Pierwsze dwa lata LHC

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pierwsze dwa lata LHC"

Transkrypt

1 Pierwsze dwa lata LHC Barbara Wosiek Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego, Polskiej Akademii Nauk Radzikowskiego 152, Kraków B. Wosiek, Sem. W-wa 1

2 Plan Wstęp LHC 2010/2011 Eksperymenty LHC Model Standardowy Fizyka ciężkich kwarków Fizyka zderzeń ciężkich jonów Poszukiwania Higgs Supersymetria Egzotyka Podsumowanie i perspektywy tylko wybrane rezultaty W referacie wykorzystano materiały z referatów prezentowanych na konferencjach EPS-HEP (lipiec 2011) i Lepton-Photon (sierpień 2011) B. Wosiek, Sem. W-wa 2

3 Wstęp LHC Large Hadron Collider Wielki Zderzacz Hadronów najpotężniejszy akcelerator cząstek Główne cele fizyczne LHC Sprawdzenie Modelu Standardowego (SM) w nowym zakresie energii Wyjaśnienie mechanizmu łamania symetrii elektrosłabej (odkrycie cząstki Higgs a) Poszukiwanie Nowej Fizyki przy skali energii rzędu TeV Zidentyfikowanie cząstki (cząstek) Ciemnej Materii (DM) Precyzyjna fizyka ciężkich kwarków Fizyka zderzeń ciężkich jonów, badanie diagramu fazowego Chromodynamiki Kwantowej (QCD) B. Wosiek, Sem. W-wa 3

4 Akcelerator LHC CMS Lake of Geneva LHCb ALICE ATLAS Wielki Zderzacz Hadronów to dwa pierścienie nadprzewodzące, umieszczone w tunelu o obwodzie 27 km, około 100m pod ziemią w pobliżu Genewy B. Wosiek, Sem. W-wa 4

5 Pierwsze dwa lata działania LHC Uruchomienie w listopadzie 2009 r. Od marca 2010 aż do teraz: zderzenia pp przy energii s= 7 TeV (połowa nominalnej energii) proton E = 3.5 TeV CERN - LHC proton E = 3.5 TeV Fermilab - TeVatron proton E = 1 TeV antiproton E = 1 TeV Pod koniec 2010 r. zderzenia Pb+Pb przy energii s= 2.76 A TeV CERN - LHC BNL - RHIC lead E = 1.38 TeV/n lead E = 1.38 TeV/n gold E = 0.1 TeV/n gold E = 0.1 TeV/n B. Wosiek, Sem. W-wa 5

6 Działanie LHC w latach 2010/2011 Akcelerator pracował i nadal pracuje bardzo dobrze Początkowa świetlność ~10 27 cm -2 s -1 Maksymalna świetlność cm -2 s -1 Maksymalna L w jednym cyklu pb -1 Maksymalna liczba paczek 1319 Maksymalna śr. liczba zderzeń na przecięcie wiązek 16 Najdłuższy czas 1 cyklu 19.2 godz. Najkrótszy czas pomiędzy kolejnymi cyklami 2.4 godz. N przypadków (Δt)= Ldt przekrój czynny W ciągu 5 miesięcy w 2011 r. LHC dostarczył tyle świetlności ile Tevatron w ciągu 6 lat L(2011) > 100 L(2010) B. Wosiek, Sem. W-wa 6

7 Eksperymenty LHC ATLAS (ogólnego zastosowania) CMS (ogólnego zastosowania) LHCb (dedykowany fizyka ciężkich kwarków) ALICE(dedykowany fizyka ciężkich jonów) B. Wosiek, Sem. W-wa 7

8 Wyzwania dla eksperymentów 40 mln zderzeń proton-proton na sekundę Ciekawe przypadki są niezwykle rzadkie Zaawansowane metody selekcji przypadków (wielo-poziomowe systemy wyzwalania) CMS: pp event display Duże krotności produkowanych cząstek Setki milionów kanałów elektroniki Olbrzymie objętości danych i wymagania dla mocy obliczeń komputerowych (World LHC Computing Grid) ATLAS: Z µµ event with 20 primary vertices Pile-up : średnio 16 zderzeń pp na jedno przecięcie wiązek B. Wosiek, Sem. W-wa 8

9 Pile-up Problems: - większe przypadki -> CPU, dyski -pogorszenie zdolności rozdzielczej -krotność cząstek -MET -JES/JER - izolacja leptonów -rekonstrukcja wierzchołka bunch spacing N b β*[m] N p [ ] L max [ cm -2 s -1 ] <µ> R ns T ns T ns P ns P ns P ns B. Wosiek, Sem. W-wa 9

10 Działanie eksperymentów LHC ATLAS: procent działających kanałów elektroniki Efektywne działanie detektorów 99% działających kanałów elektroniki! Wydajność zbierania danych 95% Działanie detektorów dobrze opisywane przez symulacje MC Rozkład materii w detektorach śladowych Dobre zrozumienie rekonstruowanych obiektów fizycznych: elektrony, fotony, miony, dżety, dżety-b, neutrina (brakująca E T ) Działanie trygera optymalizowane do aktualnych warunków pracy LHC, efektywność selekcji przypadków dobrze zrozumiana CMS: Rozkład masy µµ dla różnych strumieni selekcji B. Wosiek, Sem. W-wa 10

11 Działanie eksperymentów LHC ATLAS pp s=7 TeV CMS pp s=7 TeV LHCb pp s=7 TeV L LHC Pb+Pb s=2.76 TeV/n Oct.3, 1fb -1 delivered to LHCb! B. Wosiek, Sem. W-wa 11

12 Model Standardowy (SM) Składniki materii Kwantowa teoria pola z cechowaniem Rozwinięty w latach 70 ubiegłego wieku Opisuje oddziaływania elektrosłabe i silne Bardzo dobrze zgodny z doświadczeniem Szereg sukcesów (odkrycie W, Z r, kwarku t r.) ALE Oddz. Silne g x 8 gluon QCD Nośniki sił Oddz. EM γ foton Oddz. Słabe W ± Z bozony W,Z EW (elektrosłabe) Model opisuje, ale nie tłumaczy: Masy cząstek, siły oddziaływań Dlaczego kwarki i leptony tworzą 3 rodziny Dlaczego Q p = Q e Brakujące elementy : Cząstka Higgsa źródło mas cząstek Ciemna materia Asymetria materia antymateria Brak unifikacji oddziaływań elektrosłabych i silnych Grawitacja całkowicie pominięta B. Wosiek, Sem. W-wa 12

13 Model Standardowy w LHC Pomiar parametrów Modelu Standardowego przy energii 7 TeV Weryfikacja i dostrajanie narzędzi analizy Generatory MC Programy rekonstrukcji Pomiar tła dla Nowej Fizyki dżety QCD tło od procesów elektrosłabych Wyniki: Procesy miękkie, z małym przekazem czteropędu (produkcja cząstek, korelacje wielocząstkowe) Produkcja dżetów, kwarków b i t, fotonów, J/Ψ, Υ Produkcja bozonów W, Z Produkcja stowarzyszona WW, ZZ, tt, B. Wosiek, Sem. W-wa 13

14 Produkcja dżetów Przypadek dwu-dżetowy o najwyższej masie M jj = 4.04 TeV P 1 T = 1850 GeV, η= 0.32 P 2 T = 1840 GeV, η=-0.53 Przypadek z 10 dżetami ΣE T = 2.5 TeV B. Wosiek, Sem. W-wa 14

15 Produkcja dżetów Eksperymentalne błędy systematyczne 10 20% 12 rzędów wielkości w mierzonym przekroju czynnym Wyniki obu eksperymentów zgodne z przewidywaniami teoretycznymi B. Wosiek, Sem. W-wa 15

