Pierwsze dwa lata LHC

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pierwsze dwa lata LHC"

Transkrypt

1 Pierwsze dwa lata LHC Barbara Wosiek Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego, Polskiej Akademii Nauk Radzikowskiego 152, Kraków B. Wosiek, Sem. W-wa 1

2 Plan Wstęp LHC 2010/2011 Eksperymenty LHC Model Standardowy Fizyka ciężkich kwarków Fizyka zderzeń ciężkich jonów Poszukiwania Higgs Supersymetria Egzotyka Podsumowanie i perspektywy tylko wybrane rezultaty W referacie wykorzystano materiały z referatów prezentowanych na konferencjach EPS-HEP (lipiec 2011) i Lepton-Photon (sierpień 2011) B. Wosiek, Sem. W-wa 2

3 Wstęp LHC Large Hadron Collider Wielki Zderzacz Hadronów najpotężniejszy akcelerator cząstek Główne cele fizyczne LHC Sprawdzenie Modelu Standardowego (SM) w nowym zakresie energii Wyjaśnienie mechanizmu łamania symetrii elektrosłabej (odkrycie cząstki Higgs a) Poszukiwanie Nowej Fizyki przy skali energii rzędu TeV Zidentyfikowanie cząstki (cząstek) Ciemnej Materii (DM) Precyzyjna fizyka ciężkich kwarków Fizyka zderzeń ciężkich jonów, badanie diagramu fazowego Chromodynamiki Kwantowej (QCD) B. Wosiek, Sem. W-wa 3

4 Akcelerator LHC CMS Lake of Geneva LHCb ALICE ATLAS Wielki Zderzacz Hadronów to dwa pierścienie nadprzewodzące, umieszczone w tunelu o obwodzie 27 km, około 100m pod ziemią w pobliżu Genewy B. Wosiek, Sem. W-wa 4

5 Pierwsze dwa lata działania LHC Uruchomienie w listopadzie 2009 r. Od marca 2010 aż do teraz: zderzenia pp przy energii s= 7 TeV (połowa nominalnej energii) proton E = 3.5 TeV CERN - LHC proton E = 3.5 TeV Fermilab - TeVatron proton E = 1 TeV antiproton E = 1 TeV Pod koniec 2010 r. zderzenia Pb+Pb przy energii s= 2.76 A TeV CERN - LHC BNL - RHIC lead E = 1.38 TeV/n lead E = 1.38 TeV/n gold E = 0.1 TeV/n gold E = 0.1 TeV/n B. Wosiek, Sem. W-wa 5

6 Działanie LHC w latach 2010/2011 Akcelerator pracował i nadal pracuje bardzo dobrze Początkowa świetlność ~10 27 cm -2 s -1 Maksymalna świetlność cm -2 s -1 Maksymalna L w jednym cyklu pb -1 Maksymalna liczba paczek 1319 Maksymalna śr. liczba zderzeń na przecięcie wiązek 16 Najdłuższy czas 1 cyklu 19.2 godz. Najkrótszy czas pomiędzy kolejnymi cyklami 2.4 godz. N przypadków (Δt)= Ldt przekrój czynny W ciągu 5 miesięcy w 2011 r. LHC dostarczył tyle świetlności ile Tevatron w ciągu 6 lat L(2011) > 100 L(2010) B. Wosiek, Sem. W-wa 6

7 Eksperymenty LHC ATLAS (ogólnego zastosowania) CMS (ogólnego zastosowania) LHCb (dedykowany fizyka ciężkich kwarków) ALICE(dedykowany fizyka ciężkich jonów) B. Wosiek, Sem. W-wa 7

8 Wyzwania dla eksperymentów 40 mln zderzeń proton-proton na sekundę Ciekawe przypadki są niezwykle rzadkie Zaawansowane metody selekcji przypadków (wielo-poziomowe systemy wyzwalania) CMS: pp event display Duże krotności produkowanych cząstek Setki milionów kanałów elektroniki Olbrzymie objętości danych i wymagania dla mocy obliczeń komputerowych (World LHC Computing Grid) ATLAS: Z µµ event with 20 primary vertices Pile-up : średnio 16 zderzeń pp na jedno przecięcie wiązek B. Wosiek, Sem. W-wa 8

9 Pile-up Problems: - większe przypadki -> CPU, dyski -pogorszenie zdolności rozdzielczej -krotność cząstek -MET -JES/JER - izolacja leptonów -rekonstrukcja wierzchołka bunch spacing N b β*[m] N p [ ] L max [ cm -2 s -1 ] <µ> R ns T ns T ns P ns P ns P ns B. Wosiek, Sem. W-wa 9

10 Działanie eksperymentów LHC ATLAS: procent działających kanałów elektroniki Efektywne działanie detektorów 99% działających kanałów elektroniki! Wydajność zbierania danych 95% Działanie detektorów dobrze opisywane przez symulacje MC Rozkład materii w detektorach śladowych Dobre zrozumienie rekonstruowanych obiektów fizycznych: elektrony, fotony, miony, dżety, dżety-b, neutrina (brakująca E T ) Działanie trygera optymalizowane do aktualnych warunków pracy LHC, efektywność selekcji przypadków dobrze zrozumiana CMS: Rozkład masy µµ dla różnych strumieni selekcji B. Wosiek, Sem. W-wa 10

11 Działanie eksperymentów LHC ATLAS pp s=7 TeV CMS pp s=7 TeV LHCb pp s=7 TeV L LHC Pb+Pb s=2.76 TeV/n Oct.3, 1fb -1 delivered to LHCb! B. Wosiek, Sem. W-wa 11

12 Model Standardowy (SM) Składniki materii Kwantowa teoria pola z cechowaniem Rozwinięty w latach 70 ubiegłego wieku Opisuje oddziaływania elektrosłabe i silne Bardzo dobrze zgodny z doświadczeniem Szereg sukcesów (odkrycie W, Z r, kwarku t r.) ALE Oddz. Silne g x 8 gluon QCD Nośniki sił Oddz. EM γ foton Oddz. Słabe W ± Z bozony W,Z EW (elektrosłabe) Model opisuje, ale nie tłumaczy: Masy cząstek, siły oddziaływań Dlaczego kwarki i leptony tworzą 3 rodziny Dlaczego Q p = Q e Brakujące elementy : Cząstka Higgsa źródło mas cząstek Ciemna materia Asymetria materia antymateria Brak unifikacji oddziaływań elektrosłabych i silnych Grawitacja całkowicie pominięta B. Wosiek, Sem. W-wa 12

13 Model Standardowy w LHC Pomiar parametrów Modelu Standardowego przy energii 7 TeV Weryfikacja i dostrajanie narzędzi analizy Generatory MC Programy rekonstrukcji Pomiar tła dla Nowej Fizyki dżety QCD tło od procesów elektrosłabych Wyniki: Procesy miękkie, z małym przekazem czteropędu (produkcja cząstek, korelacje wielocząstkowe) Produkcja dżetów, kwarków b i t, fotonów, J/Ψ, Υ Produkcja bozonów W, Z Produkcja stowarzyszona WW, ZZ, tt, B. Wosiek, Sem. W-wa 13

14 Produkcja dżetów Przypadek dwu-dżetowy o najwyższej masie M jj = 4.04 TeV P 1 T = 1850 GeV, η= 0.32 P 2 T = 1840 GeV, η=-0.53 Przypadek z 10 dżetami ΣE T = 2.5 TeV B. Wosiek, Sem. W-wa 14

15 Produkcja dżetów Eksperymentalne błędy systematyczne 10 20% 12 rzędów wielkości w mierzonym przekroju czynnym Wyniki obu eksperymentów zgodne z przewidywaniami teoretycznymi B. Wosiek, Sem. W-wa 15

