odra na węgiel kamienny. Brak większych mocy wytwórczych energii elektrycznej w tej części Polski powoduje duże straty energii elektrycznej na przesyle prądu z elektrowni spoza tego regionu oraz zagrożenia pewności tych

17 Stan obecny i strategia rozwoju dostaw. Po wyczerpaniu się zasobów w kopalni Turów, za około 30 lat, konieczne będzie zastąpienie ubytku mocy wytwórczej z nowych źródeł. Atut 3. Efektywność ekonomiczna produkcji energii elektrycznej z węgla brunatnego Energia elektryczna produkowana z węgla brunatnego jest obecnie najtańszym sposobem jej pozyskiwania. Jej konkurencyjność powinna być w przyszłości dalej utrzymana, nawet w kontekście obłożenia jej największymi opłatami za emisję CO 2. Dzięki czynionym obecnie pracom badawczo-rozwojowym i stosowaniu nowoczesnych technologii emisyjność elektrowni jest znacznie ograniczana. Całkowity koszt produkcji energii elektrycznej z węgla brunatnego, łącznie z kosztami praw do emisji CO 2, powinien dalej być mniejszy niż z innych nośników energetycznych. Prognozowane koszty produkcji energii elektrycznej przedstawiono w tablicy 11 [8]. Tablica 11 Całkowity koszt produkcji energii elektrycznej po 2020 roku z kosztami praw do emisji CO 2, wg prof. Mielczarskiego Rodzaj paliwa w elektrowni Elektrownie atomowe Elektrownie korzystające ze źródeł odnawialnych Elektrownie na gaz Elektrownie na węgiel kamienny Elektrownie na węgiel brunatny Źródło: [16] Koszt produkcji energii elektrycznej [zł/mwh] powyżej 500 zł ( zł) powyżej 400 zł 370 zł (w tym koszt praw do emisji CO 2-87 zł) 375 zł (w tym koszt praw do emisji CO zł) 365 zł (w tym koszt praw do emisji CO zł) Z tablicy 11 wynika, że wbrew obiegowym opiniom koszt produkcji energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych będzie wysoki i wyniesie ponad 500 PLN za 1 MWh, w elektrowniach korzystających ze źródeł odnawialnych (OZE) ponad 400 PLN za 1 MWh, w elektrowniach węglowych i gazowych, licząc z opłatami z tytułu emisji CO 2, ponad 370 PLN za 1 MWh. We wszystkich przypadkach założono zaciągnięcie 20-letniego kredytu i opłaty za emisję CO 2 w wysokości 30 euro za tonę. Chcąc więc zachować konkurencyjność polskiej gospodarki powinno dążyć się do utrzymania procentowego udziału produkcji energii elektrycznej z węgla brunatnego.

18 154 A. Tajduś, P. Czaja, Z. Kasztelewicz Atut 4. Inwestycje i zaangażowanie branży węgla brunatnego w czyste technologie węglowe Obecnie optymalnego wykorzystania zasobów węgla brunatnego nie można wyłącznie wiązać z tradycyjnymi technologiami jego pozyskiwania i przetwarzania. Czyste technologie węglowe zapewniają ograniczenie uciążliwości górnictwa i energetyki, opartej na węglu dla środowiska naturalnego, między innymi przez zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych do atmosfery. Sprawność elektrowni w Polsce to zaledwie 30-36%, podczas gdy na świecie wynosi ona 45-50%. To duża i istotna różnica. Wyższa sprawność to mniejsza emisja CO 2. Po 17 latach wybudowany w Polsce w 2008 roku blok 464 MW w Pątnowie II i budowany obecnie nowy blok 855 MW w Bełchatowie charakteryzują się już nadkrytycznymi parametrami pary, co umożliwi osiągnięcie około 41-42% sprawności netto, przy sprawności brutto około 45%. Zwiększenie roli węgla brunatnego należy zatem upatrywać w jego przetwórstwie na paliwa płynne i gazowe, w tym gaz syntezowy i wodór oraz w produkcji brykietu czy pyłu węglowego. Dotychczasowe osiągnięcia polskiej energetyki, opartej na węglu brunatnym w zakresie ograniczenia emisji siarki, tlenków azotu, a także pyłów należy ocenić pozytywnie [6]. Obecnie najważniejszym wyzwaniem jest zgodnie z polityką ekologiczną Unii Europejskiej ograniczenie emisji dwutlenku węgla. Jednym z możliwych rozwiązań tego problemu jest przechwytywanie i składowanie emitowanego przez przemysł CO 2, czyli technologia CCS. Pilotażowy projekt instalacji CCS, tj. wychwytywanie i składowanie CO 2 realizowany obecnie przez Elektrownię Bełchatów, jest tego najlepszym przykładem. Atut 5. Konieczność zapewnienia miejsc pracy po zamknięciu głównych zakładów w Polsce W okresie najbliższych kilkudziesięciu lat nastąpi likwidacja i zmniejszenie miejsc pracy z powodu wyczerpywania się rud miedzi w KGHM Polska Miedź SA oraz węgla brunatnego w PGE KWB Turów SA i KWB Adamów i Konin. Zniknięcie z rynku tak dużych zakładów może spowodować problemy strukturalne z bezrobociem, których nie można zaspokoić drobnym przemysłem. Likwidacja górnictwa węgla kamiennego w Wałbrzychu, czy kopalń siarki w Tarnobrzegu, z początku lat 90. XX wieku, jest tutaj najlepszym przykładem. Stopniowe zmniejszanie produkcji i w końcu zamknięcie tych zakładów spowoduje zmniejszanie miejsc pracy także w firmach kooperujących z tymi gałęziami przemysłu. Odznaczać się to będzie także drastycznym zmniejszaniem wielkości podatków dla lokalnych samorządów. Skalę wpływu płatności publicznoprawnych z kopalń węgla brunatnego do sektora publicznego przedstawiono w tablicy 12.