16 Produkcja dwóch dżetów Dane i przewidywania zgodne w ramach porównywalnych niepewności 10-15% B. Wosiek, Sem. W-wa 16

17 Produkcja W, Z ATLAS W eν CMS Z µ + µ B. Wosiek, Sem. W-wa 17

18 Najcięższy składnik materii, m= 172 GeV Produkcja tt Dżety, dżety-b, leptony i neutrina (E Tmiss ) B. Wosiek, Sem. W-wa 18

19 Produkcja tt ATLAS 13 σ = 176 ± 5(stat.) ± (syst.) 7(lumi.)pb tt 10 ± CMS σ = 158 ± 18(stat. + syst.) ± 6(lumi.) pb tt Precyzja 9%!! Zgodność z rachunkami NNLO QCD σ t także zmierzony i zgodny z rachunkami NLO QCD B. Wosiek, Sem. W-wa 19

20 Weryfikacja Modelu Standardowego Zmierzone przekroje czynne przy energii LHC zgodne z przewidywaniami Modelu Standardowego B. Wosiek, Sem. W-wa 20

21 Odstępstwa od Modelu Standardowego? Tevatron: Asymetria przód-tył w produkcji tt A Tevatron fb N( y > = N( y > 0) N( y < 0) + N( y < 0) 0) y = y t y t QCD LO: A=0 QCD NLO: A=5-6% Pomiary CDF i D B. Wosiek, Sem. W-wa 21

22 Odstępstwa od Modelu Standardowego? LHC: Asymetria przód-tył w produkcji tt A LHC fb = N( y N( y > > 0) N( y 0) + N( y < < 0) 0) y = y t y t Bardzo dobra zgodność z Modelem Standardowym! B. Wosiek, Sem. W-wa 22

23 Fizyka ciężkich kwarków w LHC Domena LHCb (ale także ATLAS, CMS i ALICE) LHCb Łamanie parzystości CP w układach B Rzadkie rozpady B (Nowa Fizyka) Spektrometr do przodu 1.9 < η < 4.9 2% kąta bryłowego, ale detekcja 27% produkowanych ciężkich kwarków Rezultaty konkurencyjne do Tevatronu i fabryk B Kilka pomiarów world best B. Wosiek, Sem. W-wa 23

24 Oscylacje B s B. Wosiek, Sem. W-wa 24

25 Fizyka ciężkich kwarków w LHC Rozpad B s µµ Czuły na Nową Fizykę BR(B s μμ) SM = (3.2 ± 0.2) x 10-9 CDF ([arxiv: ] ) zmierzył: BR = ?? LHC: górne ograniczenie na BR pomiary LHCb + CMS BR < (95% C.L.) BR(B q ll) MSSM 2 6 mbm tan β M 2 l 4 A0 3.4 BR SM Miejsce na Nową Fizykę B. Wosiek, Sem. W-wa 25

26 Odstępstwa od SM w sektorze fizyki B? Rozpad B 0 K*ll BR(B 0 K*l + l - ) = (3.3 ± 1.0) x 10-6 Niewielkie odstępstwa od MS fabryki B i CDF l. przyp. 250 (Belle), 65 (BaBar), 164 (CDF) Pomiary LHCb l. przyp. 302 ± 20 Bardzo dobra zgodność z SM B. Wosiek, Sem. W-wa 26

27 Fizyka zderzeń ciężkich jonów w LHC LHC: Pb+Pb s=2.76 A TeV Wzrost energii o czynnik 14 w porównaniu do RHIC: Au+Au s=0.2 A TeV Badanie silnie oddziałującej materii przy ekstremalnych gęstościach energii Testowanie przewidywań Chromodynamiki Kwantowej Kreacja plazmy kwarkowo-gluonowej ALICE, ATLAS, CMS B. Wosiek, Sem. W-wa 27

28 Fizyka zderzeń ciężkich jonów w LHC Pierwsza obserwacja produkcji bozonów Z w AA Bozony Z słabo oddziałująca sonda, nieczuła na gęsty ośrodek B. Wosiek, Sem. W-wa 28

29 Fizyka zderzeń ciężkich jonów w LHC Produkcja dżetów Sondy silnie oddziałujące są czułe na gęstość ośrodka wymrażanie dżetów (jet quenching) asymetria energii dla przypadków dwu-dżetowych A J E E T1 T1 E + E T2 T B. Wosiek, Sem. W-wa 29

30 Polowanie na cząstkę Higgs a Znakomita zgodność Modelu Standardowego z doświadczeniem Brakujący element: Mechanizm łamania symetrii elektrosłabej nadający masę nośnikom sił Istnienie bozonu Higgs a Model Standardowy nie przewiduje jak ciężka powinna być cząstka Higgsa m H < ~1 TeV (unitarność) Potencjał Higgs a B. Wosiek, Sem. W-wa 30

31 Produkcja Higgs a(sm): TeV B. Wosiek, Sem. W-wa 31

32 Poszukiwania: ATLAS & CMS Trudność: σ procesy tła >> σ H Skomplikowane metody selekcji przypadków w celu redukcji tła B. Wosiek, Sem. W-wa 32

33 H ZZ 4l H ZZ(*) 2e2µ H ZZ(*) 4µ B. Wosiek, Sem. W-wa 33

34 H ZZ 4l Nie znaleziono znaczącego sygnału ponad tło Ograniczenie na σ H (95% C.L.) expected ograniczenie w przypadku hipotezy tylko tło (±1σ, ±2σ) można wykluczyć m H 200 GeV (σ observed < σ SM ) B. Wosiek, Sem. W-wa 34

35 H X (kombinacja wszystkich kanałów) Dla żadnego kanału nie znaleziono znaczącego sygnału ponad tło Ograniczenie na σ H (95% C.L.) Wykluczone m H [GeV] ATLAS: , , CMS: , , Tevatron (CDF+D0) : Brakuje miejsca na znalezienie Higgs a przewidywanego przez SM Ale dla małych mas widać observed > expected (na razie nieznaczący) B. Wosiek, Sem. W-wa 35

36 Supersymetria (SUSY) w LHC Symetria pomiędzy bozonami (spin całkowity nośniki sił) i fermionami (spin połówkowy cząstki materii) Rozwiązuje kilka głównych problemów Modelu Standardowego: problem hierarchii mas pozwala na unifikację oddziaływań elektrosłabych i silnych EM Słabe Duża masa kwarku t została przewidziana w ramach SUSY 20 lat temu! daje naturalnego kandydata na cząstkę Ciemnej Materii (najlżejsza cząstka SUSY, LSP) Silne B. Wosiek, Sem. W-wa 36

37 Supersymetria Przewiduje istnienie morza nowych cząstek: superpartnerów bozonów czyli cząstek o spinie połówkowym (gluino, wino,..) superpartnerów fermionów czyli cząstek o spinie całkowitym (skwarki, sleptony) Przewidywane masy nowych cząstek ok. 1 TeV! Cząstki MS Superpartnerzy Poszukiwania od kilkudziesięciu lat bezowocne, ale to LHC stwarza dogodne warunki do szukania supercząstek. Typowy rozpad to kaskada kończąca się LSP 0 (neutralino ) χ~1 Poszukiwania: dżety, leptony, fotony + brakująca E T Ewidencja: nadmiar przypadków Ważne zrozumienie wkładów od procesów SM B. Wosiek, Sem. W-wa 37

