Wpływ zwierząt i drobnoustrojów na populacje kosaćców

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wpływ zwierząt i drobnoustrojów na populacje kosaćców"

Transkrypt

1 KINGA KOSTRAKIEWICZ Instytut Botaniki UJ Kraków, ul. Kopernika 27 Wpływ zwierząt i drobnoustrojów na populacje kosaćców W Polsce na naturalnych stanowiskach rodzaj Iris jest reprezentowany przez trzy gatunki. Kosaciec żółty Iris pseudacorus występuje najczęściej w zbiorowiskach szuwarów, zaliczanych do klasy Phragmitethea i spotykanych w strefie przybrzeżnej oraz nadbrzeżnej wód śródlądowych zarówno stojących, jak i płynących. Kosaciec syberyjski Iris sibirica preferuje okresowo wilgotne łąki należące do klasy Molinio-Arrenatheretea, natomiast kosaciec bezlistny Iris aphylla wchodzi w skład ciepłolubnych muraw o charakterze stepowym, zaliczanych do klasy Festuco-Brometea. Iris pseudacorus charakteryzuje się żółtymi kwiatami zebranymi po kilka na rozgałęzionych łodygach osiągających około 1 m wysokości oraz mieczowatymi liśćmi o szerokości około 3 cm. Iris sibirica posiada niebiesko-fioletowe kwiaty. Na jednym pędzie generatywnym może wyrastać od jednego do siedmiu kwiatów. Ostro zakończone, lancetowate liście kosaćca syberyjskiego mają szerokość 1 cm. Kosaciec bezlistny wyróżnia się mniejszymi rozmiarami niż pozostałe gatunki. Pędy generatywne mają od cm wysokości, kwiaty są intensywnie fioletowe, a liście szablaste i sierpowato wygięte. Wszystkie wymienione gatunki należą do bylin kłączowych, a ich owocem jest wydłużona, wielonasienna torebka. Iris pseudacorus występuje pospolicie na terenie całego kraju (Zając A., Zając M. 2001) i nie podlega ochronie. Iris sibirica i Iris aphylla są o wiele rzadsze w związku z czym zostały objęte całkowitą ochroną [Rozporządzenie Ministra Środowiska ). Ponadto należą do taksonów narażonych na wyginięcie (Zarzycki, Szeląg 1992, Kaźmierczakowa, Kucharczyk 2001). 34

2 W przypadku roślin ginących, ustępujących bądź rzadkich, szczególnego znaczenia nabierają wszystkie czynniki powodujące zmniejszenie lub zwiększenie liczebności populacji. Obok wpływu innych roślin i człowieka, bardzo ważna jest działalność zwierząt, których rola nie ogranicza się jedynie do zjadania, bądź uszkadzania roślin. Zwierzęta zapylają kwiaty, rozprzestrzeniają diaspory, niszczą pasożyty, nawożą i spulchniają glebę, wpływając pośrednio na liczebność populacji danego gatunku (Andrzejewska, Symonides 1986). Przykłady pozytywnego oraz negatywnego oddziaływania zwierząt i patogenów na populacje kosaćców przedstawia niniejszy artykuł. Korzystny wpływ mają przede wszystkim trzmiele (rodzaj Bombus), które zapylają wszystkie gatunki z rodzaju Iris. Rolę zapylaczy kosaćca żółtego spełniają ponadto muchówki {Syrphidae), zwłaszcza Rhyngia rostrata (Medwecka-Kornaś 1953, Szafer 1969). Na populacje kosaćców oddziaływują również gryzonie i zwierzęta ryjące, a ich wpływ może mieć zarówno pozytywny, jak i negatywny charakter. Działalność kretów, lisów czy dzików powoduje usunięcie pokrywy roślinnej i nekromasy, prowadząc do powstania luk w pokrywie roślinnej. Jest to bardzo ważne, gdyż na naturalnych stanowiskach wysoki stopień zwarcia runi nie sprzyja odnawianiu populacji drogą generatywną. Luki stanowią zatem bezpieczne miejsca do kiełkowania" siewek. Pojawienie się osobników pochodzących z siewek prowadzi nie tylko do zwiększenia liczebności, ale przede wszystkim do wzrostu różnorodności genetycznej populacji (Falińska 2002). Wzmożona działalność gryzoni drążących nory i korytarze powoduje przerwanie ciągłości kłączy i podział osobników na samodzielne jednostki. Jeżeli powstałe jednostki przeżywają, można stwierdzić, że działalność zwierząt jest dla kosaćców korzystna, gdyż powoduje wzrost efektywności reprodukcji wegetatywnej. Gdy następuje obumieranie kłączy uznaje się, że zwierzęta oddziaływują negatywnie. Taką sytuację zaobserwowano u Iris aphylla (Czarnecka 1994). Zdecydowanie niekorzystny wpływ na populacje kosaćców mają roślinożercy i drobnoustroje, które przyczyniają się do zmniejszenia produkcji zdolnych do kiełkowania nasion oraz powodują uszkodzenie, a nawet obumieranie osobników. Do najpospolitszych roślinożerców należy mszyca kosaćcowa Aphis newtoni. Tworzy ona kolonie między płatkami okwiatu, w zagłębieniach torebek i w kątach liści. Działalność mszyc wynisz- 35

3 Stanowisko - Locality Tab. 1. Procent nasion uszkodzonych przez ryjkowca Mononychus punctumalbum w owocach Iris sibińca na stanowiskach w Kostrzu i Stanisławicach w 2000 roku - Percentage of diaspors damaged by weevil Mononychus punctumalbum in fruits of Iris sibirica on the stations in Kostrze and Stanisławice in 2000 Numer torebki - Number of fruit Liczba osobników ryjkowca - Number of individuals of weevil Liczba uszkodzonych nasion - Number of damaged diaspors Procent uszkodzonych nasion - Percentage of damaged diaspors Kostrze

