Dystr. OGÓLNA. HCR/GIP/02/01 7 maja 2002 r. Język oryginału: ANGIELSKI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dystr. OGÓLNA. HCR/GIP/02/01 7 maja 2002 r. Język oryginału: ANGIELSKI"

Transkrypt

1 Dystr. OGÓLNA HCR/GIP/02/01 7 maja 2002 r. Język oryginału: ANGIELSKI WYTYCZNE W ZAKRESIE OCHRONY MIĘDZYNARODOWEJ: Prześladowanie ze względu na płeć w kontekście Artykułu 1A(2) Konwencji z 1951 r. i/lub Protokołu z 1967 r. dotyczącego statusu uchodźców UNHCR wydaje niniejsze Wytyczne zgodnie ze swoim mandatem, określonym w Statucie Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców, w związku z Artykułem 35 Konwencji Genewskiej dotyczącej statusu uchodźców z 1951 r. oraz Artykułem II Protokołu do tej Konwencji z roku Niniejsze Wytyczne mają charakter uzupełniający w stosunku do Podręcznika UNHCR dotyczącego procedur i kryteriów przyznawania statusu uchodźców zgodnie z Konwencją z 1951 r. oraz Protokołem z roku 1967 dotyczącym statusu uchodźców (wydanie zmienione, Genewa, styczeń 1992 r.). Ponadto, niniejsze Wytyczne zastępują dokument określający stanowisko UNHCR w sprawie prześladowań ze względu na płeć (Genewa, styczeń 2000 r.) oraz są wynikiem drugiej tury konsultacji globalnych w sprawie ochrony międzynarodowej, w ramach której przeanalizowano tę kwestię podczas spotkania ekspertów w San Remo we wrześniu 2001 r. Niniejsze Wytyczne mają służyć jako wytyczne dla interpretacji przepisów prawnych dla agencji rządowych, prawników, decydentów oraz wymiaru sprawiedliwości, jak również dla personelu UNHCR zajmującego się przyznawaniem statusu uchodźcy.

2 Prześladowanie ze względu na płeć w kontekście Artykułu 1A(2) Konwencji z 1951 r. i/lub Protokołu z 1967 r. dotyczącego statusu uchodźców I. WSTĘP 1. Prześladowanie ze względu na płeć to pojęcie, dla którego nie istnieje definicja prawna per se. Jest ono stosowane raczej do zaklasyfikowania szeregu różnorodnych wniosków, w których płeć stanowi istotny czynnik w procedurze przyznawania statusu. Niniejsze Wytyczne koncentrują się w szczególności na interpretacji definicji uchodźcy, podanej w Artykule 1A(2) Konwencji dotyczącej statusu uchodźców z 1951 r. (zwanej dalej Konwencją z 1951 r. ) z perspektywy płci, a także proponują szereg praktyk proceduralnych, aby zapewnić kobietom ubiegającym się o status uchodźcy właściwą obsługę w realizowanych procedurach oraz zagwarantować, że wnioski składane ze względu na kwestie dotyczące płci były za takie uznane. 2. Uznana zasada stanowi, że definicja całościowa uchodźcy powinna być interpretowana ze świadomością potencjalnego wymiaru płci, co umożliwi prawidłowe rozpatrywanie wniosków o status uchodźcy. Takie podejście zostało usankcjonowane przez Zgromadzenie Ogólne, jak i przez Komitet Wykonawczy Programu UNHCR Aby zrozumieć charakter prześladowania ze względu na płeć, należy zdefiniować i rozróżnić pojęcia płci społecznej i płci biologicznej. Płeć społeczna odnosi się do relacji pomiędzy kobietami i mężczyznami, bazując przede wszystkim na tożsamości, statusie, rolach i obowiązkach przypisanych jednej lub drugiej płci, definiowanych i interpretowanych społecznie i kulturowo, podczas, gdy płeć biologiczna odnosi się wyłącznie do biologicznego rozróżnienia. Płeć społeczna nie ma charakteru statycznego ani wrodzonego, ale nabiera z czasem znaczenia konstruowanego społecznie i kulturowo. Wnioski uwzględniające kwestie płci mogą składać zarówno kobiety, jak i mężczyźni, jakkolwiek, ze względu na szczególne formy prześladowań, częściej zdarza się, że czynią to kobiety. W niektórych przypadkach, płeć wnioskodawcy może zaważyć w sposób szczególny na charakterze wniosku, co musi uwzględnić osoba podejmująca decyzję. Jednak, z drugiej strony, wniosek o status uchodźcy, złożony przez kobietę, nie musi mieć nic wspólnego z jej płcią. Wnioski składane ze względu na kwestię płci obejmują na ogół (jakkolwiek nie ograniczają się w żaden sposób do tych kategorii) akty przemocy seksualnej, przemocy w rodzinie, wymuszonego planowania rodziny, okaleczania żeńskich narządów płciowych, kary za naruszenie norm obyczajowych oraz dyskryminację homoseksualistów. 1 W swoich Zaleceniach z października 1999 r., Nr 87 (n), Komitet Wykonawczy odnotowuje[wał] z uznaniem szczególne wysiłki Państw, mające na celu uwzględnienie perspektywy płci w polityce azylowej, przepisach i praktykach; zachęca(ł) Państwa, UNHCR i innych zainteresowanych do promowania szerszej akceptacji i włączania w kryteria ochrony przekonania, że prześladowania mogą być związane z płcią lub mogą mieć charakter przemocy seksualnej; ponadto, zachęca(ł) UNHCR i innych interesariuszy do rozwijania, promowania i wdrażania wytycznych, kodeksów postępowania i programów szkoleniowych związanych z kwestiami dotyczącymi uchodźców, w celu promowania perspektywy płci i zwiększania odpowiedzialności za wdrażanie polityki płci. Patrz także Zalecenia Komitetu Wykonawczego: nr 39, Kobiety uchodźcy a ochrona międzynarodowa, 1985; Nr 73, Ochrona uchodźców a przemoc seksualna, 1993; Nr 77(g), Zalecenie Ogólne w sprawie ochrony międzynarodowej, 1995; Nr 79(o), Zalecenie Ogólne w sprawie ochrony międzynarodowej, 1996; i nr 81(t), Zalecenie Ogólne w sprawie ochrony międzynarodowej,

3 4. Przyjęcie uwzględniającej kulturową tożsamość płci interpretacji Konwencji z 1951 r. nie oznacza, że status uchodźcy przysługuje automatycznie wszystkim kobietom. Osoba składająca wniosek musi udowodnić, że żywi uzasadniona obawę przed prześladowaniem z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych. II. ANALIZA MERYTORYCZNA A. WPROWADZENIE 5. Historycznie, definicja uchodźcy była interpretowana w kontekście doświadczeń mężczyzn, co oznacza, że wiele wniosków składanych przez kobiety i osoby homoseksualne nie miało szans na pozytywne rozpatrzenie. W ciągu ostatniej dekady, jednakże, analiza i zrozumienie kwestii płci biologicznej i społecznej w kontekście uchodźców doprowadziła do znacznych postępów w orzecznictwie, praktykach stosowanych przez poszczególne państwa oraz w literaturze akademickiej. Zmiany te przebiegały równolegle do rozwoju międzynarodowych praw człowieka i standardów prawnych, 2 a także pokrewnych obszarów prawa międzynarodowego, włączając doktrynę prawną Międzynarodowych Trybunałów Karnych dla byłej Jugosławii i Rwandy, a także Statut Rzymski Międzynarodowego Trybunału Karnego. Rozwój ten także wspomagał te zmiany. W tym zakresie, na przykład, należy odnotować, że szkodliwe praktyki, naruszające międzynarodowe prawa człowieka oraz normy nie mogą być uzasadnione argumentami historycznymi, tradycyjnymi, religijnymi i kulturowymi. 6. Jakkolwiek w definicji uchodźcy nie pojawia się bezpośrednie odniesienie do płci, przyjmuje się powszechnie, że może ona zmienić lub podyktować rodzaj prześladowań lub poniesionych szkód, a także powody takiego traktowania. Definicja uchodźcy, prawidłowo interpretowana, obejmuje zatem wnioski złożone ze względu na kwestie płci. Dlatego też nie ma potrzeby dodawać kolejnej przyczyny do definicji, przedstawionej w Konwencji z 1951 r Dążąc do zastosowania kryteriów definicji uchodźcy w ramach procedur rozpatrywania wniosków o status uchodźcy, należy podchodzić do oceny w sposób całościowy, uwzględniając wszystkie istotne okoliczności. Kluczowe znaczenie ma uzyskanie pełnego obrazu osobowości ubiegającego się o status uchodźcy, jego historii i doświadczeń osobistych, jak również analiza aktualnych danych historycznych, geograficznych i kulturowych, dotyczących kraju pochodzenia. Uogólnienia na temat kobiet i mężczyzn nie są dobre, ponieważ mogą przyczynić się 2 Użyteczne dokumenty w tym zakresie to m.in. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 1948 r., Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r., Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych z 1966 r., Konwencja o prawach politycznych kobiet z 1953 r., Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania z 1984 r., Konwencja praw dziecka z 1989 r., a w szczególności Konwencja w sprawie eliminacji wszelkich form dyskryminacji kobiet z 1979 r. i Deklaracja o eliminacji przemocy wobec kobiet z 1993 r. Istotne instrumenty o zasięgu regionalnym to m.in. Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 r., Amerykańska Konwencja Praw Człowieka z 1969 r. i Afrykańska Karta Praw Człowieka i Ludów z 1981 r. 3 Patrz Zalecenia Ogólne prześladowania ze względu na płeć, konsultacje globalne w sprawie ochrony międzynarodowej, okrągły stół ekspertów w San Remo, 6-8 września 2001 r., nr 1 i 3 ( Zalecenia Ogólne prześladowania ze względu na płeć ). 3