38 Poszukiwania skwarków/gluino Stany końcowe: dżety + brakująca energia poprzeczna Dane zgodne z tłem SM Wykluczenie aż do 1 TeV przy założeniu masa skwark =masa gluino B. Wosiek, Sem. W-wa 38

39 Supersymetryczny bozon Higgs a MSSM (Minimalny Supersymetryczny Standardowy Model) 5 cząstek: 2 neutralne CP + h,h; 1 neutralnc CP A, 2 naładowane H ± Przekrój czynny tanβ 2 σ SM tanβ: stosunek wartości próżniowych (pozycji min. potencjalu) dla dwóch dubletów Higgsa tanβ =1 sprzężenie jak w SM Dla dużych tanβ, prawdopodobieństwo rozpadu BR(A ττ) jest b. duże, 10-15% Nie znaleziono znaczącego sygnału ponad tło SM Wykluczenie hipotezy MSSM Higgs a w dużym zakresie tanβ i m A B. Wosiek, Sem. W-wa 39

40 Egzotyka w LHC Liczne modele wykraczające poza fizykę Modelu Standardowego Modele inspirowane Wielką Unifikacją Oddziaływań (GUT), model strun (dodatkowe wymiary-ed),. Przewidywania: nowe cząstki/obiekty o dużych masach ciężkie bozony pośredniczące-w, Z, wzbudzone kwarki-q*, lepto-kwarki, mikroskopowe czarne dziury, czwarta generacja kwarków t,b Jak na razie poszukiwania bezowocne dolne ograniczenia na masy np.: m W >2 TeV, m q* >3 TeV B. Wosiek, Sem. W-wa 40

41 ATLAS Podsumowanie poszukiwań B. Wosiek, Sem. W-wa 41

42 CMS Podsumowanie poszukiwań Tabela nie zawiera najnowszych rezultatów B. Wosiek, Sem. W-wa 42

43 Podsumowanie LHC pracuje znakomicie, lepiej niż oczekiwano Eksperymenty działają z pełną wydajnością Uzyskano imponującą ilość i jakość rezultatów fizycznych Olbrzymi potencjał LHC+eksperymenty+Grid Model Standardowy potwierdzony przez pomiary licznych procesów Ciągle brakuje cząstki Higgs a Obserwowany nadmiar przypadków ( 2 σ ponad tło) w obszarze mas GeV daje pewną nadzieję Intensywne badania w kanałach γγ, WW, ZZ, bb Brak ewidencji na Nową Fizykę, wykraczającą poza SM Silne ograniczenia na modele teoretyczne B. Wosiek, Sem. W-wa 43

44 Perspektywy 2030? LHeC: zderzacz electron( GeV) proton(7 TeV) HE-LHC: pp, 16.5 TeV/wiązkę ( , wstępne rozważania) B. Wosiek, Sem. W-wa 44

45 Czwarta generacja fermionów Najprostsze rozszerzenie Modelu Standardowego t, b pp b b twtw bwwbww pp tt bwbw M(b ) > 495 GeV M(t ) > 450 GeV B. Wosiek, Sem. W-wa 45

46 Higgs w modelu z 4-tą generacją Dane ATLAS i CMS wykluczają (95%CL) SM4G Higgs a z masą GeV B. Wosiek, Sem. W-wa 46

Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS

Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS Artur Kalinowski Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski Warszawa, 7 grudnia 2012 DETEKTOR CMS DETEKTOR CMS Masa całkowita : 14

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011 Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 8 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011 Współczesne eksperymenty Wprowadzenie Akceleratory Zderzacze Detektory LHC Mapa drogowa Współczesne

Bardziej szczegółowo

LEPTON TAU : jako taki, oraz zastosowania. w niskich i wysokich energiach. Zbigniew Wąs

LEPTON TAU : jako taki, oraz zastosowania. w niskich i wysokich energiach. Zbigniew Wąs LEPTON TAU : jako taki, oraz zastosowania w niskich i wysokich energiach Zbigniew Wąs Podziękowania: A. Kaczmarska, E. Richter-Wąs (Atlas); A. Bożek (Belle); T. Przedziński, P. Golonka (IT); R. Decker,

Bardziej szczegółowo

Compact Muon Solenoid

Compact Muon Solenoid Compact Muon Solenoid (po co i jak) Piotr Traczyk CERN Compact ATLAS CMS 2 Muon Detektor CMS był projektowany pod kątem optymalnej detekcji mionów Miony stanowią stosunkowo czysty sygnał Pojawiają się

Bardziej szczegółowo

Motywacja do dokładnego wyznaczania elementów macierzy Cabbibo-Kobayashi-Maskawy ( )

Motywacja do dokładnego wyznaczania elementów macierzy Cabbibo-Kobayashi-Maskawy ( ) Lucja Sławianowska 7 grudnia 2001 Motywacja do dokładnego wyznaczania elementów macierzy Cabbibo-Kobayashi-Maskawy ( ) macierz opisuje łamanie CP i niezachowanie zapachu w Modelu Standardowym jest to jedyne

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział: BMiZ Kierunek: MiBM / KMiU Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk Przygotował: Adrian Norek Plan prezentacji 1. Wprowadzenie 2. Chłodzenie największego na świecie magnesu w CERN

Bardziej szczegółowo

Jak znaleźć igłę w stogu siana

Jak znaleźć igłę w stogu siana Jak znaleźć igłę w stogu siana Rola obliczeń komputerowych w eksperymentach fizyki wysokich energii Piotr Golonka CERN EN/ICE-SCD Plan Co jest igłą a co stogiem siana... między teorią a doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

Wszystko, co kiedykolwiek chcieliście wiedzieć o CERNie i o fizyce cząstek

Wszystko, co kiedykolwiek chcieliście wiedzieć o CERNie i o fizyce cząstek Wszystko, co kiedykolwiek chcieliście wiedzieć o CERNie i o fizyce cząstek i jeszcze kilka, których nie chcieliście wiedzieć, ale i tak się dowiecie mgr inż. Małgorzata Janik - majanik@cern.ch mgr inż.

Bardziej szczegółowo

Fizyka do przodu Część 2: przegląd wyników z CMS

Fizyka do przodu Część 2: przegląd wyników z CMS Fizyka do przodu Część 2: przegląd wyników z CMS Grzegorz Brona Seminarium Fizyki Wielkich Energii Warszawa, 23.03.2012 Do przodu czyli gdzie? Fizyka do przodu = Zjawiska obserwowane pod małym kątem θ

Bardziej szczegółowo

Struktura protonu. Elementy fizyki czastek elementarnych. Wykład V. spin protonu struktura fotonu

Struktura protonu. Elementy fizyki czastek elementarnych. Wykład V. spin protonu struktura fotonu Struktura protonu Wykład V równania ewolucji QCD spin protonu struktura fotonu Elementy fizyki czastek elementarnych Funkcja struktury Różniczkowy przekrój czynny na NC DIS elektron proton: d 2 σ dx dq

Bardziej szczegółowo

Korekcja energii dżetów w eksperymencie CMS

Korekcja energii dżetów w eksperymencie CMS Maciej Misiura Wydział Fizyki UW opiekun: dr Artur Kalinowski Wstęp O czym seminarium? Zmierzyliśmy energię dżetu w CMS. Jak ona ma się do energii na poziomie hadronowym? Dlaczego taki temat? Zagadnienie

Bardziej szczegółowo

SKALA ENERGII. w MIKRO - oraz w MAKROKOSMOSIE

SKALA ENERGII. w MIKRO - oraz w MAKROKOSMOSIE SKALA ENERGII w MIKRO - oraz w MAKROKOSMOSIE Dyskusja panelowa - 17 listopada 2006 Energia ενεργεια "w pracy" Energia zdolność do wykonywania pracy Wiele form energii: w fizyce ( grawitacyjna, elektryczna,

Bardziej szczegółowo

Czy neutrina mogą nam coś powiedzieć na temat asymetrii między materią i antymaterią we Wszechświecie?