4 Stanisławice Í

5 cza roślinę, a uszkodzenie tkanek zewnętrznych otwiera drogę dla mikroorganizmów wywołujących infekcje. Sprężyki Elateńdae są szczególnie niebezpieczne dla młodych osobników. Ich larwy żyją w glebie i odżywiają się kłączami i korzeniami (Lubowicka 1984). Do roślinożerców atakujących kosaćce należy ryjkowiec Mononychus punctumalbum. W ciągu roku można zaobserwować powstanie jednej generacji wyżej wymienionego owada. Rozwój nowego pokolenia rozpoczyna się w czerwcu złożeniem jaj do wnętrza torebki nasiennej. Powstające larwy cechuje m in. robakowaty kształt, brak odnóży oraz szaro-biała barwa. Przepoczwarczenie zachodzi na przełomie sierpnia i września, po czym dojrzałe owady opuszczają dotychczasowe miejsce życia (Kostrakiewicz 2001). Badania nad wpływem ryjkowca na populacje Ińs sibińca prowadzono w Kostrzu koło Krakowa oraz w Stanisławicach koło Bochni. W ciągu trzech lat badań frakcja porażonych torebek wynosiła około 70%. W torebkach zaobserwowano od 1 do 5 osobników owada. Odsetek uszkodzonych diaspor wahał się od 13-81% i zwiększał się wraz ze wzrostem liczby roślinożerców (tab. 1). Kosaćce są narażone nie tylko na presję roślinożerców, ale także mogą być porażone przez drobnoustroje. Organy podziemne kosaćców kłączowych atakuje bakteria Eruinia carotovora. Powoduje ona mokrą zgniliznę kłączy, która rozpoczyna się uszkodzeniem organów podziemnych, a następnie obejmuje całą roślinę. Patogen atakuje osobniki w ciągu całego sezonu wegetacyjnego, lecz działa najaktywniej w okresie przed kwitnieniem roślin. Poraża rośliny, u których zostały mechanicznie uszkodzone jednoroczne przyrosty kłączy. Choroba bardzo szybko rozprzestrzenia się z organów podziemnych na pędy generatywne. Te z kolei są za słabe, aby utrzymać tworzące się kwiaty i ulegają złamaniu. Grzyb Mycospharella macrospora powoduje zgorzelową plamistość liści. Jest ona chorobą powszechną, a czasem nawet masową. Tkanki zaatakowanych liści stopniowo zamierają. Gdy porażenie jest silne, może wpłynąć na obniżenie kwitnienia i spowodować trwałe uszkodzenie rośliny (Lubowicka 1984). Owoce kosaćców atakuje także grzyb Alternańa alternata. Należy on do klasy Deuteromycotina oraz do rzędu Moliniales. Zainfekowane owoce pokrywają się brązowymi plamami, a chore nasiona są mniejsze od zdrowych i zniekształcone. Badania nad wpływem grzyba na populację Ińs sibińca prowadzono w Opatkowicach koło Krakowa. W obserwowanej populacji zaatakowanych zostało około 90% torebek, a procent uszkodzonych nasion w torebce wahał się od 6-43 (tab. 2). 38

6 Tab. 2. Procent nasion uszkodzonych przez grzyba Altemaria alternata w owocach Iris sibirica na stanowisku w Opatkowicach w 2000 r. - Percentage of diaspors damaged by Alternaria alternata in fruits of Iris sibirica on the station in Opatkowice in 2000 Stanowisko - Locality Numer torebki - Number of fruit Liczba uszkodzonych nasion - Number of damaged diaspors Procent uszkodzonych nasion - Percentage of damaged diaspors Opatkowice

7 Wszystkie przytoczone przykłady potwierdzają tezę, że zwierzęta i patogeny wpływają pośrednio na liczebność populacji roślin (Andrzejewska, Symonides 1984). Wpływ ten polega na zmniejszaniu lub zwiększaniu efektywności reprodukcji wegetatywnej bądź generatywnej osobników. Gdy efektywność wzrasta, wpływ jest pozytywny, w przeciwnym przypadku działalność zwierząt można uznać za niekorzystną. Do pozytywnych oddziaływań można zatem zaliczyć zapylanie kwiatów, tworzenie luk w pokrywie roślinnej lub przerywanie ciągłości kłączy, jeżeli powstałe po podziale niezależne morfologicznie i fizjologicznie jednostki przeżywają. Negatywny wpływ na populacje kosaćców mają przede wszystkim roślinożercy, którzy przyczyniają się do obniżenia produkcji zdolnych do kiełkowania diaspor. Ponadto powodują zniszczenie niektórych organów rośliny, a spowodowane uszkodzenia mechaniczne otwierają drogę drobnoustrojom. Te z kolei wywołując infekcje przyczyniają się do osłabienia, a nawet do śmierci osobników. Zarówno masowy pojaw roślinożerców, jak i częste choroby redukują liczebność populacji kosaćców. Mogą zatem stanowić kolejny czynnik prowadzący do ustępowania Iris sibirica i Iris aphylla z naturalnych stanowisk, dlatego też zasługują na umieszczenie wśród zagrożeń dla populacji tych gatunków. Jednocześnie dodać należy, że wpływ roślinożerców i mikroorganizmów nie był uwzględniany wśród czynników ograniczających liczebność populacji kosaćców. Również autorzy badający poszczególne populacje dotychczas nie analizowali zagrożeń wynikających z działalności roślinożerców i mikroorganizmów (Denisiuk 1987, Denisiuk, Korzeniak, Płecha 1995, Dąbrowska, Franszczak-Być, Sawicki 1998, Werpachowski, Brzosko 1998, Kostrakiewicz 2003). SUMMARY Effect of animals and micro-organisms on Iris sp. populations Animals have positive or negative influence on Iris sp. populations. First of all bumble-bees have a positive influence because they pollinate the flowers. Rodents have both positive and negative influence. They remove vegetation cover and necromass, and make gaps (known as 40

8 "safe places), where new individuals develop from the seeds. The recruitment of seedlings leads to the augmentation of the abundance of population and ensures genetic variety. It is a positive influence. On the other hand rodents contribute to vegetative reproduction. They break rhizomes and accelerate to division of individuals. If these units survive, the influence is positive because of the abundance augments. If they die, the influence is negative. Seed predators and fungi pathogens both exert a definitely negative influence (f.i Mononychus punctumalbum). Fungi pathogens (f.i Altemaria alternata) decrease the number of viable seeds (tab. 1,2). Apart from this fungi pathogens and bacteria pathogens destroy both aboveground and undergound parts of individuals. PIŚMIENNICTWO Andrzejewska L, Symonides E Dynamika liczebności populacji. W: Andrzejewski R., Falińska K. (red.). Populacje roślin i zwierząt. Studium porównawcze. PWN Warszawa ss Czarnecka B Charakterystyka populacji kosaćca bezlistnego Iris aphylla na Zamojszczyźnie. Chrońmy Przyr. Ojcz. 50, 6: Dąbrowska K., Franszczak-Być M, Sawicki R Kosaciec bezlistny Iris aphylla na Lubelszczyźnie. Chrońmy. Przyr. Ojcz. 54, 3: Denisiuk Z O ochronę łąk w Krakowie. Chrońmy Przyr. Ojcz. 43, 2: Denisiuk Z., Korzeniak J., Płecha R Godne ochrony łąki w Opatkowicachpod Krakowem. Chrońmy. Przyr. Ojcz. 51, 4: Falińska K Przewodnik do badań biologii populacji roślin. PWN Warszawa, ss Kaźmierczakowa R, Kucharczyk M Iris aphylla W: Zarzycki K., Kaźmierczakowa R. (red.). Polska Czerwona Księga Roślin. IB im. W. Szafera PAN, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków, ss Kostrakiewicz K Aktualny stan populacji kosaćca syberyjskiego Iris sibirica na wybranych stanowiskach koło Krakowa. Chrońmy Przyr. Ojcz. 57, 4: Kostrakiewicz K Nowe stanowisko kosaćca syberyjskiego Iris sibirica w Bochni-Kolanowie. Chrońmy Przyr. Ojcz. 59, 3: Lubowicka H Kosaćce. PWRiL, Warszawa, ss Medwecka-Kornaś A Nasze kosaćce. Chrońmy Przyr. Ojcz. 9, 3:

9 Rozporządzenie Ministra Środowiska z w sprawie ochrony gatunkowej roślin i grzybów. Dz.U z 2001 r., nr 99 poz. 1079, Nr. 100 poz 1085, Nr. 110 poz. 1189, Nr. 145 poz Szafer W Kwiaty i zwierzęta. PWN, Warszawa, ss Werpachowski C, Brzosko E Kosaciec bezlistny Iris aphylla w Biebrzańskim Parku Narodowym. Chrońmy Przyr. Ojcz. 54, 5: Zając A., Zając M. (red.) Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Prac. Chorologii Komputerowej IB UJ Kraków, ss Zarzycki K., Szeląg Z Czerwona Lista roślin naczyniowych zagrożonych w Polsce. W: Zarzycki K., Wojewoda W., Heinrich Z. Lista roślin zagrożonych w Polsce. Instytut Botaniki PAN Kraków, ss

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Bioróżnorodność środowisk przyrodniczych Biodiversity of Natural Environments Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner Zespół dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 1. Zespół dydaktyczny dr hab. Beata Barabasz-Krasny

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 1. Zespół dydaktyczny dr hab. Beata Barabasz-Krasny KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Flora wybranych środowisk Flora of selected environments Kod Punktacja ECTS* 1 Koordynator dr hab. Beata Barabasz-Krasny prof. UP Zespół dydaktyczny dr hab. Beata Barabasz-Krasny

Bardziej szczegółowo

(KOD 1528) NA STANOWISKACH GÓRNEJ BIEBRZY

(KOD 1528) NA STANOWISKACH GÓRNEJ BIEBRZY Raport z monitoringu skalnicy torfowiskowej (Saxifraga hirculus) (KOD 1528) NA STANOWISKACH GÓRNEJ BIEBRZY przygotowany w ramach realizacji zadania Monitoring przyrodniczy prace terenowe i kameralne realizowanego

Bardziej szczegółowo

Tulipan Negrita Double fioletowy

Tulipan Negrita Double fioletowy Dane aktualne na dzień: 07-08-2017 20:55 Link do produktu: http://www.goldplants.eu/tulipan-negrita-double-fioletowy-p-1270.html Tulipan Negrita Double fioletowy Cena Dostępność 4,90 zł Dostępny Numer

Bardziej szczegółowo

Gnidosz sudecki Pedicularis sudetica

Gnidosz sudecki Pedicularis sudetica Gnidosz sudecki Pedicularis sudetica Informacja o zakresie przeprowadzonych prac W ramach prac terenowych przeprowadzono obserwacje taksonu oraz jego siedlisk w Karkonoszach, będących jedynym obszarem

Bardziej szczegółowo

ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe

ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe 1. BARWINEK POSPOLITY Roślina o wysokości do 20 cm. Pędy płożące się. Liście lancetowate i zimozielone. Kwiaty niebiesko-fioletowe na szypułkach, pojedyncze w kontach

Bardziej szczegółowo

Ekologia roślin i fitosocjologia SYLABUS A. Informacje ogólne

Ekologia roślin i fitosocjologia SYLABUS A. Informacje ogólne Ekologia roślin i fitosocjologia SYLABUS A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Masowe występowanie koguciego ogona na plantacji Objawy koguciego ogona niedługo po posadzeniu Objawy koguciego ogona niedługo po posadzeniu

Masowe występowanie koguciego ogona na plantacji Objawy koguciego ogona niedługo po posadzeniu Objawy koguciego ogona niedługo po posadzeniu Koguci ogon Jedną z chorób tytoniu, z którą niekiedy spotykają się plantatorzy tytoniu, a często nie potrafią powiązać obserwowanych objawów z konkretną przyczyną jest koguci ogon. Koguci ogon można czasem

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Biologia środowiskowa. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Lucjan Schimscheiner Dr Robert Kościelniak

KARTA KURSU. Biologia środowiskowa. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Lucjan Schimscheiner Dr Robert Kościelniak KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Biologia środowiskowa Environmental Biology Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Lucjan Schimscheiner Dr Robert Kościelniak Zespół dydaktyczny Dr Laura Betleja Dr Marek

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne biologia klasa 1

Wymagania edukacyjne biologia klasa 1 Wymagania edukacyjne biologia klasa 1 Dział programu Numer i temat lekcji ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra ocena celująca 1 2 3 4 5 6 7 I. Podstawy biologii 1. Biologia

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA INSPEKCJA OCHRONY ROŚLIN I NASIENNICTWA

PAŃSTWOWA INSPEKCJA OCHRONY ROŚLIN I NASIENNICTWA PAŃSTWOWA INSPEKCJA OCHRONY ROŚLIN Roślina: Pszenica ozima Agrofag: Septorioza liści pszenicy Data rozpoczęcia zabiegów: 2017-05-22 Plantacjom pszenicy ozimej zagraża septorioza paskowana liści pszenicy.

Bardziej szczegółowo

Interakcje pomiędzy roślinami i zwierzętami

Interakcje pomiędzy roślinami i zwierzętami Interakcje pomiędzy roślinami i zwierzętami Rośliny: energia dla wyższych poziomów troficznych Zwierzęta zależne pośrednio (drapieżniki, pasożyty) lub bezpośrednio: rośliny jako pokarm: liście, łodygi,

Bardziej szczegółowo

Analiza struktury przestrzennej populacji Iris sibirica (Iridaceae) na stanowisku w Stanisławicach koło Bochni

Analiza struktury przestrzennej populacji Iris sibirica (Iridaceae) na stanowisku w Stanisławicach koło Bochni Fragm. Flor. Geobot. Polonica 7: 209 214, 2000 Analiza struktury przestrzennej populacji Iris sibirica (Iridaceae) na stanowisku w Stanisławicach koło Bochni KINGA KOSTRAKIEWICZ KOSTRAKIEWICZ, K. 2000.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

Aktualna sygnalizacja występowania chorób i szkodników wg komunikatu Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa na dzień r.

Aktualna sygnalizacja występowania chorób i szkodników wg komunikatu Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa na dzień r. Aktualna sygnalizacja występowania chorób i szkodników wg komunikatu Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa na dzień 08.05.2014r. POWIAT bytowski chojnicki człuchowski gdański kwidzyński lęborski

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I Nr i temat lekcji Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność biologii 2. Źródła wiedzy biologicznej 3. Obserwacje 4. Klasyfikacja 5. Oznaczanie wymienia

Bardziej szczegółowo

KOD OPIS ROZWOJU Z BULWY OPIS ROZWOJU Z NASION

KOD OPIS ROZWOJU Z BULWY OPIS ROZWOJU Z NASION Ziemniak Solanum tuberosum L. KOD OPIS ROZWOJU Z BULWY OPIS ROZWOJU Z NASION Główna faza rozwojowa 0: Kiełkowanie (formowanie pędów) 00 000 Bulwa w stanie spoczynku, nasiona suche kiełki niewidoczne 01

Bardziej szczegółowo

Apoloniusz Berbeć IUNG-PIB Puławy Koguci ogon

Apoloniusz Berbeć IUNG-PIB Puławy Koguci ogon Apoloniusz Berbeć IUNG-PIB Puławy Koguci ogon Jedną z chorób tytoniu, z którą niekiedy spotykają się plantatorzy tytoniu, a często nie potrafią powiązać obserwowanych objawów z konkretną przyczyną jest

Bardziej szczegółowo

Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895

Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895 Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895 1. Systematyka Rząd - przylżeńce (Thysanoptera) Rodzina - wciornastkowate (Thrypidae) 2. Biologia i opis gatunku: Gatunek,

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYGNALIZACJA WYSTĘPOWANIA CHORÓB I SZKODNIKÓW W UPRAWACH ROLNICZYCH NA DZIEŃ r.

AKTUALNA SYGNALIZACJA WYSTĘPOWANIA CHORÓB I SZKODNIKÓW W UPRAWACH ROLNICZYCH NA DZIEŃ r. AKTUALNA SYGNALIZACJA WYSTĘPOWANIA CHORÓB I SZKODNIKÓW W UPRAWACH ROLNICZYCH NA DZIEŃ 16.10.2014r. RZEPAK Warunki pogodowe odgrywają bardzo ważną rolę w rozwoju patogena, będącego sprawcą suchej zgnilizny

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z biologii klasa I gimnazjum

Wymagania na poszczególne oceny z biologii klasa I gimnazjum Wymagania na poszczególne oceny z biologii klasa I gimnazjum Nr i temat Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność biologii wymienia nazwy dziedzin biologii, podaje zakres badań pięciu dziedzin

Bardziej szczegółowo

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów Temat Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się Sposoby oddychania Sposoby rozmnażania się Bakterie a wirusy Protisty Glony przedstawiciele trzech królestw Wymagania na

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a. Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a. Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016 Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016 Nauczyciel: mgr Joanna Szasta Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki.

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki. PSO Biologia klasa I Nr i temat lekcji Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii 1. Historia

Bardziej szczegółowo

Hormony roślinne ( i f t i o t h o or o m r on o y n )

Hormony roślinne ( i f t i o t h o or o m r on o y n ) Hormony roślinne (fitohormony) Hormony roślinne: To związki chemiczne syntetyzowane w pewnych częściach rośliny służące do "komunikacji" pomiędzy poszczególnymi jej częściami. Działają w bardzo małych

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ DO LEKCJI TRZECIEJ

SCENARIUSZ DO LEKCJI TRZECIEJ SCENARIUSZ DO LEKCJI TRZECIEJ Temat: Zwiastuny wiosny Adresat: Zajęcia są kierowane do uczniów Szkól Podstawowych. Miejsce: Park im. W. Szafera w Słocinie Czas realizacji: 2,5 godziny Cel główny zajęć:

Bardziej szczegółowo

3 TABLICE NA PRZYSTANKACH TEMATYCZNYCH parametry 150cm x 125cm

3 TABLICE NA PRZYSTANKACH TEMATYCZNYCH parametry 150cm x 125cm ZAŁĄCZNIK 6.1 WYTYCZNE DO TREŚCI TABLIC I TABLICZEK Każda plansza powinna zawierać część opisową i graficzną (np. ilustrację, fotografię, rysunek). TABLICE INFORMACYJNE 1 TABLICA INFORMACYJNA - informacje

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki.

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki. Wymagania edukacyjne niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen z zajęć edukacyjnych wynikających z realizowanego programu nauczania BIOLOGIA KL.I Nr i temat lekcji

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ochrona przyrody cz.1 Rok akademicki: 2015/2016 Kod: HKL-2-109-OD-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Humanistyczny Kierunek: Kulturoznawstwo Specjalność: Ochrona dóbr natury i dóbr kultury Poziom

Bardziej szczegółowo

Choroby powodujące największe starty w uprawie marchwi

Choroby powodujące największe starty w uprawie marchwi Choroby powodujące największe starty w uprawie marchwi CHOROBA OPIS Arternarioza naci marchwi Plamistości naci marchwi pojawiają się w postaci ciemnych plam na liściach i ogonkach liściowych, które w późniejszym

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r. Dz.U.2011.258.1549 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych

Bardziej szczegółowo

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne Embriologia roślin nasiennych A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów

Bardziej szczegółowo

ok. 900 ha tuneli drewnianych po ok. 200 m2 (> 35 tys. tuneli) 1 szklarnia 5 tys.m2

ok. 900 ha tuneli drewnianych po ok. 200 m2 (> 35 tys. tuneli) 1 szklarnia 5 tys.m2 Warunki uprawy papryki pod osłonami w Polsce ok. 900 ha tuneli drewnianych po ok. 200 m2 (> 35 tys. tuneli) ok.100 tuneli (po 500m2) praktycznie brak wysokich tuneli ogrzew. ogrzew ok.300 ha (ok. 20 tys.