16 Produkcja dwóch dżetów Dane i przewidywania zgodne w ramach porównywalnych niepewności 10-15% B. Wosiek, Sem. W-wa 16

17 Produkcja W, Z ATLAS W eν CMS Z µ + µ B. Wosiek, Sem. W-wa 17

18 Najcięższy składnik materii, m= 172 GeV Produkcja tt Dżety, dżety-b, leptony i neutrina (E Tmiss ) B. Wosiek, Sem. W-wa 18

19 Produkcja tt ATLAS 13 σ = 176 ± 5(stat.) ± (syst.) 7(lumi.)pb tt 10 ± CMS σ = 158 ± 18(stat. + syst.) ± 6(lumi.) pb tt Precyzja 9%!! Zgodność z rachunkami NNLO QCD σ t także zmierzony i zgodny z rachunkami NLO QCD B. Wosiek, Sem. W-wa 19

20 Weryfikacja Modelu Standardowego Zmierzone przekroje czynne przy energii LHC zgodne z przewidywaniami Modelu Standardowego B. Wosiek, Sem. W-wa 20

21 Odstępstwa od Modelu Standardowego? Tevatron: Asymetria przód-tył w produkcji tt A Tevatron fb N( y > = N( y > 0) N( y < 0) + N( y < 0) 0) y = y t y t QCD LO: A=0 QCD NLO: A=5-6% Pomiary CDF i D B. Wosiek, Sem. W-wa 21

22 Odstępstwa od Modelu Standardowego? LHC: Asymetria przód-tył w produkcji tt A LHC fb = N( y N( y > > 0) N( y 0) + N( y < < 0) 0) y = y t y t Bardzo dobra zgodność z Modelem Standardowym! B. Wosiek, Sem. W-wa 22

23 Fizyka ciężkich kwarków w LHC Domena LHCb (ale także ATLAS, CMS i ALICE) LHCb Łamanie parzystości CP w układach B Rzadkie rozpady B (Nowa Fizyka) Spektrometr do przodu 1.9 < η < 4.9 2% kąta bryłowego, ale detekcja 27% produkowanych ciężkich kwarków Rezultaty konkurencyjne do Tevatronu i fabryk B Kilka pomiarów world best B. Wosiek, Sem. W-wa 23

24 Oscylacje B s B. Wosiek, Sem. W-wa 24

25 Fizyka ciężkich kwarków w LHC Rozpad B s µµ Czuły na Nową Fizykę BR(B s μμ) SM = (3.2 ± 0.2) x 10-9 CDF ([arxiv: ] ) zmierzył: BR = ?? LHC: górne ograniczenie na BR pomiary LHCb + CMS BR < (95% C.L.) BR(B q ll) MSSM 2 6 mbm tan β M 2 l 4 A0 3.4 BR SM Miejsce na Nową Fizykę B. Wosiek, Sem. W-wa 25

26 Odstępstwa od SM w sektorze fizyki B? Rozpad B 0 K*ll BR(B 0 K*l + l - ) = (3.3 ± 1.0) x 10-6 Niewielkie odstępstwa od MS fabryki B i CDF l. przyp. 250 (Belle), 65 (BaBar), 164 (CDF) Pomiary LHCb l. przyp. 302 ± 20 Bardzo dobra zgodność z SM B. Wosiek, Sem. W-wa 26

27 Fizyka zderzeń ciężkich jonów w LHC LHC: Pb+Pb s=2.76 A TeV Wzrost energii o czynnik 14 w porównaniu do RHIC: Au+Au s=0.2 A TeV Badanie silnie oddziałującej materii przy ekstremalnych gęstościach energii Testowanie przewidywań Chromodynamiki Kwantowej Kreacja plazmy kwarkowo-gluonowej ALICE, ATLAS, CMS B. Wosiek, Sem. W-wa 27

28 Fizyka zderzeń ciężkich jonów w LHC Pierwsza obserwacja produkcji bozonów Z w AA Bozony Z słabo oddziałująca sonda, nieczuła na gęsty ośrodek B. Wosiek, Sem. W-wa 28

29 Fizyka zderzeń ciężkich jonów w LHC Produkcja dżetów Sondy silnie oddziałujące są czułe na gęstość ośrodka wymrażanie dżetów (jet quenching) asymetria energii dla przypadków dwu-dżetowych A J E E T1 T1 E + E T2 T B. Wosiek, Sem. W-wa 29

30 Polowanie na cząstkę Higgs a Znakomita zgodność Modelu Standardowego z doświadczeniem Brakujący element: Mechanizm łamania symetrii elektrosłabej nadający masę nośnikom sił Istnienie bozonu Higgs a Model Standardowy nie przewiduje jak ciężka powinna być cząstka Higgsa m H < ~1 TeV (unitarność) Potencjał Higgs a B. Wosiek, Sem. W-wa 30

31 Produkcja Higgs a(sm): TeV B. Wosiek, Sem. W-wa 31

32 Poszukiwania: ATLAS & CMS Trudność: σ procesy tła >> σ H Skomplikowane metody selekcji przypadków w celu redukcji tła B. Wosiek, Sem. W-wa 32

33 H ZZ 4l H ZZ(*) 2e2µ H ZZ(*) 4µ B. Wosiek, Sem. W-wa 33

34 H ZZ 4l Nie znaleziono znaczącego sygnału ponad tło Ograniczenie na σ H (95% C.L.) expected ograniczenie w przypadku hipotezy tylko tło (±1σ, ±2σ) można wykluczyć m H 200 GeV (σ observed < σ SM ) B. Wosiek, Sem. W-wa 34

35 H X (kombinacja wszystkich kanałów) Dla żadnego kanału nie znaleziono znaczącego sygnału ponad tło Ograniczenie na σ H (95% C.L.) Wykluczone m H [GeV] ATLAS: , , CMS: , , Tevatron (CDF+D0) : Brakuje miejsca na znalezienie Higgs a przewidywanego przez SM Ale dla małych mas widać observed > expected (na razie nieznaczący) B. Wosiek, Sem. W-wa 35

36 Supersymetria (SUSY) w LHC Symetria pomiędzy bozonami (spin całkowity nośniki sił) i fermionami (spin połówkowy cząstki materii) Rozwiązuje kilka głównych problemów Modelu Standardowego: problem hierarchii mas pozwala na unifikację oddziaływań elektrosłabych i silnych EM Słabe Duża masa kwarku t została przewidziana w ramach SUSY 20 lat temu! daje naturalnego kandydata na cząstkę Ciemnej Materii (najlżejsza cząstka SUSY, LSP) Silne B. Wosiek, Sem. W-wa 36

37 Supersymetria Przewiduje istnienie morza nowych cząstek: superpartnerów bozonów czyli cząstek o spinie połówkowym (gluino, wino,..) superpartnerów fermionów czyli cząstek o spinie całkowitym (skwarki, sleptony) Przewidywane masy nowych cząstek ok. 1 TeV! Cząstki MS Superpartnerzy Poszukiwania od kilkudziesięciu lat bezowocne, ale to LHC stwarza dogodne warunki do szukania supercząstek. Typowy rozpad to kaskada kończąca się LSP 0 (neutralino ) χ~1 Poszukiwania: dżety, leptony, fotony + brakująca E T Ewidencja: nadmiar przypadków Ważne zrozumienie wkładów od procesów SM B. Wosiek, Sem. W-wa 37

38 Poszukiwania skwarków/gluino Stany końcowe: dżety + brakująca energia poprzeczna Dane zgodne z tłem SM Wykluczenie aż do 1 TeV przy założeniu masa skwark =masa gluino B. Wosiek, Sem. W-wa 38