Czy neutrina mogą nam coś powiedzieć na temat asymetrii między materią i antymaterią we Wszechświecie? Czy neutrina mogą nam coś powiedzieć na temat asymetrii między materią i antymaterią we Wszechświecie? Tomasz Wąchała Zakład Neutrin i Ciemnej Materii (NZ16) Seminarium IFJ PAN, Kraków, 05.12.2013 Plan

Bardziej szczegółowo

Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 16-20 kwietnia 2007

Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 16-20 kwietnia 2007 Polska w CERN Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 16-20 kwietnia 2007 Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana CERN, 16.IV.2007 J. Nassalski 1 Droga Polski do CERN 1959 r.

Bardziej szczegółowo

Poszukiwanie sygnału rozpraszania bozonów W w eksperymencie CMS przy LHC

Poszukiwanie sygnału rozpraszania bozonów W w eksperymencie CMS przy LHC Uniwersytet Warszawski Wydział Fizyki Tomasz Kuśmierczyk Nr albumu: 290810 Poszukiwanie sygnału rozpraszania bozonów W w eksperymencie CMS przy LHC Praca licencjacka na kierunku FIZYKA Praca wykonana pod

Bardziej szczegółowo

Polska w CERN. Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 21-25 maja 2007. Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im.

Polska w CERN. Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 21-25 maja 2007. Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. Polska w CERN Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 21-25 maja 2007 Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana CERN, 21.V.2007 J. Nassalski 1 Droga Polski do CERN 1959 r. profesorowie

Bardziej szczegółowo

Prof. Jacek Ciborowski Warszawa, 12 stycznia 2015 Instytut Fizyki Doświadczalnej Uniwersytetu Warszawskiego Pasteura 5 02093 Warszawa.

Prof. Jacek Ciborowski Warszawa, 12 stycznia 2015 Instytut Fizyki Doświadczalnej Uniwersytetu Warszawskiego Pasteura 5 02093 Warszawa. Prof. Jacek Ciborowski Warszawa, 12 stycznia 2015 Instytut Fizyki Doświadczalnej Uniwersytetu Warszawskiego Pasteura 5 02093 Warszawa Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Marcina Chrząszcza zatytułowanej:

Bardziej szczegółowo

Nauka i technologia dwa spojrzenia na CERN

Nauka i technologia dwa spojrzenia na CERN Nauka i technologia dwa spojrzenia na CERN Politechnika Krakowska, wykład inauguracyjny, 3.10.2014 Agnieszka Zalewska, IFJ PAN Przewodnicząca Rady CERN-u CERN utworzony został w 1954: przez 12 państw europejskich

Bardziej szczegółowo

Rozpraszanie elektron-proton

Rozpraszanie elektron-proton Rozpraszanie elektron-proton V Badania struktury atomu - rozpraszanie Rutherforda. Rozpraszanie elastyczne elektronu na punktowym protonie. Rozpraszanie elastyczne elektronu na protonie o skończonych wymiarach.

Bardziej szczegółowo

Oddział Fizyki i Astrofizyki Cząstek (NO1)

Oddział Fizyki i Astrofizyki Cząstek (NO1) Oddział Fizyki i Astrofizyki Cząstek (NO1) Zakłady: NZ11. Zakład Oddziaływań Leptonów prof. nadzw. Grażyna Nowak NZ13. Zakład Liniowego Zderzacza prof. nadzw. Leszek Zawiejski NZ14. Zakład Eksperymentu

Bardziej szczegółowo

Wstęp do oddziaływań hadronów

Wstęp do oddziaływań hadronów Wstęp do oddziaływań hadronów Mariusz Przybycień Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej Akademia GórniczoHutnicza Wykład 3 M. Przybycień (WFiIS AGH) Wstęp do oddziaływań hadronów Wykład 3 1 / 16 Diaramy

Bardziej szczegółowo

Analiza danych LHC w poszukiwaniu rezonansów w rozkładzie masy niezmienniczej dwóch mionów.

Analiza danych LHC w poszukiwaniu rezonansów w rozkładzie masy niezmienniczej dwóch mionów. Uniwersytet Warszawski Wydział Fizyki Robert Boniecki Nr albumu: 7683 Analiza danych LHC w poszukiwaniu rezonansów w rozkładzie masy niezmienniczej dwóch mionów. Praca licencjacka na kierunku fizyka Praca

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 7 17.11.2010. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW

WYKŁAD 7 17.11.2010. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 7 17.11.2010 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW Teoria cząstek elementarnych rola symetrii Symetrie globalne i lokalne Spontaniczne łamanie symetrii

Bardziej szczegółowo

Słońce obserwowane z kopalni Kamioka, Toyama w Japonii

Słońce obserwowane z kopalni Kamioka, Toyama w Japonii Jak zobaczyć Słońce zkopalni? Ewa Rondio, CERN/IPJ Warsaw CERN, 16 kwietnia 2010. plan wykladu co chcemy zobaczyć, jakie cząstki mają szanse jaką metodą należy patrzeć patrzeć dlaczego takie eksperymenty

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1. Wstęp eksperyment ALICE wyzwaniem dla nauki i techniki...6 2. LHC program badawczy i realizacja praktyczna...8

Spis treści 1. Wstęp eksperyment ALICE wyzwaniem dla nauki i techniki...6 2. LHC program badawczy i realizacja praktyczna...8 Streszczenie Eksperyment ALICE (A Large Ion Collider Experiment Eksperyment Wielkiego Zderzacza Jonów), zlokalizowany przy zderzaczu LHC w Europejskim Laboratorium Badań Jądrowych CERN jest największym

Bardziej szczegółowo

Spin spina fizykę i... SPiN. prof. Mariusz P. Dąbrowski

Spin spina fizykę i... SPiN. prof. Mariusz P. Dąbrowski Spin spina fizykę i... SPiN prof. Mariusz P. Dąbrowski Co łączy ze sobą rowerzystę, łyżwiarkę i tancerza hip-hopu... Ziemię, gwiazdę... czarną dziurę w kosmosie... z cząstkami w Wielkim Zderzaczu Hadronów?

Bardziej szczegółowo

FRIALIT -DEGUSSIT ZAAWANSOWANA CERAMIKA IZOLATOR DO ŹRÓDŁA JONÓW

FRIALIT -DEGUSSIT ZAAWANSOWANA CERAMIKA IZOLATOR DO ŹRÓDŁA JONÓW FRIALIT -DEGUSSIT ZAAWANSOWANA CERAMIKA IZOLATOR DO ŹRÓDŁA JONÓW Zastosowanie: Źródło ciężkich jonów Materiał: Tlenek glinu FRIALIT F99,7 Pierścienie metalowe z NiFeCo (Kovar / 1.3981) Elementy wykonane

Bardziej szczegółowo

Temat 1. BADANIA EKSPERYMENTALNE I TEORETYCZNE W ZAKRESIE FIZYKI I ASTROFIZYKI CZĄSTEK

Temat 1. BADANIA EKSPERYMENTALNE I TEORETYCZNE W ZAKRESIE FIZYKI I ASTROFIZYKI CZĄSTEK Temat 1. BADANIA EKSPERYMENTALNE I TEORETYCZNE W ZAKRESIE FIZYKI I ASTROFIZYKI CZĄSTEK Prace eksperymentalne w tej dziedzinie prowadzone były w Zakładach NZ11,NZ12, NZ13, NZ14, NZ15, NZ16, NZ17 a prace

