Wpływ zwierząt i drobnoustrojów na populacje kosaćców

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wpływ zwierząt i drobnoustrojów na populacje kosaćców"

Transkrypt

1 KINGA KOSTRAKIEWICZ Instytut Botaniki UJ Kraków, ul. Kopernika 27 Wpływ zwierząt i drobnoustrojów na populacje kosaćców W Polsce na naturalnych stanowiskach rodzaj Iris jest reprezentowany przez trzy gatunki. Kosaciec żółty Iris pseudacorus występuje najczęściej w zbiorowiskach szuwarów, zaliczanych do klasy Phragmitethea i spotykanych w strefie przybrzeżnej oraz nadbrzeżnej wód śródlądowych zarówno stojących, jak i płynących. Kosaciec syberyjski Iris sibirica preferuje okresowo wilgotne łąki należące do klasy Molinio-Arrenatheretea, natomiast kosaciec bezlistny Iris aphylla wchodzi w skład ciepłolubnych muraw o charakterze stepowym, zaliczanych do klasy Festuco-Brometea. Iris pseudacorus charakteryzuje się żółtymi kwiatami zebranymi po kilka na rozgałęzionych łodygach osiągających około 1 m wysokości oraz mieczowatymi liśćmi o szerokości około 3 cm. Iris sibirica posiada niebiesko-fioletowe kwiaty. Na jednym pędzie generatywnym może wyrastać od jednego do siedmiu kwiatów. Ostro zakończone, lancetowate liście kosaćca syberyjskiego mają szerokość 1 cm. Kosaciec bezlistny wyróżnia się mniejszymi rozmiarami niż pozostałe gatunki. Pędy generatywne mają od cm wysokości, kwiaty są intensywnie fioletowe, a liście szablaste i sierpowato wygięte. Wszystkie wymienione gatunki należą do bylin kłączowych, a ich owocem jest wydłużona, wielonasienna torebka. Iris pseudacorus występuje pospolicie na terenie całego kraju (Zając A., Zając M. 2001) i nie podlega ochronie. Iris sibirica i Iris aphylla są o wiele rzadsze w związku z czym zostały objęte całkowitą ochroną [Rozporządzenie Ministra Środowiska ). Ponadto należą do taksonów narażonych na wyginięcie (Zarzycki, Szeląg 1992, Kaźmierczakowa, Kucharczyk 2001). 34

2 W przypadku roślin ginących, ustępujących bądź rzadkich, szczególnego znaczenia nabierają wszystkie czynniki powodujące zmniejszenie lub zwiększenie liczebności populacji. Obok wpływu innych roślin i człowieka, bardzo ważna jest działalność zwierząt, których rola nie ogranicza się jedynie do zjadania, bądź uszkadzania roślin. Zwierzęta zapylają kwiaty, rozprzestrzeniają diaspory, niszczą pasożyty, nawożą i spulchniają glebę, wpływając pośrednio na liczebność populacji danego gatunku (Andrzejewska, Symonides 1986). Przykłady pozytywnego oraz negatywnego oddziaływania zwierząt i patogenów na populacje kosaćców przedstawia niniejszy artykuł. Korzystny wpływ mają przede wszystkim trzmiele (rodzaj Bombus), które zapylają wszystkie gatunki z rodzaju Iris. Rolę zapylaczy kosaćca żółtego spełniają ponadto muchówki {Syrphidae), zwłaszcza Rhyngia rostrata (Medwecka-Kornaś 1953, Szafer 1969). Na populacje kosaćców oddziaływują również gryzonie i zwierzęta ryjące, a ich wpływ może mieć zarówno pozytywny, jak i negatywny charakter. Działalność kretów, lisów czy dzików powoduje usunięcie pokrywy roślinnej i nekromasy, prowadząc do powstania luk w pokrywie roślinnej. Jest to bardzo ważne, gdyż na naturalnych stanowiskach wysoki stopień zwarcia runi nie sprzyja odnawianiu populacji drogą generatywną. Luki stanowią zatem bezpieczne miejsca do kiełkowania" siewek. Pojawienie się osobników pochodzących z siewek prowadzi nie tylko do zwiększenia liczebności, ale przede wszystkim do wzrostu różnorodności genetycznej populacji (Falińska 2002). Wzmożona działalność gryzoni drążących nory i korytarze powoduje przerwanie ciągłości kłączy i podział osobników na samodzielne jednostki. Jeżeli powstałe jednostki przeżywają, można stwierdzić, że działalność zwierząt jest dla kosaćców korzystna, gdyż powoduje wzrost efektywności reprodukcji wegetatywnej. Gdy następuje obumieranie kłączy uznaje się, że zwierzęta oddziaływują negatywnie. Taką sytuację zaobserwowano u Iris aphylla (Czarnecka 1994). Zdecydowanie niekorzystny wpływ na populacje kosaćców mają roślinożercy i drobnoustroje, które przyczyniają się do zmniejszenia produkcji zdolnych do kiełkowania nasion oraz powodują uszkodzenie, a nawet obumieranie osobników. Do najpospolitszych roślinożerców należy mszyca kosaćcowa Aphis newtoni. Tworzy ona kolonie między płatkami okwiatu, w zagłębieniach torebek i w kątach liści. Działalność mszyc wynisz- 35

3 Stanowisko - Locality Tab. 1. Procent nasion uszkodzonych przez ryjkowca Mononychus punctumalbum w owocach Iris sibińca na stanowiskach w Kostrzu i Stanisławicach w 2000 roku - Percentage of diaspors damaged by weevil Mononychus punctumalbum in fruits of Iris sibirica on the stations in Kostrze and Stanisławice in 2000 Numer torebki - Number of fruit Liczba osobników ryjkowca - Number of individuals of weevil Liczba uszkodzonych nasion - Number of damaged diaspors Procent uszkodzonych nasion - Percentage of damaged diaspors Kostrze