19 Stan obecny i strategia rozwoju Tablica 12 Płatności publicznoprawne [tys. zł] dotyczące górnictwa węgla brunatnego w latach Ubezpieczenia społeczne, zdrowotne Tytuł FGŚP i FP PFRON Podatek od osób fizycznych Podatek od osób prawnych VAT Wypłata z zysku przez jednoosobowe Spółki Skarbu Państwa Wpłaty i kary na NFOŚ (w tym opłata eksploatacyjna na rzecz NFOŚ) Podatki i opłaty na rzecz gmin (w tym opłata eksploatacyjna na rzecz gminy) Razem w tys. zł Źródło: Opracowanie PPWB. Jak wynika z tablicy 12 kopalnie węgla brunatnego są ważnymi podmiotami gospodarczymi, dokonującymi corocznie opłat do sektora publicznego na poziomie ponad 1 mld. PLN rocznie. Corocznie jednostki samorządu terytorialnego otrzymują ponad 240 mln. złotych do swoich budżetów, co umożliwia ich szybszy rozwój. Dodatkowo należy uwzględnić także płatności wynikające z działalności elektrowni opalanej tym paliwem. Budowa nowego zagłębia górniczo-energetycznego przynajmniej na jednym złożu, o wydobyciu podobnym do kopalni Bełchatów (ok. 30 mln. ton/rok) i elektrowni opalanej tym paliwem, może wygenerować ponad 25 tys. miejsc pracy, tylko w tych zakładach i w firmach kooperujących. Atut 6. Polska szkoła górnictwa węgla brunatnego Wiedza, którą dziś mamy oraz opanowanie sztuki górniczej eksploatacji węgla brunatnego plasują krajowe górnictwo odkrywkowe w światowej czołówce. Można śmiało powiedzieć, że powstała polska szkoła górnictwa węgla brunatnego, która ma oparcie

20 156 A. Tajduś, P. Czaja, Z. Kasztelewicz w wyższych uczelniach, biurach projektowych, zapleczu technicznym, tj. fabrykach maszyn i urządzeń górniczych. Polska myśl projektowa i urządzenia są stosowane i pracują w wielu krajach świata. Polscy inżynierowie projektują i budują maszyny i urządzenia dla przemysłu węgla brunatnego zarówno dla górnictwa, jak i energetyki. Obecnie prowadzone modernizacje elektrowni pod względem dostosowania bloków energetycznych do wymogów związanych z ograniczeniem zapylenia oraz emisji SO 2 i CO 2 prowadzą polskie firmy. W ostatnich latach wybudowano maszyny i urządzenia dla kopalń węgla brunatnego, które pod względem technicznym nie ustępują produktom renomowanych firm światowych. Te osiągnięcia są gwarancją, że polska gospodarka sama może zbudować nowe zagłębie górniczo-energetyczne w Legnicy, Rogóźnie czy Gubinie [12,14] Możliwości wydobycia węgla brunatnego w I połowie XXI wieku Opierając się na posiadanych, bardzo zasobnych złożach węgla brunatnego oraz bogatym doświadczeniu, licznych zapleczach naukowych, projektowych oraz technicznych można przedstawić dalsze plany kontynuacji wydobycia tego surowca, a nawet istnieje możliwość znacznego zwiększenia poziomu jego wydobycia [11, 14]. W poszczególnych kopalniach zagospodarowanie złóż przedstawiać się może następująco: KWB Adamów Z obecnie eksploatowanych złóż ( Adamów, Koźmin i Władysławów ) pracę kopalni przewiduje się do 2023 roku. Kopalnia planuje zagospodarować nowe złoże węgla brunatnego Grochowy-Siąszyce, z którego rozpocznie wydobywać węgiel od 2021 roku w ilości ok. 3,5 mln. ton na rok. Wówczas na terenie obecnej Elektrowni Adamów planowany jest nowy blok energetyczny o mocy 460MW. Drugim, nowym złożem przewidzianym do zagospodarowania jest złoże Rogóźno tablica 13. Tablica 13 Wydobycie węgla brunatnego w KWB Adamów łącznie ze złożem Rogóźno Wydobycie węgla brunatnego łączne Źródło: [11]. Jedn mln ton 4.4 4,4 4,4 14,4 13,5 13,5 13,5 13,5