Bardziej szczegółowo

Poszukiwania efektów nowej fizyki w rozpadach mezonów B

Poszukiwania efektów nowej fizyki w rozpadach mezonów B Poszukiwania efektów nowej fizyki w rozpadach mezonów B Andrzej Bożek Instytut Fizyki Jądrowej PAN im. Henryka Niewodniczańskiego Kraków, maj 2013 r. rozprawa habilitacyjna Praca ta była wspierana przez

Bardziej szczegółowo

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek Zastosowanie: Akceleratory wysokiego napięcia Materiał: Tlenek glinu FRIALIT F99.7 Pierścienie miedziane L = 560 mm D = 350 mm Produkcja

Bardziej szczegółowo

dr hab. Szymon Gadomski Uniwersytet Genewski i Instytut Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie S. Gadomski, "CERN i komputery", 19.04.

dr hab. Szymon Gadomski Uniwersytet Genewski i Instytut Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie S. Gadomski, CERN i komputery, 19.04. CERN i komputery dr hab. Szymon Gadomski Uniwersytet Genewski i Instytut Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie S. Gadomski, "CERN i komputery", 19.04.2007 1 Komputery w CERN - WWW i GRID 1. WWW - najbardziej

Bardziej szczegółowo

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa Zastosowanie: Zaginanie toru cząstki w akceleratorze Materiał: Tlenek glinu FRIALIT F99.7 L = 1350 mm D = 320 mm Produkcja Friatec Na całym świecie

Bardziej szczegółowo

CERN. Często zadawane pytania. Przewodnik po LHC LHC SPS CMS. LHCb ALICE ATLAS CNGS BOOSTER ISOLDE. n-tof LEIR. neutrinos. Gran Sasso.

CERN. Często zadawane pytania. Przewodnik po LHC LHC SPS CMS. LHCb ALICE ATLAS CNGS BOOSTER ISOLDE. n-tof LEIR. neutrinos. Gran Sasso. CERN Często zadawane pytania Przewodnik po LHC TI2 ALICE LHC TT10 TT60 CMS ATLAS North Area SPS TT40 TI8 TT41 LHCb CNGS neutrinos Gran Sasso TT2 n-tof neutrons AD p p LINAC 2 LINAC 3 Ions BOOSTER ISOLDE

Bardziej szczegółowo

Tryger RPC jako część systemu mionowego CMS - analiza pierwszych danych LHC przy energii 7 TeV.

Tryger RPC jako część systemu mionowego CMS - analiza pierwszych danych LHC przy energii 7 TeV. Uniwersytet Warszawski Wydział Fizyki Dominik Bartkiewicz Nr albumu: 234454 Tryger RPC jako część systemu mionowego CMS - analiza pierwszych danych LHC przy energii 7 TeV. Praca magisterska na kierunku

Bardziej szczegółowo

Polscy nauczyciele fizyki w CERN. Polska w CERN. Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. A. Sołtana. J.P.Nassalski NTP@CERN, 21.XI.

Polscy nauczyciele fizyki w CERN. Polska w CERN. Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. A. Sołtana. J.P.Nassalski NTP@CERN, 21.XI. Polscy nauczyciele fizyki w CERN 21 listopada 2008 Polska w CERN Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. A. Sołtana J.P.Nassalski NTP@CERN, 21.XI.2008 1 Widok z satelity na okolice CERN i

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. Organizacja konferencji, wystaw oraz popularyzacja nauki

Zadanie 1. Organizacja konferencji, wystaw oraz popularyzacja nauki UPOWSZECHNIANIE NAUKI Zadanie 1. Organizacja konferencji, wystaw oraz popularyzacja nauki I. ORGANIZACJA KONFERENCJI W roku 2013 zorganizowano samodzielnie lub we współpracy z innymi jednostkami 12 konferencji

Bardziej szczegółowo

Fizyka jądrowa cz. 2. Reakcje jądrowe. Teraz stałem się Śmiercią, niszczycielem światów. Robert Oppenheimer

Fizyka jądrowa cz. 2. Reakcje jądrowe. Teraz stałem się Śmiercią, niszczycielem światów. Robert Oppenheimer Barcelona, Espania, May 204 W-29 (Jaroszewicz) 24 slajdy Na podstawie prezentacji prof. J. Rutkowskiego Reakcje jądrowe Fizyka jądrowa cz. 2 Teraz stałem się Śmiercią, niszczycielem światów Robert Oppenheimer

Bardziej szczegółowo

Badanie półleptonowych rozpadów B z produkcją dziwności w eksperymencie Belle

Badanie półleptonowych rozpadów B z produkcją dziwności w eksperymencie Belle Jacek Stypuła Badanie półleptonowych rozpadów B z produkcją dziwności w eksperymencie Belle Rozprawa doktorska przygotowana w Instytucie Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Fizyki PRACA MAGISTERSKA

Politechnika Warszawska Wydział Fizyki PRACA MAGISTERSKA Politechnika Warszawska Wydział Fizyki PRACA MAGISTERSKA Badanie korelacji cząstek dziwnych produkowanych w zderzeniach relatywistycznych ciężkich jonów Marcin Zawisza PROMOTOR: dr Tomasz Pawlak Warszawa

Bardziej szczegółowo

finał Konkurs składa się z trzech etapów:

finał Konkurs składa się z trzech etapów: Koleżanki i Koledzy! Uczniowie szkół ponadpodstawowych pragniemy zachęcić Was do udziału w XXIII Ogólnopolskim Konkursie na Pracę z Fizyki poświęconym prof. Grzegorzowi Białkowskiemu Do udziału w konkursie

Bardziej szczegółowo

WINHAC++ Obiektowy generator Monte Carlo do modelowania produkcji bozonów W w LHC. Kamil Sobol

WINHAC++ Obiektowy generator Monte Carlo do modelowania produkcji bozonów W w LHC. Kamil Sobol WINHAC++ Obiektowy generator Monte Carlo do modelowania produkcji bozonów W w LHC Kamil Sobol Zakład Zastosowań Metod Obliczeniowych, Instytut Fizyki UJ 24. stycznia 2010 we współpracy z: W. Płaczek, A.

Bardziej szczegółowo

Autoreferat. Spis tre±ci. Piotr Zalewski. Zaª cznik nr 2a do Wniosku o wszcz cie post powania habilitacyjnego (plik: PZannex2aPolAutoref.

Autoreferat. Spis tre±ci. Piotr Zalewski. Zaª cznik nr 2a do Wniosku o wszcz cie post powania habilitacyjnego (plik: PZannex2aPolAutoref. Zaª cznik nr 2a do Wniosku o wszcz cie post powania habilitacyjnego (plik: PZannex2aPolAutoref.pdf) Spis tre±ci Autoreferat Piotr Zalewski Narodowe Centrum Bada«J drowych Zakªad Fizyki Wielkich Energii

Bardziej szczegółowo

Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 2

Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 2 Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 2 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW Jak badamy cząstki elementarne? 2010/11(z) Ewolucja Wszech'swiata czas,energia,temperatura Detekcja cząstek

Bardziej szczegółowo

Autoreferat Opis dorobku i osiągnięć naukowych

Autoreferat Opis dorobku i osiągnięć naukowych Załącznik nr 2a do Wniosku o wszczęcie postępowania habilitacyjnego (file: Konecki_autoreferatPL.pdf) dr Marcin Konecki, Uniwersytet Warszawski, Wydział Fizyki Warszawa, 30 grudnia 2014 r. Autoreferat

Bardziej szczegółowo

Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie.

Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie. Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie. TEMATY I ZAKRES TREŚCI NAUCZANIA Fizyka klasa 3 LO Nr programu: DKOS-4015-89/02 Moduł Dział - Temat L. Zjawisko odbicia i załamania światła 1 Prawo odbicia i

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych. Seweryn Kowalski

Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych. Seweryn Kowalski Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych Seweryn Kowalski Listopad 2007 Akceleratory Co to jest akcelerator Każde urządzenie zdolne do przyspieszania cząstek, jonów naładowanych do wysokich

Bardziej szczegółowo

Temat 1. BADANIA EKSPERYMENTALNE I TEORETYCZNE W ZAKRESIE FIZYKI I ASTROFIZYKI CZĄSTEK

Temat 1. BADANIA EKSPERYMENTALNE I TEORETYCZNE W ZAKRESIE FIZYKI I ASTROFIZYKI CZĄSTEK Temat 1. BADANIA EKSPERYMENTALNE I TEORETYCZNE W ZAKRESIE FIZYKI I ASTROFIZYKI CZĄSTEK Prace eksperymentalne w tej dziedzinie prowadzone były w Zakładach NZ11,NZ13, NZ14, NZ15, NZ16, NZ17 a prace aparaturowe

Bardziej szczegółowo

Przypadek czarnej dziury: pozew przeciwko końcu świata

Przypadek czarnej dziury: pozew przeciwko końcu świata Przypadek czarnej dziury: pozew przeciwko końcu świata W ostatnim czasie LHC (ang. Large Hadron Collider), czyli wielki zderzacz hadronów działający w międzynarodowym ośrodku naukowym CERN (Conseil Europeen

Bardziej szczegółowo

Czy neutrina sa rzeczywiście bezmasowe? (Pontecorvo) Bo gdyby nie były, to mogłyby oscylować.. Rozważmy dwa pokolenia neutrin: ν

Czy neutrina sa rzeczywiście bezmasowe? (Pontecorvo) Bo gdyby nie były, to mogłyby oscylować.. Rozważmy dwa pokolenia neutrin: ν Oscylacje neutrin Czy neutrina sa rzeczywiście bezmasowe? (Pontecorvo) Bo gdyby nie były, to mogłyby oscylować.. Rozważmy dwa pokolenia neutrin: ν e,ν µ ν e ν µ Stany własne zapachu, produkowane w oddziaływaniach

Bardziej szczegółowo

Warsztaty CERN II Genewa

Warsztaty CERN II Genewa Warsztaty CERN II Genewa W dniach 12 lutego 19 lutego 2011 roku odbyły się Warsztaty CERN w Genewie. Grupa 43 uczestników programu: Odkrywad nieznane-tworzyd nowe, program rozwijania zainteresowao fizyką,

Bardziej szczegółowo

im. ANDRZEJA SOŁTANA MHCTMTYT flflephblx npobhem MM.A.COJTTAHA SOLTAN INSTITUTE FOR NUCLEAR STUDIES

im. ANDRZEJA SOŁTANA MHCTMTYT flflephblx npobhem MM.A.COJTTAHA SOLTAN INSTITUTE FOR NUCLEAR STUDIES IPJ INSTYTUT PROBLEMÓW JĄDROWYCH im. ANDRZEJA SOŁTANA MHCTMTYT flflephblx npobhem MM.A.COJTTAHA SOLTAN INSTITUTE FOR NUCLEAR STUDIES RAPORT SINS - 2154/VI LEPI WYNIKI UZYSKANE PRZEZ DELPHI PO CZTERECH

Bardziej szczegółowo

Stanisław Rejowski Dyrektor Działu Produkcji Serwerów ACTION S.A. Polskie serwery w służbie nauki

Stanisław Rejowski Dyrektor Działu Produkcji Serwerów ACTION S.A. Polskie serwery w służbie nauki Stanisław Rejowski Dyrektor Działu Produkcji Serwerów ACTION S.A. Polskie serwery w służbie nauki Kompleksowa oferta. Doświadczenie w budowie gotowych rozwiązań. ACTION S.A. uznany producent 4-te miejsce

Bardziej szczegółowo

1. Jądro atomowe. 1.1. Jądro atomowe jako element struktury materii

1. Jądro atomowe. 1.1. Jądro atomowe jako element struktury materii 1. Jądro atomowe Jądro atomowe w prezentacji Instytutu Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie; zob. http://popul.ifj.edu.pl/badania/2/zobacz.html 1.1. Jądro atomowe jako element struktury materii Pozycja jądra

Bardziej szczegółowo

Temat 1. BADANIA EKSPERYMENTALNE I TEORETYCZNE W ZAKRESIE FIZYKI I ASTROFIZYKI CZĄSTEK

Temat 1. BADANIA EKSPERYMENTALNE I TEORETYCZNE W ZAKRESIE FIZYKI I ASTROFIZYKI CZĄSTEK Temat 1. BADANIA EKSPERYMENTALNE I TEORETYCZNE W ZAKRESIE FIZYKI I ASTROFIZYKI CZĄSTEK Prace eksperymentalne w tej dziedzinie prowadzone były w Zakładach NZ11, NZ12, NZ13, NZ14, NZ15, NZ16, prace aparaturowe

Bardziej szczegółowo

CERN - pierwsze globalne laboratorium. Magdalena Kowalska CERN, Physics Department

CERN - pierwsze globalne laboratorium. Magdalena Kowalska CERN, Physics Department CERN - pierwsze globalne laboratorium Magdalena Kowalska CERN, Physics Department Menu Co to jest właściwie CERN? Kilku CERN-owskich Noblistów Co badamy? Obecne przyspieszacze Przykłady eksperymentów:

Bardziej szczegółowo

Tomasz Matulewicz ZFJA IFD UW 30 XI 2007

Tomasz Matulewicz ZFJA IFD UW 30 XI 2007 Tomasz Matulewicz ZFJA IFD UW 30 XI 2007 XX Projekt FAIR: perspektywy badań i udział Polski Wprowadzenie: FAIR i GSI Egzotyka dla astrofizyki Struktura hadronów i QCD Materia jądrowa i QCD Inauguracja

Bardziej szczegółowo

EDUKACYJNE ZASOBY CERN

EDUKACYJNE ZASOBY CERN EDUKACYJNE ZASOBY CERN Prezentację przygotowały: Bożena Kania, Gimnazjum nr 9 w Lublinie Ewa Pilorz, Gimnazjum nr 15 w Lublinie Joanna Russa-Resztak, IX Liceum Ogólnokształcące w Lublinie po szkoleniu

Bardziej szczegółowo

Europejska Fizyka Cząstek Elementarnych w globalnej perspektywie

Europejska Fizyka Cząstek Elementarnych w globalnej perspektywie Europejska Fizyka Cząstek Elementarnych w globalnej perspektywie A. Zalewska Seminarium IFJ, 14.11.2013 (zaktualizowany wykład wygłoszony na 42 Zjeździe Fizyków Polskich, Poznań, 8-13.09.2013) Trochę historii

Bardziej szczegółowo

UPOWSZECHNIANIE NAUKI

UPOWSZECHNIANIE NAUKI UPOWSZECHNIANIE NAUKI Zadanie 1. Organizacja konferencji, wystaw oraz popularyzacja nauki I. ORGANIZACJA KONFERENCJI W roku 2012 zorganizowano samodzielnie lub we współpracy z innymi jednostkami 15 konferencji

Bardziej szczegółowo

Cząstka na końcu Wszechświata

Cząstka na końcu Wszechświata Cząstka na końcu Wszechświata W serii ukazały się: w 2012 roku: Richard Dawkins Samolubny gen Ian Stewart Dlaczego prawda jest piękna. O symetrii w matematyce i fizyce Günter Nimtz Przestrzeń czasu zerowego.