Bardziej szczegółowo

Metodyka prowadzenia obserwacji występowania owocnicy porzeczkowej (Bacconematus pumilio Konow)

Metodyka prowadzenia obserwacji występowania owocnicy porzeczkowej (Bacconematus pumilio Konow) dr hab. Barbara H. Łabanowska prof. nadzw. IO mgr Wojciech Piotrowski Metodyka prowadzenia obserwacji występowania owocnicy porzeczkowej (Bacconematus pumilio Konow) Owocnica porzeczkowa - Bacconematus

Bardziej szczegółowo

Dziewięćsił popłocholistny Carlina onopordifolia

Dziewięćsił popłocholistny Carlina onopordifolia Dziewięćsił popłocholistny Carlina onopordifolia Informacja o zakresie przeprowadzonych prac W ramach prac terenowych przeprowadzono obserwacje gatunku i jego siedliska we wszystkich czterech obszarach

Bardziej szczegółowo

Zboża rzekome. Gryka

Zboża rzekome. Gryka Zboża rzekome Grupę roślin rolniczych określanych jako zboża rzekome tworzą gatunki uprawne, które botanicznie nie są spokrewnione ze zbożami. Są to gatunki należące do klasy roślin dwuliściennych, jednak

Bardziej szczegółowo

WZROST I ROZWÓJ LNU WŁÓKNISTEGO

WZROST I ROZWÓJ LNU WŁÓKNISTEGO K.Heller, Instytut Włókien Naturalnych ul. Wojska Polskiego 71B, 60-630 Poznań, e-mail: khel@inf.poznan.pl WZROST I ROZWÓJ LNU WŁÓKNISTEGO Zakłady Doświadczalne Instytutu Włókien Naturalnch Experimental

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Populacja bobra w Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, w ostatnich 30 latach odnotowała nagły wzrost liczebności z 270 do ponad???

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 258 15110 Poz. 1549 1549 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych

Bardziej szczegółowo

Ruchy tropiczne roślin

Ruchy tropiczne roślin Metadane o scenariuszu Ruchy tropiczne roślin 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - wie, co to są tropizmy, - klasyfikuje rodzaje tropizmów w zależności od rodzaju bodźca, - zna różnicę między tropizmami

Bardziej szczegółowo

PLAN METODYCZNY LEKCJI

PLAN METODYCZNY LEKCJI PLAN METODYCZNY LEKCJI Data: 24. 0 2014 r. Klasa: VI b Przedmiot: przyroda Czas trwania lekcji: 45 minut Nauczyciel: mgr Iwona Gładyś Temat lekcji: Jakie jest znaczenie owadów w przyrodzie i w życiu człowieka?

Bardziej szczegółowo

Typy pustyń: 1. Kamienista (wsch. Tien-Szan) 2. Żwirowa (Mongolska) 3. Piaszczysta (pn. Sahara) 4. Pylasta (Szatt al- Dżarid) (1) (2) (3) (4)

Typy pustyń: 1. Kamienista (wsch. Tien-Szan) 2. Żwirowa (Mongolska) 3. Piaszczysta (pn. Sahara) 4. Pylasta (Szatt al- Dżarid) (1) (2) (3) (4) Pustynia teren o znacznej powierzchni, pozbawiony zwartej szaty roślinnej wskutek małej ilości opadów i przynajmniej okresowo wysokich temperatur powietrza, co sprawia, że parowanie przewyższa ilość opadów.

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Grzyby i porosty wybranych środowisk. Fungi and Lichens of Selected Environments. Kod Punktacja ECTS* 1

KARTA KURSU. Grzyby i porosty wybranych środowisk. Fungi and Lichens of Selected Environments. Kod Punktacja ECTS* 1 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Grzyby i porosty wybranych środowisk Fungi and Lichens of Selected Environments Kod Punktacja ECTS* 1 Koordynator Dr hab. Urszula Bielczyk Zespół dydaktyczny Dr hab. Urszula

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 8

Scenariusz zajęć nr 8 Autor scenariusza: Maria Piotrowska Blok tematyczny: Zwierzęta budzą się ze snu Scenariusz zajęć nr 8 I. Tytuł scenariusza zajęć: Pracowity jak mrówka. II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje

Bardziej szczegółowo

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku!

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku! Nowość w ochronie truskawek!...i życie nabiera smaku! Edycja 2015 Luna w Polsce i na świecie Grupa produktów Luna to kilka formulacji fungicydów dostosowanych do lokalnych potrzeb w różnych krajach. Wspólną

Bardziej szczegółowo

Czytanie pobocza Z: Forman et al. 2003

Czytanie pobocza Z: Forman et al. 2003 Wykład 4 R.T.T Forman, D. Sperling, J. Bissonette, A.P. Clevenger, C. Cutshall, V. Dale, L. Fahrig, R. France, C. Goldman, K. Heanue, J. Jones, F. Swanson, T. Turrentine, T. Winter Mapy Polski Rozwój dróg

Bardziej szczegółowo

II BUDOWA I FUNKCJONOWANIE BAKTERII, PROTISTÓW, GRZYBÓW I WIRUSÓW

II BUDOWA I FUNKCJONOWANIE BAKTERII, PROTISTÓW, GRZYBÓW I WIRUSÓW II BUDOWA I FUNKCJONOWANIE BAKTERII, PROTISTÓW, GRZYBÓW I WIRUSÓW Zadanie 1. Jeśli zdanie jest prawdziwe, wpisz literę P; jeśli fałszywe, wpisz literę F. Wśród bakterii są organizmy samożywne i cudzożywne.

Bardziej szczegółowo

Temat: Budowa i funkcje korzenia.

Temat: Budowa i funkcje korzenia. Temat: Budowa i funkcje korzenia. Korzeń to część podziemna organizmu roślinnego (organ wegetatywny) przystosowana do wypełniania określonych funkcji: Umocowania rośliny w podłożu. Pobierania z gleby wody

Bardziej szczegółowo

Pozostałe choroby grzybowe ziemniaków

Pozostałe choroby grzybowe ziemniaków Choroba ALTERNARIOZA Pozostałe choroby grzybowe ziemniaków Objawy Alternarioza jest chorobą wywołaną przez grzyby Alternaria solani i Alternaria alternata. W początkowym okresie rozwoju tej choroby objawy

Bardziej szczegółowo

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG n niezbędny element ochrony fungicydowej ziemniaka, n dwie substancje aktywne o uzupełniających się mechanizmach

Bardziej szczegółowo

Komunikat 15 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 15 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 15 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Program wykładu 1. Jakie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 258 15110 Poz. 1549 1549 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE I PROGNOZOWANIE ZAGROŻEŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH

MODELOWANIE I PROGNOZOWANIE ZAGROŻEŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH MODELOWANIE I PROGNOZOWANIE ZAGROŻEŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH Epidemia - wystąpienie na danym obszarze zakażeń lub zachorowań na chorobę zakaźną w liczbie wyraźnie większej niż we wcześniejszym okresie albo

Bardziej szczegółowo

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia hodowli roślin i roślinnych kultur in vitro

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia hodowli roślin i roślinnych kultur in vitro Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie Zadbaliśmy o to, żeby wyposażenie w Klubie Młodego Wynalazcy było w pełni profesjonalne. Ważne jest, aby dzieci i młodzież, wykonując doświadczenia korzystały

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE klasa pierwsza

WYMAGANIA EDUKACYJNE klasa pierwsza WYMAGANIA EDUKACYJNE klasa pierwsza Opracowanie: Marzanna Wolska Program nauczania: Agnieszka Krawczyk, Józef Krawczyk, Życie. Program nauczania biologii w klasach I-III gimnazjum. Wydawnictwa Edukacyjne

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia r. wersja 4., projekt z dnia 1 VI 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia................... 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych

Bardziej szczegółowo

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59)

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59) Strategia (SCS) JABŁOŃ w kolejnych fazach rozwojowych JABŁOŃ odporności na stresy PĘKANIE PĄKÓW RÓŻOWY PĄK Stymulatory, aktywatory i nawozy wysokozasadowe zalecane w okresie BBCH 07/59 2 x 2 3 l/ha lub

Bardziej szczegółowo

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59)

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59) Strategia (SCS) JABŁOŃ w kolejnych fazach rozwojowych JABŁOŃ odporności na stresy PĘKANIE PĄKÓW RÓŻOWY PĄK Stymulatory, aktywatory i nawozy wysokozasadowe zalecane w okresie BBCH 07/59 2 x 2 3 l/ha lub

Bardziej szczegółowo

Róża parkowa żółta Fresja Park yellow rose Fresja

Róża parkowa żółta Fresja Park yellow rose Fresja Dane aktualne na dzień: 19-09-2017 16:47 Link do produktu: http://www.goldplants.eu/roza-parkowa-zolta-fresja-park-yellow-rose-fresja-p-1681.html Róża parkowa żółta Fresja Park yellow rose Fresja Cena

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IX/61/2015 RADY MIEJSKIEJ W OPALENICY. z dnia 30 czerwca 2015 r.

UCHWAŁA NR IX/61/2015 RADY MIEJSKIEJ W OPALENICY. z dnia 30 czerwca 2015 r. UCHWAŁA NR IX/61/2015 RADY MIEJSKIEJ W OPALENICY z dnia 30 czerwca 2015 r. w sprawie zwalczania rośliny z gatunku Barszcz Sosnowskiego z terenu Gminy Opalenica Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 oraz art.

Bardziej szczegółowo

Quantum MZ 690 WG. fungicyd mankozeb, dimetomorf. Energia w czystej postaci!

Quantum MZ 690 WG. fungicyd mankozeb, dimetomorf. Energia w czystej postaci! Quantum MZ 690 WG Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG (mankozeb 600 g/kg + dimetomorf 90 g/kg): niezbędny element ochrony fungicydowej ziemniaka, dwie substancje

Bardziej szczegółowo

Metodyka prowadzenia obserwacji występowania przebarwiacza malinowego (Phyllocoptes gracilis) na malinie

Metodyka prowadzenia obserwacji występowania przebarwiacza malinowego (Phyllocoptes gracilis) na malinie dr hab. Barbara Łabanowska, mgr Małgorzata Tartanus Metodyka prowadzenia obserwacji występowania przebarwiacza malinowego (Phyllocoptes gracilis) na malinie Przebarwiacz malinowy Phyllocoptes gracilis

Bardziej szczegółowo

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG (mankozeb 600 g/kg + dimetomorf 90 g/kg): niezbędny element ochrony fungicydowej ziemniaka, pozytywnie wpływa

Bardziej szczegółowo

a) Zapisz genotyp tego mężczyzny... oraz zaznacz poniżej (A, B, C lub D), jaki procent gamet tego mężczyzny będzie miało genotyp ax b.

a) Zapisz genotyp tego mężczyzny... oraz zaznacz poniżej (A, B, C lub D), jaki procent gamet tego mężczyzny będzie miało genotyp ax b. W tomie 2 zbioru zadań z biologii z powodu nieprawidłowego wprowadzenia komendy przenoszenia spójników i przyimków do następnej linii wystąpiła zamiana samotnych dużych liter (A, I, W, U) na małe litery.

Bardziej szczegółowo

Jak to z żubrami bywa ochrona żubra w ramach sieci Natura 2000

Jak to z żubrami bywa ochrona żubra w ramach sieci Natura 2000 Jak to z żubrami bywa ochrona żubra w ramach sieci Natura 2000 Żubr (Łac. Bison bonasus) jest największym ssakiem Europy, pomimo dużej wagi dochodzącej w przypadku samców niekiedy do 900 kg, żubry potrafią

Bardziej szczegółowo

Ekosystemy do usług!

Ekosystemy do usług! Ekosystemy do usług! Adaptacje do zmian klimatu inspirowane przez różnorodność biologiczną ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONY W TEORII I PRAKTYCE, 5 maja 2016 r. Anna Kalinowska UCBS, UW Czy wobec skutków zmian klimatu

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH FORMULARZ DANYCH 1 NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH DLA OBSZARÓW SPECJALNEJ OCHRONY (OSO) DLA OBSZARÓW SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA OBSZARÓW O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM (OZW) I DLA SPECJALNYCH OBSZARÓW

Bardziej szczegółowo

Nazwa Kosaciec - Iris L.

Nazwa Kosaciec - Iris L. Nazwa Kosaciec - Iris L. Grupa CEBULOWE Opis Kosaćce, zwane też irysami to popularne rośliny ogrodowe. Wiele z uprawianych odmian ma bardzo małe wymagania stanowiskowe i jednocześnie dużą zdolność do corocznego,

Bardziej szczegółowo

Grisu 500 SC. celny strzał w choroby! ŚRODEK GRZYBOBÓJCZY

Grisu 500 SC. celny strzał w choroby! ŚRODEK GRZYBOBÓJCZY Grisu 500 SC ŚRODEK GRZYBOBÓJCZY celny strzał w choroby! Czy wiesz, że Yumi (jap. 弓 ) to tradycyjny łuk japoński. Przez całe wieki był najważniejszą bronią tamtejszych wojowników, a nauka strzelania z

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii - Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii - Puls życia Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii - Puls życia Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat Biologia jako nauka Poziom wymagań konieczny podstawowy

Bardziej szczegółowo

Fizjologiczne i etologiczne

Fizjologiczne i etologiczne Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów Różnorodność owadów prowadzących społeczny tryb życia W - III Mrówki Faraona Monomorium pharaonis 25 https://www.youtube.com/watch?v=x4ppzhognjw

Bardziej szczegółowo

Uczeń: z poszczególnych źródeł dziedziny biologii. stopniowego podaje przykłady dziedzin wiedzy biologii. biologicznej podczas życia biologicznej

Uczeń: z poszczególnych źródeł dziedziny biologii. stopniowego podaje przykłady dziedzin wiedzy biologii. biologicznej podczas życia biologicznej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum podręcznik Puls życia 1 oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej ( rok szkolny 2016/2017 ) Dział programu I.

Bardziej szczegółowo

Aldrowanda pęcherzykowata Aldrovanda vesiculosa

Aldrowanda pęcherzykowata Aldrovanda vesiculosa Aldrowanda pęcherzykowata Aldrovanda vesiculosa Liczba i lokalizacja powierzchni monitoringowych Gatunek występuje wyłącznie w regionie kontynentalnym, co determinowało lokalizację badań monitoringowych.

Bardziej szczegółowo

BIOLOGIA - wymagania edukacyjne dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

BIOLOGIA - wymagania edukacyjne dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia BIOLOGIA - wymagania edukacyjne dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Nauczycielki: B Cholewczuk, M. Ostrowska Dział programu Temat Ocena dopuszczająca Poziom wymagań

Bardziej szczegółowo

BADANIA W IHAR-PIB W BYDGOSZCZY

BADANIA W IHAR-PIB W BYDGOSZCZY BADANIA W IHAR-PIB W BYDGOSZCZY Monitorowanie zmian w populacjach patogena Rhizoctonia solani sprawcy rizoktoniozy korzeni buraka cukrowego (Zadanie 6.11 w PW) Mirosław Nowakowski Zakład Technologii Produkcji

Bardziej szczegółowo

Kanciasta plamistość i brunatna bakteryjna plamistość liści tytoniu

Kanciasta plamistość i brunatna bakteryjna plamistość liści tytoniu Kanciasta plamistość i brunatna bakteryjna plamistość liści tytoniu Plamy na liściach różnego kształtu, wielkości i koloru są jednymi z najczęstszych sygnałów mówiących, że z naszymi roślinami jest coś

Bardziej szczegółowo

KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP SZKOLNY 2015/16

KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP SZKOLNY 2015/16 KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP SZKOLNY 2015/16 Nr Max ilość zad. punktów 1. 4 pkt A. WIRUSY ROŚLINNE Jako materiał genetyczny mają RNA. Do komórki gospodarza wnikają całe, po wcześniejszym

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE I GIMNAZJUM Program nauczania biologii w gimnazjum PULS ŻYCIA autor: Anna Zdziennicka Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA BIOMASY ŚLAZOWCA PENSYLWAŃSKIEGO (SIDA HERMAPHRODITA RUSBY) JAKO KOSUBSTRATU DO BIOGAZOWNI ROLNICZEJ *

PRODUKCJA BIOMASY ŚLAZOWCA PENSYLWAŃSKIEGO (SIDA HERMAPHRODITA RUSBY) JAKO KOSUBSTRATU DO BIOGAZOWNI ROLNICZEJ * PRODUKCJA BIOMASY ŚLAZOWCA PENSYLWAŃSKIEGO (SIDA HERMAPHRODITA RUSBY) JAKO KOSUBSTRATU DO BIOGAZOWNI ROLNICZEJ * Jacek Kwiatkowski, Łukasz Graban, Waldemar Lajszner, Józef Tworkowski Katedra Hodowli Roślin

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZEDMIOTU MORFOLOGIA I SYSTEMATYKA ROŚLIN Rok studiów: I, semestr: II (letni), Rok akademicki 2016/2017 PROGRAM ĆWICZEŃ

PROGRAM PRZEDMIOTU MORFOLOGIA I SYSTEMATYKA ROŚLIN Rok studiów: I, semestr: II (letni), Rok akademicki 2016/2017 PROGRAM ĆWICZEŃ WYDZIAŁ ROLNICTWA I BIOINŻYNIERII KIERUNEK: ROLNICTWO STUDIA I STOPNIA - STACJONARNE PROGRAM PRZEDMIOTU MORFOLOGIA I SYSTEMATYKA ROŚLIN Rok studiów: I, semestr: II (letni), Rok akademicki 2016/2017 PROGRAM

Bardziej szczegółowo

Komunikat 7z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 14 kwietnia br.

Komunikat 7z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 14 kwietnia br. Komunikat 7z dnia 2015-04-17 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 14 kwietnia br. www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane

Bardziej szczegółowo

Środki ochrony roślin wykorzystywane w szkółkarstwie

Środki ochrony roślin wykorzystywane w szkółkarstwie .pl Środki ochrony roślin wykorzystywane w szkółkarstwie Autor: Małgorzata Wróblewska-Borek Data: 15 grudnia 2015 7 tys. gatunków i odmian roślin ozdobnych produkowanych na blisko 7 tys. ha. Wartość produkcji

Bardziej szczegółowo

Barszcz Sosnowskiego jest niebezpieczny

Barszcz Sosnowskiego jest niebezpieczny Barszcz Sosnowskiego jest niebezpieczny Na terenie Polski występuje barszcz Sosnowskiego i barszcz Mantegazziego zwane potocznie barszczem kaukaskim, które są bardzo niebezpieczne dla zdrowia ludzi. Najbardziej

Bardziej szczegółowo

Dział programu I. Biologia nauka o życiu

Dział programu I. Biologia nauka o życiu Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka konieczny podstawowy rozszerzający Uczeń: potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy rozróżnia próbę kontrolną i badawczą Uczeń:

Bardziej szczegółowo

Nowe stanowisko mlecznika nadmorskiego Glaux maritima L. na terenie Wielkopolski

Nowe stanowisko mlecznika nadmorskiego Glaux maritima L. na terenie Wielkopolski ANETA CZARNA, MAGDALENA WAWRZYNIAK Katedra Botaniki AR 60-625 Poznań, ul. Wojska Polskiego 71c e-mail: czarna@au.poznan.pl; magda@au.poznan.pl Nowe stanowisko mlecznika nadmorskiego Glaux maritima L. na

Bardziej szczegółowo

Przygotowała: Ewelina Kurach

Przygotowała: Ewelina Kurach Przygotowała: Ewelina Kurach Bioróżnorodność... Czego oko nie widzi, tego sercu nie żal? Jakież to frapujące, kiedy przyglądając się gęsto zarośniętemu zboczu, pokrytemu mnóstwem roślin różnych gatunków,

Bardziej szczegółowo

- Potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy. - Podaje funkcje poszczególnych organelli - Wykonuje proste preparaty mikroskopowe

- Potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy. - Podaje funkcje poszczególnych organelli - Wykonuje proste preparaty mikroskopowe Dział programu WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY I BIOLOGIA semestr 1 Lp. Temat Poziom wymagań na ocenę dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry 1. To jest biologia. Uczeń: - Określa przedmiot badań biologii

Bardziej szczegółowo

należy do gatunku roślin wydmowych i plażowych, jej łacińska nazwa brzmi Eryngium maritimum

należy do gatunku roślin wydmowych i plażowych, jej łacińska nazwa brzmi Eryngium maritimum Symbole roślinne ziemi puckiej Sfera PRZYRODA Krok pierwszy zebranie informacji 32 Drużyna Harcerska im. Gen.J.Hallera z Morskiego Hufca ZHP w Pucku Mikołajek nadmorski roślina chroniona należy do gatunku

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z nową etykietą-instrukcją stosowania, środek może być używany do ochrony:

Zgodnie z nową etykietą-instrukcją stosowania, środek może być używany do ochrony: Signum 33 WG w ochronie roślin sadowniczych przed chorobami Signum 33 WG to produkt firmy BASF, dobrze znany zwłaszcza producentom truskawek. Zarejestrowano go w 2005 roku i dopuszczono do zwalczania szarej

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Nazwa Ćwiczenia terenowe z systematyki bezkręgowców 1, 2. Field classes in systematics of invertebrates. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Nazwa Ćwiczenia terenowe z systematyki bezkręgowców 1, 2. Field classes in systematics of invertebrates. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Ćwiczenia terenowe z systematyki 1, 2 Nazwa w j. ang. Field classes in systematics of invertebrates Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Prof. dr hab. Mieczysław Mazur Zespół dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Model Marczuka przebiegu infekcji.

Model Marczuka przebiegu infekcji. Model Marczuka przebiegu infekcji. Karolina Szymaniuk 27 maja 2013 Karolina Szymaniuk () Model Marczuka przebiegu infekcji. 27 maja 2013 1 / 17 Substrat Związek chemiczny, który ulega przemianie w wyniku

Bardziej szczegółowo

Pyrinex 480 EC. insektycyd chloropiryfos. Szkodzi szkodnikom!

Pyrinex 480 EC. insektycyd chloropiryfos. Szkodzi szkodnikom! Pyrinex 480 EC Szkodzi szkodnikom! insektycyd chloropiryfos Wszyscy doświadczeni plantatorzy rzepaku podkreślają potrzebę bezwzględnego zwalczania chowaczy łodygowych: chowacza brukwiaczka i chowacza czterozębnego,

Bardziej szczegółowo

I BIOLOGIA JAKO NAUKA

I BIOLOGIA JAKO NAUKA I BIOLOGIA JAKO NAUKA Zadanie. Rozwiąż krzyżówkę, a następnie odczytaj i wyjaśnij hasło. 0. Bada skład chemiczny organizmów i zachodzące w nich reakcje.. Zajmuje się procesami dziedziczenia.. Przedmiotem

Bardziej szczegółowo

WYSTĘPOWANIE OBIAŁKI KOROWEJ I OBIAŁKI PEDOWEJ ORAZ ZAMIERANIA PĘDÓW JODŁY NA TERENIE RDLP KRAKÓW I RDLP KROSNO

WYSTĘPOWANIE OBIAŁKI KOROWEJ I OBIAŁKI PEDOWEJ ORAZ ZAMIERANIA PĘDÓW JODŁY NA TERENIE RDLP KRAKÓW I RDLP KROSNO WYSTĘPOWANIE OBIAŁKI KOROWEJ I OBIAŁKI PEDOWEJ ORAZ ZAMIERANIA PĘDÓW JODŁY NA TERENIE RDLP KRAKÓW I RDLP KROSNO Marek Kozioł, Agnieszka Bielawska, Jarosław Plata, Alfred Król Jaszowiec, 23-25 październik

Bardziej szczegółowo

Zawartość składników pokarmowych w roślinach

Zawartość składników pokarmowych w roślinach Zawartość składników pokarmowych w roślinach Poszczególne rośliny różnią się zawartością składników pokarmowych zarówno w organach wegetatywnych, jak i generatywnych. Wynika to z różnych funkcji, jakie

Bardziej szczegółowo

Botanika ogólna - opis przedmiotu

Botanika ogólna - opis przedmiotu Botanika ogólna - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Botanika ogólna Kod przedmiotu 13.9-WB-BiolP-BtOg-L-S14_pNadGenZSLYC Wydział Kierunek Wydział Nauk Biologicznych Biologia Profil ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem

Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem dr Piotr Szafranek Opracowanie przygotowane w ramach zadania 1.15 Aktualizacja istniejących i opracowanie nowych integrowanych

Bardziej szczegółowo

Wiktoria Paciora. Zespół Szkół w Wieczfni Kościelnej Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wieczfni kościelnej. opiekun projektu Beata Skowrońska

Wiktoria Paciora. Zespół Szkół w Wieczfni Kościelnej Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wieczfni kościelnej. opiekun projektu Beata Skowrońska Wiktoria Paciora Zespół Szkół w Wieczfni Kościelnej Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wieczfni kościelnej opiekun projektu Beata Skowrońska Temat projektu: Życie Jana Fasoli Cele projektu, określające

Bardziej szczegółowo

Ekologiczna ścieżka edukacyjna

Ekologiczna ścieżka edukacyjna Ekologiczna ścieżka edukacyjna Lp. Treści ogólne Treści szczegółowe Osiągnięcia przedmiot klasa 1. Ekonomiczne i społeczne aspekty Uczeń potrafi: związków między człowiekiem i jego działalnością a środowiskiem.wartość

Bardziej szczegółowo