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

ROLA WĘGLA W ENERGETYCE I STRATEGIA POLSKIEGO GÓRNICTWA WĘGLA BRUNATNEGO W I POŁOWIE XXI WIEKU**

ROLA WĘGLA W ENERGETYCE I STRATEGIA POLSKIEGO GÓRNICTWA WĘGLA BRUNATNEGO W I POŁOWIE XXI WIEKU** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Antoni Tajduś*, Piotr Czaja*, Zbigniew Kasztelewicz* ROLA WĘGLA W ENERGETYCE I STRATEGIA POLSKIEGO GÓRNICTWA WĘGLA BRUNATNEGO W I POŁOWIE XXI WIEKU** 1. Prognoza

Bardziej szczegółowo

ZASOBY I WYDOBYCIE WĘGLA BRUNATNEGO I KAMIENNEGO ORAZ ICH UDZIAŁ W KRAJOWYM BILANSIE PALIW I PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ

ZASOBY I WYDOBYCIE WĘGLA BRUNATNEGO I KAMIENNEGO ORAZ ICH UDZIAŁ W KRAJOWYM BILANSIE PALIW I PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ ROZDZIAŁ ZASOBY I WYDOBYCIE WĘGLA BRUNATNEGO I KAMIENNEGO ORAZ ICH UDZIAŁ W KRAJOWYM BILANSIE PALIW I PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ Reserves and extraction of brown and hard coal and their contribution

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

BRUNATNA PRZYSZŁOŚĆ. Rozmowa z dr. hab. inż. Zbigniewem Kasztelewiczem, prof. nadzw. Akademii Górniczo- Hutniczej w Krakowie. ( Nowa Energia 1/2012)

BRUNATNA PRZYSZŁOŚĆ. Rozmowa z dr. hab. inż. Zbigniewem Kasztelewiczem, prof. nadzw. Akademii Górniczo- Hutniczej w Krakowie. ( Nowa Energia 1/2012) BRUNATNA PRZYSZŁOŚĆ Rozmowa z dr. hab. inż. Zbigniewem Kasztelewiczem, prof. nadzw. Akademii Górniczo- Hutniczej w Krakowie ( Nowa Energia 1/2012) Czy polityka energetyczna UE sprzyja branży węgla brunatnego?

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

SKRÓT REFERATU pt. WPROWADZENIE

SKRÓT REFERATU pt. WPROWADZENIE mgr inż. Józef Limanówka Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa Oddział w Bełchatowie Absolwent Wydziału Górnictwa i Geoinżynierii AGH w Krakowie Od 1976 roku pracownik Kopalni Węgla Brunatnego

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

GLOBALNE PROBLEMY GÓRNICTWA WĘGLA BRUNATNEGO. 1. Wprowadzenie. Antonii Tajduś*, Józef Dubiński** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011

GLOBALNE PROBLEMY GÓRNICTWA WĘGLA BRUNATNEGO. 1. Wprowadzenie. Antonii Tajduś*, Józef Dubiński** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Antonii Tajduś*, Józef Dubiński** GLOBALNE PROBLEMY GÓRNICTWA WĘGLA BRUNATNEGO 1. Wprowadzenie Paliwo węglowe jest podstawowym źródłem energii pierwotnej

Bardziej szczegółowo

TAJEMNICA SPÓŁKI. Znaczenie Kompleksu Gubin dla regionu i bilansu energetycznego Polski

TAJEMNICA SPÓŁKI. Znaczenie Kompleksu Gubin dla regionu i bilansu energetycznego Polski TAJEMNICA SPÓŁKI Znaczenie Kompleksu Gubin dla regionu i bilansu energetycznego Polski Październik 2014 PGE jest największą grupą energetyczną w Polsce Podstawowe informacje i kluczowe aktywa wytwórcze

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

ENERGETYCZNA PERSPEKTYWA WĘGLA BRUNATNEGO W KONTEKŚCIE EUROPEJSKIEGO SYSTEMU HANDLU EMISJAMI (ETS)**

ENERGETYCZNA PERSPEKTYWA WĘGLA BRUNATNEGO W KONTEKŚCIE EUROPEJSKIEGO SYSTEMU HANDLU EMISJAMI (ETS)** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Kazimierz Czopek*, Beata Trzaskuś-Żak* ENERGETYCZNA PERSPEKTYWA WĘGLA BRUNATNEGO W KONTEKŚCIE EUROPEJSKIEGO SYSTEMU HANDLU EMISJAMI (ETS)** 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19

Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19 Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19 Rola węgla brunatnego w gospodarce Polski 180 160 140 120 100 80 60 40 20 Struktura produkcji en. elektrycznej w elektrowniach krajowych

Bardziej szczegółowo

51 Informacja przeznaczona wyłącznie na użytek wewnętrzny PG

51 Informacja przeznaczona wyłącznie na użytek wewnętrzny PG 51 DO 2020 DO 2050 Obniżenie emisji CO2 (w stosunku do roku bazowego 1990) Obniżenie pierwotnego zużycia energii (w stosunku do roku bazowego 2008) Obniżenie zużycia energii elektrycznej (w stosunku do

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE Paweł Bućko Konferencja Rynek Gazu 2015, Nałęczów, 22-24 czerwca 2015 r. Plan prezentacji KATEDRA ELEKTROENERGETYKI Stan

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DZIAŁALNOŚCI GÓRNICTWA WĘGLA BRUNATNEGO NA SEKTOR PUBLICZNY. 1. Wstęp. Zbigniew Kasztelewicz*, Maciej Zajączkowski*

WPŁYW DZIAŁALNOŚCI GÓRNICTWA WĘGLA BRUNATNEGO NA SEKTOR PUBLICZNY. 1. Wstęp. Zbigniew Kasztelewicz*, Maciej Zajączkowski* Górnictwo i Geoinżynieria Rok 34 Zeszyt 4 2010 Zbigniew Kasztelewicz*, Maciej Zajączkowski* WPŁYW DZIAŁALNOŚCI GÓRNICTWA WĘGLA BRUNATNEGO NA SEKTOR PUBLICZNY 1. Wstęp Obecnie w Polsce węgiel brunatny wydobywany

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność dr inż. Janusz Ryk Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych II Ogólnopolska Konferencja Polska

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego?

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Adam Szurlej Jacek Kamiński Tomasz

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona.

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. - omówienie wpływu nowych technologii energetycznych na środowisko i na bezpieczeństwo energetyczne gminy. Mgr inż. Artur Pawelec Seminarium w Suchej Beskidzkiej

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Zadania stawiane przed polską gospodarką Pakiet energetyczny 3x20 - prawne wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Stabilizacja sieci - bezpieczeństwo energetyczne metropolii - debata Redakcja Polityki, ul. Słupecka 6, Warszawa 29.09.2011r. 2 Zagadnienia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNY PROGRAM BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH. Zaawansowane technologie pozyskiwania energii. Warszawa, 1 grudnia 2011 r.

STRATEGICZNY PROGRAM BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH. Zaawansowane technologie pozyskiwania energii. Warszawa, 1 grudnia 2011 r. STRATEGICZNY PROGRAM BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH Zaawansowane technologie pozyskiwania energii Warszawa, 1 grudnia 2011 r. Podstawa prawna: Ustawa z dnia 8 października 2004 r. o zasadach finansowania

Bardziej szczegółowo

ZAAWANSOWANE TECHNOLOGIE ENERGETYCZNE NA PRZYKŁADZIE PROJEKTÓW NOWYCH BLOKÓW ENERGETYCZNYCH W PGE GiEK S.A.

ZAAWANSOWANE TECHNOLOGIE ENERGETYCZNE NA PRZYKŁADZIE PROJEKTÓW NOWYCH BLOKÓW ENERGETYCZNYCH W PGE GiEK S.A. Marek Wdowiak Departament Inwestycji PGE GiEK S.A. ZAAWANSOWANE TECHNOLOGIE ENERGETYCZNE NA PRZYKŁADZIE PROJEKTÓW NOWYCH BLOKÓW ENERGETYCZNYCH W PGE GiEK S.A. 1. Wstęp Polski sektor energetyczny po wejściu

Bardziej szczegółowo

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy Zużycie Biomasy w Energetyce Stan obecny i perspektywy Plan prezentacji Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w Polsce. Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w energetyce zawodowej i przemysłowej.

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla

Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla VIII Konferencja Naukowo-Techniczna Ochrona Środowiska w Energetyce Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla Główny Inżynier ds. Przygotowania i Efektywności Inwestycji 1 Rynek gazu Realia

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ

PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ SEMINARIUM STAN I PERSPEKTYWY ROZWOJU PRZEMYSŁU U CHEMICZNEGO W POLSCE Marek Ściążko WARSZAWA 15 MAJA 2012 1/23 STRATEGIA działalno alności

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Dr inż. LEON KURCZABINSKI Katowice, czerwiec, 2013 POZYCJA WĘGLA NA KRAJOWYM RYNKU ENERGII WĘGIEL = NIEZALEŻNO NOŚC ENERGETYCZNA ZALEŻNO

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Bogdanka, 8 maja 2014 roku KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Grupa Kapitałowa Lubelskiego Węgla

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DEMONSTRACYJNY CCS. ROZWÓJ CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH w GRUPIE TAURON PE

PROGRAM DEMONSTRACYJNY CCS. ROZWÓJ CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH w GRUPIE TAURON PE PROGRAM DEMONSTRACYJNY CCS ROZWÓJ CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH w GRUPIE TAURON PE Joanna Schmid Wiceprezes Zarządu Tauron PE Warszawa, 16.06.2011r. 1 13,9 % udział w krajowym rynku energii elektrycznej

Bardziej szczegółowo

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r.

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych Rola kogeneracji w osiąganiu

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 1 Wymiary optymalizacji w układzie trójkąta energetycznego perspektywa makro Minimalizacja kosztów dostarczanej

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii a bezpieczeństwo Europy - Polski - Regionu - Gminy

Odnawialne źródła energii a bezpieczeństwo Europy - Polski - Regionu - Gminy Konwent Burmistrzów i Wójtów Śląskiego Związku Gmin i Powiatów Odnawialne źródła energii a bezpieczeństwo Europy - Polski - Regionu - Gminy Prof. Jerzy Buzek, Parlament Europejski Członek Komisji Przemysłu,

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA "Puławy" S.A. do 2016 roku

Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA Puławy S.A. do 2016 roku Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA "Puławy" S.A. do 2016 roku Warszawa, wrzesień 2009 Nowelizacja IPPC Zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola Zmiany formalne : - rozszerzenie o instalacje

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM podstawowe założenia Dąbie 13-14.06.2013 2013-06-24 1 Dokumenty Strategiczne Program rozwoju elektroenergetyki z uwzględnieniem źródeł odnawialnych w Województwie

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

ŁÓDZKIE NA GAZIE CENTRUM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU

ŁÓDZKIE NA GAZIE CENTRUM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU ŁÓDZKIE NA GAZIE CENTRUM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU Mapa czerwonego spągowca Potencjalna lokalizacja gazu łupkowego i ropy Czerwony spągowiec na terenie Polski Koncesje wydane na poszukiwanie gazu i ropy w

Bardziej szczegółowo

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Biuro Marketingu i Analiz Kompania Węglowa S.A. Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Rynek Ciepła Systemowego IV Puławy, 10-12 luty 2015 r. 1 Schemat przedstawiający zmiany restrukturyzacyjne

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Jak oszczędzić na zakupach energii elektrycznej?

Jak oszczędzić na zakupach energii elektrycznej? Jak oszczędzić na zakupach energii elektrycznej? Wrocław 27.10.2010 r. RWE nazwa spółki 11/2/2010 STRONA 1 Grupa RWE: jedna z wiodących firm utilities na kontynencie europejskim* Główne rynki Grupy RWE

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gliwice, 25 września 2012 r. prof. dr hab. inż. Maciej KALISKI dr hab. inż. Stanisław NAGY, prof. AGH prof. zw. dr hab. inż. Jakub SIEMEK dr inż. Andrzej SIKORA

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

Biomasa - wpływ propozycji zmian prawa na energetykę zawodową. 11 października 2012 r.

Biomasa - wpływ propozycji zmian prawa na energetykę zawodową. 11 października 2012 r. Biomasa - wpływ propozycji zmian prawa na energetykę zawodową 11 października 2012 r. Aktywa Grupy TAURON Elektrownie wodne Kopalnie węgla kamiennego Obszar dystrybucyjny Grupy TAURON Farmy wiatrowe Elektrownie

Bardziej szczegółowo

Czy moŝna ograniczyć emisję CO2? Autor: Krzysztof Bratek Kraków 2008.12.11 Aktualizacja na 16.12.2008

Czy moŝna ograniczyć emisję CO2? Autor: Krzysztof Bratek Kraków 2008.12.11 Aktualizacja na 16.12.2008 Czy moŝna ograniczyć emisję CO2? Autor: Krzysztof Bratek Kraków 2008.12.11 Aktualizacja na 16.12.2008 1 Energia, a CO2 Zapotrzebowanie na energie na świecie wzrasta w tempie ok. 1,8%/rok; czemu towarzyszy