Bardziej szczegółowo

Wstęp do Akceleratorów. Mariusz Sapiński CERN BE/BI 24 listopada 2009

Wstęp do Akceleratorów. Mariusz Sapiński CERN BE/BI 24 listopada 2009 Wstęp do Akceleratorów Mariusz Sapiński CERN BE/BI 24 listopada 2009 Definicja Akcelerator cząstek (wg. Encyclopedia Brittanica): każde urządzenie produkujące wiązkę szybkich, naładowanych cząstek (jonów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16 Spis treści Przedmowa.......................... XI Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar................. 1 1.1. Wielkości fizyczne i pozafizyczne.................. 1 1.2. Spójne układy miar. Układ SI i jego

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY OZNACZANIE AKTYWNOŚCI, OKRESU PÓŁTRWANIA I MAKSYMALNEJ ENERGII PROMIENIOWANIA

POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY OZNACZANIE AKTYWNOŚCI, OKRESU PÓŁTRWANIA I MAKSYMALNEJ ENERGII PROMIENIOWANIA POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW OZNACZANIE AKTYWNOŚCI, OKRESU PÓŁTRWANIA I MAKSYMALNEJ ENERGII PROMIENIOWANIA Opiekun ćwiczenia: Jerzy Żak Miejsce ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

Czym jest fizyka? Fizyka jest nauką, której celem jest badanie elementarnych składników materii oraz ich wzajemnych oddziaływań elementarnych.

Czym jest fizyka? Fizyka jest nauką, której celem jest badanie elementarnych składników materii oraz ich wzajemnych oddziaływań elementarnych. Czym jest fizyka? Fizyka jest podstawową nauką przyrodniczą, zajmującą się badaniem najbardziej fundamentalnych i uniwersalnych właściwości materii i zjawisk w otaczającym nas świecie. Fizyka jest nauką,

Bardziej szczegółowo

Praca doktorska. PhD thesis

Praca doktorska. PhD thesis Praca doktorska Unifikacja stałych sprzężenia oddziaływań cechowania Modelu Standardowego w niektórych jego rozszerzeniach. PhD thesis Unification of gauge coupling constants of the Standard Model in some

Bardziej szczegółowo

Narodowe Centrum Radioterapii Hadronowej. Centrum Cyklotronowe Bronowice

Narodowe Centrum Radioterapii Hadronowej. Centrum Cyklotronowe Bronowice 1 Narodowe Centrum Radioterapii Hadronowej Centrum Cyklotronowe Bronowice Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk ul. Radzikowskiego 152, 31-342 Kraków www.ifj.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Jak Budowano LHC. Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów

Jak Budowano LHC. Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów Jak Budowano LHC Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów Plan wykładu Czym jest Wielki Zderzacz Hadronów LHC Wybrane wyzwania LHC Nadprzewodnictwo w LHC i urządzenia nadprzewodnikowe

Bardziej szczegółowo

Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów

Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów CERN - mekka dla fizyków Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów Plan wykładu CERN w 7 punktach Czym jest CERN trochę historii Kto pracuje w CERN Polska w CERN Jak funkcjonuje CERN Misja

Bardziej szczegółowo

Akrecja przypadek sferyczny

Akrecja przypadek sferyczny Akrecja Akrecja przypadek sferyczny Masa: M Ośrodek: T, ρ Gaz idealny Promień Bondiego r B= Tempo akrecji : M =4 r 2b c s n m H GM C 2s GMm kt R Akrecja Bondiego-Hoyla GM R= 2 v M = 2π R 2 vρ = 2π G 2

Bardziej szczegółowo

http://server.phys.us.edu.pl/~ztpce/

http://server.phys.us.edu.pl/~ztpce/ Pokazany poniżej wykaz bardzo dobrych pozycji literatury popularnonaukowej na wskazane tematy można znaleźć na stronie internetowej Zakładu Teorii Pola i Cząstek Elementarnych Instytutu Fizyki Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Zakład Teorii Czastek NZ42

Zakład Teorii Czastek NZ42 Zakład Teorii Czastek NZ42 M. Skrzypek IFJ PAN, Kraków, Polska M. Skrzypek (NZ42) NZ42 Przeglad 2014 27.01.2014 1 / 17 Skład osobowy (stan na 31.12.2013) Pracownicy prof. dr hab. Stanisław Jadach prof.

Bardziej szczegółowo

Neutrina skrajnie wysokich energii w Obserwatorium Pierre Auger

Neutrina skrajnie wysokich energii w Obserwatorium Pierre Auger INSTYTUT FIZYKI JĄDROWEJ im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk ul. Radzikowskiego 152, 31-342 Kraków www.ifj.edu.pl/publ/reports/20/ Kraków, wrzesień 20 Raport Nr 2041/PH Neutrina skrajnie

Bardziej szczegółowo

Fizyka 15 lat eksperymentów H1 i ZEUS na akceleratorze HERA (2): stany hadronowe

Fizyka 15 lat eksperymentów H1 i ZEUS na akceleratorze HERA (2): stany hadronowe Fizyka 15 lat eksperymentów H1 i ZEUS na akceleratorze HERA (2): stany hadronowe Jan Figiel H1 proton, 920 GeV ZEUS elektron, 27.5 GeV...badamy fundamentalne cząstki i siły natury w zderzeniach e p przy

Bardziej szczegółowo

Ciemna materia i ciemna energia. Andrzej Oleś

Ciemna materia i ciemna energia. Andrzej Oleś Ciemna materia i ciemna energia Andrzej Oleś Wstęp Dlaczego ma istnieć ciemna materia Idea pomiaru MOND Modified Newtonian Dynamics? Ciemna energia i przyszłość Wszechświata? Wstęp Obecnie przypuszcza

Bardziej szczegółowo

XLI Zjazd Fizykow Polskich, Lublin 05.09.2011. 1 Seabrook, New Hampshire, USA

XLI Zjazd Fizykow Polskich, Lublin 05.09.2011. 1 Seabrook, New Hampshire, USA Popularyzacja wiedzy o oddziaływaniach jądrowych i interaktywna wystawa Atomowa Eureka - E=mc2 Mariusz P. Dąbrowski i Jerzy Stelmach, Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński XLI Zjazd Fizykow Polskich,

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl 3OF_III_D KOOF Szczecin: www.of.szc.pl XXXII OLIMPIADA FIZYCZNA (198/1983). Stopień III, zadanie doświadczalne D Źródło: Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Waldemar

Bardziej szczegółowo

Rozkłady statyczne Maxwella Boltzmana. Konrad Jachyra I IM gr V lab

Rozkłady statyczne Maxwella Boltzmana. Konrad Jachyra I IM gr V lab Rozkłady statyczne Maxwella Boltzmana Konrad Jachyra I IM gr V lab MODEL STATYCZNY Model statystyczny hipoteza lub układ hipotez, sformułowanych w sposób matematyczny (odpowiednio w postaci równania lub

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze 11 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej

Materiały pomocnicze 11 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej Materiały pomocnicze 11 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej 1. Magnetyzm to zjawisko przyciągania kawałeczków stali przez magnesy. 2. Źródła pola magnetycznego. a. Magnesy

Bardziej szczegółowo

Siła magnetyczna działająca na przewodnik

Siła magnetyczna działająca na przewodnik Siła magnetyczna działająca na przewodnik F 2 B b F 1 F 3 a F 4 I siła Lorentza: F B q v B IL B F B ILBsin a moment sił działający na ramkę: M' IabBsin a B F 2 b a S M moment sił działający cewkę o N zwojach