39 Supersymetryczny bozon Higgs a MSSM (Minimalny Supersymetryczny Standardowy Model) 5 cząstek: 2 neutralne CP + h,h; 1 neutralnc CP A, 2 naładowane H ± Przekrój czynny tanβ 2 σ SM tanβ: stosunek wartości próżniowych (pozycji min. potencjalu) dla dwóch dubletów Higgsa tanβ =1 sprzężenie jak w SM Dla dużych tanβ, prawdopodobieństwo rozpadu BR(A ττ) jest b. duże, 10-15% Nie znaleziono znaczącego sygnału ponad tło SM Wykluczenie hipotezy MSSM Higgs a w dużym zakresie tanβ i m A B. Wosiek, Sem. W-wa 39

40 Egzotyka w LHC Liczne modele wykraczające poza fizykę Modelu Standardowego Modele inspirowane Wielką Unifikacją Oddziaływań (GUT), model strun (dodatkowe wymiary-ed),. Przewidywania: nowe cząstki/obiekty o dużych masach ciężkie bozony pośredniczące-w, Z, wzbudzone kwarki-q*, lepto-kwarki, mikroskopowe czarne dziury, czwarta generacja kwarków t,b Jak na razie poszukiwania bezowocne dolne ograniczenia na masy np.: m W >2 TeV, m q* >3 TeV B. Wosiek, Sem. W-wa 40

41 ATLAS Podsumowanie poszukiwań B. Wosiek, Sem. W-wa 41

42 CMS Podsumowanie poszukiwań Tabela nie zawiera najnowszych rezultatów B. Wosiek, Sem. W-wa 42

43 Podsumowanie LHC pracuje znakomicie, lepiej niż oczekiwano Eksperymenty działają z pełną wydajnością Uzyskano imponującą ilość i jakość rezultatów fizycznych Olbrzymi potencjał LHC+eksperymenty+Grid Model Standardowy potwierdzony przez pomiary licznych procesów Ciągle brakuje cząstki Higgs a Obserwowany nadmiar przypadków ( 2 σ ponad tło) w obszarze mas GeV daje pewną nadzieję Intensywne badania w kanałach γγ, WW, ZZ, bb Brak ewidencji na Nową Fizykę, wykraczającą poza SM Silne ograniczenia na modele teoretyczne B. Wosiek, Sem. W-wa 43

44 Perspektywy 2030? LHeC: zderzacz electron( GeV) proton(7 TeV) HE-LHC: pp, 16.5 TeV/wiązkę ( , wstępne rozważania) B. Wosiek, Sem. W-wa 44

45 Czwarta generacja fermionów Najprostsze rozszerzenie Modelu Standardowego t, b pp b b twtw bwwbww pp tt bwbw M(b ) > 495 GeV M(t ) > 450 GeV B. Wosiek, Sem. W-wa 45

46 Higgs w modelu z 4-tą generacją Dane ATLAS i CMS wykluczają (95%CL) SM4G Higgs a z masą GeV B. Wosiek, Sem. W-wa 46

LHC i po co nam On. Piotr Traczyk CERN

LHC i po co nam On. Piotr Traczyk CERN LHC i po co nam On Piotr Traczyk CERN LHC: po co nam On Piotr Traczyk CERN Detektory przy LHC Planowane są 4(+2) eksperymenty na LHC ATLAS ALICE CMS LHCb 5 Program fizyczny LHC 6 Program fizyczny LHC

Bardziej szczegółowo

LHC: program fizyczny

LHC: program fizyczny LHC: program fizyczny Piotr Traczyk CERN Detektory przy LHC Planowane są 4(+2) eksperymenty na LHC ATLAS ALICE CMS LHCb 2 Program fizyczny LHC Model Standardowy i Cząstka Higgsa Poza Model Standardowy:

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 8 1 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 2.12. 2009 Współczesne eksperymenty-wprowadzenie Detektory Akceleratory Zderzacze LHC Mapa drogowa Tevatron-

Bardziej szczegółowo

Obserwacja Nowej Cząstki o Masie 125 GeV

Obserwacja Nowej Cząstki o Masie 125 GeV Obserwacja Nowej Cząstki o Masie 125 GeV Eksperyment CMS, CERN 4 lipca 2012 Streszczenie Na wspólnym seminarium w CERN i na konferencji ICHEP 2012 [1] odbywającej się w Melbourne, naukowcy pracujący przy

Bardziej szczegółowo

1. Wcześniejsze eksperymenty 2. Podstawowe pojęcia 3. Przypomnienie budowy detektora ATLAS 4. Rozpady bozonów W i Z 5. Tło 6. Detekcja sygnału 7.

1. Wcześniejsze eksperymenty 2. Podstawowe pojęcia 3. Przypomnienie budowy detektora ATLAS 4. Rozpady bozonów W i Z 5. Tło 6. Detekcja sygnału 7. Weronika Biela 1. Wcześniejsze eksperymenty 2. Podstawowe pojęcia 3. Przypomnienie budowy detektora ATLAS 4. Rozpady bozonów W i Z 5. Tło 6. Detekcja sygnału 7. Obliczenie przekroju czynnego 8. Porównanie

Bardziej szczegółowo

Cząstki i siły. Piotr Traczyk. IPJ Warszawa

Cząstki i siły. Piotr Traczyk. IPJ Warszawa Cząstki i siły tworzące nasz wszechświat Piotr Traczyk IPJ Warszawa Plan Wstęp Klasyfikacja cząstek elementarnych Model Standardowy 2 Wstęp 3 Jednostki, konwencje Prędkość światła c ~ 3 x 10 8 m/s Stała

Bardziej szczegółowo

Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS

Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS Artur Kalinowski Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski Warszawa, 7 grudnia 2012 DETEKTOR CMS DETEKTOR CMS Masa całkowita : 14

Bardziej szczegółowo

Jak działają detektory. Julia Hoffman

Jak działają detektory. Julia Hoffman Jak działają detektory Julia Hoffman wielki Hadronowy zderzacz Wiązka to pociąg ok. 2800 wagonów - paczek protonowych Każdy wagon wiezie ok.100 mln protonów Energia chemiczna: 80 kg TNT lub 16 kg czekolady

Bardziej szczegółowo

Bozon Higgsa prawda czy kolejny fakt prasowy?

Bozon Higgsa prawda czy kolejny fakt prasowy? Bozon Higgsa prawda czy kolejny fakt prasowy? Sławomir Stachniewicz, IF PK 1. Standardowy model cząstek elementarnych Model Standardowy to obecnie obowiązująca teoria cząstek elementarnych, które są składnikami

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011 Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 8 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011 Współczesne eksperymenty Wprowadzenie Akceleratory Zderzacze Detektory LHC Mapa drogowa Współczesne

Bardziej szczegółowo

Cząstki elementarne wprowadzenie. Krzysztof Turzyński Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski

Cząstki elementarne wprowadzenie. Krzysztof Turzyński Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski Cząstki elementarne wprowadzenie Krzysztof Turzyński Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski Historia badania struktury materii XVII w.: ruch gwiazd i planet, zasady dynamiki, teoria grawitacji, masa jako

Bardziej szczegółowo

Compact Muon Solenoid

Compact Muon Solenoid Compact Muon Solenoid (po co i jak) Piotr Traczyk CERN Compact ATLAS CMS 2 Muon Detektor CMS był projektowany pod kątem optymalnej detekcji mionów Miony stanowią stosunkowo czysty sygnał Pojawiają się