Bardziej szczegółowo

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Kielce, dn. 7 marca 2014 r. 2 Wzywania stojące przed polską energetyką

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Wprowadzenie i prezentacja wyników do dalszej dyskusji Grzegorz Wiśniewski Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji OZE

System Certyfikacji OZE System Certyfikacji OZE Mirosław Kaczmarek miroslaw.kaczmarek@ure.gov.pl III FORUM EKOENERGETYCZNE Fundacja Na Rzecz Rozwoju Ekoenergetyki Zielony Feniks Polkowice, 16-17 września 2011 r. PAKIET KLIMATYCZNO

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o spółce PKO BP

Podstawowe informacje o spółce PKO BP Podstawowe informacje o spółce PKO BP PKO BANK POLSKI S.A. jeden z najstarszych banków w Polsce. W opinii wielu pokoleń Polaków uważany jest za bezpieczną i silną instytucję finansową. Większościowym akcjonariuszem

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji Notatka Informacyjna Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Efektywność energetyczna

Bardziej szczegółowo

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii Katowice, 16 grudnia 2014 roku Wojewódzki Fundusz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY Rola i wpływ energetyki na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym energetyka tworzy 7,9% wartości dodanej; 612 tys. miejsc pracy bezpośrednio i w sektorach powiązanych;

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Beata Wiszniewska Polska Izba Gospodarcza Energetyki Odnawialnej i Rozproszonej Warszawa, 15 października 2015r. Polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej Pakiet

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne dla geotermii w Polsce

Uwarunkowania prawne dla geotermii w Polsce Uwarunkowania prawne dla geotermii w Polsce Dr hab. inż. Barbara Tomaszewska, prof. IGSMiE PAN Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zakład Odnawialnych Źródeł Energii

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r.

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r. Polityka energetyczna Polski do 2050 roku Warszawa, sierpień 2014 r. 2 Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Strategia BEiŚ: została przyjęta przez Radę Ministrów 15 kwietnia 2014 r. (rozpoczęcie prac

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r.

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. Gospodarka niskoemisyjna co to takiego? Gospodarka niskoemisyjna (ang. low emission economy)

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Budujemy wartość i bezpieczną przyszłość Gospodarka ubocznymi produktami spalania w PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A.

Budujemy wartość i bezpieczną przyszłość Gospodarka ubocznymi produktami spalania w PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Budujemy wartość i bezpieczną przyszłość Gospodarka ubocznymi produktami spalania w PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna Spółka Akcyjna Struktura organizacyjna

Bardziej szczegółowo

Strategia Energetyczna KGHM do roku 2030 Rada Naukowo-Przemysłowa INSTYTUT AUTOSTRADA TECHNOLOGII I INNOWACJI

Strategia Energetyczna KGHM do roku 2030 Rada Naukowo-Przemysłowa INSTYTUT AUTOSTRADA TECHNOLOGII I INNOWACJI Strategia Energetyczna KGHM do roku 2030 Rada Naukowo-Przemysłowa INSTYTUT AUTOSTRADA TECHNOLOGII I INNOWACJI Maciej Majchrowicz Centrum Analiz Strategicznych i Bazy Zasobowej 15 lipca, Wrocław Agenda

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia.. 2012 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia.. 2012 r. Projekt z dnia 18 kwietnia 2012 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia.. 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie prowadzenia monitoringu obiektu unieszkodliwiania odpadów wydobywczych 2)

Bardziej szczegółowo

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r.

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Bank promuje elektroniczny obieg dokumentów, który chroni

Bardziej szczegółowo

Pakiet Klimatyczno- Energetyczny i 7. Program Badań i Technologii UE

Pakiet Klimatyczno- Energetyczny i 7. Program Badań i Technologii UE Dywersyfikacja dostaw ciepła dla Miasta Rybnik Pakiet Klimatyczno- Energetyczny i 7. Program Badań i Technologii UE Prof. Jerzy Buzek Poseł do Parlamentu Europejskiego Członek Komisji Przemysłu, Badań

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Zagadnienia, problemy, wskazania Opracował: mgr inż. Jerzy Piszczek Katowice, grudzień 2009r. I. WPROWADZENIE Praktyczna realizacja zasad zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

- Poprawa efektywności

- Poprawa efektywności Energetyka przemysłowa: - Poprawa efektywności energetycznej - uwarunkowania dla inwestycji we własne źródła energii elektrycznej Daniel Borsucki 24.05.2011 r. MEDIA ENERGETYCZNE 615 GWh energii elektrycznej

Bardziej szczegółowo

Fortum koncern wspierający realizację lokalnej, zrównowaŝonej polityki energetycznej.