4 Stanisławice Í

5 cza roślinę, a uszkodzenie tkanek zewnętrznych otwiera drogę dla mikroorganizmów wywołujących infekcje. Sprężyki Elateńdae są szczególnie niebezpieczne dla młodych osobników. Ich larwy żyją w glebie i odżywiają się kłączami i korzeniami (Lubowicka 1984). Do roślinożerców atakujących kosaćce należy ryjkowiec Mononychus punctumalbum. W ciągu roku można zaobserwować powstanie jednej generacji wyżej wymienionego owada. Rozwój nowego pokolenia rozpoczyna się w czerwcu złożeniem jaj do wnętrza torebki nasiennej. Powstające larwy cechuje m in. robakowaty kształt, brak odnóży oraz szaro-biała barwa. Przepoczwarczenie zachodzi na przełomie sierpnia i września, po czym dojrzałe owady opuszczają dotychczasowe miejsce życia (Kostrakiewicz 2001). Badania nad wpływem ryjkowca na populacje Ińs sibińca prowadzono w Kostrzu koło Krakowa oraz w Stanisławicach koło Bochni. W ciągu trzech lat badań frakcja porażonych torebek wynosiła około 70%. W torebkach zaobserwowano od 1 do 5 osobników owada. Odsetek uszkodzonych diaspor wahał się od 13-81% i zwiększał się wraz ze wzrostem liczby roślinożerców (tab. 1). Kosaćce są narażone nie tylko na presję roślinożerców, ale także mogą być porażone przez drobnoustroje. Organy podziemne kosaćców kłączowych atakuje bakteria Eruinia carotovora. Powoduje ona mokrą zgniliznę kłączy, która rozpoczyna się uszkodzeniem organów podziemnych, a następnie obejmuje całą roślinę. Patogen atakuje osobniki w ciągu całego sezonu wegetacyjnego, lecz działa najaktywniej w okresie przed kwitnieniem roślin. Poraża rośliny, u których zostały mechanicznie uszkodzone jednoroczne przyrosty kłączy. Choroba bardzo szybko rozprzestrzenia się z organów podziemnych na pędy generatywne. Te z kolei są za słabe, aby utrzymać tworzące się kwiaty i ulegają złamaniu. Grzyb Mycospharella macrospora powoduje zgorzelową plamistość liści. Jest ona chorobą powszechną, a czasem nawet masową. Tkanki zaatakowanych liści stopniowo zamierają. Gdy porażenie jest silne, może wpłynąć na obniżenie kwitnienia i spowodować trwałe uszkodzenie rośliny (Lubowicka 1984). Owoce kosaćców atakuje także grzyb Alternańa alternata. Należy on do klasy Deuteromycotina oraz do rzędu Moliniales. Zainfekowane owoce pokrywają się brązowymi plamami, a chore nasiona są mniejsze od zdrowych i zniekształcone. Badania nad wpływem grzyba na populację Ińs sibińca prowadzono w Opatkowicach koło Krakowa. W obserwowanej populacji zaatakowanych zostało około 90% torebek, a procent uszkodzonych nasion w torebce wahał się od 6-43 (tab. 2). 38

6 Tab. 2. Procent nasion uszkodzonych przez grzyba Altemaria alternata w owocach Iris sibirica na stanowisku w Opatkowicach w 2000 r. - Percentage of diaspors damaged by Alternaria alternata in fruits of Iris sibirica on the station in Opatkowice in 2000 Stanowisko - Locality Numer torebki - Number of fruit Liczba uszkodzonych nasion - Number of damaged diaspors Procent uszkodzonych nasion - Percentage of damaged diaspors Opatkowice

7 Wszystkie przytoczone przykłady potwierdzają tezę, że zwierzęta i patogeny wpływają pośrednio na liczebność populacji roślin (Andrzejewska, Symonides 1984). Wpływ ten polega na zmniejszaniu lub zwiększaniu efektywności reprodukcji wegetatywnej bądź generatywnej osobników. Gdy efektywność wzrasta, wpływ jest pozytywny, w przeciwnym przypadku działalność zwierząt można uznać za niekorzystną. Do pozytywnych oddziaływań można zatem zaliczyć zapylanie kwiatów, tworzenie luk w pokrywie roślinnej lub przerywanie ciągłości kłączy, jeżeli powstałe po podziale niezależne morfologicznie i fizjologicznie jednostki przeżywają. Negatywny wpływ na populacje kosaćców mają przede wszystkim roślinożercy, którzy przyczyniają się do obniżenia produkcji zdolnych do kiełkowania diaspor. Ponadto powodują zniszczenie niektórych organów rośliny, a spowodowane uszkodzenia mechaniczne otwierają drogę drobnoustrojom. Te z kolei wywołując infekcje przyczyniają się do osłabienia, a nawet do śmierci osobników. Zarówno masowy pojaw roślinożerców, jak i częste choroby redukują liczebność populacji kosaćców. Mogą zatem stanowić kolejny czynnik prowadzący do ustępowania Iris sibirica i Iris aphylla z naturalnych stanowisk, dlatego też zasługują na umieszczenie wśród zagrożeń dla populacji tych gatunków. Jednocześnie dodać należy, że wpływ roślinożerców i mikroorganizmów nie był uwzględniany wśród czynników ograniczających liczebność populacji kosaćców. Również autorzy badający poszczególne populacje dotychczas nie analizowali zagrożeń wynikających z działalności roślinożerców i mikroorganizmów (Denisiuk 1987, Denisiuk, Korzeniak, Płecha 1995, Dąbrowska, Franszczak-Być, Sawicki 1998, Werpachowski, Brzosko 1998, Kostrakiewicz 2003). SUMMARY Effect of animals and micro-organisms on Iris sp. populations Animals have positive or negative influence on Iris sp. populations. First of all bumble-bees have a positive influence because they pollinate the flowers. Rodents have both positive and negative influence. They remove vegetation cover and necromass, and make gaps (known as 40