Bardziej szczegółowo

Czego oczekujemy od LHC? Piotr Traczyk. IPJ Warszawa

Czego oczekujemy od LHC? Piotr Traczyk. IPJ Warszawa Czego oczekujemy od LHC? Piotr Traczyk IPJ Warszawa Plan 1)Dwa słowa o LHC 2)Eksperymenty i program fizyczny 3)Kilka wybranych tematów - szczegółowo 2 LHC Large Hadron Collider UWAGA! Start jeszcze w tym

Bardziej szczegółowo

Fizyka cząstek 5: Co dalej? Brakujące wątki Perspektywy Astrocząstki

Fizyka cząstek 5: Co dalej? Brakujące wątki Perspektywy Astrocząstki Fizyka cząstek 5: Co dalej? Brakujące wątki Perspektywy Astrocząstki Brakujące ogniwo Przypomnienie: brakujący bozon Higgsa! Oczekiwania: nietrwały, sprzężenie najsilniejsze do najcięższych cząstek. Ważny

Bardziej szczegółowo

LEPTON TAU : jako taki, oraz zastosowania. w niskich i wysokich energiach. Zbigniew Wąs

LEPTON TAU : jako taki, oraz zastosowania. w niskich i wysokich energiach. Zbigniew Wąs LEPTON TAU : jako taki, oraz zastosowania w niskich i wysokich energiach Zbigniew Wąs Podziękowania: A. Kaczmarska, E. Richter-Wąs (Atlas); A. Bożek (Belle); T. Przedziński, P. Golonka (IT); R. Decker,

Bardziej szczegółowo

Wykład monograficzny 0 1

Wykład monograficzny 0 1 Fizyka zderzeń relatywistycznych ciężkich jonów Wykład 0: LHC okno na Mikroświat Wykład 1: AA: Motywacja, cele fizyczne, akceleratory, eksperymenty Wykład 2: Plazma kwarkowo-gluonowa Wykład 3: Geometria

Bardziej szczegółowo

Eksperyment CMS w oczekiwaniu na wiązki: plany poszukiwania Nowej Fizyki. Część 1

Eksperyment CMS w oczekiwaniu na wiązki: plany poszukiwania Nowej Fizyki. Część 1 Eksperyment CMS w oczekiwaniu na wiązki: plany poszukiwania Nowej Fizyki Część 1 Piotr Traczyk Warszawa, Plan Akcelerator LHC Detektor CMS Nowa fizyka w CMS organizacja pracy Wybrane analizy - szczegóły

Bardziej szczegółowo

Fizyka cząstek elementarnych i oddziaływań podstawowych

Fizyka cząstek elementarnych i oddziaływań podstawowych Fizyka cząstek elementarnych i oddziaływań podstawowych Wykład 1 Wstęp Jerzy Kraśkiewicz Krótka historia Odkrycie promieniotwórczości 1895 Roentgen odkrycie promieni X 1896 Becquerel promieniotwórczość

Bardziej szczegółowo

Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe

Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe Spotkanie 3 Porównanie modeli rozpraszania do pomiarów na Wielkim Zderzaczu Hadronów LHC i przyszłość fizyki cząstek Rafał Staszewski Maciej Trzebiński

Bardziej szczegółowo

Supersymetria. Elementy fizyki czastek elementarnych. Wykład XII

Supersymetria. Elementy fizyki czastek elementarnych. Wykład XII Supersymetria Wykład XII Problemy Modelu Standardowego Supersymetria Widmo czastek Przewidywania Obecne wyniki Przyszłe poszukiwania Mały Higgs Elementy fizyki czastek elementarnych Model Standardowy Przypomnienie

Bardziej szczegółowo

Bardzo rzadki rozpad został zaobserwowany przez CMS

Bardzo rzadki rozpad został zaobserwowany przez CMS Bardzo rzadki rozpad został zaobserwowany przez CMS Zespół badawczy CMS, CERN 19 lipca 2013 roku CMS zaobserwował ważny rzadki rozpad przewidziany przez Model Standardowy fizyki cząstek. Obserwacja rozpadu

Bardziej szczegółowo

Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW. Oddziaływania słabe 4.IV.2012

Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW. Oddziaływania słabe 4.IV.2012 Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 8sem.letni.2011-12 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW Oddziaływania słabe Cztery podstawowe siły Oddziaływanie grawitacyjne Działa między wszystkimi cząstkami, jest

Bardziej szczegółowo

Czym materia różni się od antymaterii - najnowsze wyniki z eksperymentu LHCb

Czym materia różni się od antymaterii - najnowsze wyniki z eksperymentu LHCb Czym materia różni się od antymaterii - najnowsze wyniki z eksperymentu LHCb M. Witek 730 members 15 countries 54 institutes CERN LHC Large Hadron Collider LHCb CMS Atlas Alice Plan Motywacja badań Detektor

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD

WYKŁAD Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 14 12.01.2010 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW Poza Modelem Standardowym Poza Modelem Standardowym dążenie do unifikacji Model Standardowy: symetria

Bardziej szczegółowo

r. akad. 2008/2009 V. Precyzyjne testy Modelu Standardowego w LEP, TeVatronie i LHC

r. akad. 2008/2009 V. Precyzyjne testy Modelu Standardowego w LEP, TeVatronie i LHC V. Precyzyjne testy Modelu Standardowego w LEP, TeVatronie i LHC 1 V.1 WYNIKI LEP 2 e + e - Z 0 Calkowity przekroj czynny 3 4 r. akad. 2008/2009 s Q N 3 4 s M s N Q I M 12 s ) M (s s s 2 f C 2 Z C f f

Bardziej szczegółowo

Bozon Higgsa & SUSY & DM

Bozon Higgsa & SUSY & DM Bozon Higgsa & SUSY & DM Niezmienniczość cechowania Bozon Higgsa Poszukiwanie bozonu Higgsa w LEP i LHC Supersymetria Ciemna materia Unifikacja elektrosłaba (slajd z wykładu 6) e + g w W + ν ν e µ µ +

Bardziej szczegółowo

Eksperyment ALICE i plazma kwarkowo-gluonowa

Eksperyment ALICE i plazma kwarkowo-gluonowa Eksperyment ALICE i plazma kwarkowo-gluonowa CERN i LHC Jezioro Genewskie Lotnisko w Genewie tunel LHC (długość 27 km, ok.100m pod powierzchnią ziemi) CERN/Meyrin Gdzie to jest? ok. 100m Tu!!! LHC w schematycznym

Bardziej szczegółowo

Marek Kowalski

Marek Kowalski Jak zbudować eksperyment ALICE? (A Large Ion Collider Experiment) Jeszcze raz diagram fazowy Interesuje nas ten obszar Trzeba rozpędzić dwa ciężkie jądra (Pb) i zderzyć je ze sobą Zderzenie powinno być

Bardziej szczegółowo

LHC klucz do Mikroświata

LHC klucz do Mikroświata LHC klucz do Mikroświata Barbara Wosiek Dzień Otwarty, IFJ PAN 26.09.2008 1 LHC Large Hadron Collider Wielki Zderzacz Hadronów Gigantyczny akcelerator cząstek w Europejskim Ośrodku Fizyki Cząstek CERN

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 8. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW. Oddziaływania słabe

WYKŁAD 8. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW. Oddziaływania słabe Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 8 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW Oddziaływania słabe Cztery podstawowe siłyprzypomnienie Oddziaływanie grawitacyjne Działa między wszystkimi cząstkami, jest

Bardziej szczegółowo

Marcin Kucharczyk Zakład XVII

Marcin Kucharczyk Zakład XVII Strumienie ciężkich kwarków przy energiach LHC: Model Standardowy i modele egzotyczne Marcin Kucharczyk Zakład XVII 27.06.2013 Plan Motywacja fizyczna Eksperyment LHCb Pomiar przekroju czynnego na produkcję

Bardziej szczegółowo

Oddziaływania słabe i elektrosłabe

Oddziaływania słabe i elektrosłabe Oddziaływania słabe i elektrosłabe IX ODDZIAŁYWANIA SŁABE Kiedy są widoczne. Jak bardzo są słabe. Teoria Fermiego Ciężkie bozony pośredniczące. Łamanie parzystości P. ODDZIAŁYWANIA ELEKTROSŁABE Słabe a

Bardziej szczegółowo

Fizyka cząstek elementarnych. Tadeusz Lesiak

Fizyka cząstek elementarnych. Tadeusz Lesiak Fizyka cząstek elementarnych Tadeusz Lesiak 1 WYKŁAD XII Fizyka spoza modelu standardowego T.Lesiak Fizyka cząstek elementarnych 2 Model Standardowy nie jest doskonały Problem 1: zbyt dużo parametrów co

Bardziej szczegółowo

Motywacja do dokładnego wyznaczania elementów macierzy Cabbibo-Kobayashi-Maskawy ( )

Motywacja do dokładnego wyznaczania elementów macierzy Cabbibo-Kobayashi-Maskawy ( ) Lucja Sławianowska 7 grudnia 2001 Motywacja do dokładnego wyznaczania elementów macierzy Cabbibo-Kobayashi-Maskawy ( ) macierz opisuje łamanie CP i niezachowanie zapachu w Modelu Standardowym jest to jedyne

Bardziej szczegółowo

Obserwacja kandydata na bozon Higgsa przez eksperymenty ATLAS i CMS

Obserwacja kandydata na bozon Higgsa przez eksperymenty ATLAS i CMS Obserwacja kandydata na bozon Higgsa przez eksperymenty ATLAS i CMS Artur Kalinowski Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski Warszawa, 18 października 2012 Lagranżjan MS spisany przez T.D. Gutierrez'a na

Bardziej szczegółowo

Fizyka cząstek elementarnych i oddziaływań podstawowych

Fizyka cząstek elementarnych i oddziaływań podstawowych Fizyka cząstek elementarnych i oziaływań postawowych Wykła 14 Poza moel stanarowy Jerzy Kraśkiewicz Oscylacje netrin W minimalnym MS netrina są bezmasowe. Obecnie wykryto, Ŝe netrina mają masę! Oscylacje

Bardziej szczegółowo

Podróż do początków Wszechświata: czyli czym zajmujemy się w laboratorium CERN

Podróż do początków Wszechświata: czyli czym zajmujemy się w laboratorium CERN Podróż do początków Wszechświata: czyli czym zajmujemy się w laboratorium CERN mgr inż. Małgorzata Janik - majanik@cern.ch mgr inż. Łukasz Graczykowski - lgraczyk@cern.ch Zakład Fizyki Jądrowej, Wydział

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 6. Oddziaływania kolorowe cd. Oddziaływania słabe. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników

WYKŁAD 6. Oddziaływania kolorowe cd. Oddziaływania słabe. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 6 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 11.XI.2009 Oddziaływania kolorowe cd. Oddziaływania słabe Cztery podstawowe oddziaływania Oddziaływanie grawitacyjne

Bardziej szczegółowo

Artur Kalinowski WYBRANE ASPEKTY POSZUKIWA BOZONU HIGGSA Z MODELU STANDARDOWEGO W ZDERZENIACH PROTON PROTON W EKSPERYMENCIE CMS PRZY LHC

Artur Kalinowski WYBRANE ASPEKTY POSZUKIWA BOZONU HIGGSA Z MODELU STANDARDOWEGO W ZDERZENIACH PROTON PROTON W EKSPERYMENCIE CMS PRZY LHC Artur Kalinowski WYBRANE ASPEKTY POSZUKIWA BOZONU HIGGSA Z MODELU STANDARDOWEGO W ZDERZENIACH PROTON PROTON W EKSPERYMENCIE CMS PRZY LHC WYBRANE ASPEKTY POSZUKIWA BOZONU HIGGSA Z MODELU STANDARDOWEGO W

Bardziej szczegółowo

Ostatnie uzupełnienia

Ostatnie uzupełnienia Ostatnie uzupełnienia 00 DONUT: oddziaływanie neutrina taonowego (nikt nie wątpił, ale ) Osiągnięta skala odległości: 100GeV 1am; ew. struktura kwarków i leptonów musi być mniejsza! Listy elementarnych

Bardziej szczegółowo

Cząstki elementarne. Składnikami materii są leptony, mezony i bariony. Leptony są niepodzielne. Mezony i bariony składają się z kwarków.

Cząstki elementarne. Składnikami materii są leptony, mezony i bariony. Leptony są niepodzielne. Mezony i bariony składają się z kwarków. Cząstki elementarne Składnikami materii są leptony, mezony i bariony. Leptony są niepodzielne. Mezony i bariony składają się z kwarków. Cząstki elementarne Leptony i kwarki są fermionami mają spin połówkowy

Bardziej szczegółowo

Sylwa czyli silva rerum na temat fizyki cz astek elementarnych

Sylwa czyli silva rerum na temat fizyki cz astek elementarnych Sylwa czyli silva rerum na temat fizyki cz astek elementarnych Barbara Badełek Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet Uppsalski Nauczyciele fizyki w CERN 20 26 maja 2007 B. Badełek (Warsaw and Uppsala) Silva

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Wrochna Narodowe Centrum Badań Jądrowych Z czego składa się Wszechświat?

Grzegorz Wrochna Narodowe Centrum Badań Jądrowych  Z czego składa się Wszechświat? Narodowe Centrum Badań Jądrowych www.ncbj.gov.pl Z czego składa się Wszechświat? 1 Budowa materii ~ cała otaczająca nas materia składa się z atomów pierwiastek chemiczny = = zbiór jednakowych atomów Znamy

Bardziej szczegółowo

Akceleratory Cząstek

Akceleratory Cząstek M. Trzebiński Akceleratory cząstek 1/30 Akceleratory Cząstek Maciej Trzebiński Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauki Praktyki studenckie na LHC IFJ PAN, 23 sierpnia 2016 Obserwacje w makroświecie

Bardziej szczegółowo

Czy cząstka Higgsa została odkryta?

Czy cząstka Higgsa została odkryta? Czy cząstka Higgsa została odkryta? Wielki Zderzacz Hadronów (ang. Large Hadron Collider LHC) jest bezprecedensowym przedsięwzięciem badawczym, jego skala jest ogromna i niespotykana dotychczas w historii

Bardziej szczegółowo

WSTĘP DO FIZYKI CZĄSTEK. Julia Hoffman (NCU)

WSTĘP DO FIZYKI CZĄSTEK. Julia Hoffman (NCU) WSTĘP DO FIZYKI CZĄSTEK Julia Hoffman (NCU) WSTĘP DO WSTĘPU W wykładzie zostały bardzo ogólnie przedstawione tylko niektóre zagadnienia z zakresu fizyki cząstek elementarnych. Sugestie, pytania, uwagi:

Bardziej szczegółowo

Jak znaleźć igłę w stogu siana

Jak znaleźć igłę w stogu siana Jak znaleźć igłę w stogu siana Rola obliczeń komputerowych w eksperymentach fizyki wysokich energii Krzysztof Korcyl na bazie wykładu Piotra Golonki CERN EN/ICE-SCD Użytkowanie i kopiowanie dozwolone na

Bardziej szczegółowo

I. Przedmiot i metodologia fizyki

I. Przedmiot i metodologia fizyki I. Przedmiot i metodologia fizyki Rodowód fizyki współczesnej Świat zjawisk fizycznych: wielkości fizyczne, rzędy wielkości, uniwersalność praw Oddziaływania fundamentalne i poszukiwanie Teorii Ostatecznej

Bardziej szczegółowo

B. Wosiek, NO1 1

B. Wosiek, NO1 1 2015-12-15 B. Wosiek, NO1 1 Badania fundamentalnych składników materii oraz oddziaływań zachodzących pomiędzy nimi Badania prowadzone są w ramach międzynarodowych eksperymentów wykorzystujących światowej

Bardziej szczegółowo

Do czego potrzebny nam Wielki Zderzacz Hadronów (Large Hadron Collider)?

Do czego potrzebny nam Wielki Zderzacz Hadronów (Large Hadron Collider)? Katarzyna Grebieszkow Wydział Fizyki Politechniki Warszawskiej Zakład Fizyki Jądrowej Pracownia Reakcji Ciężkich Jonów Do czego potrzebny nam Wielki Zderzacz Hadronów (Large Hadron Collider)? Wykład dla

Bardziej szczegółowo

Oddziaływania fundamentalne

Oddziaływania fundamentalne Oddziaływania fundamentalne Silne: krótkozasięgowe (10-15 m). Siła rośnie ze wzrostem odległości. Znaczna siła oddziaływania. Elektromagnetyczne: nieskończony zasięg, siła maleje z kwadratem odległości.

Bardziej szczegółowo

Boska cząstka odkryta?

Boska cząstka odkryta? FOTON 118, Jesień 2012 27 Boska cząstka odkryta? Krzysztof Fiałkowski Instytut Fizyki UJ 4 lipca 2012 roku w wielkiej sali seminaryjnej CERNu w Genewie odbyło się nadzwyczajne seminarium. Organizatorzy

Bardziej szczegółowo

czastki elementarne Czastki elementarne

czastki elementarne Czastki elementarne czastki elementarne "zwykła" materia, w warunkach które znamy na Ziemi, które panuja w ekstremalnych warunkach na Słońcu: protony, neutrony, elektrony. mówiliśmy również o neutrinach - czastki, które nie

Bardziej szczegółowo

Zakłady Naukowe Oddziału Fizyki i Astrofizyki Cząstek w Instytucie Fizyki Jądrowej

Zakłady Naukowe Oddziału Fizyki i Astrofizyki Cząstek w Instytucie Fizyki Jądrowej Zakłady Naukowe Oddziału Fizyki i Astrofizyki Cząstek w Instytucie Fizyki Jądrowej Oddziaływań Leptonów (NZ11) Struktury Hadronów (NZ12) Liniowego zderzacza (NZ13) Eksperymentu ATLAS (NZ14) Promieniowania

Bardziej szczegółowo

Detektory. Kalorymetry : Liczniki Czerenkowa Układy detektorów Przykłady wielkich współczesnych detektorów Wybrane eksperymenty ostatnich lat

Detektory. Kalorymetry : Liczniki Czerenkowa Układy detektorów Przykłady wielkich współczesnych detektorów Wybrane eksperymenty ostatnich lat Detektory Kalorymetry : rozwój kaskady kalorymetr elektromagnetyczny kalorymetr hadronowy budowa kalorymetru Liczniki Czerenkowa Układy detektorów Przykłady wielkich współczesnych detektorów Wybrane eksperymenty

Bardziej szczegółowo

JÜLICH ELECTRIC DIPOLE INVESTIGATIONS MEASUREMENT WITH STORAGE RING

JÜLICH ELECTRIC DIPOLE INVESTIGATIONS MEASUREMENT WITH STORAGE RING JÜLICH ELECTRIC DIPOLE INVESTIGATIONS MEASUREMENT WITH STORAGE RING testowe pomiary i demonstracja iż proponowana metoda pracuje są wykonywane na działającym akceleratorze COSY pierwszy pomiar z precyzją

Bardziej szczegółowo

Model Standardowy i model Higgsa. Sławomir Stachniewicz, IF PK

Model Standardowy i model Higgsa. Sławomir Stachniewicz, IF PK Model Standardowy i model Higgsa Sławomir Stachniewicz, IF PK 1. Wstęp. Model Standardowy to obecnie obowiązująca teoria cząstek elementarnych, które są składnikami materii. Model Higgsa to dodatek do

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział: BMiZ Kierunek: MiBM / KMiU Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk Przygotował: Adrian Norek Plan prezentacji 1. Wprowadzenie 2. Chłodzenie największego na świecie magnesu w CERN

Bardziej szczegółowo

Wstęp do Modelu Standardowego

Wstęp do Modelu Standardowego Wstęp do Modelu Standardowego Dynamika oddziaływań cząstek Elektrodynamika kwantowa (QED) Chromodynamika kwantowa (QCD) Oddziaływania słabe Tomasz Szumlak AGH-UST Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej

Bardziej szczegółowo

Wstęp do fizyki cząstek elementarnych

Wstęp do fizyki cząstek elementarnych Wstęp do fizyki cząstek elementarnych Ewa Rondio cząstki elementarne krótka historia pierwsze cząstki próby klasyfikacji troche o liczbach kwantowych kolor uwięzienie kwarków obecny stan wiedzy oddziaływania

Bardziej szczegółowo

Theory Polish (Poland)

Theory Polish (Poland) Q3-1 Wielki Zderzacz Hadronów (10 points) Przeczytaj Ogólne instrukcje znajdujące się w osobnej kopercie zanim zaczniesz rozwiązywać to zadanie. W tym zadaniu będą rozpatrywane zagadnienia fizyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Wszechświata. Piotr Traczyk. IPJ Warszawa

Wszechświata. Piotr Traczyk. IPJ Warszawa Ciemna Strona Wszechświata Piotr Traczyk IPJ Warszawa Plan 1)Ciemna strona Wszechświata 2)Z czego składa się ciemna materia 3)Poszukiwanie ciemnej materii 2 Ciemna Strona Wszechświata 3 Z czego składa

Bardziej szczegółowo

Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5

Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5 Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 17.III.2010 Oddziaływania: elektromagnetyczne i grawitacyjne elektromagnetyczne i silne (kolorowe) Biegnące stałe sprzężenia:

Bardziej szczegółowo

Plan. Motywacja fizyczna. Program badań. Akcelerator LHC. Detektor LHCb. Opis wybranych systemów

Plan. Motywacja fizyczna. Program badań. Akcelerator LHC. Detektor LHCb. Opis wybranych systemów Eksperyment LHCb Plan Motywacja fizyczna Program badań Akcelerator LHC Detektor LHCb Opis wybranych systemów Łamanie symetrii CP Parzystość CP jednoczesne wykonanie operacji sprzężenia ładunkowego C i

Bardziej szczegółowo

Pakiet ROOT. prosty generator Monte Carlo. Maciej Trzebiński. Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauki

Pakiet ROOT. prosty generator Monte Carlo. Maciej Trzebiński. Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauki M. Trzebiński ROOT generator MC 1/5 Pakiet ROOT prosty generator Monte Carlo Maciej Trzebiński Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauki Praktyki studenckie na LHC IFJ PAN, 23 sierpnia 2016 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Co dalej z fizyką cząstek czy LHC udzieli na to pytanie odpowiedzi? 1

Co dalej z fizyką cząstek czy LHC udzieli na to pytanie odpowiedzi? 1 Co dalej z fizyką cząstek czy LHC udzieli na to pytanie odpowiedzi? 1 Marek Zrałek Zakład Teorii Pola i Cząstek Elementarnych Ludzie od zawsze pragnęli zrozumieć z czego składa się wszystko to, co nas

Bardziej szczegółowo

Wstęp do Modelu Standardowego

Wstęp do Modelu Standardowego Paweł Malecki Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk Kraków PL Wstęp do Modelu Standardowego 1 Plan Rys historyczny Pierwsze cząstki Cząstki co jest elementarne? Oddziaływania Symetrie Mechanizm

Bardziej szczegółowo

Już wiemy. Wykład IV J. Gluza

Już wiemy. Wykład IV J. Gluza Już wiemy Oddziaływania: QED, QCD, słabe Ładunek kolor, potencjały w QED i QCD Stała struktury subtelnej zależy od odległości od ładunku: wielkie osiągnięcie fizyki oddziaływań elementarnych (tzw. running)

Bardziej szczegółowo

Zagraj w naukę! Spotkanie 5 Obecny stan wiedzy. Maciej Trzebiński. Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk

Zagraj w naukę! Spotkanie 5 Obecny stan wiedzy. Maciej Trzebiński. Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk Zagraj w naukę! Spotkanie 5 Obecny stan wiedzy Maciej Trzebiński Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk Zamiast wstępu Spotkanie 1 dyskusja n/t pomiaru zależności kąta rozpraszania od parametru

Bardziej szczegółowo

Model Standardowy budowy Wszechświata

Model Standardowy budowy Wszechświata Model Standardowy budowy Wszechświata 1) Jakie są podstawowe cegiełki, z których zbudowany jest Wszechświat? 2) Czy znamy prawa rządzące Wszechświatem? 3) W jaki sposób zdobywamy wiedzę o funkcjonowaniu

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD V Wszechświat cząstek elementarnych. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW. Hadrony i struny gluonowe. Model Standardowy AD 2010

WYKŁAD V Wszechświat cząstek elementarnych. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW. Hadrony i struny gluonowe. Model Standardowy AD 2010 Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 13 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW Hadrony i struny gluonowe Model Standardowy AD 2010 Poza Modelem Standardowym 19.V. 2010 Hadrony = stany związane kwarków Kwarki

Bardziej szczegółowo

Fizyka wysokich energii w erze LHC

Fizyka wysokich energii w erze LHC Konferencja FIZYKA WYSOKICH ENERGII W EDUKACJI SZKOLNEJ Puławy, 29.02 01.03.2008 Fizyka wysokich energii w erze LHC Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. A. Sołtana J. P. Nassalski Puławy,

Bardziej szczegółowo

Z czego i jak zbudowany jest Wszechświat? Jak powstał? Jak się zmienia?

Z czego i jak zbudowany jest Wszechświat? Jak powstał? Jak się zmienia? Z czego i jak zbudowany jest Wszechświat? Jak powstał? Jak się zmienia? Cząstki elementarne Kosmologia Wielkość i kształt Świata Ptolemeusz (~100 n.e. - ~165 n.e.) Mikołaj Kopernik (1473 1543) geocentryzm

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Fizyka wczoraj, dziś, jutro. Z naszych lekcji. Olimpiady, konkursy, zadania. Astronomia dla każdego

Spis treści. Fizyka wczoraj, dziś, jutro. Z naszych lekcji. Olimpiady, konkursy, zadania. Astronomia dla każdego Spis treści Fizyka wczoraj, dziś, jutro Archeologia XXI wieku 4 Sławomir Jędraszek Tajemnica Gwiazdy 19 Betlejemskiej okiem astronoma Piotr Gronkowski, Marcin Wesołowski Z naszych lekcji Dlaczego warto

Bardziej szczegółowo

2008/2009. Seweryn Kowalski IVp IF pok.424

2008/2009. Seweryn Kowalski IVp IF pok.424 2008/2009 seweryn.kowalski@us.edu.pl Seweryn Kowalski IVp IF pok.424 Plan wykładu Wstęp, podstawowe jednostki fizyki jądrowej, Własności jądra atomowego, Metody wyznaczania własności jądra atomowego, Wyznaczanie

Bardziej szczegółowo

Badanie właściwości przypadków produkcji dżet-przerwa w rapidity-dżet na Wielkim Zderzaczu Hadronów

Badanie właściwości przypadków produkcji dżet-przerwa w rapidity-dżet na Wielkim Zderzaczu Hadronów Badanie właściwości przypadków produkcji dżet-przerwa w rapidity-dżet na Wielkim Zderzaczu Hadronów Paula Świerska Promotor: dr Maciej Trzebiński Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki / 24 Plan

Bardziej szczegółowo

Model Standardowy budowy Wszechświata

Model Standardowy budowy Wszechświata Model Standardowy budowy Wszechświata 1) Jakie są podstawowe cegiełki, z których zbudowany jest Wszechświat? 2) Czy znamy prawa rządzące Wszechświatem? 3) W jaki sposób zdobywamy wiedzę o funkcjonowaniu

Bardziej szczegółowo

Relatywistyczne zderzenia ciężkich jonów jako narzędzie w badaniu diagramu fazowego silnie oddziałującej materii

Relatywistyczne zderzenia ciężkich jonów jako narzędzie w badaniu diagramu fazowego silnie oddziałującej materii Relatywistyczne zderzenia ciężkich jonów jako narzędzie w badaniu diagramu fazowego silnie oddziałującej materii Katarzyna Grebieszkow 5 lutego 2016 Streszczenie W dokumencie pokazane są podstawowe cele

Bardziej szczegółowo

Witamy w CERNie. Bolesław Pietrzyk LAPP Annecy (F) Wykład przygotowany przez polskich fizyków w CERNie.

Witamy w CERNie. Bolesław Pietrzyk LAPP Annecy (F) Wykład przygotowany przez polskich fizyków w CERNie. Witamy w CERNie Bolesław Pietrzyk LAPP Annecy (F) Wykład przygotowany przez polskich fizyków w CERNie bolek.pietrzyk@cern.ch 4 lipca 2012 Joe Incandela (CMS) Fabiola Gianotti (ATLAS) Première rencontre

Bardziej szczegółowo

Teoria Wielkiego Wybuchu FIZYKA 3 MICHAŁ MARZANTOWICZ

Teoria Wielkiego Wybuchu FIZYKA 3 MICHAŁ MARZANTOWICZ Teoria Wielkiego Wybuchu Epoki rozwoju Wszechświata Wczesny Wszechświat Epoka Plancka (10-43 s): jedno podstawowe oddziaływanie Wielka Unifikacja (10-36 s): oddzielenie siły grawitacji od reszty oddziaływań

Bardziej szczegółowo

Jak znaleźć igłę w stogu siana

Jak znaleźć igłę w stogu siana Jak znaleźć igłę w stogu siana Rola obliczeń komputerowych w eksperymentach fizyki wysokich energii Piotr Golonka CERN EN/ICE-SCD Plan Co jest igłą a co stogiem siana... między teorią a doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

Programowanie dla Wielkiego Zderzacza Hadronów

Programowanie dla Wielkiego Zderzacza Hadronów Programowanie dla Wielkiego Zderzacza Hadronów Wojciech Broniowski Instytut Fizyki Jądrowej PAN Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Universytet Pedagogiczny, 30.11.01 WB (IFJ PAN & UJK) Programowanie

Bardziej szczegółowo

Jak działają detektory. Julia Hoffman# Southern Methodist University# Instytut Problemów Jądrowych

Jak działają detektory. Julia Hoffman# Southern Methodist University# Instytut Problemów Jądrowych Jak działają detektory Julia Hoffman# Southern Methodist University# Instytut Problemów Jądrowych LHC# Wiązka to pociąg ok. 2800 paczek protonowych Każda paczka składa się. z ok. 100 mln protonów 160km/h

Bardziej szczegółowo

Elementy Fizyki Jądrowej. Wykład 5 cząstki elementarne i oddzialywania

Elementy Fizyki Jądrowej. Wykład 5 cząstki elementarne i oddzialywania Elementy Fizyki Jądrowej Wykład 5 cząstki elementarne i oddzialywania atom co jest elementarne? jądro nukleon 10-10 m 10-14 m 10-15 m elektron kwark brak struktury! elementarność... 1897 elektron (J.J.Thomson)

Bardziej szczegółowo

- Cząstka Higgsa - droga do teorii wszystkiego

- Cząstka Higgsa - droga do teorii wszystkiego - Cząstka Higgsa - droga do teorii wszystkiego Bohdan Grządkowski Uniwersytet Warszawski Wydział Fizyki Instytut Fizyki Teoretycznej 19 maja 2014 Uniwersytet Szczeciński Plan Model Standardowy oddziaływań

Bardziej szczegółowo

Elementy fizyki czastek elementarnych

Elementy fizyki czastek elementarnych Elementy fizyki czastek elementarnych dr hab. A.F.Żarnecki Zakład Czastek i Oddziaływań Fundamentalnych IFD Plan wykładu: Świat czastek elementarnych czastki, jednostki, kinematyka relatywistyczna Akceleratory

Bardziej szczegółowo

Poszukiwania mezonu B s w eksperymencie CMS

Poszukiwania mezonu B s w eksperymencie CMS Uniwersytet Warszawski Wydział Fizyki Piotr Kuszaj Nr albumu: 277903 Poszukiwania mezonu B s w eksperymencie CMS Praca licencjacka na kierunku Fizyka Praca wykonana pod kierunkiem dr. Marcina Koneckiego

Bardziej szczegółowo

Neutrina. Źródła neutrin: NATURALNE Wielki Wybuch gwiazdy atmosfera Ziemska skorupa Ziemska

Neutrina. Źródła neutrin: NATURALNE Wielki Wybuch gwiazdy atmosfera Ziemska skorupa Ziemska Neutrina X Źródła neutrin.. Zagadki neutrinowe. Neutrina słoneczne. Neutrina atmosferyczne. Eksperymenty neutrinowe. Interpretacja pomiarów. Oscylacje neutrin. 1 Neutrina Źródła neutrin: NATURALNE Wielki

Bardziej szczegółowo

Rafał Staszewski. Praktyki studenckie Laboratorium Fizyki Cząstek Elementarnych 7 lipca 2017, IFJ PAN

Rafał Staszewski. Praktyki studenckie Laboratorium Fizyki Cząstek Elementarnych 7 lipca 2017, IFJ PAN Rafał Staszewski Instytut Fizyki Jądrowej imienia Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk Praktyki studenckie Laboratorium Fizyki Cząstek Elementarnych 7 lipca 2017, IFJ PAN 1 / 6 Uwagi ogólne

Bardziej szczegółowo

Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 7 21.IV TEORIA Symetria i jej łamanie

Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 7 21.IV TEORIA Symetria i jej łamanie Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 7 21.IV.2009 TEORIA Symetria i jej łamanie CEL.. dotrzeć do tych uniwersalnych elementarnych praw przyrody, z których kosmos może być zbudowany przez czyste wnioskowanie.

Bardziej szczegółowo

Jak działają detektory. Julia Hoffman

Jak działają detektory. Julia Hoffman Jak działają detektory Julia Hoffman wielki Hadronowy zderzacz Wiązka to pociąg ok. 2800 wagonów - paczek protonowych Każdy wagon wiezie ok.100 mln protonów Energia chemiczna: 80 kg TNT lub 16 kg czekolady

Bardziej szczegółowo

Ciemna strona Wszechświata

Ciemna strona Wszechświata Ciemna strona Wszechświata prof. A.F.Żarnecki Zakład Czastek i Oddziaływań Fundamentalnych Instytut Fizyki Doświadczalnej, Wydział Fizyki U.W. Warszawa, 23 listopada 2010 A.F.Żarnecki Ciemna strona Wszechświata

Bardziej szczegółowo

Symetrie. D. Kiełczewska, wykład 5 1

Symetrie. D. Kiełczewska, wykład 5 1 Symetrie Symetrie a prawa zachowania Spin Parzystość Spin izotopowy Multiplety hadronowe Niezachowanie parzystości w oddz. słabych Sprzężenie ładunkowe C Symetria CP Zależność spinowa oddziaływań słabych

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie promieniowania jonizującego z materią

Oddziaływanie promieniowania jonizującego z materią Oddziaływanie promieniowania jonizującego z materią Plan Promieniowanie ( particle radiation ) Źródła (szybkich) elektronów Ciężkie cząstki naładowane Promieniowanie elektromagnetyczne (fotony) Neutrony

Bardziej szczegółowo

Elementy fizyki czastek elementarnych

Elementy fizyki czastek elementarnych Elementy fizyki czastek elementarnych dr hab. A.F.Żarnecki Zakład Czastek i Oddziaływań Fundamentalnych IFD Plan wykładu: Świat czastek elementarnych czastki, jednostki, kinematyka relatywistyczna Akceleratory

Bardziej szczegółowo

Eksperymenty fizyki wysokich energii ostatnich dwudziestu lat

Eksperymenty fizyki wysokich energii ostatnich dwudziestu lat PAN, Tom 48, Zeszyt 2, 2002 Eksperymenty fizyki wysokich energii ostatnich dwudziestu lat JAN KRÓLIKOWSKI Instytut Fizyki Doświadczalnej, Uniwersytet Warszawski, ul. Hoża 69, 00-681 Warszawa Otrzymano

Bardziej szczegółowo

Struktura protonu. Elementy fizyki czastek elementarnych. Wykład V. spin protonu struktura fotonu

Struktura protonu. Elementy fizyki czastek elementarnych. Wykład V. spin protonu struktura fotonu Struktura protonu Wykład V równania ewolucji QCD spin protonu struktura fotonu Elementy fizyki czastek elementarnych Funkcja struktury Różniczkowy przekrój czynny na NC DIS elektron proton: d 2 σ dx dq

Bardziej szczegółowo

Łamanie symetrii względem odwrócenia czasu cz. I

Łamanie symetrii względem odwrócenia czasu cz. I FOTON 126, Jesień 214 9 Łamanie symetrii względem odwrócenia czasu cz. I Oscylacje mezonów dziwnych Paweł Moskal Instytut Fizyki UJ Symetria względem odwrócenia w czasie Czasu raczej cofnąć się nie da.

Bardziej szczegółowo

Nowa fizyka a oscylacja neutrin. Pałac Młodzieży Katowice 29 listopad 2006

Nowa fizyka a oscylacja neutrin. Pałac Młodzieży Katowice 29 listopad 2006 Nowa fizyka a oscylacja neutrin Pałac Młodzieży Katowice 29 listopad 2006 Nowa fizyka a oscylacja neutrin Ostatnie lata przyniosły wielkie zmiany w fizyce neutrin. Wiele różnych eksperymentów pokazało,

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie kosmiczne składa się głównie z protonów, z niewielką. domieszką cięższych jąder. Przechodząc przez atmosferę cząstki

Promieniowanie kosmiczne składa się głównie z protonów, z niewielką. domieszką cięższych jąder. Przechodząc przez atmosferę cząstki Odkrycie hiperjąder Hiperjądra to struktury jądrowe w skład których, poza protonami I neutronami, wchodzą hiperony. Odkrycie hiperjąder miało miejsce w 1952 roku, 60 lat temu, w Warszawie. Wówczas nie

Bardziej szczegółowo