Bardziej szczegółowo

Podróże fizyków. 2010-10-07 Michał Turała

Podróże fizyków. 2010-10-07 Michał Turała Podróże fizyków do początków Wszechświata 1 Tytułem wstępu podróże ciekawskich Herodota ok. 484 426 p.n.e. 2 Tytułem wstępu podróże dóż ciekawskich ki Kolumba Żaglowiec l i Santa Maria 1451-1506 3 Tytułem

Bardziej szczegółowo

ODKRYCIE PROMIENIOTWÓRCZOŚCI PROMIENIOWANIE JĄDROWE I JEGO WŁAŚCIWOŚCI

ODKRYCIE PROMIENIOTWÓRCZOŚCI PROMIENIOWANIE JĄDROWE I JEGO WŁAŚCIWOŚCI ODKRYCIE PROMIENIOTWÓRCZOŚCI PROMIENIOWANIE JĄDROWE I JEGO WŁAŚCIWOŚCI Wilhelm Roentgen 1896 Stan wiedzy na rok 1911 1. Elektron masa i ładunek znikomy ułamek masy atomu 2. Niektóre atomy samorzutnie emitują

Bardziej szczegółowo

Reportaż ze szkolenia w CERN w Genewie, 11 17.04.2010 r.

Reportaż ze szkolenia w CERN w Genewie, 11 17.04.2010 r. Reportaż ze szkolenia w CERN w Genewie, 11 17.04.2010 r. Do CERN wyruszyliśmy z parkingu Instytutu Fizyki Uniwersytetu Śląskiego, który był organizatorem tego bardzo interesującego dla fizyków wyjazdu.

Bardziej szczegółowo

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY MODUŁ MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI Z ELEMENTAMI TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

2. Wywiad z dr Markiem Gąsiorem

2. Wywiad z dr Markiem Gąsiorem 2. Wywiad z dr Markiem Gąsiorem Europejska Organizacja Badań Jądrowych CERN to ośrodek naukowo-badawczy położony na północno-zachodnich przedmieściach Genewy. To tam mają miejsce wielkie odkrycia i powstają

Bardziej szczegółowo

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A.

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A. Prąd elektryczny Dotychczas zajmowaliśmy się zjawiskami związanymi z ładunkami spoczywającymi. Obecnie zajmiemy się zjawiskami zachodzącymi podczas uporządkowanego ruchu ładunków, który często nazywamy

Bardziej szczegółowo

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych 2 Badania marketingowe a funkcje marketingu Analiza otoczenia Analiza klientów Planowanie produktów i usług Planowanie dystrybucji Planowanie

Bardziej szczegółowo

SOCZEWKI GRAWITACYJNE. CZARNE DZIURY, CZARNE STRUNY, CZARNE PIERŚCIENIE I CZARNE SATURNY.

SOCZEWKI GRAWITACYJNE. CZARNE DZIURY, CZARNE STRUNY, CZARNE PIERŚCIENIE I CZARNE SATURNY. SOCZEWKI GRAWITACYJNE. CZARNE DZIURY, CZARNE STRUNY, CZARNE PIERŚCIENIE I CZARNE SATURNY. Mariusz P. Dąbrowski (Instytut Fizyki US) Szczecińska Grupa Kosmologiczna http://cosmo.fiz.univ.szczecin.pl Oddziaływania

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Mionowy system wyzwalania. w eksperymencie CMS przy Wielkim Zderzaczu Hadronów

Mionowy system wyzwalania. w eksperymencie CMS przy Wielkim Zderzaczu Hadronów Uniwersye Warszawski Wydział Fizyki Konrad Paweł Neseruk Nr albumu: 76977 Mionowy sysem wyzwalania woparciuokomoryrpc w eksperymencie CMS przy Wielkim Zderzaczu Hadronów Praca licencjacka na kierunku FIZYKA

Bardziej szczegółowo

Wstęp do Optyki i Fizyki Materii Skondensowanej

Wstęp do Optyki i Fizyki Materii Skondensowanej Wstęp do Optyki i Fizyki Materii Skondensowanej Część I: Optyka, wykład 8 wykład: Piotr Fita pokazy: Andrzej Wysmołek ćwiczenia: Anna Grochola, Barbara Piętka Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski 2014/15

Bardziej szczegółowo

Transceiver do szybkiej komunikacji szeregowej i pętla fazowa do ogólnych zastosowań

Transceiver do szybkiej komunikacji szeregowej i pętla fazowa do ogólnych zastosowań Transceiver do szybkiej komunikacji szeregowej i pętla fazowa do ogólnych zastosowań Mirosław Firlej Opiekun: dr hab. inż. Marek Idzik Faculty of Physics and Applied Computer Science AGH University of

Bardziej szczegółowo

W t i amy w w CER E Nie

W t i amy w w CER E Nie Witamy w CERNie Kurs dla polskich nauczycieli fizyki wojew ojewództwa podkarpackiego 22 28/11/2009 28/11/2009 - Akcelerator Wiedzy i Innowacji Kurs dla polskich nauczycieli fizyki w CERN 20-26/09/2009

Bardziej szczegółowo

Wydział Fizyki Technicznej Politechniki Warszawskiej

Wydział Fizyki Technicznej Politechniki Warszawskiej Wydział Fizyki Technicznej Politechniki Warszawskiej Badanie odpowiedzi energetycznej i czasowej scyntylatorów PWO, odczytywanych za pomocą chłodzonych fotodiod lawinowych, w zakresie energii kwantów γ

Bardziej szczegółowo

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Porównanie Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Spektroskopia FT-Raman Spektroskopia FT-Raman jest dostępna od 1987 roku. Systemy

Bardziej szczegółowo

SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU II. Zadanie 28. Kołowrót

SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU II. Zadanie 28. Kołowrót SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU II Zadanie 8. Kołowrót Numer dania Narysowanie sił działających na układ. czynność danie N N Q 8. Zapisanie równania ruchu obrotowego kołowrotu.

Bardziej szczegółowo

ALFA Absolute Luminosity For ATLAS

ALFA Absolute Luminosity For ATLAS ALFA Absolute Luminosity For ATLAS Krzysztof Korcyl Detektory dedykowane: pomiarowi absolutnej świetlności maszyny poprzez elastyczne rozpraszanie pp dla małych wartości t, kalibracja innych luminometrów

Bardziej szczegółowo

Skonstruowanie litowo-deuterowego konwertera neutronów termicznych na neutrony prędkie o energii 14 MeV w reaktorze MARIA (Etap 14, 5.1.

Skonstruowanie litowo-deuterowego konwertera neutronów termicznych na neutrony prędkie o energii 14 MeV w reaktorze MARIA (Etap 14, 5.1. Skonstruowanie litowo-deuterowego konwertera neutronów termicznych na neutrony prędkie o energii 14 MeV w reaktorze MARIA (Etap 14, 5.1.) Krzysztof Pytel, Rafał Prokopowicz Badanie wytrzymałości radiacyjnej

Bardziej szczegółowo

Narodowe Centrum Badań Jądrowych

Narodowe Centrum Badań Jądrowych Narodowe Centrum Badań Jądrowych 8 International School on Nuclear Power Międzynarodowa Szkoła Energetyki Jądrowej Świerk Krzysztof Kurek Narodowe Centrum Badań Jądrowych 8 International School on Nuclear

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA II Energia Wymagania na stopień dopuszczający obejmują treści niezbędne dla dalszego kształcenia oraz użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia zna pojęcia pracy

Bardziej szczegółowo