8 "safe places), where new individuals develop from the seeds. The recruitment of seedlings leads to the augmentation of the abundance of population and ensures genetic variety. It is a positive influence. On the other hand rodents contribute to vegetative reproduction. They break rhizomes and accelerate to division of individuals. If these units survive, the influence is positive because of the abundance augments. If they die, the influence is negative. Seed predators and fungi pathogens both exert a definitely negative influence (f.i Mononychus punctumalbum). Fungi pathogens (f.i Altemaria alternata) decrease the number of viable seeds (tab. 1,2). Apart from this fungi pathogens and bacteria pathogens destroy both aboveground and undergound parts of individuals. PIŚMIENNICTWO Andrzejewska L, Symonides E Dynamika liczebności populacji. W: Andrzejewski R., Falińska K. (red.). Populacje roślin i zwierząt. Studium porównawcze. PWN Warszawa ss Czarnecka B Charakterystyka populacji kosaćca bezlistnego Iris aphylla na Zamojszczyźnie. Chrońmy Przyr. Ojcz. 50, 6: Dąbrowska K., Franszczak-Być M, Sawicki R Kosaciec bezlistny Iris aphylla na Lubelszczyźnie. Chrońmy. Przyr. Ojcz. 54, 3: Denisiuk Z O ochronę łąk w Krakowie. Chrońmy Przyr. Ojcz. 43, 2: Denisiuk Z., Korzeniak J., Płecha R Godne ochrony łąki w Opatkowicachpod Krakowem. Chrońmy. Przyr. Ojcz. 51, 4: Falińska K Przewodnik do badań biologii populacji roślin. PWN Warszawa, ss Kaźmierczakowa R, Kucharczyk M Iris aphylla W: Zarzycki K., Kaźmierczakowa R. (red.). Polska Czerwona Księga Roślin. IB im. W. Szafera PAN, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków, ss Kostrakiewicz K Aktualny stan populacji kosaćca syberyjskiego Iris sibirica na wybranych stanowiskach koło Krakowa. Chrońmy Przyr. Ojcz. 57, 4: Kostrakiewicz K Nowe stanowisko kosaćca syberyjskiego Iris sibirica w Bochni-Kolanowie. Chrońmy Przyr. Ojcz. 59, 3: Lubowicka H Kosaćce. PWRiL, Warszawa, ss Medwecka-Kornaś A Nasze kosaćce. Chrońmy Przyr. Ojcz. 9, 3:

9 Rozporządzenie Ministra Środowiska z w sprawie ochrony gatunkowej roślin i grzybów. Dz.U z 2001 r., nr 99 poz. 1079, Nr. 100 poz 1085, Nr. 110 poz. 1189, Nr. 145 poz Szafer W Kwiaty i zwierzęta. PWN, Warszawa, ss Werpachowski C, Brzosko E Kosaciec bezlistny Iris aphylla w Biebrzańskim Parku Narodowym. Chrońmy Przyr. Ojcz. 54, 5: Zając A., Zając M. (red.) Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Prac. Chorologii Komputerowej IB UJ Kraków, ss Zarzycki K., Szeląg Z Czerwona Lista roślin naczyniowych zagrożonych w Polsce. W: Zarzycki K., Wojewoda W., Heinrich Z. Lista roślin zagrożonych w Polsce. Instytut Botaniki PAN Kraków, ss

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Bioróżnorodność środowisk przyrodniczych Biodiversity of Natural Environments Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner Zespół dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne Embriologia roślin nasiennych A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów

Bardziej szczegółowo

PLAN METODYCZNY LEKCJI

PLAN METODYCZNY LEKCJI PLAN METODYCZNY LEKCJI Data: 24. 0 2014 r. Klasa: VI b Przedmiot: przyroda Czas trwania lekcji: 45 minut Nauczyciel: mgr Iwona Gładyś Temat lekcji: Jakie jest znaczenie owadów w przyrodzie i w życiu człowieka?

Bardziej szczegółowo

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów Temat Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się Sposoby oddychania Sposoby rozmnażania się Bakterie a wirusy Protisty Glony przedstawiciele trzech królestw Wymagania na

Bardziej szczegółowo

Czytanie pobocza Z: Forman et al. 2003

Czytanie pobocza Z: Forman et al. 2003 Wykład 4 R.T.T Forman, D. Sperling, J. Bissonette, A.P. Clevenger, C. Cutshall, V. Dale, L. Fahrig, R. France, C. Goldman, K. Heanue, J. Jones, F. Swanson, T. Turrentine, T. Winter Mapy Polski Rozwój dróg

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 258 15110 Poz. 1549 1549 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych

Bardziej szczegółowo

I I. 8 9 10 13 12 14 11

I I. 8 9 10 13 12 14 11 I. 1 2 3 4 7 6 5 II. 8 9 10 11 12 13 14 III. 15 16 17 18 19 20 21 IV. 22 23 24 25 26 27 28 Przewodnik do obserwacji organizmów pełniących różne funkcje w zespole organizmów związanym z drzewem Wstęp Czy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE I GIMNAZJUM Program nauczania biologii w gimnazjum PULS ŻYCIA autor: Anna Zdziennicka Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku!

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku! Nowość w ochronie truskawek!...i życie nabiera smaku! Edycja 2015 Luna w Polsce i na świecie Grupa produktów Luna to kilka formulacji fungicydów dostosowanych do lokalnych potrzeb w różnych krajach. Wspólną

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Program wykładu 1. Jakie

Bardziej szczegółowo

Przygotowała: Ewelina Kurach

Przygotowała: Ewelina Kurach Przygotowała: Ewelina Kurach Bioróżnorodność... Czego oko nie widzi, tego sercu nie żal? Jakież to frapujące, kiedy przyglądając się gęsto zarośniętemu zboczu, pokrytemu mnóstwem roślin różnych gatunków,

Bardziej szczegółowo

- Potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy. - Podaje funkcje poszczególnych organelli - Wykonuje proste preparaty mikroskopowe

- Potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy. - Podaje funkcje poszczególnych organelli - Wykonuje proste preparaty mikroskopowe Dział programu WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY I BIOLOGIA semestr 1 Lp. Temat Poziom wymagań na ocenę dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry 1. To jest biologia. Uczeń: - Określa przedmiot badań biologii

Bardziej szczegółowo

3 3.Tkanki roślinne-twórcze klasyfikacja tkanek na twórcze i stałe charakterystyka tkanek twórczych

3 3.Tkanki roślinne-twórcze klasyfikacja tkanek na twórcze i stałe charakterystyka tkanek twórczych Biologia- kl. 3 TŻ1, 3TŻ-2, 3 TA Numer Temat Zakres treści lekcji 1 1.Rośliny pierwotnie wodne cechy królestwa roślin formy organizacji budowy roślin pierwotnie wodnych sposoby rozmnażania się roślin pierwotnie

Bardziej szczegółowo

Czerwona księga gatunków zagrożonych to publikowana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) lista zagrożonych wyginięciem