Fortum koncern wspierający realizację lokalnej, zrównowaŝonej polityki energetycznej. Fortum koncern wspierający realizację lokalnej, zrównowaŝonej polityki energetycznej. Fortum wiodący partner energetyczny działa w 12 krajach, głównie na obszarze krajów skandynawskich, nadbałtyckich,

Bardziej szczegółowo

Będziemy mówić co robimy

Będziemy mówić co robimy Co to IATI IATI to - Instytut Autostrada Technologii i Innowacji to prężnie rozwijające się konsorcjum, grupujący 38 największych uczelni, instytutów i przedsiębiorstw z całej Polski. Celem IATI jest koordynowanie

Bardziej szczegółowo

Tak dla restrukturyzacji: raport z badań Instytutu Badań Rynku i Opinii Publicznej CEM Polacy wobec przemysłu górniczego (luty- marzec 2015)

Tak dla restrukturyzacji: raport z badań Instytutu Badań Rynku i Opinii Publicznej CEM Polacy wobec przemysłu górniczego (luty- marzec 2015) 14/04/2015 Tak dla restrukturyzacji: raport z badań Instytutu Badań Rynku i Opinii Publicznej CEM Polacy wobec przemysłu górniczego (luty- marzec 2015) Kontekst badań Spadek cen węgla kamiennego na światowych

Bardziej szczegółowo

W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach

W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach 1 W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach dr Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Gospodarki Wrocław, 21 maja 2012 roku Regionalny Program

Bardziej szczegółowo

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Schemat systemu planowania Poziom kraju Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju opublikowana MP 27.04.2012 Program zadań rządowych Poziom województwa

Bardziej szczegółowo

Opracował: Prof. dr hab. inż. Jacek Zimny, AGH Kraków, Polska Geotermalna Asocjacja - Przewodniczący. Sejm, 15 luty 2007

Opracował: Prof. dr hab. inż. Jacek Zimny, AGH Kraków, Polska Geotermalna Asocjacja - Przewodniczący. Sejm, 15 luty 2007 Energia zasobów odnawialnych Polski możliwości wykorzystania, zobowiązania międzynarodowe Nowa strategia bezpieczeństwa energetycznego Opracował: Prof. dr hab. inż. Jacek Zimny, AGH Kraków, Polska Geotermalna

Bardziej szczegółowo

Rozwój kogeneracji gazowej

Rozwój kogeneracji gazowej Rozwój kogeneracji gazowej Strategia Grupy Kapitałowej PGNiG PGNiG TERMIKA jest największym w Polsce wytwórcą ciepła i energii elektrycznej w skojarzeniu. Zakłady PGNiG TERMIKA wytwarzają 11 procent produkowanego

Bardziej szczegółowo

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Kotłownie gazowe to alternatywne rozwiązanie dla Klientów, którzy nie mają możliwości przyłączenia się do miejskiej sieci ciepłowniczej.

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe i operacyjne GK PGE po I kwartale 2014. 14 maja 2014 r.

Wyniki finansowe i operacyjne GK PGE po I kwartale 2014. 14 maja 2014 r. Wyniki finansowe i operacyjne GK PGE po I kwartale 2014 14 maja 2014 r. Kluczowe osiągnięcia i zdarzenia Marek Woszczyk Prezes Zarządu 2 Dobre wyniki PGE osiągnięte na wymagającym rynku Wyniki finansowe

Bardziej szczegółowo

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM Kraków, 15 maja 2008 r. 2 Programy operacyjne Realizacja wspieranego projektu Poprawa efektywności

Bardziej szczegółowo

Energia wiatrowa w twojej gminie 24 czerwca 2010, hotel Mercure, Wrocław. Energetyka wiatrowa w Polsce Stan aktualny i perspektywy rozwoju

Energia wiatrowa w twojej gminie 24 czerwca 2010, hotel Mercure, Wrocław. Energetyka wiatrowa w Polsce Stan aktualny i perspektywy rozwoju Energetyka wiatrowa w Polsce Stan aktualny i perspektywy rozwoju Dr. Markus Reichel, Friedrich Czambor Wrocław, 24.06.2010 KRÓTKO O DREBERIS 1998 Założenie firmy w Zittau/Niemcy i we Wrocławiu 1999 Przeniesienie

Bardziej szczegółowo

Rozwój kogeneracji w Polsce perspektywy, szanse, bariery

Rozwój kogeneracji w Polsce perspektywy, szanse, bariery ITC Rozwój kogeneracji w Polsce perspektywy, szanse, bariery Janusz Lewandowski Sulechów, listopad 2011 Ogólne uwarunkowania 1. Kogeneracja jest uznawana w Polsce za jedną z najefektywniejszych technologii

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 125 ds. Udostępniania i Eksploatacji Złóż Kopalin

PLAN DZIAŁANIA KT 125 ds. Udostępniania i Eksploatacji Złóż Kopalin Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 125 ds. Udostępniania i Eksploatacji Złóż Kopalin STRESZCZENIE Obszarem działalności normalizacyjnej KT 125 są kapitalne wyrobiska górnicze pionowego i poziomego udostępnienia

Bardziej szczegółowo

Scenariusze wykorzystania węgla w polskiej energetyce w świetle polityki klimatycznej Unii Europejskiej

Scenariusze wykorzystania węgla w polskiej energetyce w świetle polityki klimatycznej Unii Europejskiej Lidia Gawlik*, Eugeniusz Mokrzycki** Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków *dr hab. inż., e-mail: lidia.gawlik@min-pan.krakow.pl ** prof. dr hab. inż., e-mail: mokrzy@min-pan.krakow.pl

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Włodzimierz Ehrenhalt

Włodzimierz Ehrenhalt ROZWÓJ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Posiedzenie Seminaryjne Parlamentarnego Zespołu ds. Energetyki Energetyka wiatrowa fakty i mity Włodzimierz Ehrenhalt WYKORZYSTANIE ZASOBÓW energia 80% KONSUMENCI AKTYWNI

Bardziej szczegółowo

Czysta energia w Polsce propozycja programu naukowotechnologicznego

Czysta energia w Polsce propozycja programu naukowotechnologicznego Czysta energia w Polsce propozycja programu naukowotechnologicznego EIT+ do roku 2013 Prof. dr hab. inż. Mirosław Miller, Politechnika Wrocławska, Wrocławskie Centrum Badań EIT+ Prof. dr hab. inż. Jan

Bardziej szczegółowo

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Program

Bardziej szczegółowo

ENERGIA ELEKTRYCZNA Z WĘGLA BRUNATNEGO W ŚWIETLE PROGRAMÓW CZYSTYCH TECHNOLOGII ENERGETYCZNYCH I CEN ORAZ KOSZTÓW WYTWARZANIA W LATACH 1995 2006**

ENERGIA ELEKTRYCZNA Z WĘGLA BRUNATNEGO W ŚWIETLE PROGRAMÓW CZYSTYCH TECHNOLOGII ENERGETYCZNYCH I CEN ORAZ KOSZTÓW WYTWARZANIA W LATACH 1995 2006** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 31 Zeszyt 2 2007 Szymon Modrzejewski* ENERGIA ELEKTRYCZNA Z WĘGLA BRUNATNEGO W ŚWIETLE PROGRAMÓW CZYSTYCH TECHNOLOGII ENERGETYCZNYCH I CEN ORAZ KOSZTÓW WYTWARZANIA W LATACH

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r.

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. Ameryka Północna http://www.travelplanet.pl/przewodnik/ameryka-polnocna-i-srodkowa/ Ameryka Południowa

Bardziej szczegółowo

ROZPROSZONE SYSTEMY KOGENERACJI

ROZPROSZONE SYSTEMY KOGENERACJI ROZPROSZONE SYSTEMY KOGENERACJI Waldemar Kamrat Politechnika Gdańska XI Konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec Sulechów, 1o października 2014 r. Wprowadzenie Konieczność modernizacji Kotły

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r.

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r. Omówienie zasad składania wniosku w zakresie ogłoszonego konkursu przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej konkursu w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013,

Bardziej szczegółowo

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Nasza działalność skupia się na zagadnieniach z dziedziny energetyki, w szczególności efektywności energetycznej, zarządzania energią oraz ochrony środowiska.

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku pomp ciepła

Analiza rynku pomp ciepła Analiza rynku pomp ciepła Autor: Paweł Lachman - prezes Zarządu, Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła ("Czysta Energia" - 11/2014) W ostatnim czasie zauważalny jest rozwój rynku pomp ciepła,

Bardziej szczegółowo

AGENDA 1. INFORMACJE O FIRMIE 2. PRACA KOPALNI I ZAKŁADU PRZERÓBCZEGO 3. REKULTYWACJA 4. KORZYŚCI DLA GMINY 5. PODSUMOWANIE

AGENDA 1. INFORMACJE O FIRMIE 2. PRACA KOPALNI I ZAKŁADU PRZERÓBCZEGO 3. REKULTYWACJA 4. KORZYŚCI DLA GMINY 5. PODSUMOWANIE Olsztyńskie Kopalnie Surowców Mineralnych Ruś 28.06.2011 AGENDA 1. INFORMACJE O FIRMIE 2. PRACA KOPALNI I ZAKŁADU PRZERÓBCZEGO 3. REKULTYWACJA 4. KORZYŚCI DLA GMINY 5. PODSUMOWANIE INFORMACJE O FIRMIE

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo