Rozdział 6. Wiedza jawna i niejawna jako zasób decyzyjny w zarządzaniu personelem

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rozdział 6. Wiedza jawna i niejawna jako zasób decyzyjny w zarządzaniu personelem"

Transkrypt

1 Artykuł pochodzi z publikacji: Procesy decyzyjne w warunkach niepewności, (Red.) A. Grzegorczyk, Wyższa Szkoła Promocji, Warszawa 2012 Rozdział 6. Wiedza jawna i niejawna jako zasób decyzyjny w zarządzaniu personelem Anna Piotrowska Do niedawna jeszcze źródłem bogactwa i rozwoju społeczeństw i gospodarek państwowych były zasoby (surowce, maszyny, zasoby ludzkie), obecnie są to zasoby wiedzy. Aby uzyskać pełny obraz problematyki tworzenia, wykorzystywania, kapitalizowania i przekazywania wiedzy, niezbędne jest rozróżnianie kilku ważnych i związanych z nią pojęć takich, jak: wiedza, dane, informacje i kompetencje, oraz zrozumienie ich wzajemnych relacji. 1 Wiedza często utożsamiana jest z informacją, choć pojęcia te nie są identyczne. Mimo to należy przytoczyć definicję pojęcia informacja, gdyż jest ona źródłem wiedzy. Informacja jako pojęcie pojawiło się w związku z pracami N. Wienera poświęconymi cybernetyce. Definiował on wówczas informację jako nazwę treści zaczerpniętej ze świata zewnętrznego, w miarę, jak się do niego dostosowujemy i jak przystosowujemy doń swoje zmysły. 2 Proces otrzymywania i wykorzystywania informacji jest czynnikiem dopasowania się do różnych sytuacji w środowisku zewnętrznym oraz naszego czynnego życia w tym środowisku. W szerokim rozumieniu wiedza jest zbiorem powiązanych ze sobą informacji, które człowiek zdobył i zdobywa w wyniku różnych form aktywności 1 S. Forlicz, Informacja w biznesie, PWE, Warszawa 2008, s

2 poznawczej (doświadczeń, obserwacji, eksperymentów, spekulacji, wiary, introspekcji, intuicji, woli itp.). 3 Wiedza jest pojmowana jako wszelka treść (komunikat) docierająca do nas ze świata zewnętrznego. Jest to więc swoiste odwzorowanie rzeczywistości zawarte w naszej świadomości. 4 Dane i informacje to pewien rodzaj wiedzy, z reguły o charakterze nieuporządkowanym (nieprzyporządkowanym), często rozproszone. Wiedza zaś ma charakter uporządkowany i najczęściej przyjmuje postać fizycznych zapisów w postaci wiedzy jawnej (explicit knowledge) o rozmaitej formie: dokumentów, podręczników, materiałów szkoleniowych, instrukcji oraz innych zgromadzonych zasobów. Wiedza jawna podlega regułom łatwego jej przekazywania. 5 Aby zrozumieć, na czym naprawdę polega zarządzanie wiedzą, należy odróżnić wiedzę od informacji i danych. Niektóre przedsiębiorstwa mylą te pojęcia i na przykład wszelkie nowości technologiczne, nowe systemy informatyczne, uważają za wprowadzanie nowej wiedzy. Jest to wyłącznie zarządzanie danymi lub informacjami. Zarządzanie wiedzą (knowledge management) wymaga wdrożenia informacji poprzez: porównanie z inną informacją, wykorzystanie w podejmowaniu decyzji, wykorzystanie w podejmowaniu działań, przemyśleń doświadczonego podmiotu w określonym kontekście. 6 Zagadnienie wiedzy w ujęciu historycznym znalazło swój praktyczny wyraz w sztuce wojennej, stopniowo obejmując inne, coraz liczniejsze obszary i formy ludzkiej aktywności i jako istotny czynnik kreatywny, coraz wyraźniej zaznaczając się przede wszystkim w teoriach ekonomicznych, socjologicznych i teorii zarządzania. Wszędzie jednak można zauważyć swoistego rodzaju przeszkodę, brak zgodności, znajdujący odzwierciedlenie w braku precyzyjnej definicji wiedzy. 7 Definicję wiedzy wiąże się z danymi, które ujmowane są jako znaki, obrazy czy fakty wyrwane z kontekstu. Dane przedstawione w kontekście tworzą informacje. Natomiast wiedzę traktuje się jako 3 K. Materska, Informacja w organizacjach społeczeństwa wiedzy, Wydawnictwo. SBP, Warszawa 2007, s A. K. Koźmiński, D. Jemielniak, Zarządzanie od podstaw, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s Z. Malara, Przedsiębiorstwo w globalnej gospodarce: wyzwania współczesności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s J. E. Karney, Psychopedagogika pracy: wybrane zagadnienia z psychologii i pedagogiki pracy, Żak, Warszawa 2007, s S. Galata, Strategiczne zarządzanie organizacjami, Difin, Warszawa 2004, s

3 informacje w kontekście wraz z ich zrozumieniem. Wiedza z kolei prowadzi do mądrości (inteligencji), postrzeganej jako ogół posiadanej wiedzy i umiejętności, jak tę wiedzę użyć. 8 Rys. 1. Hierarchia wiedzy Źródło: Opracowanie własne na podstawie: J. Brdulak, Zarządzanie wiedzą, SGH, Warszawa 2005, s. 15. Pojęciem wiedzy określa się informacje, którym została nadana struktura, przez co mogą być one wykorzystane w pewnym obszarze działalności. 9 Zgodnie z definicją przedstawioną przez J. Gładys-Jakóbik i K. Stobińską, wiedza stanowi efektywne, skoncentrowane na rozpoznaniu i wykorzystaniu szans działanie, umożliwiające generowanie innowacji, jest efektem zintegrowanego uczenia się organizacyjnego. 10 Wiedza jest również definiowana jako podstawowa zdolność człowieka, wyróżniająca go spośród innych istot żywych, pozwalająca mu budować i interpretować otoczenie, zmniejszać niepewność towarzyszącą egzystencji, kształtować i wyrażać jego stosunek do otaczającej rzeczywistości. 11 W takim ujęciu M. Golińskiej-Pieszyńskiej, 8 M. Dolińska, Innowacje w gospodarce opartej na wiedzy, PWE, Warszawa 2010, s G. Probst, S. Raub, K. Romhardt, Zarządzanie wiedzą w organizacji, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2002, s J. Gładys Jakóbik, K. Stobińska, Kultura organizacyjna w organizacji uczącej się efekt uboczny czy źródło zmian? [w:] B. Wawrzyniak (red.), Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa 2003, s M. Golińska-Pieszyńska, Polityka wiedzy a współczesne procesy innowacyjne, Scholar, Warszawa 2009, s