Czerwona księga gatunków zagrożonych to publikowana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) lista zagrożonych wyginięciem Czerwona księga gatunków zagrożonych to publikowana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) lista zagrożonych wyginięciem gatunków organizmów. Ukazała się po raz pierwszy w 1963

Bardziej szczegółowo

KR Odmian w. Kod kraju. Poznańska Hodowla Roślin sp. z o.o., ul. Kasztanowa 5, 63-004 Tulce 2 Dukat NK/wcz 2006 PL

KR Odmian w. Kod kraju. Poznańska Hodowla Roślin sp. z o.o., ul. Kasztanowa 5, 63-004 Tulce 2 Dukat NK/wcz 2006 PL 13. Łubin żółty Doświadczenie z łubinem żółtym w roku założono w optymalnym terminie. Przymrozki, które wystąpiły pod koniec pierwszej dekady kwietnia (9 kwietnia 8,4 O C) opóźniły nieco wschody. Od 25

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE WSTĘP MATERIAŁ I METODY

STRESZCZENIE WSTĘP MATERIAŁ I METODY STRESZCZENIE Badania nad wpływem grzybów poliporoidalnych na kształt i rozmiar liści Betula pendula zostały przeprowadzone latem 2009 roku na terenie miasta Słupska i okolic. Do pomiarów pobrano po 30

Bardziej szczegółowo

Pyrinex Supreme 262 ZW. insektycyd chloropiryfos, beta-cyflutryna. Oczywisty wybór!

Pyrinex Supreme 262 ZW. insektycyd chloropiryfos, beta-cyflutryna. Oczywisty wybór! Pyrinex Supreme 262 ZW Oczywisty wybór! insektycyd chloropiryfos, beta-cyflutryna Szkodniki roślin to nieodłączny element każdej uprawy rolniczej. Ich szkodliwość zależy głównie od nasilenia i nie zawsze

Bardziej szczegółowo

Model Marczuka przebiegu infekcji.

Model Marczuka przebiegu infekcji. Model Marczuka przebiegu infekcji. Karolina Szymaniuk 27 maja 2013 Karolina Szymaniuk () Model Marczuka przebiegu infekcji. 27 maja 2013 1 / 17 Substrat Związek chemiczny, który ulega przemianie w wyniku

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Temat konieczny( 2) podstawowy (3) rozszerzający(4) Opracowała mgr Agnieszka Para dopełniający(5)

Bardziej szczegółowo

Wiadomości i umiejętności ucznia na poszczególne stopnie szkolne.

Wiadomości i umiejętności ucznia na poszczególne stopnie szkolne. WYMAGANIA EDUKACYJNE - BIOLOGIA - KLASA PIERWSZA DZIAŁY : I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU II. JEDNOŚĆ I ROŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW III.BAKTERIE A WIRUSY. ORGANIZMY BEZTKANKOWE Wiadomości i umiejętności ucznia na

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Ochrona Przyrody Protection of Nature Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Małgorzata Kłyś Zespół dydaktyczny dr Anna Chrzan, dr Małgorzata Kłyś Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceniania z biologii - klasa III gimnazjum

Szczegółowe kryteria oceniania z biologii - klasa III gimnazjum Szczegółowe kryteria oceniania z biologii - klasa III gimnazjum Temat lekcji Ekologia a ochrona i ochrona Czym jest gatunek? Jakie czynniki ograniczają rozmieszczenie organizmów? Przegląd wybranych gatunków

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 7 września 2000 r., I CKN 1212/99

Wyrok z dnia 7 września 2000 r., I CKN 1212/99 Wyrok z dnia 7 września 2000 r., I CKN 1212/99 Brak w ustawie z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 114, poz. 412 ze zm.) przepisu dotyczącego odpowiedzialności Skarbu Państwa za

Bardziej szczegółowo

Ochrona przyrody. Test podsumowujący rozdział III. Wersja A

Ochrona przyrody. Test podsumowujący rozdział III. Wersja A ..................................... Imię i nazwisko Wersja A Test podsumowujący rozdział III Ochrona przyrody.............................. Data Klasa oniższy test składa się z 15 zadań. rzy każdym poleceniu

Bardziej szczegółowo

Instytut Ochrony Roślin - Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu. Tytuł zadania

Instytut Ochrony Roślin - Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu. Tytuł zadania Instytut Ochrony Roślin - Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu Tytuł zadania Ochrona roślin uprawianych w systemie ekologicznym ze szczególnym uwzględnieniem poszukiwania metod zastąpienia miedzi jako

Bardziej szczegółowo

Praca i efektywność owadów zapylających

Praca i efektywność owadów zapylających Praca i efektywność owadów zapylających Dr inż. Joanna Klepacz-Baniak Plantpress Fot. 1. Wczesną wiosną matki trzmiele szukają miejsc na gniazdowanie Fot. 2. W przypadku agrestu wskutek odwiedzin kwiatów

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń:

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń: Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń: Uczeń: potrafi korzystać

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Biologii i Ochrony Środowiska

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biologia, poziom drugi Sylabus modułu: Ekologia miasta. kod modułu: 2BL_52 1. Informacje ogólne koordynator modułu Dr hab. Ryszard Ciepał

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Poziom wymagań ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo

Bardziej szczegółowo

Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią

Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią Rzepak ozimy to roślina wymagająca profesjonalnego podejścia od momentu siewu do zbioru. Okres wegetacyjny trwa ok. 11 miesięcy (czasami nawet 12

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka 2. Komórkowa

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

Krystyna Tylkowska. 4. Genetyka. I 15 30 E Prof. dr hab. Zbigniew Broda Prof. dr hab. Barbara Michalik, AR Kraków.

Krystyna Tylkowska. 4. Genetyka. I 15 30 E Prof. dr hab. Zbigniew Broda Prof. dr hab. Barbara Michalik, AR Kraków. ANGLOJĘZYCZNE STUDIA MAGISTERSKIE W SPECJALNOŚCI HODOWLA ROŚLIN I NASIENNICTWO Lp Nazwa przedmiotu Treści programowe Semestr studiów/ liczba godzin 1. Szkółkarstwo sadownicze Podstawowe elementy drzewa

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z biologii w klasie I.

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z biologii w klasie I. Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z biologii w klasie I. Stopień dopuszczający: określa przedmiot badań biologii jako nauki. podaje przykłady dziedzin biologii, wymienia źródła wiedzy

Bardziej szczegółowo

Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania w zakresie opanowania materiału w języku angielskim zakładają znajomość podstawowego

Bardziej szczegółowo

Program rolnośrodowiskowy

Program rolnośrodowiskowy Program rolnośrodowiskowy Program rolnośrodowiskowy jest realizowany w ramach Osi II PROW 2007-2013 Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich. Działanie to ma przyczynić się do zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE FAUNY WYSTĘPUJĄCEJ NA WARZYWACH KORZENIOWYCH UPRAWIANYCH METODĄ EKOLOGICZNĄ I KONWENCJONALNĄ

PORÓWNANIE FAUNY WYSTĘPUJĄCEJ NA WARZYWACH KORZENIOWYCH UPRAWIANYCH METODĄ EKOLOGICZNĄ I KONWENCJONALNĄ PORÓWNANIE FAUNY WYSTĘPUJĄCEJ NA WARZYWACH KORZENIOWYCH UPRAWIANYCH METODĄ EKOLOGICZNĄ I KONWENCJONALNĄ COMPARISON OF THE FAUNA OCCURRING ON ROOT VEGETABLES CULTIVATED UNDER ORGANIC AND CONVENTIONAL SYSTEMS

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ ŚLĄSKIEGO BANKU NASION

DZIAŁALNOŚĆ ŚLĄSKIEGO BANKU NASION DZIAŁALNOŚĆ ŚLĄSKIEGO BANKU NASION Katarzyna Galej-Ciwiś Śląski Ogród Botaniczny, PAN Ogród Botaniczny CZRB w Powsinie MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA OCHRONA ZASOBÓW GENOWYCH WYZWANIA NAUKOWE I SPOŁECZNE KOSTRZYCA,

Bardziej szczegółowo

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Hodowli i Ochrony Roślin Dorota Nowosielska (dorota.nowosielska@minrol.gov.pl; tel. (022)

Bardziej szczegółowo

Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne

Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne Antje Kölling IFOAM EU Policy Manager EkoSeedForum 20-22 March 2014

Bardziej szczegółowo

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ekologia wyk. 1 wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ochrona środowiska Ekologia jako dziedzina nauki jest nauką o zależnościach decydujących

Bardziej szczegółowo

PYTANIA OGÓLNE NA EGZAMIN INŻYNIERSKI KIERUNEK: OGRODNICTWO - studia stacjonarne

PYTANIA OGÓLNE NA EGZAMIN INŻYNIERSKI KIERUNEK: OGRODNICTWO - studia stacjonarne PYTANIA OGÓLNE NA EGZAMIN INŻYNIERSKI KIERUNEK: OGRODNICTWO - studia stacjonarne 1. Rozmnażanie roślin ozdobnych 2. Charakterystyka ozdobnych roślin zielnych 3. Uprawa róż w gruncie 4. Różnice w budowie

Bardziej szczegółowo

Ginące Gatunki. Autor: Mateusz Drabowicz Mikołaj Kowalski. Rozdziały

Ginące Gatunki. Autor: Mateusz Drabowicz Mikołaj Kowalski. Rozdziały Ginące Gatunki Autor: Mateusz Drabowicz Mikołaj Kowalski Rozdziały Polskie rośliny na wyginięciu Zagraniczne rośliny na wyginięciu Polskie zwierzęta na wyginięciu Zagraniczne zwierzęta na wyginięciu Ratujmy

Bardziej szczegółowo

Program wieloletni. Ulepszanie krajowych źródeł białka roślinnego, ich produkcji, systemu obrotu i wykorzystania w paszach

Program wieloletni. Ulepszanie krajowych źródeł białka roślinnego, ich produkcji, systemu obrotu i wykorzystania w paszach Program wieloletni Ulepszanie krajowych źródeł białka roślinnego, ich produkcji, systemu obrotu i wykorzystania w paszach ustanowiony został uchwałą Rady Ministrów dnia 9 sierpnia 2011 roku Autorzy programu

Bardziej szczegółowo

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia?

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Dr inż. Krzysztof Klimaszewski Warszawa, 10.09.2014 r. Projekt "O bioróżnorodności dla przyszłości - czyli jak uczyć, że sarna nie jest żoną jelenia" korzysta

Bardziej szczegółowo

Komunikat nr 1 IV OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA NAUKOWA

Komunikat nr 1 IV OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA NAUKOWA Komunikat nr 1 IV OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA NAUKOWA Różnorodność biologiczna od komórki do ekosystemu. Funkcjonowanie roślin i grzybów. Środowisko eksperyment edukacja BIAŁYSTOK, 3-4 września 2015 r. ORGANIZATORZY:

Bardziej szczegółowo

Uwaga!!! OBCY. Fot. 1. Kwitnące pędy nawłoci kanadyjskiej przygotowują się do wydania jak największej liczby nasion. ( Fot. L. Samosiej ).

Uwaga!!! OBCY. Fot. 1. Kwitnące pędy nawłoci kanadyjskiej przygotowują się do wydania jak największej liczby nasion. ( Fot. L. Samosiej ). Uwaga!!! OBCY Ludwik Samosiej, st. specjalista ds. ochrony przyrody w ZPKWŁ OT PKWŁ Wiosna to okres, w którym budzi się do życia cała przyroda. W naszym otoczeniu pojawiają się pierwsze rośliny wiosenne.

Bardziej szczegółowo

Rola narodowego banku nasion w ochronie zagrożonych gatunków roślin Pienińskiego Parku Narodowego

Rola narodowego banku nasion w ochronie zagrożonych gatunków roślin Pienińskiego Parku Narodowego Pieniny Przyroda i Człowiek 9: 79 85 (2006) Rola narodowego banku nasion w ochronie zagrożonych gatunków roślin Pienińskiego Parku Narodowego The role of a national seed bank in conservation of threatened

Bardziej szczegółowo

Instytut Ochrony Roślin - Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu. Tytuł zadania

Instytut Ochrony Roślin - Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu. Tytuł zadania - Instytut Ochrony Roślin - Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu Tytuł zadania Określenie dobrych praktyk przy wyborze metod ochrony naturalnych wrogów szkodników oraz określenie zależności występowania

Bardziej szczegółowo

1. Wstęp cel, zakres i założenia pracy

1. Wstęp cel, zakres i założenia pracy 9 1. Wstęp cel, zakres i założenia pracy Idea opracowania powstała w wyniku wieloletnich przemyśleń i doświadczeń dotyczących oceny środowiska przyrodniczego z wykorzystaniem szaty roślinnej jako swoistego

Bardziej szczegółowo

Michał Szczepanik Plan wynikowy ścieżka ekologiczna w gimnazjum

Michał Szczepanik Plan wynikowy ścieżka ekologiczna w gimnazjum Michał Szczepanik Plan wynikowy ścieżka ekologiczna w gimnazjum Lp. Treść Temat Ilość godzin Cel lekcji 1 Czy człowiek musi Znaczenie i ochrona wód 2 - uświadomienie zanieczyszczać wody? konieczności ochrony

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ochrona przyrody i krajobrazu Rok akademicki: 2013/2014 Kod: DIS-2-317-ST-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność:

Bardziej szczegółowo

ROLA BIORÓŻNORODNOŚCI W SIECI POKARMOWEJ autor: Magdalena Szewczyk

ROLA BIORÓŻNORODNOŚCI W SIECI POKARMOWEJ autor: Magdalena Szewczyk ROLA BIORÓŻNORODNOŚCI W SIECI POKARMOWEJ autor: Magdalena Szewczyk Cel zajęć: Cele operacyjne: Uczeń: potrafi stworzyć sieć troficzną i łańcuch pokarmowy, umie powiązać ze sobą różne elementy środowiska,znaleźć

Bardziej szczegółowo

Osy. Vespula. Biologia. Szkodliwość. Występowanie

Osy. Vespula. Biologia. Szkodliwość. Występowanie Osy Vespula Biologia Ciało robotnicy osy pospolitej osiąga długość od 11 do 20 mm. Jest podobna do osy dachowej, ale ma na nadustku dużą kanciastą czarną plamę zamiast trzech czarnych punktów. Osa pospolita

Bardziej szczegółowo

Podstawowy Ocena: dostateczny. Uczeń: potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy podaje przykłady dziedzin biologii

Podstawowy Ocena: dostateczny. Uczeń: potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy podaje przykłady dziedzin biologii Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I a i I b Gimnazjum w Mogilanach oparte na programie nauczania biologii Puls życia I Nowa Era z uwzględnieniem podstawy programowej Nauczyciel biologii: Barbara

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko...kl...

Imię i nazwisko...kl... Gimnazjum nr 4 im. Ojca Świętego Jana Pawła II we Wrocławiu SPRAWDZIAN GENETYKA GR. A Imię i nazwisko...kl.... 1. Nauka o regułach i mechanizmach dziedziczenia to: (0-1pkt) a) cytologia b) biochemia c)

Bardziej szczegółowo

Klasa 1 Dział programowy : Biologia- nauka o życiu

Klasa 1 Dział programowy : Biologia- nauka o życiu Klasa 1 Dział programowy : Biologia- nauka o życiu dopuszczającą (K) Wymagania podstawowe na ocenę: dostateczną (P) 1 Zapoznanie z programem nauczania Rozumie konieczność przestrzegania zasad BH na lekcjach

Bardziej szczegółowo

System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce

System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce Małgorzata Kędzierska Dept. Higieny Środowiska Główny Inspektorat Sanitarny Warszawa, 30.09.2008 r. Odpady medyczne - odpady powstające w związku

Bardziej szczegółowo

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie ul. Sosnowa 5, 43-190 Mikołów Centrum Edukacji Przyrodniczej i Ekologicznej Śląskiego Ogrodu Botanicznego w Mikołowie www.sibg.org.pl Nasi członkowie: Województwo śląskie

Bardziej szczegółowo

GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ

GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ Uprawa grochu siewnego w Polsce ma długą tradycję. Gatunek ten odgrywa główną rolę w grupie roślin strączkowych, jako roślina jadalna i pastewna. Dużą wartość odżywczą białka

Bardziej szczegółowo

POPULACJE LICZYDŁA GÓRSKIEGO STREPTOPUS AMPLEXIFOLIUS (L.) DC W KARKONOSZACH

POPULACJE LICZYDŁA GÓRSKIEGO STREPTOPUS AMPLEXIFOLIUS (L.) DC W KARKONOSZACH LETACHOWICZ B. 20004: Populacje liczydła górskiego Streptopus amplexifolius (L.) DC w Karkonoszach. In: ŠTURSA J., MAZURSKI K. R., PALUCKI A. & POTOCKA J. (eds.), Geoekologické problémy Krkonoš. Sborn.

Bardziej szczegółowo

Jak uchronić pola przed GMO

Jak uchronić pola przed GMO Jak uchronić pola przed GMO Przeczytaj ten apel, aby wiedzieć dlaczego to takie ważne. Badania naukowe o szkodliwości GMO spowodowały, że już 10 krajów Europy i wiele na świecie zakazało upraw takich roślin.

Bardziej szczegółowo

OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH

OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH DLA POTRZEB EKSPOZYCJI PRZYRODNICZYCH Iwona Piecuch Abstrakt Tworzenie modeli botanicznych dla potrzeb ekspozycji przyrodniczych znalazło już swe konkretne

Bardziej szczegółowo

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi Nr zad. KLUCZ ODPOWIEDZI konkurs biologiczny ETAP SZKOLNY Max punktów 1. 3 pkt. A. Wpływ niedoboru pierwiastków/ N, P, K na wzrost/ rozwój tytoniu w kulturze wodnej. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Bardziej szczegółowo

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na:

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na: Dz.U.07.162.1153 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 23 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi (Dz. U. z dnia 8 września 2007 r.) Na podstawie art. 7 ust.

Bardziej szczegółowo

VI TURNIEJ WIEDZY ZDROWOTNEJ I PROFILAKTYCZNEJ. środowisko a zdrowie ucznia TEST WIEDZY

VI TURNIEJ WIEDZY ZDROWOTNEJ I PROFILAKTYCZNEJ. środowisko a zdrowie ucznia TEST WIEDZY VI TURNIEJ WIEDZY ZDROWOTNEJ I PROFILAKTYCZNEJ środowisko a zdrowie ucznia TEST WIEDZY... nazwa lub numer szkoły Punktacja 1. Wymień trzy znane Ci organizacje zajmujące się ochroną środowiska: a... 3p.

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Ekologia i ochrona środowiska. Podstawowego Obowiązkowy. stacjonarne wykład 30 h, ćw. audytoryjne 15 h

KARTA PRZEDMIOTU. Ekologia i ochrona środowiska. Podstawowego Obowiązkowy. stacjonarne wykład 30 h, ćw. audytoryjne 15 h KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Ekologia i ochrona środowiska Nazwa przedmiotu (j. ang.): Kierunek studiów: Turystyka i rekreacja Specjalność/specjalizacja:

Bardziej szczegółowo

Zadrzewienia śródpolne enklawy bioróżnorodności

Zadrzewienia śródpolne enklawy bioróżnorodności Zadrzewienia śródpolne enklawy bioróżnorodności Jakub Józefczuk Bank Drzewek jest realizowany w ramach projektu: Partnerstwo dla drzew i klimatu społeczna odpowiedzialność biznesu w zakresie ochrony środowiska,

Bardziej szczegółowo

Zagrożone wyginięciem!!! Alicja Wernik Ic

Zagrożone wyginięciem!!! Alicja Wernik Ic Zagrożone wyginięciem!!! Alicja Wernik Ic Zwierzęta zagrożone wyginięciem!!! Na całym świecie jest zagrożonych ponad szesnaście tysięcy gatunków zwierząt!!! Być może niedługo ich zabraknie, a nasze wnuki

Bardziej szczegółowo

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich.

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich. Powstanie Parku Park Narodowy "Bory Tucholskie" jest jednym z najmłodszych parków narodowych w Polsce. Utworzono go 1 lipca 1996 roku. Ochroną objęto powierzchnię 4 798 ha lasów, jezior, łąk i torfowisk.

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Rozkład materiału z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Rozkład materiału z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu Temat lekcji i materiał nauczania Wymagania podstawowe (na

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka

Bardziej szczegółowo

DZIELNICOWY PROGRAM EDUKACJI EKOLOGICZNEJ WARSZAWA-TARGÓWEK AKCJA : TULIPAN TO NASZ ZNAK

DZIELNICOWY PROGRAM EDUKACJI EKOLOGICZNEJ WARSZAWA-TARGÓWEK AKCJA : TULIPAN TO NASZ ZNAK DZIELNICOWY PROGRAM EDUKACJI EKOLOGICZNEJ WARSZAWA-TARGÓWEK AKCJA : TULIPAN TO NASZ ZNAK październik 2008 Rośliny cebulowe kojarzą się głównie z wiosną, kiedy kwitną i zdobią ogrody oraz parki. Często

Bardziej szczegółowo

Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji

Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji Anna Nieróbca Zakład Agrometeorologii i Zastosowań Informatyki Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowy Instytut Badawczy Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji Bratoszewice

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANO W RAMACH KAMPANII

PRZYGOTOWANO W RAMACH KAMPANII PRZYGOTOWANO W RAMACH KAMPANII PROMUJĄCEJ SIEĆ NATURA 2000 POD HASŁEM NATURA SIĘ O(D)PŁACA. PROJEKT REALIZOWANY W RAMACH PROGRAMU OPERACYJNEGO INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO, FINANSOWANY ZE ŚRODKÓW EUROPEJSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Nazwa wariantu modułu (opcjonalnie): Ekologia i ekofizjologia 0310-CH-S1-043

Nazwa wariantu modułu (opcjonalnie): Ekologia i ekofizjologia 0310-CH-S1-043 Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: CHEMIA, pierwszy poziom Sylabus modułu: Moduł A związany ze specjalnością Kod modułu: 0310-CH-S1-025 Nazwa wariantu modułu (opcjonalnie):

Bardziej szczegółowo

ŁĄKA KWIETNA W PARKU KAZIMIERZOWSKIM W WARSZAWIE

ŁĄKA KWIETNA W PARKU KAZIMIERZOWSKIM W WARSZAWIE ŁĄKA KWIETNA W PARKU KAZIMIERZOWSKIM W WARSZAWIE INICJATYWA LOKALNA WSPÓŁFINANSOWNA PRZEZ M. ST. WARSZAWĘ FUNDACJA WSPIERANIA INICJATYW LOKALNYCH. KULTURY I SZTUKI "VIRId'OR" WARSZAWA, 27 MARCA 2015 R.

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 14 września 2012 r. Poz. 2836 UCHWAŁA NR XLVIII/975/12 RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia 12 września 2012 r. w sprawie utworzenia jednostki budżetowej o nazwie

Bardziej szczegółowo

Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne

Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne Kraków 27 stycznia 2010 r. Źródła prawa Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (2003); Ustawa o ochronie przyrody

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska Janina Kawałczewska 1. Wykorzystanie OZE jako przeciwdziałanie zmianom klimatu. OZE jak przeciwwaga dla surowców energetycznych (nieodnawialne źródła energii),

Bardziej szczegółowo

Tabela 1.Rzepak ozimy. Odmiany badane. Rok zbioru 2011 Rok wpisania Kod do Krajowego Rok kraju Lp.

Tabela 1.Rzepak ozimy. Odmiany badane. Rok zbioru 2011 Rok wpisania Kod do Krajowego Rok kraju Lp. Tabela 1.Rzepak ozimy. Odmiany badane. Rok zbioru 2011 Rok wpisania Kod do Krajowego Rok kraju Odmiana Rejestru włączeni Liczba Lp. pochodz Odmian w a do lat na e Polsce LZO LZO nia Adres jednostki zachowującej

Bardziej szczegółowo

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie:

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie: Nawóz dolistny: Basfoliar Kelp P-Max Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Grupa Rolnik jest wyłącznym dystrybutorem nawozu płynnego otrzymany z ekstraktu alg Ecklonia maxima z dodatkiem NPK (4++2). Basfoliar

Bardziej szczegółowo

Czynniki kształtujące wynik finansowy

Czynniki kształtujące wynik finansowy Izabela Krzysiak Zarządzanie semestr III WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I PRAWA im. Heleny Chodkowskiej w Warszawie Czynniki kształtujące wynik finansowy Czynniki kształtujące wynik finansowy Podejmując próbę

Bardziej szczegółowo

Inwazyjne gatunki obce to rośliny, zwierzęta, patogeny i inne organizmy, które

Inwazyjne gatunki obce to rośliny, zwierzęta, patogeny i inne organizmy, które Inwazyjne gatunki obce to rośliny, zwierzęta, patogeny i inne organizmy, które nie są rodzime dla ekosystemów i mogą powodować szkody w środowisku lub gospodarce, lub teŝ negatywnie oddziaływać na zdrowie

Bardziej szczegółowo

Modernizacja pracowni Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi ZADANIE 3 Nazwa i numer Działania

Modernizacja pracowni Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi ZADANIE 3 Nazwa i numer Działania MRPO.01.01.01.-12-087/09 Modernizacja infrastruktury dydaktycznej na kierunkach ścisłych i przyrodniczych UJ w ramach I stopnia kształcenia Modernizacja Pracowni Botanicznej ZADANIE 7 Zadania i jego numer

Bardziej szczegółowo

Ekologia. Ochrona środowiska

Ekologia. Ochrona środowiska Grupa a Ekologia. Ochrona środowiska................................................. Imię i nazwisko Poniższy test składa się z 18 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222.

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222. projekt ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody Grabowiec Na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA. z dnia 8 marca 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA. z dnia 8 marca 2010 r. DzU201045272 (R) Sposób postępowania przy szacowaniu szkód oraz wypłat odszkodowań za szkody w uprawach i płodach rolnych ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 8 marca 2010 r w sprawie sposobu postępowania

Bardziej szczegółowo

Wycena zmian w zarządzaniu lasami

Wycena zmian w zarządzaniu lasami Wycena zmian w zarządzaniu lasami Mikołaj Czajkowski miq@wne.uw.edu.pl Pozaprodukcyjne funkcje lasów Pozaprodukcyjne funkcje lasów: Różnorodność biologiczna Rekreacja Retencja wody Funkcje glebotwórcze

Bardziej szczegółowo

Sposób postępowania przy Dz.U.2010.45.272 wersja: 2010-04-08 ROZPORZĄDZENIE MINISTRAŚRODOWISKA 1) z dnia 8 marca 2010 r.

Sposób postępowania przy Dz.U.2010.45.272 wersja: 2010-04-08 ROZPORZĄDZENIE MINISTRAŚRODOWISKA 1) z dnia 8 marca 2010 r. Dz.U.2010.45.272 ROZPORZĄDZENIE MINISTRAŚRODOWISKA 1) z dnia 8 marca 2010 r. w sprawie sposobu postępowania przy szacowaniu szkód oraz wypłat odszkodowań za szkody w uprawach i płodach rolnych (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Rola i stan dzikiej entomofauny zapylającej, a chemiczna ochrona roślin

Rola i stan dzikiej entomofauny zapylającej, a chemiczna ochrona roślin Rola i stan dzikiej entomofauny zapylającej, a chemiczna ochrona roślin Zapylanie kwiatów roślin uprawnych jest jednym z najważniejszych, a jednocześnie najtańszym czynnikiem plonotwórczym. Proces ten

Bardziej szczegółowo

Warsztaty szkoleniowe dla nauczycieli i trenerów. Zbigniew Kaczkowski, Zuzanna Oleksińska

Warsztaty szkoleniowe dla nauczycieli i trenerów. Zbigniew Kaczkowski, Zuzanna Oleksińska Całkowity budżet projektu: 1 244 319 Koszt kwalifikowany: 1 011 069 Udział finansowy KE: 489 157 Udział finansowy NFOŚiGW: 451 612 Wkład własny beneficjentów: 303 550 (w tym udział finansowy WFOŚiGW: 1

Bardziej szczegółowo

OCENA ZESPOŁU ZAPYLACZY (HYMENOPTERA, APOIDEA) W UPRAWIE RZEPAKU OZIMEGO

OCENA ZESPOŁU ZAPYLACZY (HYMENOPTERA, APOIDEA) W UPRAWIE RZEPAKU OZIMEGO Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 51 (3) 2011 OCENA ZESPOŁU ZAPYLACZY (HYMENOPTERA, APOIDEA) W UPRAWIE RZEPAKU OZIMEGO WOJCIECH SĄDEJ, MARIUSZ NIETUPSKI Uniwersytet Warmińsko-Mazurski

Bardziej szczegółowo

młodzieńczy 2500 rozrodczy 1500 starości 500 a) Na podstawie informacji z tabeli wykonaj wykres

młodzieńczy 2500 rozrodczy 1500 starości 500 a) Na podstawie informacji z tabeli wykonaj wykres . Zadanie Zaznacz prawidłowe zakończenie zdania. Ekologia zajmuje się A. usuwaniem skutków szkodliwej działalności człowieka oraz zapobieganiem zanieczyszczeniu środowiska. B. badaniem wzajemnego wpływu

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ EKOLOGICZNYCH ZAJĘĆ EDUKACYJNYCH. Temat: BOGACTWO NADNARWIAŃSKICH PTAKÓW. Poziom: szkoła podstawowa, gimnazjum, szkoła ponadgimnazjalna

SCENARIUSZ EKOLOGICZNYCH ZAJĘĆ EDUKACYJNYCH. Temat: BOGACTWO NADNARWIAŃSKICH PTAKÓW. Poziom: szkoła podstawowa, gimnazjum, szkoła ponadgimnazjalna Projekt został współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Środki Przejściowe PL2005/017-488.01.01.01. Niniejszy dokument został opublikowany dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

PIC Polska rekomendacje weterynaryjne

PIC Polska rekomendacje weterynaryjne Choroby a Ekonomia Około 65% stad w Polsce jest zakażonych wirusem PRRS, a ponad 95% Mycoplasma hyopneumoniae (Mhp). Choroby układu oddechowego, zwłaszcza o charakterze przewlekłym, są dziś główną przyczyną

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ROLNOŚRODOWISKOWY 2007-2013

PROGRAM ROLNOŚRODOWISKOWY 2007-2013 PROGRAM ROLNOŚRODOWISKOWY 2007-2013 MARIUSZ TURBO DORADCA ROLNOŚRODOWISKOWY mturbo@miskant.pl Program rolnośrodowiskowy jest jednym z działań osi środowiskowej Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata

Bardziej szczegółowo