4 do zlekceważenia istotnych różnic, mających znaczenie dla poszczególnego przypadku. 8. Omówione poniżej elementy definicji wymagają interpretacji uwzględniającej kulturową tożsamość płci. Inne kryteria (np. znajdowanie się poza krajem pochodzenia) pozostają, oczywiście, również bezpośrednio istotne dla całościowej oceny każdego wniosku. W niniejszym dokumencie, termin kobieta odnosi się także do dziewczynek. B. UZASADNIONA OBAWA PRZED PRZEŚLADOWANIEM 9. Na uzasadnioną obawę przed prześladowaniem składają się poszczególne okoliczności każdego indywidualnego przypadku. Jakkolwiek kobiety i mężczyźni ubiegający się o status mogą być ofiarami tych samych form prześladowań, mogą oni również cierpieć z powodu prześladowania ze względu na płeć. Międzynarodowe prawa człowieka oraz międzynarodowe prawo karne jednoznacznie identyfikują określone akty jako naruszenie tych praw na przykład przemoc seksualną i charakteryzują je jako poważne nadużycia, stanowiące rodzaj prześladowania. 4 W tym znaczeniu, prawo międzynarodowe może pomóc osobom podejmującym decyzje w określeniu charakteru danego aktu jako prześladowania. Nie ulega wątpliwości, że gwałt i inne formy prześladowań ze względu na płeć, przemoc ze względu na wnoszone wiano, okaleczanie żeńskich narządów płciowych, przemoc w rodzinie i handel ludźmi 5 to czyny, które powodują dotkliwy ból i cierpienie zarówno psychiczne, jak i fizyczne stanowiące formę prześladowań bez względu na to, czy dopuszcza się ich państwo, czy też osoby prywatne. 10. Ocena, że dane prawo samo z siebie ma charakter prześladowania okazuje się mieć kluczowe znaczenie dla rozpatrywania niektórych wniosków o status uchodźcy. Jest to związane w szczególności z faktem, że niektóre prawa mogą wywodzić się z tradycyjnych lub kulturowych norm i praktyk, które nie muszą być zgodne z normami międzynarodowych praw człowieka. Jednakże, w każdym przypadku, wnioskujący musi udowodnić, że żywi uzasadnioną obawę przed prześladowaniem w związku z zastosowaniem takiego prawa. Nie ma to miejsca, na przykład, gdy prawo o takim charakterze istnieje, ale nie jest już egzekwowane. 11. Jakkolwiek poszczególne państwa mogą zakazać praktyk o charakterze prześladowania (np. okaleczania żeńskich narządów płciowych), dane państwo może tym niemniej nadal akceptować lub tolerować takie praktyki, lub też nie być w stanie skutecznie ich wyeliminować. W takich przypadkach, praktyka ta nadal stanowi prześladowanie. Fakt, że dane prawo zostało ustanowione w celu zakazania lub potępienia określonych rodzajów prześladowań, nie będzie zatem wystarczający dla uznania, że wniosek danej osoby o status uchodźcy nie jest zasadny. 12. W przypadku, gdy kara za nieprzestrzeganie lub naruszenie zasad polityki lub prawa jest nieproporcjonalnie surowa i uwzględnia płeć, stanowi ona rodzaj prześladowania. 6 Nawet, jeśli dane prawo ma zastosowanie ogólne, okoliczności 4 Patrz Podręcznik UNHCR, ustęp Patrz poniżej ust Osoby uciekające przed prześladowaniem lub karą za naruszenie prawa zwyczajowego nie są zwykle uchodźcami, jednakże rozróżnienie to może być zatarte, w szczególności, w przypadku, gdy zachodzi okoliczność niewspółmiernej kary za naruszenie prawa zwyczajowego. Patrz Podręcznik UNHCR, ust. 56 i 57. 4

5 wymierzenia kary lub traktowanie nie może być tak surowe, aby było ono nieproporcjonalne do celów prawa. Surowe kary dla kobiet, które, naruszając prawo, dopuszczają się naruszenia obyczajów w danym społeczeństwie, mogą zatem stanowić formę prześladowań. 13. Nawet, gdy prawo lub zasady polityki mają uzasadnione cele, metody ich wdrażania, których konsekwencje są szkodliwe dla osób zainteresowanych, stanowią prześladowanie. Na przykład, przyjmuje się powszechnie, że planowanie rodziny jest odpowiednią reakcją na presję demograficzną. Jednakże wdrożenie takiej polityki poprzez zastosowanie wymuszonej aborcji czy sterylizacji byłoby naruszeniem podstawowych praw człowieka. Praktyki takie, mimo, że mogą być wdrażane w kontekście obowiązującego prawa, uznaje się za poważne naruszenie oraz za formę prześladowań. Dyskryminacja jako forma prześladowań 14. Jakkolwiek przyjmuje się powszechnie, że sama dyskryminacja nie może, w zwykłym przypadku, stanowić prześladowania, sposób dyskryminacji lub niekorzystnego traktowania może łącznie stanowić prześladowanie i zagwarantować prawo do ochrony międzynarodowej. Na przykład, prześladowanie występuje w sytuacji, gdy konsekwencje dyskryminacji są szkodliwe dla osoby zainteresowanej, na przykład ograniczają poważnie jej prawo do zarabiania na życie, do praktykowania wyznania religijnego, lub dostępu do instytucji edukacyjnych Kolejną kwestią istotną dla wniosków składanych ze względu na kwestie płci jest analiza form dyskryminacji ze strony państwa, które nie objęło jednostek ochroną przed określonymi rodzajami krzywd. Jeśli państwo, zgodnie ze swoją polityką lub praktyką, nie przyznaje określonych praw lub ochrony przed poważnymi nadużyciami, dyskryminacja w tym zakresie, która sprawia, że określone jednostki doznają poważnych szkód, może stanowić formę prześladowań. Szczególne przypadki przemocy w rodzinie lub przemoc ze względu na orientację seksualną można analizować w tym kontekście. Prześladowania ze względu na orientację seksualną 16. Wnioski o status uchodźcy, uzasadniane na bazie orientacji seksualnej wnioskodawcy, mają związek z kwestiami płci. Seksualność lub praktyki seksualne wnioskującego mogą mieć znaczenie dla wniosku o status uchodźcy, bez względu na to, czy dana osoba padła ofiarą prześladowań (w tym dyskryminacji) z powodu swojej seksualności lub praktyk seksualnych. W wielu przypadkach tego rodzaju, wnioskodawca odmówił przyjęcia definiowanych społecznie lub kulturowo ról lub spełnienia oczekiwań co do zachowań przypisywanych jego płci. Najczęściej, wnioski takie składają homoseksualiści, transseksualiści i transwestyci, którzy doświadczyli ekstremalnej wrogości opinii publicznej, przemocy, agresji lub dotkliwej bądź skumulowanej dyskryminacji. 17. W przypadku, gdy homoseksualizm jest nielegalny w danym społeczeństwie, nałożenie dotkliwych kar za zachowania homoseksualne może oznaczać prześladowania, podobnie, jak kary za odmowę zasłaniania twarzy wśród kobiet w niektórych społeczeństwach. Nawet, jeśli praktyki homoseksualne nie są karane, wnioskodawca może złożyć uzasadniony wniosek w przypadku, gdy państwo akceptuje lub toleruje praktyki dyskryminacyjne lub krzywdy wyrządzane takiej 7 Patrz Podręcznik UNHCR, ust

6 osobie, lub gdy państwo nie jest w stanie skutecznie chronić wnioskodawcy przed takimi praktykami. Handel ludźmi w celu prostytucji przymusowej lub wykorzystywania seksualnego jako forma prześladowań Niektóre kobiety i małoletni, padający ofiarą handlu ludźmi, mogą ubiegać się o status uchodźcy zgodnie z postanowieniami Konwencji z 1951 r. Zmuszanie lub nakłanianie kobiet i nieletnich przy pomocy oszustwa do pracy przymusowej w charakterze prostytutek lub ich wykorzystywanie seksualne jest formą przemocy i agresji ze względu na płeć, która może nawet prowadzić do śmierci. Można także uznać je za formę tortur oraz okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Może ono również ograniczyć poważnie swobodę przemieszczania się kobiet z powodu uprowadzenia, uwięzienia i/lub odebrania paszportu bądź innego dokumentu tożsamości. Dodatkowo, kobiety i dzieci, które padły ofiarą handlu ludźmi, są narażone na poważne reperkusje po ucieczce i/lub powrocie na przykład, działania odwetowe ze strony grup lub jednostek zajmujących się handlem ludźmi, realną groźbę ponownego uprowadzenia, poważny ostracyzm w ramach lokalnej społeczności lub rodziny lub poważną dyskryminację. W poszczególnych przypadkach, handel ludźmi w celu prostytucji przymusowej lub wykorzystywania seksualnego może stanowić podstawę dla wniosku o status uchodźcy w przypadku, gdy Państwo nie może lub nie chce zapewnić ochrony przed takimi formami przemocy lub zagrożeniami. 9 Sprawcy prześladowań 19. W definicji uchodźcy istnieje miejsce na rozróżnienie pomiędzy państwowymi i niepaństwowymi sprawcami prześladowań. Jakkolwiek najczęściej prześladowań dopuszczają się władze danego kraju, poważne akty dyskryminacji lub inne ataki ze strony populacji lokalnej lub jednostek można uznać za prześladowania, jeśli działania takie są świadomie tolerowane przez władze, lub gdy władze odmawiają udzielenia skutecznej ochrony bądź też nie są w stanie jej udzielić. 10 C. ZWIĄZEK PRZYCZYNOWY ( z powodu ) 20. Uzasadniona obawa przed prześladowaniem musi być związana z czynnikami wymienionymi w Konwencji. Oznacza to, ze musi ona dotyczyć prześladowania z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej 8 Dla celów niniejszych Wytycznych, handel ludźmi definiuje się zgodnie z postanowieniami artykułu 3 Protokołu Narodów Zjednoczonych o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, szczególnie kobietami i dziećmi, uzupełniającego Konwencję ONZ przeciw międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, 2000 r. Artykuł 3(1) stanowi, że handel ludźmi oznacza werbowanie, transport, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osób, z zastosowaniem groźby lub użyciem siły, lub też z zastosowaniem innej formy przymusu, uprowadzenia, oszustwa, wprowadzenia w błąd, nadużycia władzy, wykorzystania słabości, wręczenia lub przyjęcia płatności lub korzyści dla uzyskania zgody osoby mającej kontrolę nad inną osobą, w celu jej wykorzystania. Wykorzystanie obejmuje, jako minimum, wykorzystanie prostytucji innych osób lub inne formy wykorzystania seksualnego, pracę lub inne usługi o charakterze przymusowym, niewolnictwo lub inne praktyki podobne do niewolnictwa, zniewolenie albo usunięcie organów. 9 Handel ludźmi dla innych celów także może stanowić formę prześladowań w danym przypadku, w zależności od okoliczności. 10 Patrz Podręcznik UNHCR, ust

7 lub przekonań politycznych. Przyczyna wymieniona w Konwencji musi stanowić istotny powód przyznania statusu, jakkolwiek nie ma potrzeby wykazania, że jest ona jedyną lub dominującą przyczyną. W wielu krajowych systemach prawnych, związek przyczynowy ( z powodu ) musi zostać zidentyfikowany jednoznacznie (np. w niektórych państwach funkcjonujących na bazie prawa zwyczajowego), podczas, gdy w innych państwach przyczynowość nie jest traktowana jako odrębna kwestia podlegająca analizie, ale sumuje się z całościową analizą definicji uchodźcy. W wielu wnioskach składanych ze względu na kwestie związane z płcią, zagadnieniem trudnym dla osoby podejmującej decyzję jest nie tyle określenie czynników mających zastosowanie, co związku przyczynowego: że uzasadniona obawa przed prześladowaniem stanowiła przyczynę złożenia wniosku. Przypisanie wnioskującemu jednej z cech określonych w Konwencji przez państwowego lub niepaństwowego sprawcę prześladowania, jest argumentem wystarczającym dla ustanowienia związku przyczynowego. 21. W przypadkach, gdy istnieje zagrożenie prześladowaniami ze strony sprawcy nie reprezentującego Państwa (np. męża, partnera lub innego sprawcy nie reprezentującego państwa) z przyczyn związanych z czynnikami wymienionymi w Konwencji, związek przyczynowy identyfikuje się bez względu na to, czy brak ochrony ze strony państwa ma związek z postanowieniami Konwencji. Alternatywnie, gdy ryzyko prześladowań ze strony sprawcy nie reprezentującego państwa nie jest związane z czynnikami określonymi w Konwencji, ale niezdolność lub odmowa udzielenia ochrony przez państwo wynika z przyczyn określonych w Konwencji, również identyfikuje się związek przyczynowy. 11 D. CZYNNIKI OKREŚLONE W KONWENCJI 22. Zapewnienie uwzględniającej kulturową tożsamość płci interpretacji każdego z czynników wymienionych w Konwencji ma znaczenie dla stwierdzenia, czy dany wnioskodawca spełnia kryteria definicji uchodźcy. W wielu przypadkach, wnioskodawcy są narażeni na prześladowania z powodu czynnika określonego w Konwencji, który został im przypisany lub imputowany. W wielu społeczeństwach, przekonania polityczne kobiet, ich rasa, narodowość, religia lub przynależność do organizacji społecznej są postrzegane jako tożsame z tymi, jakimi legitymują się ich krewni lub powinowaci lub społeczność, w której żyją. 23. Należy również zdawać sobie sprawę, że w przypadku wielu wniosków składanych ze względu na kwestie związane z płcią, wnioskujący mogą żywić obawę przed prześladowaniem ze względu na jeden lub więcej czynników określonych w Konwencji. Na przykład, wniosek o status uchodźcy bazujący na naruszeniu norm społecznych lub religijnych można analizować w kontekście religii, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej. Wnioskodawca nie ma obowiązku prawidłowej identyfikacji przyczyny, dla której żywi uzasadnioną obawę przed prześladowaniem. Rasa 24. Rasa, dla celów definicji uchodźcy, została zdefiniowana tak, aby obejmować wszelkiego rodzaju grupy etniczne, określane potocznie mianem ras. 12 Prześladowania ze względu na rasę mogą przybierać różny charakter w przypadku 11 Patrz Zalecenia Ogólne prześladowania ze względu na płeć nr Patrz Podręcznik UNHCR, ust

8 Religia kobiet i mężczyzn. Na przykład, prześladowca może zdecydować się na zniszczenie tożsamości etnicznej i/lub dobrobytu grupy rasowej poprzez zabicie, okaleczenie lub uwięzienie mężczyzn, podczas, gdy kobiety można uznać za nośniki tożsamości etnicznej lub rasowej, poddając je prześladowaniom innego rodzaju, takim, jak przemoc seksualna czy kontrola urodzeń. 25. W niektórych państwach, religia przypisuje określone role lub kodeksy zachowań kobietom i mężczyznom. Gdy kobieta nie wypełnia przypisanej jej roli lub odmawia postępowania zgodnie z kodeksami, w wyniku czego zostaje ukarana, może żywić uzasadnioną obawę przed prześladowaniami ze względu na religię. Nieprzestrzeganie kodeksów tego rodzaju może być postrzegane jako dowód, że kobieta wyznaje nieakceptowane poglądy religijne, bez względu na to, w co faktycznie wierzy. Kobieta może paść ofiarą prześladowań z powodu swoich przekonań lub praktyk religijnych, lub takich, które są jej przypisywane, włącznie z odmową przyjęcia określonych przekonań, praktykowania określonej religii lub przystosowania się do zachowań zgodnych z zaleceniami danej religii. 26. Kwestie religii i przekonań politycznych do pewnego stopnia nakładają się na siebie w przypadku wniosków składanych ze względu na zagadnienia związane z płcią, zwłaszcza, gdy w grę wchodzą przypisywane wnioskującym przekonania polityczne. Podczas, gdy zasady religijne wymagają od kobiet określonych zachowań, zachowania przeciwne mogą być interpretowane jako dowód niedopuszczalnych przekonań politycznych. Na przykład, w niektórych społeczeństwach, rola przypisywana kobietom może być związana z wymogami państwa lub religii oficjalnej. Władze lub inni sprawcy prześladowań mogą uznać, że fakt, iż kobieta nie pełni posłusznie swojej roli, oznacza, że nie praktykuje ona lub też nie wyznaje określonej religii. Jednocześnie, postępowanie niezgodne z zasadami może być interpretowane jako wyraz niedozwolonych przekonań politycznych, które zagrażają podstawowej strukturze, stanowiącej podstawę władzy politycznej. Sprawdza się to zwłaszcza w społeczeństwach, które w niewielkim stopniu oddzielają instytucje, prawa i doktryny państwowe od religijnych. Narodowość 27. Narodowości nie należy rozumieć jako obywatelstwa. Odnosi się ona także do uczestnictwa w grupie etnicznej i językowej i może niekiedy pokrywać się z pojęciem rasy. 13 Jakkolwiek prześladowania ze względu na narodowość (jak i rasę) nie są ograniczone do kobiet lub mężczyzn, w wielu przypadkach charakter prześladowań przybiera formę określoną przez pryzmat płci, najczęściej formę przemocy seksualnej w stosunku do kobiet i dziewcząt. Przynależność do określonej grupy społecznej Wnioski składane ze względu na kwestie związane z płcią są często rozpatrywane w ramach parametrów przynależnych do tego czynnika, dlatego niezwykle istotne jest 13 Patrz Podręcznik UNHCR, ust Aby uzyskać więcej informacji, patrz dokument UNHCR Wytyczne w zakresie ochrony międzynarodowej: Przynależność do określonej grupy społecznej w kontekście Artykułu 1A(2) Konwencji z 1951 i/lub Protokołu dotyczącego statusu uchodźców z 1967 (HCR/GIP/02/02, 7 maja 2002 r.). 8

9 jego prawidłowe zrozumienie. Jednakże, w niektórych przypadkach, nacisk kładziony na kwestię przynależności do grupy społecznej oznacza, że ignoruje się inne czynniki mające zastosowanie, w rodzaju wyznania czy przekonań politycznych. Dlatego interpretacja tego czynnika nie może oznaczać odrzucenia pozostałych czterech czynników wymienionych w Konwencji. 29. Dlatego, określona grupa społeczna to grupa osób, które dzielą ze sobą wspólną cechę, inną, niż ryzyko prześladowania, lub które są postrzegane jako grupa przez społeczeństwo. Cecha ta jest często wrodzona, niezmienna lub z innego powodu ma charakter fundamentalny dla tożsamości, świadomości lub możliwości egzekwowania przez jednostkę przynależnych jej praw człowieka. 30. Wynika z tego, że płeć może stanowić kategorię wyróżniającą grupę społeczną, a kobiety służą niewątpliwie jako przykład podzbioru społecznego, definiowanego przez wrodzone i niezmienne cechy, traktowanego niejednokrotnie inaczej, niż mężczyźni. 15 Ich cechy identyfikują je także jako grupę w społeczeństwie, poddając je innemu traktowaniu i standardom w niektórych krajach. 16 Definicja ta obejmuje zarazem homoseksualistów, transseksualistów i transwestytów. 31. Niekiedy traktuje się wielkość grupy jako podstawę dla odmowy uznania kobiet jako takich za szczególną grupę społeczną. Argument ten nie ma poparcia w faktach ani też racjonalnego uzasadnienia, ponieważ w przypadku innych grup, wielkość nie jest czynnikiem ograniczającym. Dlatego nie należy wprowadzać wymogu, zgodnie z którym określona grupa społeczna ma być spójna lub też jej członkowie mają się zrzeszać dobrowolnie, 17 lub też że każdy członek grupy jest narażony na prześladowanie. 18 Przyjmuje się powszechnie, że powinna istnieć możliwość identyfikacji grupy niezależnie od prześladowań, jakkolwiek dyskryminacja lub prześladowanie może być istotnym czynnikiem w określaniu widoczności grupy w określonym kontekście. 19 Przekonania polityczne 32. Na tej podstawie, wnioskujący musi wykazać, że żywi uzasadnioną obawę przed prześladowaniami z powodu określonych przekonań politycznych (na ogół odmiennych od tych, które wyznaje rząd lub społeczeństwo), lub ze względu na fakt, że przypisano mu posiadanie takich przekonań. Przekonania polityczne należy tu rozumieć w szerokim znaczeniu, obejmującym wszelkie przekonania w zakresie wszelkich kwestii, które mogą dotyczyć mechanizmów działania państwa, rządu, społeczeństwa lub polityki. Do kategorii tej mogą należeć opinie w kwestiach ról płci. Są to także zachowania niekonformistyczne, które sprawiają, że prześladujący przypisuje wnioskodawcy określone przekonania polityczne. W tym sensie, nie 15 Patrz Zalecenia Ogólne prześladowania ze względu na płeć nr 5 16 Patrz także Zalecenie Komitetu Wykonawczego nr 39, Kobiety uchodźcy a ochrona międzynarodowa, 1985 r.: Państwa (...) mogą przyjmować interpretację, zgodnie z którą kobiety ubiegające się o status uchodźcy, które padają ofiarą okrutnego lub nieludzkiego traktowania z powodu naruszenia norm obyczajowych społeczności, w której żyją, mogą zostać uznane za szczególną grupę społeczną zgodnie z Art. 1A(2) Konwencji dotyczącej statusu uchodźców z 1951 r. 17 Patrz Zalecenia Ogólne przynależność do określonej grupy społecznej, konsultacje globalne w sprawie ochrony międzynarodowej, okrągły stół ekspertów w San Remo, 6-8 września 2001 r., nr 4 ( Zalecenia Ogólne przynależność do określonej grupy społecznej ). 18 Patrz Zalecenia Ogólne przynależność do określonej grupy społecznej, ibid., nr Patrz Zalecenia Ogólne przynależność do określonej grupy społecznej, ibid., nr 6. 9

10 dochodzi do działań z natury politycznych bądź niepolitycznych, ale kontekst danego przypadku powinien determinować jego charakter. Wniosek bazujący na opiniach politycznych zakłada jednakże, iż wnioskujący żywi przekonania nie tolerowane przez władze lub społeczeństwo, krytyczne wobec polityki, tradycji czy metod działania, bądź przekonania takie zostały mu przypisane. Wniosek zakłada również, że wiedza o tych przekonaniach dotarła lub mogła dotrzeć do władz lub istotnych części społeczeństwa, lub też przypisują one wnioskującemu te przekonania. Nie jest konieczne, aby wnioskujący już wyraził tego rodzaju przekonania lub padł ofiarą dyskryminacji lub prześladowań z tego tytułu. W takich przypadkach, istnienie uzasadnionej obawy weryfikuje się na podstawie oceny konsekwencji, jakie poniósłby wnioskujący o określonych skłonnościach w przypadku powrotu. 33. Obraz uchodźcy politycznego jako osoby, która ucieka przed prześladowaniami w związku z osobistym zaangażowaniem w działalność polityczną, nie zawsze odpowiada realiom doświadczeń kobiet w niektórych społeczeństwach. Kobiety rzadziej niż mężczyźni angażują się w działalność polityczną wysokiego szczebla, częściej natomiast biorą udział w działalności politycznej niskiego szczebla, co odzwierciedla dominację płci. Na przykład, kobieta może doglądać rannych rebeliantów lub werbować nowych członków ruchu politycznego, a także przygotowywać i rozprowadzać ulotki. Kobietom często przypisuje się opinie polityczne tożsame z tymi, które wyznają ich rodziny lub krewni płci męskiej i padają ofiarą prześladowań w wyniku działalności prowadzonej przez ich krewnych mężczyzn. Jakkolwiek zjawisko to można analizować w kontekście przypisywanych im opinii politycznych, można również uznać, że dochodzi tu do prześladowań ze względu na przynależność do określonej grupy społecznej, jaką jest rodzina. Czynniki te należy brać pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosków o status uchodźcy składanych ze względu na kwestie związane z płcią. 34. Równie istotne dla wniosków składanych ze względu na kwestie związane z płcią jest stwierdzenie, że kobieta może nie wyrażać zgody na udział w określonych czynnościach, takich jak przygotowywanie posiłków dla żołnierzy, co prześladowcy mogą uznać za wyraz odmiennych przekonań politycznych. III. KWESTIE PROCEDURALNE Osoby składające wnioski o status uchodźcy ze względu na kwestie związane z płcią, a także, w szczególności ofiary tortur i traumatycznych przeżyć, wymagają wsparcia, które upewni je co do zachowania poufności złożonego wniosku. Niektóre z osób 20 Ta część dokumentu została przygotowana przy cennym udziale poszczególnych Państw i innych podmiotów, między innymi na bazie następujących wytycznych: Considerations for Asylum Officers Adjudicating Asylum Claims from Women (Urząd ds. Imigracji i Naturalizacji USA, 26 maja 1995 r.); Refugee and Humanitarian Visa Applicants: Guidelines on Gender Issues for Decision Makers (Wydział Imigracji i Spraw Humanitarnych, Australia, lipiec 1996 r.) (dalej Australijskie Wytyczne w sprawach płci dla decydentów ); Guideline 4 on Women Refugee Claimants Fearing Gender-Related Persecution: Update (Rada ds. Imigracji i Uchodźców, Kanada, 13 listopada 1996 r.); Position on Asylum Seeking and Refugee Women, (Europejska Rada ds. Uchodźców i Wygnańców, grudzień 1997 r.) (dalej Stanowisko ECRE w sprawie kobiet uchodźców i ubiegających się o status uchodźcy); Gender Guidelines for the Determination of Asylum Claims in the UK (Grupa Prawna Kobiet Uchodźców, lipiec 1998 r.) (dalej Wytyczne w sprawie płci kobiet uchodźców ); Gender Guidelines for Asylum Determination (Krajowe Konsorcjum ds. Uchodźców, RPA, 1999 r.); Asylum Gender Guidelines (Rada Apelacyjna ds. Imigracji, Wielka Brytania, listopad 2000 r.), oraz Gender-Based Persecution: Guidelines for the investigation and evaluation of the needs of women for protection (Rada ds. Migracji, Wydział Prawny, Szwecja, 28 marca 2001 r.). 10

11 składających wnioski, ze względu na wstyd, jaki odczuwają w związku z wydarzeniami, które stały się ich udziałem, lub z powodu traumatycznych przeżyć, mogą odmawiać ujawnienia pełnego zakresu prześladowań, których padły ofiarą lub których się obawiały. Mogą też nadal obawiać się osób reprezentujących władzę, lub też odrzucenia i/lub odwetu ze strony rodziny i/lub społeczności W tym kontekście, aby zapewnić odpowiednie rozpoznanie wniosków składanych ze względu na kwestie związane z płcią, w szczególności wniosków składanych przez kobiety, w ramach procedury, należy rozważyć podjęcie następujących środków: i. Kobiety ubiegające się o status uchodźcy należy przesłuchiwać oddzielnie, nie w obecności męskich krewnych, aby umożliwić im przedstawienie sprawy. Należy wyjaśnić im, że mają prawo do samodzielnego złożenia wniosku we własnym imieniu. ii. To bardzo istotne, aby kobiety otrzymywały informacje na temat procedury rozstrzygania wniosku, dostępu do niej, a także dostępu do porad prawnych, w sposób oraz w języku, który jest dla nich zrozumiały. iii. Osoby składające wniosek należy informować o możliwości wyboru osoby przeprowadzającej przesłuchanie oraz tłumacza tej samej płci, 22 przy czym zasada ta powinna być realizowana automatycznie w przypadku kobiet. Osoby przeprowadzające przesłuchanie oraz tłumacze powinni też mieć świadomość istnienia drażliwych kwestii kulturowych i religijnych oraz czynników osobistych w rodzaju wieku czy poziomu edukacji i odpowiednio reagować na nie. iv. Otwarte i dodające otuchy otoczenie ma nierzadko kluczowe znaczenie dla budowy relacji opartej na zaufaniu pomiędzy osobą przeprowadzającą przesłuchanie i wnioskującym i powinno przyczynić się do pełnego ujawnienia niekiedy delikatnych i osobistych informacji. Pokój przesłuchań powinien być urządzony tak, aby zachęcać do rozmowy, podkreślać jej poufność i eliminować ewentualne sygnały wskazujące na nierównowagę władzy. v. Osoba przeprowadzająca przesłuchanie powinna przedstawić siebie i tłumacza wnioskującemu, wyjaśnić jednoznacznie role poszczególnych uczestników i cel rozmowy. 23 Wnioskującego należy upewnić, że jego wniosek zostanie potraktowany ściśle zgodnie z zasadami zachowania poufności, a informacje dostarczone przez wnioskującego nie zostaną przekazane jego krewnym. Co istotne, osoba przeprowadzająca przesłuchanie powinna wyjaśnić, że nie jest psychologiem, którego rolą byłoby wspieranie ofiar traumatycznych przeżyć. vi. Osoba przeprowadzająca przesłuchanie powinna zachować postawę neutralną, wskazującą na empatię i obiektywizm w trakcie przesłuchania; powinna też unikać języka ciała oraz gestów, które mogą zostać uznane za zastraszanie, brak 21 Patrz także Sexual Violence Against Refugees: Guidelines on Prevention and Response (UNHCR, Genewa, 1995 r.) i Prevention and Response to Sexual and Gender-Based Violence in Refugee Situations (Sprawozdanie z Międzyagencyjnej Konferencji z marca 2001 r., Genewa). 22 Patrz także Zalecenie Komitetu Wykonawczego nr 64, Kobiety uchodźcy a ochrona międzynarodowa, 1990 r., (a) (iii): Gdy to konieczne, zapewniać udział wykwalifikowanych tłumaczy płci żeńskiej w procedurach przyznawania statusu uchodźcy oraz zapewnić odpowiedni dostęp do takich procedur kobietom ubiegającym się o status, także, gdy towarzyszą im krewni płci męskiej. 23 ibid., ust

12 wrażliwości na różnice kulturowe lub za niewłaściwe. Osoba przeprowadzająca przesłuchanie powinna także pozwolić wnioskującemu na przedstawienie jego stanowiska, przerywając mu w jak najmniejszym stopniu. vii. Zarówno pytania otwarte, jak i bardziej konkretne, które mogą przyczynić się do odsłonięcia problemów związanych z płcią istotnych dla wniosku, należy zadawać w ramach wszystkich przesłuchań. Kobiety, które były pośrednio zaangażowane w działalność polityczną, lub którym przypisuje się określone przekonania polityczne, często nie dostarczają na przyklad istotnych informacji w wywiadach ze względu na fakt, że pytania są ukierunkowane na problemy typowe dla mężczyzn. Kobiety ubiegające się o azyl mogą też nie rozpoznać związku pomiędzy pytaniami dotyczącymi tortur i prześladowaniami, których się obawiają (takich jak gwałt, przemoc seksualna, okaleczenia narządów płciowych, zabójstwa w obronie honoru, przymusowe małżeństwa itd.). viii. W szczególności, ofiary przemocy seksualnej i innych traumatycznych przeżyć mogą wymagać kolejnych przesłuchań, aby zbudować relację opartą na zaufaniu i zdobyć wszystkie niezbędne informacje. W związku z tym, osoby przeprowadzające przesłuchanie powinny też reagować na stres i emocje przesłuchiwanych i przerwać wywiad, gdy osoba ubiegająca się o status zdradza oznaki emocjonalnego niepokoju i przygnębienia. ix. Gdy zakłada się, że w danym przypadku wniosek składany ze względu na kwestie związane z płcią jest uzasadniony, niezbędne są odpowiednie przygotowania, które umożliwią także nawiązanie relacji w atmosferze prywatności i zaufania, a także pozwolą osobie przeprowadzającej przesłuchanie zadać odpowiednie pytania i rozwiązać wszelkie problemy, jakie mogą pojawić się w trakcie wywiadu. x. Należy zgromadzić informacje na temat kraju pochodzenia, które mają znaczenie dla wniosków składanych przez kobiety na przykład, na temat sytuacji prawnej kobiet, ich praw politycznych, społecznych i ekonomicznych, norm kulturowych i obyczajowych oraz konsekwencji ich naruszenia, występowania szkodliwych tradycyjnych praktyk, występowania i form przemocy wobec kobiet, przysługującej im ochrony, kar nakładanych na osoby dopuszczające się aktów przemocy oraz ryzyka, jakie może zagrażać kobiecie w przypadku powrotu do kraju pochodzenia po złożeniu wniosku o status uchodźcy. xi. Rodzaj i poziom emocji ujawnionych w trakcie opisywania doświadczeń nie powinien mieć wpływu na wiarygodność kobiety. Osoby przeprowadzające przesłuchanie i podejmujące decyzję muszą rozumieć, że różnice kulturowe i traumatyczne przeżycia odgrywają istotną i złożoną rolę w kształtowaniu zachowań. W niektórych przypadkach, właściwe może okazać się zgromadzenie dowodów natury psychologicznej i medycznej. Nie ma konieczności ustalania dokładnych i szczegółowych informacji na temat samego gwałtu czy aktu przemocy seksualnej, ale może wystąpić potrzeba ustalenia szczegółów zdarzeń poprzedzających sam akt, tych które nastąpiły po nim, okoliczności towarzyszących i szczegółów (w rodzaju użycia broni, słów i zdań wypowiadanych przez sprawców, rodzaju ataku, miejsca i czasu, informacji na temat sprawców (żołnierze, cywile itd.), a także ich motywów. W niektórych przypadkach należy uwzględnić fakt, że kobieta może nie być świadoma przyczyn, dla których padła ofiarą aktu przemocy. xii. Mechanizmy kierowania do specjalistów psychologów oraz innych instytucji oferujących wsparcia należy uruchomić tam, gdzie to konieczne. Zgodnie z 12

13 najlepszą praktyką, odpowiednio wykwalifikowani psychologowie powinni być dostępni dla potrzeb wnioskującego zarówno przed, jak i po przeprowadzeniu przesłuchania. Kwestie gromadzenia dowodów 37. Pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o status uchodźcy nie wymaga dostarczenia udokumentowanych dowodów; jednakże, informacje na temat praktyk w kraju pochodzenia mogą przyczynić się do takiego rozstrzygnięcia. Istotne jest uznanie, że w odniesieniu do wniosków składanych ze względu na kwestie dotyczące płci, dowody, które zwykle są dostępne w przypadku innych rodzajów wniosków, mogą okazać się trudniejsze do uzyskania. Dane statystyczne lub sprawozdania na temat występowania przemocy seksualnej mogą być niedostępne ze względu na fakt, że wiele przypadków pozostaje nieudokumentowanych, lub z uwagi na na brak ścigania karnego. Pomocne mogą się okazać alternatywne sposoby gromadzenia informacji, takie jak zeznania innych kobiet, ktore znalazły się w podobnej sytuacji, przekazane w formie sprawozdań pisemnych lub zeznań ustnych od organizacji pozarządowych, organizacji międzynarodowych lub innych niezależnych badaczy. IV. METODY WDRAŻANIA 38. W zależności od obowiązującej tradycji prawnej, państwa przyjmują na ogół dwa podejścia do stosowania prawa dotyczącego uchodźców, a w szczególności definicji uchodźcy z uwzględnieniem kulturowej tożsamość płci. Niektóre państwa wdrożyły wytyczne w zakresie interpretacji i/lub środki proceduralne w samych aktach prawnych; inne wolały opracować politykę i wytyczne dla interpretacji przepisów dla decydentów. UNHCR zachęca państwa, które dotąd tego nie zrobiły, do stosowania prawa i procedur dotyczących uchodźców z uwzględnieniem kulturowej tożsamości płci i wyraża gotowość wspierania ich w tym zakresie. 13

Status prawny uchodźcy

Status prawny uchodźcy EWELINA DZIUBA Status prawny uchodźcy Definicja uchodźcy zawarta jest w art. 1 Konwencji Genewskiej z 1951 r. oraz Protokole Nowojorskim z 1967 r. W rozumieniu tych aktów prawnych uchodźcą jest osoba spełniająca

Bardziej szczegółowo

Prawa ofiar. Konwencja Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi

Prawa ofiar. Konwencja Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi Prawa ofiar Konwencja Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi Handel ludźmi narusza prawa i oddziałuje na życia niezliczonej liczby ludzi w Europie i poza nią. Coraz więcej kobiet, mężczyzn

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW

RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW Zalecenie Rec(2005)5 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie praw dzieci przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych (Przyjęte przez Komitet Ministrów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Problematyka ofiar przestępstw w powszechnych dokumentach o uniwersalnych prawach człowieka...25

Spis treści. Część I Problematyka ofiar przestępstw w powszechnych dokumentach o uniwersalnych prawach człowieka...25 Zagadnienia wstępne...11 Część I Problematyka ofiar przestępstw w powszechnych dokumentach o uniwersalnych prawach człowieka...25 1.1. Dokumenty Narodów Zjednoczonych...25 1.1.1. Powszechna deklaracja

Bardziej szczegółowo

Protokół z 2014 r. do Konwencji nr 29 dotyczącej pracy przymusowej, z 1930 r.

Protokół z 2014 r. do Konwencji nr 29 dotyczącej pracy przymusowej, z 1930 r. Protokół z 2014 r. do Konwencji nr 29 dotyczącej pracy przymusowej, z 1930 r. Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Prawa i wolności: prawo do życia, zniesienie kary śmierci, wolność od tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wolność

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 16.03.2015. Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji. Szanowny Panie Komendancie,

Warszawa, 16.03.2015. Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji. Szanowny Panie Komendancie, Warszawa, 16.03.2015 Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji Szanowny Panie Komendancie, Organizacje tworzące Koalicję na rzecz CEDAW zwracają się do Pana Komendanta z prośbą

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE Spis treści Wstęp... 10 Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE 1. Definicja ruchu społecznego... 21 2. Rodzaje ruchów społecznych... 31 2.1. Wybrane klasyfikacje... 31 2.2. Stare i nowe ruchy społeczne... 35 3. Ruch

Bardziej szczegółowo

Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem:

Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem: Źródło: http://handelludzmi.eu/hl/baza-wiedzy/przepisy-prawne/polskie/6283,kompilacja-najwazniejszych-przepisow-prawa-polskiego -zwiazanych-z-problematyka-h.html Wygenerowano: Niedziela, 7 lutego 2016,

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SPRAWOZDANIA

PROJEKT SPRAWOZDANIA ACP-EU JOINT PARLIAMENTARY ASSEMBLY ASSEMBLÉE PARLEMENTAIRE PARITAIRE ACP-UE Komisja Spraw Politycznych 5.3.2015 PROJEKT SPRAWOZDANIA w sprawie różnorodności kulturowej i praw człowieka w państwach AKP

Bardziej szczegółowo

Joanna Czabajska Pastuszek

Joanna Czabajska Pastuszek Joanna Czabajska Pastuszek Przemoc wobec kobiet: wszelkie akty przemocy ze względu na płeć, które prowadzą lub mogą prowadzić do fizycznej, seksualnej, psychologicznej lub ekonomicznej szkody lub cierpienia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia...

Spis treści. Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia... Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia... XIII XV XIX Część I. Zagadnienia wstępne... 1 Rozdział I. Rozwój polskiego prawa uchodźczego... 3 1. Etapy rozwoju polskiego prawa uchodźczego... 3 2. Zasada

Bardziej szczegółowo

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia Informacje ogólne Tytuł zasad Zatwierdzone przez Data zatwierdzenia Zakres Cel zasad Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia 17.06.2009 Niniejsze zasady

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Anna Błaszczak Zespół Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich

Rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Cele FIO w 2006 Podstawowym celem FIO jest finansowe wsparcie inicjatyw obywatelskich z udziałem organizacji pozarządowych, podejmowanych na rzecz: Cel 1

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

PRZECIWDZIAŁANIE PRZEMOCY WOBEC KOBIET w tym kobiet starszych i kobiet z niepełnosprawnościami

PRZECIWDZIAŁANIE PRZEMOCY WOBEC KOBIET w tym kobiet starszych i kobiet z niepełnosprawnościami PRZECIWDZIAŁANIE PRZEMOCY WOBEC KOBIET w tym kobiet starszych i kobiet z niepełnosprawnościami Anna Błaszczak Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich 19 listopada 2013 r. DEFINICJA, ŹRÓDŁA i SKALA PRZEMOCY

Bardziej szczegółowo

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Katarzyna Wolska-Wrona Biuro Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równego Traktowania Footer Text 12/3/2013 1 Postęp

Bardziej szczegółowo

Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie

Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie I. Wstęp: Każdy człowiek ma prawo do korzystania z uprawnień i wolności, bez względu na jakiekolwiek różnice

Bardziej szczegółowo

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) Rozporządzenie Rady (WE) nr 168/2007 z dnia

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Konferencja podsumowująca badania pt. Polityka publiczna wobec osób

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz.

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz. Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania Dz.U. Nr 254, poz. 1700 Ustawa implementuje dyrektywy: dyrektywę Rady 86/613/EWG z dnia

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY O RÓWNYM TRAKTOWANIU KOBIET I MĘŻCZYZN W ZATRUDNIENIU

PRZEPISY O RÓWNYM TRAKTOWANIU KOBIET I MĘŻCZYZN W ZATRUDNIENIU Załącznik nr 1 do Regulaminu pracy w Uniwersytecie Śląskim PRZEPISY O RÓWNYM TRAKTOWANIU KOBIET I MĘŻCZYZN W ZATRUDNIENIU 1. KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Art. 33. 1. Kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

media i uchodźcy Praktyczne informacje dla dziennikarzy i fotografów

media i uchodźcy Praktyczne informacje dla dziennikarzy i fotografów media i uchodźcy Praktyczne informacje dla dziennikarzy i fotografów Dobry materiał o uchodźcach wymaga przygotowania i wiedzy. W Polsce kwestie uchodźstwa i migracji często budzą wiele emocji i są szeroko

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET)

KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET) Norweski Rzecznik Praw Obywatelskich (Sivilombudsmannen): KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET) Zapobiega torturom i nieludzkiemu traktowaniu osób pozbawionych wolności Krajowy Zespół do

Bardziej szczegółowo

Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.:

Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.: Edukacja globalna Edukacja globalna to część kształcenia obywatelskiego i wychowania, która rozszerza ich zakres przez uświadamianie istnienia zjawisk i współzależności łączących ludzi i miejsca. Jej głównym

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POLICJI Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POLICJI Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ 1. W przypadku, kiedy do jednostki policji zgłasza się osoba pokrzywdzona, aby zawiadomić o popełnieniu przestępstwa przeciwko wolności seksualnej (art. 197-200 Kodeksu karnego), należy: Ustalić czy pokrzywdzony

Bardziej szczegółowo

Prawo równości UE i Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych

Prawo równości UE i Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych Prawo równości UE i Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych Prof. Lisa Waddington, European Disability Forum, Chair in European Disability Law, Maastricht University Struktura

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA na temat rozwoju współpracy międzynarodowej w celu umacniania bezpieczeństwa chemicznego oraz rozwoju

Bardziej szczegółowo

stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 189c Traktatu, we współpracy z Parlamentem Europejskim,

stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 189c Traktatu, we współpracy z Parlamentem Europejskim, DYREKTYWA RADY 97/80/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotycząca ciężaru dowodu w sprawach dyskryminacji ze względu na płeć RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Porozumienie w sprawie polityki społecznej załączone

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020. Warszawa 12.12.2014

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020. Warszawa 12.12.2014 Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020 Warszawa 12.12.2014 Fundusze Strukturalne 2014-2020 Polityki horyzontalne Rozporządzenie ogólne 2014-2020 zasadę równości szans płci i równości

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA PRACOWNIKÓW DOTYCZĄCA RÓWNEGO TRAKTOWANIA W ZATRUDNIENIU

INFORMACJA DLA PRACOWNIKÓW DOTYCZĄCA RÓWNEGO TRAKTOWANIA W ZATRUDNIENIU ...... (oznaczenie pracodawcy) INFORMACJA DLA PRACOWNIKÓW DOTYCZĄCA RÓWNEGO TRAKTOWANIA W ZATRUDNIENIU Zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 94 1 k.p., udostępniam pracownikom zatrudnionym w tekst przepisów

Bardziej szczegółowo

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących:

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących: UZASADNIENIE Protokół Fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania został przyjęty w dniu 18 grudnia 2002 r.

Bardziej szczegółowo

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY (wg stanu na dzień 18 stycznia 2016 roku) OCHRONA MIĘDZYNARODOWA 1. Wnioski (dane aktualizowane raz w tygodniu) Tabela 1: Liczba obywateli Ukrainy, którzy w latach 2003-2015

Bardziej szczegółowo

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Redakcja i korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki: Ewa Bobrowska Copyright 2008 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa ISBN 978-83-7383-284-8 Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące uregulowania prawne nakładają na administrację jednostek

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014. Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014. Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 21.11.2013 2013/0165(COD) PROJEKT OPINII Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ANTYMOBBINGOWA WSAP IM. S. STASZICA W BIAŁYMSTOKU. Rozdział I Postanowienia ogólne

POLITYKA ANTYMOBBINGOWA WSAP IM. S. STASZICA W BIAŁYMSTOKU. Rozdział I Postanowienia ogólne Załącznik nr 1 do Zarządzenia 03/04/2015 POLITYKA ANTYMOBBINGOWA WSAP IM. S. STASZICA W BIAŁYMSTOKU Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Polityka Antymobbingowa, zwana dalej również P.A., ustala zasady zapobiegania

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

Niniejsze Wyjaśnienia podlegają zgodnie z art. 32 ust. 4 ustawy publikacji w Dzienniku Urzędowym Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Niniejsze Wyjaśnienia podlegają zgodnie z art. 32 ust. 4 ustawy publikacji w Dzienniku Urzędowym Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. WYJAŚNIENIA W SPRAWIE USTALANIA WYSOKOŚCI KAR PIENIĘŻNYCH ZA STOSOWANIE PRAKTYK OGRANICZAJĄCYCH KONKURENCJĘ Biorąc pod uwagę dotychczasowy dorobek orzeczniczy w sprawach dotyczących kar pieniężnych nakładanych

Bardziej szczegółowo

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA A HANDEL KOBIETAMI I MŁODYMI LUDŹMI W EUROPIE. PRZYBORNIK EDUKACYJNY CO WARTO WIEDZIEĆ

PRAWA CZŁOWIEKA A HANDEL KOBIETAMI I MŁODYMI LUDŹMI W EUROPIE. PRZYBORNIK EDUKACYJNY CO WARTO WIEDZIEĆ projekt daphne PRAWA CZŁOWIEKA A HANDEL KOBIETAMI I MŁODYMI LUDŹMI W EUROPIE. PRZYBORNIK EDUKACYJNY CO WARTO WIEDZIEĆ Uniwersytet w Padwie. Międzywydziałowe Centrum Praw Człowieka La Strada - Fundacja

Bardziej szczegółowo

I NARZĘDZI PORTFEL METOD. Kodeks etyki dyrektora personalnego

I NARZĘDZI PORTFEL METOD. Kodeks etyki dyrektora personalnego PORTFEL METOD I NARZĘDZI Kodeks etyki dyrektora personalnego W kwietniu 2007 roku Polskie Stowarzyszenie Zarządzania Kadrami (PSZK) i Stowarzyszenie Klub Lidera Zarządzania Zasobami Ludzkimi (KLZZL) zaprezentowały

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 34 w Kielcach im. Adama Mickiewicza. Rada szkoleniowa na temat PRAWA DZIECKA

Szkoła Podstawowa nr 34 w Kielcach im. Adama Mickiewicza. Rada szkoleniowa na temat PRAWA DZIECKA Szkoła Podstawowa nr 34 w Kielcach im. Adama Mickiewicza Rada szkoleniowa na temat PRAWA DZIECKA 1 Prawa cywilne Prawa socjalne Prawa kulturalne Prawa polityczne Nie przyznano dzieciom praw ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ DODATKOWY DO KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI KOBIET

PROTOKÓŁ DODATKOWY DO KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI KOBIET PROTOKÓŁ DODATKOWY DO KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI KOBIET przyjęty 6.10.1999 przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych rezolucją A/54/4 i otwarty do podpisu 10.12.1999

Bardziej szczegółowo

JAK UŻYWAĆ PRZYBORNIKA

JAK UŻYWAĆ PRZYBORNIKA projekt daphne PRAWA CZŁOWIEKA A HANDEL KOBIETAMI I MŁODYMI LUDŹMI W EUROPIE. PRZYBORNIK EDUKACYJNY JAK UŻYWAĆ PRZYBORNIKA Uniwersytet w Padwie. Międzywydziałowe Centrum Praw Człowieka La Strada - Fundacja

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE OBYWATELSTWO UNII EUROPEJSKIEJ Każda osoba będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest obywatelem europejskim. Obywatelstwo Unii Europejskiej uzupełnia

Bardziej szczegółowo

Ja mam prawo, ty masz prawo, on/ona ma prawo

Ja mam prawo, ty masz prawo, on/ona ma prawo Ja mam prawo, ty masz prawo, on/ona ma prawo Wprowadzenie do praw dziecka Wszyscy mamy prawa. Ponadto jako dziewczyna czy chłopiec w wieku poniżej 18 lat masz pewne szczególne prawa. Konwencja Narodów

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Źródła prawa pracy

Rozdział I. Źródła prawa pracy Kodeks pracy Rozdział I. Źródła prawa pracy Tabl. 1. Hierarchia źródeł prawa pracy Hierarchia źródeł prawa pracy (art. 9 1 KP) Kodeks pracy przepisy innych ustaw przepisy aktów wykonawczych postanowienia

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA. Wyjaśnienie podstawowych pojęć oraz charakterystyka zjawiska nierównego traktowania

KARTA INFORMACYJNA. Wyjaśnienie podstawowych pojęć oraz charakterystyka zjawiska nierównego traktowania KARTA INFORMACYJNA Wyjaśnienie podstawowych pojęć oraz charakterystyka zjawiska nierównego traktowania Czym jest dyskryminacja? Polskie prawo zakazuje dyskryminacji. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

(Przyjęte przez Komitet Ministrów dnia 31 marca 2010 r. na 1081 posiedzeniu Zastępców Ministrów)

(Przyjęte przez Komitet Ministrów dnia 31 marca 2010 r. na 1081 posiedzeniu Zastępców Ministrów) Zalecenie CM/Rec(2010)5 Komitetu Ministrów dla Państw Członkowskich w zakresie środków zwalczania dyskryminacji opartej na orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej (Przyjęte przez Komitet Ministrów

Bardziej szczegółowo

PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH

PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH do oceny projektów z DZIAŁANIA 1.4 Dotacje inwestycyjne w zakresie dostosowania przedsiębiorstw do wymogów ochrony środowiska oraz w zakresie odnawialnych źródeł energii

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 maja 2007 r. Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz KOCHANOWSKI RP0-547813-II/O7/DK. Wielce Szanowny Panie Ministrze

Warszawa, dnia 10 maja 2007 r. Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz KOCHANOWSKI RP0-547813-II/O7/DK. Wielce Szanowny Panie Ministrze Warszawa, dnia 10 maja 2007 r. Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz KOCHANOWSKI RP0-547813-II/O7/DK 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 AI. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pan Zbigniew Ziobro

Bardziej szczegółowo

KPON ONZ: Cel, ogólne zasady i kluczowe koncepcje

KPON ONZ: Cel, ogólne zasady i kluczowe koncepcje Seminarium dla osób pracujących w wymiarze sprawiedliwości Kraków, 3-4 września 2013 r. Rozwój międzynarodowych standardów w zakresie niepełnosprawności KPON ONZ: Cel, ogólne zasady i kluczowe koncepcje

Bardziej szczegółowo

Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Żory, 16 stycznia 2014 Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Ewa Szymala Opracowano na podstawie Poradnika Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w projektach

Bardziej szczegółowo

Zapewnianie dostępu do wymiaru sprawiedliwości osobom niepełnosprawnym w prawie UE, KPON ONZ i na innych podstawach

Zapewnianie dostępu do wymiaru sprawiedliwości osobom niepełnosprawnym w prawie UE, KPON ONZ i na innych podstawach Zapewnianie dostępu do wymiaru sprawiedliwości osobom niepełnosprawnym w prawie UE, KPON ONZ i na innych podstawach EUROPEJSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH An-Sofie Leenknecht 3 września 2013 www.edf-feph.org

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego. (druk nr 359)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego. (druk nr 359) Warszawa, 27 maja 2013 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego (druk nr 359) I. Cel i przedmiot ustawy Przedłożona Senatowi ustawa o zmianie ustawy Kodeks

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Uniwersal Periodic Review UPR POWSZECHNY OKRESOWY PRZEGLĄD PRAW CZŁOWIEKA RADY PRAW CZŁOWIEKA ONZ

Uniwersal Periodic Review UPR POWSZECHNY OKRESOWY PRZEGLĄD PRAW CZŁOWIEKA RADY PRAW CZŁOWIEKA ONZ Uniwersal Periodic Review UPR POWSZECHNY OKRESOWY PRZEGLĄD PRAW CZŁOWIEKA RADY PRAW CZŁOWIEKA ONZ POWSZECHNY/OKRESOWY/PRZEGLĄD POWSZECHNY: 192 państwa członkowskie podlegają przeglądowi na takich samych

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach perspektywy finansowej 2014-2020

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Warszawa, 25 czerwca 2015r. Zasada równości szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy jest w przypadku funduszy unijnych jedną

Bardziej szczegółowo

SKRÓT KONWENCJI O PRAWACH DZIECKA

SKRÓT KONWENCJI O PRAWACH DZIECKA SKRÓT KONWENCJI O PRAWACH DZIECKA Czy wiesz, że masz prawa zagwarantowane przez państwo, które są spisane w dokumencie nazwanym Konwencją o prawach dziecka? Jeżeli nie wiedziałeś, przeczytaj uważnie ten

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 15.02.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie sprawozdania z własnej inicjatywy dotyczącego niektórych aspektów ubezpieczeń komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ FAKULTATYWNY. do Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet,

PROTOKÓŁ FAKULTATYWNY. do Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, Dz.U.04.248.2484 PROTOKÓŁ FAKULTATYWNY do Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 6 października 1999 r. (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie. INTEGRACJA CUDZOZIEMCÓW na przykładzie Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie

Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie. INTEGRACJA CUDZOZIEMCÓW na przykładzie Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie INTEGRACJA CUDZOZIEMCÓW na przykładzie Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie POLSKIE PRAWODAWSTWO REGULUJĄCE KWESTIE INTEGRACJI CUDZOZIEMCÓW W RP Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Rozdział

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów

Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Dotyczy: Działań rządu na rzecz podpisania i ratyfikacji Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI INSPEKTOR OCHRONY DANYCH

EUROPEJSKI INSPEKTOR OCHRONY DANYCH 1.4.2011 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 101/1 I (Rezolucje, zalecenia i opinie) OPINIE EUROPEJSKI INSPEKTOR OCHRONY DANYCH Opinia Europejskiego Inspektora Ochrony Danych na temat wniosku dotyczącego

Bardziej szczegółowo

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY (wg stanu na dzień 11 stycznia 2016 roku) OCHRONA MIĘDZYNARODOWA 1. Wnioski (dane aktualizowane raz w tygodniu) Tabela 1: Liczba obywateli Ukrainy, którzy w latach 2003-2015

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA PODSTAWOWE INFORMACJE

PRAWA DZIECKA PODSTAWOWE INFORMACJE PRAWA DZIECKA PODSTAWOWE INFORMACJE Agnieszka Węegrzyńska CZYM SĄ PRAWA DZIECKA Prawa dziecka a prawa człowieka W 1948 roku ONZ proklamowało Powszechną Deklarację Praw Człowieka. W tym dokumencie zostały

Bardziej szczegółowo

Aneks Nr 1. z dnia 26 czerwca 2009 r. do Regulaminu Pracy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi Nr 342 w Warszawie

Aneks Nr 1. z dnia 26 czerwca 2009 r. do Regulaminu Pracy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi Nr 342 w Warszawie Aneks Nr 1 z dnia 26 czerwca 2009 r. do Regulaminu Pracy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi Nr 342 w Warszawie dotyczy: 1. Równego traktowania w zatrudnieniu na podstawie ustawy z dnia 21 listopada

Bardziej szczegółowo

Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych

Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych Dodać życia do lat, które zostały dodane do życia Zgromadzenie Ogólne ONZ: Doceniając wkład, jaki wnoszą osoby starsze w życie społeczeństw, Uwzględniając fakt,

Bardziej szczegółowo

Mowa Nienawiści definicja problemu. Dominika Bychawska-Siniarska

Mowa Nienawiści definicja problemu. Dominika Bychawska-Siniarska Mowa Nienawiści definicja problemu Dominika Bychawska-Siniarska Definicja mowy nienawiści Różne typy negatywnych emocjonalnie wypowiedzi, wymierzonych przeciwko grupom lub jednostkom ze względu na domniemaną

Bardziej szczegółowo

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Konstytucja RP Art. 30. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie przestępczością, związaną z przemocą w rodzinie wśród funkcjonariuszy Policji za okres od dnia 1 stycznia do 30 czerwca 2014 roku.

Zagrożenie przestępczością, związaną z przemocą w rodzinie wśród funkcjonariuszy Policji za okres od dnia 1 stycznia do 30 czerwca 2014 roku. Zagrożenie przestępczością, związaną z przemocą w rodzinie wśród funkcjonariuszy Policji za okres od dnia 1 stycznia do 30 czerwca 2014 roku. Przemoc w rodzinie stanowi niewątpliwie problem wstydliwy i

Bardziej szczegółowo

Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH

Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH 1. (Ad. III. 1) Jakie informacje powinna zawierać samoocena rady nadzorczej jako odrębny dokument (punkt III.1.2 Dobrych Praktyk)

Bardziej szczegółowo

Stosowanie prawa antydyskryminacyjnego Poszukiwanie skuteczności: środki prawne i sankcje

Stosowanie prawa antydyskryminacyjnego Poszukiwanie skuteczności: środki prawne i sankcje Stosowanie prawa antydyskryminacyjnego Poszukiwanie skuteczności: środki prawne i sankcje Kevin Duffy Przewodniczący Irlandzki Sąd Pracy Trewir, 10-11 czerwca 2013 Prawo do równości jest podstawowym prawem

Bardziej szczegółowo

KODEKS POSTĘPOWANIA DOSTAWCÓW

KODEKS POSTĘPOWANIA DOSTAWCÓW KODEKS POSTĘPOWANIA DOSTAWCÓW Kwiecień 2011 WPROWADZENIE Prowadzenie biznesu z zachowaniem wysokich standardów etycznych jest podstawą działalności Sodexo. W związku z tym, sformułowaliśmy kodeks postępowania,

Bardziej szczegółowo

Kodeks Postępowania Dostawcy DSV

Kodeks Postępowania Dostawcy DSV Globalny Transport i Logistyka Kodeks Postępowania Dostawcy DSV Wydanie I 15.10.2013 r. Kodeks Postępowania Dostawcy DSV Strona 1 z 6 Spis treści 1. Indeks 2. Kodeks Postępowania dla dostawców Grupy DSV

Bardziej szczegółowo

Specyficzne potrzeby wspierania w pracy osób z niepełnosprawnością intelektualną Stargard Szczeciński, 20 listopada 2008

Specyficzne potrzeby wspierania w pracy osób z niepełnosprawnością intelektualną Stargard Szczeciński, 20 listopada 2008 Krystyna Mrugalska Honorowy Prezes Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Specyficzne potrzeby wspierania w pracy osób z niepełnosprawnością intelektualną Stargard Szczeciński,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI NR 1831/94/WE. z dnia 26 lipca 1994 r.

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI NR 1831/94/WE. z dnia 26 lipca 1994 r. ROZPORZĄDZENIE KOMISJI NR 1831/94/WE z dnia 26 lipca 1994 r. w sprawie nieprawidłowości i odzyskiwania kwot niesłusznie wypłaconych w związku z finansowaniem z Funduszu Spójności oraz organizacji systemu

Bardziej szczegółowo

Psychologiczne aspekty mediacji

Psychologiczne aspekty mediacji Psychologiczne aspekty mediacji dr Magdalena Błażek Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno-Konsultacyjny przy Sądzie Okręgowym w Gdańsku Uniwersytet Gdański GDAŃSK, 10 grudnia 2015 R Mediacja rówieśnicza* Cztery

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

KATALOG STANDARDÓW FUNKCJONOWANIA Stowarzyszenia Solidarności z Ubogimi Trzeciego Świata MAITRI

KATALOG STANDARDÓW FUNKCJONOWANIA Stowarzyszenia Solidarności z Ubogimi Trzeciego Świata MAITRI KATALOG STANDARDÓW FUNKCJONOWANIA Stowarzyszenia Solidarności z Ubogimi Trzeciego Świata MAITRI Tekst jednolity z dnia 22.05.2013 1 1. Katalog Standardów Funkcjonowania Stowarzyszenia Solidarności z Ubogimi

Bardziej szczegółowo

ZASADY I TRYB USTALANIA STATUSU UCHODŹCY

ZASADY I TRYB USTALANIA STATUSU UCHODŹCY BIURO WYSOKIEGO KOMISARZA NARODÓW ZJEDNOCZONYCH DO SPRAW UCHODŹCÓW ZASADY I TRYB USTALANIA STATUSU UCHODŹCY Zgodnie z Konwencją dotyczącą statusu uchodźcy z 1951 r. oraz Protokołem dodatkowym do niej z

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA Prawa człowieka Prawa i wolności człowieka występują wyłącznie w relacjach jednostki z państwem. Gdy mówimy o prawach człowieka ograniczamy się do stosunków między

Bardziej szczegółowo

Ramy polityki UE w dziedzinie walki z przemocą wobec kobiet

Ramy polityki UE w dziedzinie walki z przemocą wobec kobiet C 296 E/26 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 2.10.2012 Ramy polityki UE w dziedzinie walki z przemocą wobec kobiet P7_TA(2011)0127 Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

SPR!\ W I[]) LI vvości

SPR!\ W I[]) LI vvości 24/GRU/2015/CZ 11: 23 ~ Min. Sprawiedliwoici NR FAKS:225212445 S. OO 1 SPR!\ W I[]) LI vvości..._---- -_... ~ "'' ""'-'"'"-'""""",_ ""'-'( Warszawa,23grudnia 2015 r. Podsekretarz Stanu DL III 072-24/15

Bardziej szczegółowo

UE, a PROBLEM NIE DYSKRYMINOWANIA

UE, a PROBLEM NIE DYSKRYMINOWANIA Zbigniew Dmochowski UE, a PROBLEM NIE DYSKRYMINOWANIA Traktat Amsterdamski Art.6a Bez uszczerbku dla innych postanowień niniejszego Traktatu oraz w granicach uprawnień, nadanych niniejszym Traktatem Wspólnocie,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 16 września 2013 roku. Szanowny Pan Marcin Jabłoński Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Szanowny Panie Ministrze,

Warszawa, 16 września 2013 roku. Szanowny Pan Marcin Jabłoński Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Szanowny Panie Ministrze, Warszawa, 16 września 2013 roku Szanowny Pan Marcin Jabłoński Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Szanowny Panie Ministrze, Dziękując serdecznie za przesłanie do konsultacji projektu

Bardziej szczegółowo

Nieodłączny element praw człowieka. Pojęcie wywodzące się z epoki oświecenia. Jest terminem prawnym i oznacza równość różnych podmiotów prawnych w

Nieodłączny element praw człowieka. Pojęcie wywodzące się z epoki oświecenia. Jest terminem prawnym i oznacza równość różnych podmiotów prawnych w Nieodłączny element praw człowieka. Pojęcie wywodzące się z epoki oświecenia. Jest terminem prawnym i oznacza równość różnych podmiotów prawnych w ramach określonego systemu prawnego. Jest to proces prawnego

Bardziej szczegółowo

Ramy prawne UE w zakresie równości

Ramy prawne UE w zakresie równości Ramy prawne UE w zakresie równości dr Adam Bodnar Uniwersytet Warszawski, Wydział Prawa i Administracji Helsińska Fundacja Praw Człowieka Trewir, dnia 19 maja 2014 r. Równe traktowanie kobiet i mężczyzn

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/80/WSiSW. z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/80/WSiSW. z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne DECYZJA RAMOWA RADY 2003/80/WSiSW z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o Unii Europejskiej, w szczególności jego art.

Bardziej szczegółowo

Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Tomyślu z dnia 01 marca 2012 r.

Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Tomyślu z dnia 01 marca 2012 r. ZARZĄDZENIE nr 2 /2012 Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Tomyślu z dnia 01 marca 2012 r. w sprawie: przyjęcia Kodeksu Etyki pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Tomyślu. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WITRYNY OBYWATELSKIEJ PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

REGULAMIN WITRYNY OBYWATELSKIEJ PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ REGULAMIN WITRYNY OBYWATELSKIEJ PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ CZEŚĆ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Witryna Obywatelska Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ma na celu wspieranie uczestnictwa obywateli

Bardziej szczegółowo

Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie

Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie Spis Treści: 1. Misja Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca 2. Podstawowe Zasady Czerwonego Krzyża Humanitaryzm Bezstronność Neutralność Niezależność

Bardziej szczegółowo