4 wiedza obejmuje ogół wiadomości i umiejętności wykorzystywanych przez jednostki do rozwiązywania problemów. W ujęciu strukturalnym wiedzę należy rozumieć jako związane z ludzkim działaniem zasoby niematerialne, których stosowanie może być podstawą przewagi konkurencyjnej organizacji. Pojęcie wiedzy powiązane jest z posiadanymi zasobami danych, informacji, procedur, jak i z doświadczeniem, wykształceniem personelu. Wiedza silnie wiąże się z takimi czynnikami, jak etyka, intuicja, kultura, warunki pracy, styl zarządzania. Ostatni czynnik ma ostateczny wpływ na sprawność systemu zarządzania wiedzą, a tym samym na konkurencyjność danej organizacji. Zupełnie inną wartość ma wiedza będąca w dyspozycji jednej osoby, niż ta sama wiedza, która jest w dyspozycji wielu osób Rodzaje wiedzy i ich charakterystyka Zróżnicowanie i odmienność możliwych podejść do zasobu wiedzy ujawniają przykładowe typologie podane poniżej. Kryteria podziałów wiedzy stanowić mogą różne inne punkty odniesienia, np: dopuszczalne źródła i kryteria poznania: wiedza racjonalna i wiedza irracjonalna (dopuszczająca źródła poznania pozaracjonalnego), geneza i cel przedmiotowy: wiedza aprioryczno-spekulacyjna i wiedza empiryczno-eksplanatywna (możliwe są różne typy wyjaśniania), sposób zdobycia: wiedza systematyczna (planowo zdobywana) i niesystematyczna (zdobywana dorywczo), związek z praktyką, działaniem: wiedza czysta oraz wiedza zaangażowana i stosowana, przedmiot poznania: wiedza wieloaspektowa i wiedza specjalistyczna 13. Przykładowo F. Machlup zaproponował typologię wiedzy według kryterium użyteczności: wiedzę praktyczna (practical knowledge), istotna przy podejmowaniu decyzji (działań), wiedzę intelektualna (intellectual knowledge), która zaspokaja potrzeby indywidualne (wynika z norm kulturowych) i jest związana z poznawaniem otaczającego świata, wiedzę potoczną (smalltalk knowledge) zaspokajająca potrzeby ludzkie, wynikające z ciekawości, z rozrywki (pastime knowledge), wiedzę duchowa (spi- 12 J. Kisielnicki (red.), Zarządzanie wiedzą we współczesnych organizacjach, WSHiP im. Ryszarda Łazarskiego, Warszawa 2003, ss K. Materska, op.cit., s

5 ritual knowledge), zaspokajająca określone potrzeby religijne, wiedzę niepożądana, niechciana (unwanted knowledge) - nieinteresująca użytkownika. 14 Wiedza jawna, inaczej nazywana formalną, ogólnie dostępną, może być łatwo przedstawiana za pomocą przekazu werbalnego, dokumentacji, schematów, instrukcji, symboli czy podręczników, i łatwo transferowana, może też podlegać zarejestrowaniu, przechowywaniu i upowszechnianiu - stąd opinie i poglądy, że fakt skodyfikowania zbliża wiedzę do informacji, bądź też ją do niej upodabnia. 15 Specyfiką zarówno wiedzy jawnej, jak i ukrytej jest to, że podlegają one w organizacji nieustannym przekształceniom, określanym jako konwersja wiedzy. 16 Wśród najczęściej prezentowanych klasyfikacji wiedzy znajdują się podziały na wiedzę jawną, ukrytą, cichą, dostępną, skodyfikowaną itd. Podziały te jednak nie wyczerpują i nie zamykają sposobów jej ujmowania w określone kategorie. Stąd też warto omówić najczęściej wskazywane podziały tego zagadnienia. 17 Również wśród rodzajów, na które jest dzielona wiedza, wyróżnia się wiedzę proceduralną ( wiem jak ) oraz wiedzę deklaratywną ( wiem co ), które przechodzą płynnie jedna w drugą. Zjawisko takie jest widoczne w przypadku sztucznej inteligencji, określanej często jako hipotetyczna inteligencja realizowana w procesie inżynieryjnym, a nie naturalnym. Taki podział wiedzy zainicjował M. Polanyi w 1967 roku. 18 Odnosząc całość wiedzy do problemu jej użyteczności w praktyce organizacyjnej przedsiębiorstwa, można mówić przynajmniej o czterech jej rodzajach 19 : Wiedza rekomendowana (dictionary knowledge), która dostarcza odpowiedzi na pytanie, co jest przedmiotem, celem i obszarem działalności. Precyzuje więc definicje, pojęcia i opisy rekomendowane do pracowników przedsiębiorstwa i umożliwia wykorzystanie ich w prowadzeniu konkretnej działalności, np. w odniesieniu do terminów, jakości, asortymentu itp G. Kobyłko, M. Morawski (red.), op.cit., s M. Golińska-Pieszyńska, op.cit., s A. Jashapara, Zarządzanie wiedzą: zintegrowane podejście, PWE, Warszawa 2006, ss. 65, Z. Malara, op.cit., s

6 Wiedza relacyjna (directory knowledge), dostarczająca odpowiedzi na pytanie o relacje zachodzące miedzy pracownikami oraz o możliwości określenia sposobów wspólnego rozwiązywania przez nich problemów w znaczeniu przyczyn i skutków działania. 21 Wiedza proceduralna (recipe knowledge), która umożliwia uzyskanie odpowiedzi na pytanie, jak być powinny realizowane procesy, operacje i funkcje, i odnosi się do sposobów wykonywania pracy. Zawiera różne przepisy i wskazania, które obejmują np. normy jakości, cykle produkcyjne. 22 Wiedza aksjomatyczna (axiomatic knowledge), która umożliwia poznanie odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób robimy to, co robimy. Odnosi się więc do pytania o wartości i cele przedsiębiorstwa i pozwala uzyskać odpowiedź dotyczącą sensu jego działania. 23 Przyjmuje się, że wiedza w organizacji znajduje się na poziomie osób indywidualnych oraz że może być przekazywana pomiędzy członkami organizacji (przechodząc z poziomu indywidualnego do poziomu grupowego, organizacyjnego i międzyorganizacyjnego). Wiedza jednostkowa (indywidualna) rezyduje w umysłach i umiejętnościach jednostek ludzkich. 24 W literaturze wskazuje się, że wiedza jest albo wyrażona wprost, albo milczy. 25 Ta pierwsza może być skodyfikowana zostaje zapisana, jest dostępna, a przechowuje się ją w bazach danych, korporacyjnych sieciach informatycznych i tzw. portfolio własności intelektualnej. Z kolei wiedza milcząca istnieje w ludzkich umysłach. Trudno ją wyartykułować, a uzyskiwana jest poprzez osobiste doświadczenia. Przeważnie obejmuje ona fachową wiedzę naukową i technologiczną, operacyjne know-how, wgląd w branżę fachową intuicję oraz ocenę działalności rynkowej. Największym wyzwaniem zarządzania wiedzą jest przemiana wiedzy milczącej w wiedzę wyrażoną wprost. 26 Klasyfikację wiedzy przedstawili m.in. I. Nonaka i H. Takeuchi. Dokonali jej podziału na tacit knowledge i explicit knowledge. Na tej bazie w literaturze przedmiotu pojawiły się różne określenia tych rodzajów wiedzy. Tacit knowledge nazywana jest m.in. wiedzą cichą, K. Materska, op.cit., s M. Armstrong, Strategiczne zarządzanie zasobami ludzkimi, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2010, s Ibidem, ss

7 naturalną, milczącą, niewyrażalną czy też ukrytą, natomiast explicit knowledge bywa określana jako dostępna, wyrażalna. W odniesieniu do człowieka wiedza określana jest jako spersonalizowana, będąca wiedzą ukrytą i/lub wyrażalną. W organizacji wiedza wyrażalna przybiera także postać wiedzy skodyfikowanej (rys. 2). 27 Rys. 2. Podstawowe rodzaje wiedzy w przedsiębiorstwie Źródło: Opracowanie własne na podstawie: M. Gableta, Człowiek i praca w zmieniającym się przedsiębiorstwie, Wydaw. Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego, Wrocław 2003, s Autorzy ci zajmowali się przede wszystkim uwarunkowaniami procesu tworzenia wiedzy i jego przebiegu, wyróżniając dwa wymiary tego procesu. Podzielili oni wiedzę na pozostające w interakcjach dwa jej typy: wiedzę ukrytą (subiektywną), dostępną (obiektywną). 28 O wzajemnych relacjach między nimi pisali że, wiedza niejawna (ukryta) uwidaczniana jest w drodze komunikowania. To proces wymagający swego rodzaju przetwarzania rozproszonych podejść, stanowiący indywidualne umiejętności, doświadczenia, przekonania, intuicję, informacje teoretyczne i praktyczne. Wiedza dostępna formalna, która może być łatwo przekazywana w postaci różnego rodzaju dokumentów, rysunków, raportów dotyczy minionych zdarzeń czy obiektów tam i wtedy i skierowana jest w stronę teorii poza tekstowej. 29 Interakcje między nimi określane są mianem konwersji wiedzy przejawiającej się w czterech sposobach. Od wiedzy ukrytej do ukrytej 27 M. Gableta, Człowiek i praca w zmieniającym się przedsiębiorstwie, Wydaw. Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego, Wrocław 2003, s Ibidem, s N. Ikujiro, T. Hirotaka, Kreowanie wiedzy w organizacji: jak spółki japońskie dynamizują procesy innowacyjne, Poltext, Warszawa 2000, s

8 zwana socjalizacją, która tworzy wiedzę ukrytą, jak modele mentalne i umiejętności techniczne. Jest to więc proces dzielenia się doświadczeniami. Od wiedzy ukrytej do dostępnej eksternalizacja proces wyrażania wiedzy ukrytej, przy pomocy dostępnych pojęć. W procesie tym wiedza ukryta zostaje udostępniana w postaci metafor, analogii, pojęć, hipotez lub modeli. Od wiedzy dostępnej do dostępnej zwana kombinacją obejmuje łączenie różnych składników wiedzy dostępnej (dokumenty, spotkania, rozmowy czy sieci komputerowe), których przetwarzanie na drodze selekcjonowania, ujednolicania i kategoryzowania zawartych w nich informacji, może prowadzić do powstania nowej wiedzy. Od wiedzy dostępnej do ukrytej internalizacja polega na włączaniu wiedzy dostępnej w obręb ukrytej i oznacza uczenie się poprzez działanie, to więc proces pośredniego doświadczenia, nabywanego dzięki doświadczeniu innych. 30 Inny przykład tworzenia wiedzy zaproponowany przez Nonakę i Takeuchiego. Podstawowym założeniem jest interakcja: ciągłe przekształcanie z jednej formy wiedzy w inną. Owym przekształceniom towarzyszy jej rozwijanie się (wzbogacanie) oraz dostosowywanie do różnych poziomów abstrakcji w postrzeganiu organizacji i jej otoczenia. Autorzy modelu wymieniają przy tym pięć czynników sprzyjających tworzeniu wiedzy w przedsiębiorstwie. Intencje, czyli powody, dla których tworzone są zasoby wiedzy. Autonomia struktur wewnętrznych przedsiębiorstwa (jego składowych) wiedzy, wyrażana stopniem swobody, niezbędnym w pozyskiwaniu wiedzy. Umiejętność zarządzania różnorodnością i twórczym chaosem, jaki towarzyszy gromadzeniu wiedzy. Nadmiarowość wiedzy wynikająca z jej niewyczerpalności i konieczność poszukiwania środków do magazynowania wiedzy po niższych niż dotąd kosztach. 31 Stopień różnorodności wiedzy, który powoduje, że liczą się nie tylko umiejętności jej gromadzenia, lecz również zdolność selekcjonowania wiedzy i rozróżniania przydatnych informacji od wiedzy mało przydatnej. 32 Socjalizacja zamierza, jak pokazano, do upowszechniania wiedzy ukrytej. Sama w sobie jednak stanowi ograniczona formę tworzenia wiedzy. Jeśli nie stanie się dostępna, nie będzie mogła łatwo objąć całej 30 S. Galata, op.cit., ss N. Ikujiro, T. Hirotaka, op.cit., s Z. Malara, op.cit., s

9 organizacji. Podobnie zwykła kombinacja oderwanych fragmentów informacji w jedną całość na przykład raport finansowy sporządzony przez księgowego na podstawie danych zebranych w różnych częściach organizacji nie poszerza podstawowe istniejącej wiedzy organizacyjnej. Innowacja, pojawia się wtedy kiedy wiedza ukryta i dostępna oddziaływają na siebie. Tworzenie wiedzy to stała i dynamiczna interakcja pomiędzy wiedzą ukryta a jawną. Interakcję kształtują z kolei samu uruchamiane są przez kilka różnych sił. 33 Rys. 3. Spirala wiedzy (okno wiedzy) Źródło: Opracowanie własne na podstawie: J. Brilman, Nowoczesne koncepcje i metody zarządzania, PWE, Warszawa 2002, s Konwersja przez socjalizację zaczyna się zwykle od budowania pola interakcji. Pole ułatwia upowszechnianie doświadczeń i modeli mentalnych członków organizacji. Eksternalizacja uruchamiana jest przez znaczący dialog lub zbiorową refleksję, gdzie stosowanie odpowiedniej metafory czy analogii pomaga członkom zespołu w wyartykułowaniu wiedzy, którą trudno byłoby bez tego przekazać. Kombinacja powstaje przez rozumienie wiedzy nowej z już istniejącą i zostaje wyrażona w nowym produkcie, usłudze czy też systemie zarządzania. Podsumowując uczenie się przez działanie wyzwala internalizację. 34 Proces internalizacji to praktyczne przyswojenie wiedzy jawnej, przełożenie jej na własne doświadczenia i emocje umożliwiające jej wykorzystanie i zastosowanie. Polega ono na podejmowaniu działań i zmianie zachowań. W skrócie to wiedza w działaniu, przełożona na praktykę, nawyki. Spisanie wiedzy jawnej w formacie dokumentów lub 33 N. Ikujiro, H. Takeuchi, op.cit., s

10 podręczników zdecydowanie go usprawnia. Udokumentowane źródła wiedzy pomagają ludziom rozumieć to czego doświadczyli w działaniu. 35 Najczęściej wiedza jawna ma charakter uporządkowany i przyjmuje postać fizycznych zapisów o rozmaitej formie: dokumentów, podręczników, materiałów szkoleniowych, instrukcji oraz innych zgromadzonych zasobów. Wiedza jawna podlega regułom łatwego jej przekazywania, np. może to być instrukcja obsługi komputera, maszyny, z którą w przedsiębiorstwie zapoznawani są pracownicy. 36 Wiedza jawna (formalna), wypływa z racjonalnego rozumowania, łatwo i klarownie można określić jej ramy. Jest to wiedza uważana za obiektywną, opartą na teorii, w prosty sposób można ją wyrazić i przekazać, jest często uniwersalna, możliwa do zastosowania niezależnie od sytuacji, łatwa do udokumentowania i przekonwertowania jej w określone procedury, wykorzystywana świadomie. 37 Z drugiej strony istnieje wspomniana powyżej wiedza ukryta w ludzkim umyśle, tzw. wiedza cicha, na którą składają się doświadczenie i umiejętności pracowników. Ten rodzaj wiedzy ma charakter zindywidualizowany, intuicyjny, możliwości jej transferu są ograniczone, o jej wykorzystaniu decydują zaś dane pracownikom możliwości działania (uprawnienia), szczególne predyspozycje oraz ich postawy i motywacje. Zazwyczaj jest to wiedza unikatowa, przypisana określonym miejscom w przedsiębiorstwie (jednostkom organizacyjnym i stanowiskom), a jej siedliskiem jest pamięć i świadomość konkretnych pracowników. O istnieniu wiedzy ukrytej i jej lokalizacji wie niewielu pracowników z najbliższego otoczenia lub w ogóle nikt o tym nie wie (nie jest w stanie tego faktu docenić). 38 Porównanie wiedzy jawnej oraz ukrytej zestawiono poniżej. Wiedza ukryta (subiektywna) wiedzy (osobista, indywidualna, zależna od kontekstu), formalizacji ( trudna do sformalizowania, zapisana, zakodowania czy wyrażenia), proces tworzenia wiedzy ukrytej ( poprzez praktyczne doświadczenie, na drodze prób i błędów, tzw. wiedza doświadczalna), lokalizacja wiedzy (ludzkie umysły), proces M. Aluchna, M. Pindelski, P. Płoszajski (red.), Strategie zarządzania uwagą na współczesnym rynku, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 2008, s Ibidem, s Z. Malara, Przedsiębiorstwo w globalnej gospodarce: wyzwania współczesności, op.cit., ss

11 konwersji (przekształcania w wiedzę jawną poprzez uzewnętrznianie eksternalizację, bazujące często na metaforach i analogiach), wsparcie IT (trudna do zarządzania, udostępniania i wspierania za pomocą technologii informatycznej), wymagane medium (wymaga bogatego medium komunikacyjnego). 39 Wiedza jawna ma charakter wiedzy (intersubiektywny, można ja kodyfikować i objaśniać), formalizacja (można ją kodyfikować i przekazywać w systematycznym i formalnym języku), proces tworzenia wiedzy (poprzez objaśnianie i interpretację informacji, wiedza racjonalna), lokalizacja wiedzy (dokumenty, bazy danych, witryny internetowe, poczta elektroniczna, wykresy, etc.), proces konwersji (przekształcana z powrotem w wiedzę ukrytą poprzez zrozumienie i przyswajanie). 40 Powyższe zestawienie wiedzy, przedstawia iż głównym źródłem jest doświadczenie. W bardzo wysokim stopniu wiedza powiązana jest z osobą ją wykorzystującą czy tworzącą, jest bardzo trudna do jednoznacznego przekazania. Jest to wiedza intuicyjna, z reguły o charakterze praktycznym, trudna do określenia, umieszczona często głęboko w ludzkiej podświadomości Wiedza niejawna w podejmowaniu decyzji Termin intuicja w psychologii poznawczej odnosi się do wiedzy, odczuć lub przekonań ludzi na temat własnych stanów poznawczych. Tak rozumiana intuicja przejawia się w postaci odczuć i domysłów pojawiających się podczas pracy nad trudnymi zadaniami. Tam, gdzie pisze się o intuicji w zarządzaniu, najczęściej analizuje się skutki podjętych decyzji w różnych procesach. Dzieje się tak dlatego, że zarządzanie oparte jest na decydowaniu, a same decyzje są bezpośrednio lub pośrednio wynikiem zarządzania. Publikacje opisujące proces decyzyjny można podzielić na wskazujące w nim jako dominujący proces intuicyjny, racjonalny bądź mieszany. Poniższa tabela prezentuje różnice między racjonalnym i intuicyjnym podejmowaniem decyzji. 39 K. Materska, op.cit., s M. Aluchna i inni (red.), op.cit., s

12 Tabela 1. Racjonalne i intuicyjne podejmowanie decyzji Racjonalne podejmowanie decyzji Unikanie ryzyka / osoby nie lubiące ryzyka rzadziej podejmują działania o charakterze intuicyjnym, traktując je właśnie jako obciążone większym ryzykiem) Zainteresowanie szczegółami Preferowanie działań rutynowychosoba, która dobrze się czuje na utartych szlakach, rzadziej podejmuje decyzje spontanicznie Ci, którzy lubią wiedzieć i rozumieć są bardziej zorientowani na przepisy, lubią czuc podstawę prawną zamierzonych działań Intuicyjne podejmowanie decyzji Decyzje podejmowane pod wpływem emocji intuicyjne decyzje mają charakter emocjonalny, związane są z poczuciem decydenta czy decyzja jest dobra czy zła; obciążone są większym ryzykiem Zainteresowanie całym obrazem sytuacji Decyzje podejmowane są z reguły szybko, pod wpływem nastroju chwili, bez uprzednich deliberacji i bazowania na przeszłych doświadczeniach Ci, którzy intuicyjnie podejmują decyzje, mniej orientują się na przepisy a bardziej na własną ocenę sytuacji Źródło: opracowanie własne na podstawie: F. La Pira, Entrepreneurial Intuition, An Empirical Approach, Journal of Management and Marketing, s. 18. Jak widać z powyższej tabeli, szkicowo zarysowującej różnice między decydowaniem racjonalnym i intuicyjnym, decydującym kryterium zakwalifikowania poszczególnych działań do jednej z tych kategorii, jest szybkość podejmowania decyzji oraz odwoływanie się ( lub nie), do przeszłych doświadczeń, znanych rozwiązań, podstawy prawnej podejmowanych decyzji i działań. Są to dosyć stereotypowe rozróżnienia, powodujące, że pewnych decyzji podejmowanych w praktyce, nie sposób jednoznacznie określić Wnioski z badań własnych Na podstawie badania obejmującego subiektywne uwarunkowania procesu doboru personelu w zarządzaniu zasobami ludzkimi stosowanymi w przedsiębiorstwach przeprowadzonego w styczniu 2012 roku, autorka przedstawi wyniki opisujące wykorzystanie czynnika 90

13 intuicji w procesie doboru personelu przy zastosowaniu różnych metod rekrutacji i selekcji. 42 Respondenci poproszeni o wskazanie czynnika, który odgrywa istotną rolę w podjęciu ostatecznej decyzji o zatrudnieniu kandydata w przypadku sytuacji, gdy o jedno wolne miejsce rywalizują dwie osoby o bardzo zbliżonych umiejętnościach. Posługiwanie się przez rekrutera intuicją pozostaje w odwrotnej zależności do wykorzystania testów wiedzy. U intuicjonistów dominuje wewnętrzna chęć zatrudnienia danego kandydata, osobiste przekonanie co do kandydatury danej osoby. Respondenci poproszeni o wymienienie czynników, które w największym stopniu skutkują błędną decyzję o zatrudnieniu kandydata, wskazujący w odpowiedzi intuicję rekrutera, częściej niż średnio w badanej grupie wskazywali na targi pracy jako optymalny instrument rekrutacji personelu, niezależnie od rodzaju stanowiska pracy. Autorka uważa, że rekruterzy zatrudniają pracowników poprzez targi pracy, gdyż są przekonani, że dana osoba spełni wszystkie podstawowe wymagania na danym stanowisku, oczekują zatrudnienia osób przygotowanych w pełni do swoich nowych ról. Zauważalny jest także spadek częstości wskazywania intuicji jako błędnego czynnika decyzyjnego wśród rekruterów wykorzystujących na stanowiska członka zarządu/dyrektora następujące metod rekrutacji: awans, agencje doradztwa personalnego o konkurs wewnętrzny. Badanie dowodzi, iż stosując metodę awansu bądź też konkursu wewnętrznego respondenci rzadziej są narażeni na błędną decyzję z racji zatrudnienia osoby, z którą pracują, wobec czego istnienie małe ryzyko, że dana osoba może się nie sprawdzić na określonym stanowisku, gdyż jest powiązania z danym przedsiębiorstwem. W przypadku respondentów wybierających czynnik intuicji rekrutera, który w największym stopniu skutkuje błędną decyzją w procesie zatrudnienia pracownika na stanowisko kierownika, zauważono spadek częstości posługiwania się takimi metodami rekrutacji, jak: zgłoszenia przez strony internetowe firm, awans, konkurs wewnętrzny, rekomendacje, zgłoszenia samoistne i ogłoszenia na portalach internetowych. Z powyższego widać wyraźnie, że dostrzegana jest różnica w przydatności metod rekrutacji ze względu na stanowisko, na które poszukuje się pracownika. 42 Por. A. Grzegorczyk, Poszukiwanie i selekcja, Instytut Promocji, Warszawa

14 Respondenci wskazujący intuicję jako główne źródło błędów decyzyjnych, w procesie zatrudnienia pracownika na stanowisko specjalisty częściej odwołują się do awansu, ogłoszenia wewnętrznego oraz ogłoszenia na portalu internetowym. Awans oraz ogłoszenie wewnętrzne daje możliwość wykorzystania uprzednio przeprowadzonych obiektywnych ocen dotychczasowego pracownika, co pozytywnie wpływa na dostępność informacji oraz obiektywizm decyzji. Przy stosowaniu metody ogłoszenia na portalu internetowym istnieje brak możliwości dokładnej weryfikacji danych kandydata. Przy rekrutacji pracowników na stanowiska operacyjne respondenci wskazujący intuicję jako główne źródło błędów częściej posługują się metodą poszukiwania bezpośredniego (direct search). Respondenci stosujący rekrutację poprzez portale społecznościowe charakterystycznie rzadziej wskazują intuicję jako źródło błędów decyzyjnych. W przypadku procesów rekrutacji na stanowiska administracyjne, rekruterzy wskazujący intuicję jako główne źródło błędów, unikają posługiwania się ogłoszeniami w prasie, korzystania z aplikacji kandydatów nieprzyjętych uprzednio oraz ogłaszania się w serwisach społecznościowych. Autorka uznaje, iż powodem, dla którego występuje wzrost ryzyka podjęcia błędnej decyzji opartej o intuicję w doborze metod za pośrednictwem agencji doradztwa personalnego, banków danych oraz targów pracy jest brak odpowiednich kandydatów spełniających wystarczająco kryteria o zatrudnieniu na dane stanowisko. Referencje uzyskane od osób współpracujących z kandydatem przez dłuższy czas, wydawałyby się doskonałym źródłem informacji, pozwalające stwierdzić jego przydatność na obsadzonym stanowisku, dlatego autor nie jest w stanie stwierdzić dlaczego dla respondentów stanowią często błędną decyzję. Wśród respondentów, wybierających czynnik intuicji rekrutera, który w największym stopniu skutkuje błędną decyzję w procesie zatrudnienia pracownika na stanowisko członek zarządu/dyrektor, stanowisko kierownicze oraz szeregowy pracownik merytoryczny zauważono wzrost częstości wykorzystania wywiadów telefonicznych i testów zdolności manualnych. Zauważono również spadek częstości stosowania metody rozmowy kwalifikacyjnej. Wśród respondentów, wybierających czynnik intuicji rekrutera, który w największym stopniu skutkuje błędną decyzję w procesie zatrudnienia pracownika na stanowisko specjalisty, zauważono wzrost częstości wykorzystania rozmo- 92

15 wy kwalifikacyjnej i wywiadu telefonicznego. Wśród respondentów, wybierających czynnik intuicji rekrutera, który w największym stopniu skutkuje błędną decyzją w procesie zatrudnienia pracownika na stanowisko pracownika administracyjnego, zauważono wzrost częstości wykorzystania testów zdolności manualnych oraz spadek częstości wykorzystania metody testów wiedzy. Autorka uznaje, iż wywiad telefoniczny ma na celu wyłącznie przeprowadzenie wstępnej selekcji dopuszczającej kandydata do rozmowy kwalifikacyjnej. Na podstawie rozmowy telefonicznej, osoba decyzyjna nie jest w stanie zweryfikować umiejętności kandydata. Z kolei zdolności manualne prowadzą wyłącznie do oceny kreatywności i intelektu. Natomiast rozmowa kwalifikacyjna jest jak najbardziej prawidłową metodą selekcji, dzięki możliwości bezpośredniego kontaktu z kandydatem, co pozwala ocenić jego niewerbalne zachowania oraz kulturę osobistą. Autor uważa, iż testy wiedzy są coraz częściej stosowaną metodą z uwagi na konieczność przeprowadzania oceny znajomości np: języków obcych. Abstrakt Rozdział opisuje zagadnienie wiedzy w strukturze kapitału intelektualnego. Autorka definiuje pojęcia danych, informacji, wiedzy i mądrości oraz ustala hierarchię tych pojęć. W pracy zaprezentowano szereg klasyfikacji rodzajów wiedzy, w tym scharakteryzowano wiedzę jawną i niejawną. W szczególności wskazano funkcje intuicji w podejmowaniu decyzji w organizacji. Autorka dokonuje prezentacji ustaleń własnego badania w zakresie przydatności wiedzy jawnej i niejawnej w procesach rekrutacji i selekcji personelu. Słowa kluczowe: wiedza, wiedza jawna, intuicja, rekrutacja, selekcja. Abstract This chapter describes the problem of knowledge in the structure of intellectual capital. The author defines the concepts of data, information, knowledge and wisdom, and sets out a hierarchy of these concepts. The paper presents a number of classifications of knowledge types, including a characteristics of explicit and implicit knowledge. In 93

16 particular, it identifies the functions of intuition in the decision-making process in the organization. The author makes the presentation of the findings of her research on the usefulness of explicit and implicit knowledge in the processes of personnel recruitment and selection. Key words: knowledge, explicit knowledge, intuition, recruitment, selection Bibliografia 1. Aluchna Maria, Pindelski Mikołaj, Płoszajski Piotr (red.), Strategie zarządzania uwagą na współczesnym rynku, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa Armstrong Michael, Strategiczne zarządzanie zasobami ludzkimi, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa Brdulak Jakub, Zarządzanie wiedzą, SGH, Warszawa Brilman Jean, Nowoczesne koncepcje i metody zarządzania, PWE, Warszawa Dolińska Małgorzata, Innowacje w gospodarce opartej na wiedzy, PWE, Warszawa Forlicz Stefan, Informacja w biznesie, PWE, Warszawa Gableta Małgorzata, Człowiek i praca w zmieniającym się przedsiębiorstwie, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego, Wrocław Galata Stanisław, Strategiczne zarządzanie organizacjami, Difin, Warszawa Golińska-Pieszyńska Małgorzata, Polityka wiedzy a współczesne procesy innowacyjne, Scholar, Warszawa Grzegorczyk Adam, Poszukiwanie i selekcja, Instytut Promocji, Warszawa Ikujiro Nonaka, Hirotaka Takeuchi, Kreowanie wiedzy w organizacji: jak spółki japońskie dynamizują procesy innowacyjne, Poltext, Warszawa Jashapara Ashok, Zarządzanie wiedzą: zintegrowane podejście, PWE, Warszawa Karney Janina E., Psychopedagogika pracy: wybrane zagadnienia z psychologii i pedagogiki pracy, Żak, Warszawa

17 14. Kisielnicki J. (red.), Zarządzanie wiedzą we współczesnych organizacjach, WSHiP im. Ryszarda Łazarskiego, Warszawa Koźmiński Andrzej K., Jemielniak Dariusz, Zarządzanie od podstaw, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa Malara Zbigniew, Przedsiębiorstwo w globalnej gospodarce: wyzwania współczesności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Materska Katarzyna, Informacja w organizacjach społeczeństwa wiedzy, Wydawnictwo. SBP, Warszawa Probst Gilbert, Raub Steffen, Romhardt Kai, Zarządzanie wiedzą w organizacji, Oficyna Ekonomiczna, Kraków Wawrzyniak Bogdan (red.), Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, Wydawnictwo WSPiZ im. Koźmińskiego, Warszawa

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

REKRUTACJA to proces polegający na zainteresowaniu pewnej grupy. SELEKCJA jest procesem zbierania informacji o kandydatach na uczestników

REKRUTACJA to proces polegający na zainteresowaniu pewnej grupy. SELEKCJA jest procesem zbierania informacji o kandydatach na uczestników SPOSOBY REKRUTACJII II SELEKCJII KANDYDATÓW DO PRACY STOSOWANE PRZEZ PRACODAWCÓW REKRUTACJA to proces polegający na zainteresowaniu pewnej grupy kandydatów wolnym stanowiskiem. SELEKCJA jest procesem zbierania

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: ENERGETYKA Rodzaj przedmiotu: humanistyczny i w-f Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE Organization and Management Forma studiów: studia stacjonarne Poziom

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego Doradztwo zawodowe i edukacja dorosłych jako systemy wspierania rozwoju człowieka

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE Organization and Management Forma studiów: studia stacjonarne Poziom kwalifikacji:

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ. nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ. nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów /semestr Wymagania

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD III DR N. MED. EDYTA KĘDRA

WYKŁAD III DR N. MED. EDYTA KĘDRA WYKŁAD III DR N. MED. EDYTA KĘDRA 1 P R O S T E Z Ł O Ż O N E S T A Ł E Nieliczne Jednorodne Zasadniczo niezmienne w czasie Liczne Różnorodne Zasadniczo niezmienne w czasie Z M I E N N E Nieliczne Nie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości 1. Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi: Dokonać trafnej samooceny oraz autoprezentacji. Zastosować w praktyce podstawowe zasady pracy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. Efekty kształcenia dla kierunku PRAWNO-EKONOMICZNEGO studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Studia prowadzone wspólnie przez Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ Wydział Instytut/Katedra Kierunek Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Przedmiot nauk o zarządzaniu Organizacja w otoczeniu rynkowym jako obiekt zarządzania Struktury organizacyjne Zarządzanie procesowe

Przedmiot nauk o zarządzaniu Organizacja w otoczeniu rynkowym jako obiekt zarządzania Struktury organizacyjne Zarządzanie procesowe Przedmowa Rozdział 1 Przedmiot nauk o zarządzaniu 1.1. Geneza nauk o zarządzaniu 1.2. Systematyka nauk o zarządzaniu 1.3. Pojęcie organizacji 1.4. Definicja pojęcia zarządzania i terminów zbliżonych 1.5.

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Zarządzanie strategiczne na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Zarządzanie strategiczne na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Zarządzanie strategiczne na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Zarządzanie strategiczne 2. Kod modułu : ZS (10-ZS-z2-s; 10-ZS-z2-ns)

Bardziej szczegółowo

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej 1 Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej dla uczniów Gimnazjum nr 44 im. gen. Mariusza Zaruskiego w Poznaniu w roku szkolnym: 2015/2016. 1. Program obejmuje ogół działań podejmowanych przez

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) obowiązuje od 01.10.2015 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych,

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia. Logistyka zaopatrzenia i dystrybucji. Logistyka i systemy logistyczne. Infrastruktura logistyczna.

Matryca efektów kształcenia. Logistyka zaopatrzenia i dystrybucji. Logistyka i systemy logistyczne. Infrastruktura logistyczna. Logistyka i systemy logistyczne Logistyka zaopatrzenia i dystrybucji Logistyka gospodarki magazynowej i zarządzanie zapasami Ekologistyka Infrastruktura logistyczna Kompleksowe usługi logistyczne System

Bardziej szczegółowo

PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA. Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011

PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA. Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011 PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011 2011-03-20 Podejmowanie decyzji w teorii zarządzania 2 CZYM JEST DECYDOWANIE? 1 2011-03-20 Podejmowanie decyzji w teorii

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy program szkoleń:

Szczegółowy program szkoleń: Szczegółowy program szkoleń: 1.. Strategie ZZL: a. cele strategiczne w zakresie ZZL; b. strategie elastyczności - model firmy elastycznej Atkinsona; c. strategie rozwoju pracowników; d. strategie wynagrodzeń;

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Lp. K_W01 K_W02 K_W06 K_W08 K_W09 Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych zna terminologię używaną w pedagogice a w szczególności w oraz jej zastosowanie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

5 Organizacja rachunkowości zagadnienia wstępne 18

5 Organizacja rachunkowości zagadnienia wstępne 18 Kluge P.D., Kużdowicz D., Kużdowicz P., Materiały do zajęć z przedmiotu Rachunkowość finansowa 29 5 Organizacja rachunkowości zagadnienia wstępne 18 5.1 Istota i zakres Do zasadniczych atrybutów wyróżniających

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ?

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? PRZYJDŹ NA SPECJALIZACJĘ SOCJOLOGIA GOSPODARKI I INTERNETU CZEGO WAS NAUCZYMY? CZYM JEST SOCJOLOGIA GOSPODARKI Stanowi działsocjologii wykorzystujący pojęcia, teorie i metody socjologii

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW Prezentacja przedstawiona podczas VIII Kongresu Zarządzania Oświatą, OSKKO, Warszawa 25-27.09.2013 www.oskko.edu.pl/kongres/ SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW DR ROMAN

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

OCENA 360. Diagnoza kompetencji zawodowych. Considero Consulting 663 965 960 consulting@considero.pl. www.considero.pl. Warszawa luty 2013

OCENA 360. Diagnoza kompetencji zawodowych. Considero Consulting 663 965 960 consulting@considero.pl. www.considero.pl. Warszawa luty 2013 OCENA 360 Considero Consulting 663 965 960 consulting@considero.pl www.considero.pl Warszawa luty 2013 Diagnoza kompetencji zawodowych czym jest ocena 360 Ocena 360 to metoda uzyskiwania informacji o pracowniku

Bardziej szczegółowo

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o Założenia ogólne 1. Nazwa kierunku studiów: Administracja 2. Nazwy specjalności kształcenia tworzonych w ramach kierunku: administracja publiczna i administracja

Bardziej szczegółowo

Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Kierunki studiów: Europeistyka Filozofia Kognitywistyka Kreatywność społeczna Socjologia Zarządzanie w politykach publicznych

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH DAG MARA LEWICKA ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Metody, narzędzia, mierniki WYDAWNICTWA PROFESJONALNE PWN WARSZAWA 2010 Wstęp 11 ROZDZIAŁ 1. Zmiany w zakresie funkcji personalnej

Bardziej szczegółowo

Alicja Matura: Procedury naboru pracowników 1 PROCEDURY NABORU PRACOWNIKÓW W PRZEDSIĘBIORSTWIE. Alicja Matura. www.e-bookowo.pl

Alicja Matura: Procedury naboru pracowników 1 PROCEDURY NABORU PRACOWNIKÓW W PRZEDSIĘBIORSTWIE. Alicja Matura. www.e-bookowo.pl 1 PROCEDURY NABORU PRACOWNIKÓW W PRZEDSIĘBIORSTWIE Alicja Matura 2 Alicja Matura Procedury naboru pracowników w przedsiębiorstwie Copyright by e-bookowo & Alicja Matura 2008 ISBN 978-83-61184-15-7 Internetowe

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

Systemy z bazą wiedzy (spojrzenie bardziej korporacyjne) Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy

Systemy z bazą wiedzy (spojrzenie bardziej korporacyjne) Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy Zarządzanie wiedzą z bazą wiedzy (spojrzenie bardziej korporacyjne) Wybrane aspekty technologiczne związane z wiedzą i zarządzaniem wiedzą Google: baza wiedzy 1,180,000 znalezionych systemy zarządzania

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ZASOBAMI LUDZKIMI - HR

ZARZĄDZANIE ZASOBAMI LUDZKIMI - HR ZARZĄDZANIE ZASOBAMI LUDZKIMI - HR 1 KOMPEDIUM WIEDZY ZARZĄDZANIA ZASOBAMI LUDZKIMI CECHY POLITYKI PERSONALNEJ Pożądane cechy pracowników CELE POLITYKI PERSONALNEJ ROZWÓJ ZARZADZANIA KADRAMI ETAPY ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna Uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej

Bardziej szczegółowo

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska Nauka i Edukacja dla innowacji Lidia Szczygłowska Innovatis jako termin łaciński oznacza odnowę, tworzenie czegoś nowego. Według klasycznej definicji Josepha Schumpetera innowacja to: wprowadzenie do produkcji

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem.

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Opis ćwiczenia ĆWICZENIE Czy biznes jest opłacalny? Ent-teach Rozdział 3 Analiza Rynku To ćwiczenie skierowane jest do studentów wszystkich obszarów kształcenia zawodowego, którzy biorą udział w projekcie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 11. CELE PRZEDMIOTU: Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WIEDZA

KARTA PRZEDMIOTU 11. CELE PRZEDMIOTU: Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WIEDZA KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/ 5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 6. LICZBA GODZIN: 30h (WY), 30h

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych,

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Analityk i współczesna analiza

Analityk i współczesna analiza Analityk i współczesna analiza 1. Motywacje 2. Analitycy w IBM RUP 3. Kompetencje analityka według IIBA BABOK Materiały pomocnicze do wykładu z Modelowania i Analizy Systemów na Wydziale ETI PG. Ich lektura

Bardziej szczegółowo

Lp OCENIE PODLEGA CZĘSTOTLIWOŚĆ OCENIANIA

Lp OCENIE PODLEGA CZĘSTOTLIWOŚĆ OCENIANIA WSTĘP Wymagania edukacyjne w stosunku do uczniów są realizacją postawy programowej poprzez wybrany program -,,W tym cała sztuka - Marzena Kwiecień 1. Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów zawiera przedmiotowy

Bardziej szczegółowo

Poziom 5 EQF Starszy trener

Poziom 5 EQF Starszy trener Poziom 5 EQF Starszy trener Opis Poziomu: Trener, który osiągnął ten poziom rozwoju kompetencji jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za przygotowanie i realizację pełnego cyklu szkoleniowego. Pracuje

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Techniki rekrutacji 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim 3. Jednostka prowadząca przedmiot Wydział Nauk

Bardziej szczegółowo

Proces zarządzania zasobami ludzkimi

Proces zarządzania zasobami ludzkimi Marek Angowski Proces zarządzania zasobami ludzkimi Część 1 Etapy procesy zarządzania zasobami ludzkimi Planowanie zasobów ludzkich Rekrutacja Selekcja i dobór kandydatów Szkolenia i doskonalenie zawodowe

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

STEGMANN POLSKA SP. Z O.O. PREZENTACJA ZAWODU SPECJALISTA DS. REKRUTACJI I SELEKCJI

STEGMANN POLSKA SP. Z O.O. PREZENTACJA ZAWODU SPECJALISTA DS. REKRUTACJI I SELEKCJI MY NIE SZUKAMY. MY ZNAJDUJEMY! SPECJALISTÓW W (7) BRANŻACH STEGMANN POLSKA SP. Z O.O. PREZENTACJA ZAWODU SPECJALISTA DS. REKRUTACJI I SELEKCJI 1 I. PREZENTACJA FIRMY Doradztwo Personalne Pośrednictwo Pracy

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr II / semestr 4 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu w systemie USOS 10000000

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 11

Spis treści. Wstęp... 11 Wstęp.... 11 Rozdział 1. Przedmiot, ewolucja i znaczenie zarządzania kadrami (Tadeusz Listwan)... 15 1.1. Pojęcie zarządzania kadrami.................................. 15 1.2. Cele i znaczenie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Raport oceny kompetencji

Raport oceny kompetencji Symulacje oceniające kompetencje Raport oceny kompetencji Rut Paweł 08-01-2015 Kompetencje sprzedażowe dla efactor Sp. z o.o. Dane osobowe Rut Paweł CEO pawel.rut@efactor.pl more-than-manager.com 2 z 13

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Instytut Pedagogiki Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Uczelnie dla szkół Główne myśli Etap edukacji wczesnoszkolnej

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Socjologia i organizacja pracy Rok akademicki: 2012/2013 Kod: BIS-2-303-GO-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Ile Informacji zapamiętujemy. Ile informacji wchłaniamy za pośrednictwem poszczególnych zmysłów. Ile pamiętamy po określonym czasie

Ile Informacji zapamiętujemy. Ile informacji wchłaniamy za pośrednictwem poszczególnych zmysłów. Ile pamiętamy po określonym czasie 9.2 Myślenie myślenie twórcze Zasadniczą rolę w rozwiązywaniu problemów i w projektowaniu odgrywają trzy problemy; informacyjny, innowacyjny i decyzyjny [Patzak82]. 1. Problem informacji - co ja muszę

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy.

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. PROCES PLANOWANIA ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH MOŻE BYĆ ROZDZIELONY NA TRZY ETAPY:

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 9/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Mapowanie i diagnoza kompetencji pracowniczych, opracowanie arkuszy kompetencyjnych dla celów rekrutacji i ocen okresowych../ Moduł

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2015/2016

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2015/2016 Tryb studiów Stacjonarne Nazwa kierunku studiów EKONOMIA Poziom studiów Stopień drugi Rok studiów/ semestr I/ Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 05/06 Specjalność Gospodarka

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach)

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach) Załącznik nr 42 do Uchwały Nr 54/2012 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 20 czerwca 2012 r. Nazwa wydziału: Wydział Filologiczny Nazwa kierunku studiów: informacja naukowa i bibliotekoznawstwo Obszar

Bardziej szczegółowo

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium Załącznik nr 1 do Regulaminu okresowej oceny pracownikçw Starostwa Powiatowego w Środzie Wlkp. Kryteria wyboru Lp. Kryterium Opis kryterium 1. Umiejętność obsługi urządzeń technicznych lub narzędzi informatycznych

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2015/2016

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2015/2016 Tryb studiów Niestacjonarne Nazwa kierunku studiów EKONOMIA Poziom studiów Stopień drugi Rok studiów/ semestr I/ Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 205/206 Specjalność

Bardziej szczegółowo

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Inwestycje w technologie IT 1 muszą podlegać takim samym regułom oceny, jak wszystkie inne: muszą mieć ekonomiczne uzasadnienie. Stanowią one koszty i jako takie

Bardziej szczegółowo

Projekt: Szansa drzemie w zmianie nowoczesne ZZL

Projekt: Szansa drzemie w zmianie nowoczesne ZZL Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt: Szansa drzemie w zmianie nowoczesne ZZL Opis szkoleń planowanych do realizacji w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów broker innowacji w przemyśle spożywczym - po ukończeniu studiów pierwszego stopnia absolwent:

Efekty kształcenia dla kierunku studiów broker innowacji w przemyśle spożywczym - po ukończeniu studiów pierwszego stopnia absolwent: Załącznik 2 do Uchwały Nr 496 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 28 marca 2014 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla poziomów i profili kształcenia dla kierunków: biotechnologia, broker innowacji

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie Badania marketingowe Wykład 6 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Rodzaje badań bezpośrednich Porównanie

Bardziej szczegółowo

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT Efekty kształcenia dla kierunku studiów PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Wydział Towaroznawstwa Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Organizacja i zarządzanie Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny

SYLABUS. Organizacja i zarządzanie Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny 01.10.014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Organizacja i zarządzanie Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Kod przedmiotu MK_1 Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/16

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/16 PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/16 data zatwierdzenia przez Radę Wydziału kod programu studiów pieczęć i podpis dziekana Wydział Matematyczno-Fizyczno-Techniczny Studia

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje RECENZJE Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje Autor: red. Marta Juchnowicz Wydawnictwo PWE Warszawa 2014 Przedstawiona mi do recenzji książka zatytułowana Zarządzanie kapitałem ludzkim.

Bardziej szczegółowo

Instytut Ekonomiczny. prof. nadzw. dr hab. Grażyna Krzyminiewska. grazyna.krzyminiewska@ue.poznan.pl

Instytut Ekonomiczny. prof. nadzw. dr hab. Grażyna Krzyminiewska. grazyna.krzyminiewska@ue.poznan.pl Kod przedmiotu: PLPILA02-IEEKO-L-1o9-2012 Pozycja planu: A9 INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane 1 Nazwa przedmiotu Podstawy socjologii 2 Rodzaj przedmiotu Ogólny/Obowiązkowy 3 Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Ekonomia w zakresie nauk o zarządzaniu

Ekonomia w zakresie nauk o zarządzaniu Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Rodzaj Załącznik nr 5 do Uchwały nr 1647 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia. Menedżer sportu i turystyki Nazwa studiów podyplomowych

Opis efektów kształcenia. Menedżer sportu i turystyki Nazwa studiów podyplomowych Załącznik Nr 1 do uchwały Nr AR001-5-X/2013 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach z dnia 29 października 2013 roku Opis efektów kształcenia Menedżer sportu i turystyki

Bardziej szczegółowo

Spis treści 5. Spis treści. Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa

Spis treści 5. Spis treści. Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa Spis treści 5 Spis treści Wstęp (Adam Stabryła)... 11 Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa Rozdział 1. Interpretacja i zakres metodologii projektowania (Janusz

Bardziej szczegółowo

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? 1 Prawdziwe wartości edukacji Europejskie ramy odniesienia Polskie ramy odniesienia Badania PISA 2 Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ. Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego

NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ. Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego PROMOCJA ZDROWIA I EDUKACJA ZDROWOTNA Leo Barić, Halina Osińska NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego Wydanie I Warszawa

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne?

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne? POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I EKONOMII Międzynarodowa Konferencja Naukowo-techniczna PROGRAMY, PROJEKTY, PROCESY zarządzanie, innowacje, najlepsze praktyki INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS. ORGANIZACJA OCHRONY ZDROWIA W ECTS Kod przedmiotu

KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS. ORGANIZACJA OCHRONY ZDROWIA W ECTS Kod przedmiotu Załącznik nr 5b do Uchwały nr 21/2013 Senatu KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Ratownictwo medyczne Profil kształcenia ogólnoakademicki X praktyczny inny jaki. Nazwa jednostki

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo