Realizacja zasady pomocniczości w warunkach polskich wybrane przykłady

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Realizacja zasady pomocniczości w warunkach polskich wybrane przykłady"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 840 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2010 Aleksandra Jurkowska Katedra Finansów Katarzyna Owsiak Katedra Finansów Realizacja zasady pomocniczości w warunkach polskich wybrane przykłady 1. Wprowadzenie Zainteresowanie zasadą pomocniczości (inaczej: subsydiarności) w ostatnich latach wzrasta. Podejmując próbę określenia przyczyn takiego stanu rzeczy, należy dokonać analizy historycznej oraz odwołać się do trzech współwystępujących zjawisk, dzięki którym wspomniana idea przeżywa renesans, a mianowicie 1 : procesy integracyjne Europy; zakwestionowanie koncepcji państwa opiekuńczego z powodu pauperyzacji sektora publicznego oraz zamierania poczucia obywatelskiego; upadek systemu totalitarnego we Wschodniej Europie oraz rozpad imperium sowieckiego. Wśród przesłanek odrodzenia zasady pomocniczości wymienia się również politykę rozwoju 2. Definiując obszar, którego dotyczy zasada pomocniczości, należałoby przytoczyć stwierdzenie Ch. Millon-Delsol: Idea pomocniczości zawiera odpowiedź na pytania: «po co władza?», «jakim celom winna służyć?», «jaką rolę ma odgry- 1 Por. Ch. Millon-Delsol, Zasada pomocniczości, Wydawnictwo Znak, Kraków 1995, s K. Waligóra, Zasada pomocniczości podstawą ustroju samorządowego, waw.pl ( ).

2 108 wać?». Mamy tu na myśli wszelką władzę: i tę ojca rodziny, i urzędnika municypalnego, i szefa przedsiębiorstwa, i przede wszystkim, władzę instancji suwerennej 3. Innymi słowy, według zasady pomocniczości władza wyższa powinna podejmować problemy, które są nierozwiązywalne dla władzy niższej 4. Logiczne zatem wydaje się stwierdzenie, że władza najniższego szczebla powinna posiadać kompetencje jak najszersze. Nie sposób nie postawić pytania: czy tylko do powyższego stwierdzenia sprowadza się istota tej, tak ważnej, reguły życia społecznego? Należy zwrócić uwagę, że w Polsce znaczenie zasady pomocniczości wzrosło na skutek umieszczenia jej w nowej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz integracji z Unią Europejską, stając się przedmiotem zainteresowania głównie nauki prawa. Celem artykułu jest próba pokazania funkcjonowania zasady subsydiarności nie tylko w kontekście państwo samorząd terytorialny, ale również jej realizacja w odniesieniu do działalności podmiotów finansowych, np. w sferze polityki licencyjnej i nadzorczej w sektorze bankowym. 2. Zasada pomocniczości rys historyczny Określenie zasada subsydiarności pomocniczości 5, pochodzi od słowa subsidium, co oznacza pomoc. Podstaw tej zasady należałoby szukać już w starożytności w pracach Arystotelesa oraz w średniowieczu w pismach św. Tomasza z Akwinu. Arystoteles opisywał społeczeństwo, w którym każda z grup, tj. rodzina, miejscowość, miasto-państwo, wykonywała wyodrębnione zadania. Przy takim ujęciu miasto-państwo było tym organem, który jako jedyny był samowystarczalny. Według nauki św. Tomasza państwo i rodzina to podstawowe społeczności naturalne. Niemniej jednak relacja osoby do społeczności, czyli wpisanie autonomii każdego bytu w dobro wspólne, znajduje rozwinięcie w idei uzupełniania. Jeżeli cele każdego człowieka są zbieżne z celami całego społeczeństwa, to w takim społeczeństwie cel ostateczny staje się obiektywny, a przez to pożądany przez wszystkie podmioty. W ten sposób pojmowano zasadę całości, natomiast potrzeba idei uzupełniania zrodziła się z dążeń osób zorganizowanych w grupy (tj. 3 Ch. Millon-Delsol, op. cit., s Por. S. Michalkiewicz, Etyczne aspekty wolności gospodarczej, mich.htm ( ). 5 Według A. Szpor: Występujące w literaturze kontrowersje, co do zakresów pojęciowych terminów pomocniczość i subsydiarność pominął ustawodawca konstytucyjny, co skłania do traktowania ich jako synonimicznych. A. Szpor, Państwo a subsydiarności jako zasada prawa UE i w Polsce, Samorząd Terytorialny 2001, nr 1 2, s. 3.

3 Realizacja zasady pomocniczości 109 miasta, korporacje, universitates) do celów partykularnych stanowiących całość. Z jednej strony, takie społeczeństwo (organiczne) zgodne było co do wspólnych celów (podstawy religijne), natomiast z drugiej strony, skłonne było do wolnych poczynań charakterystycznych dla społeczeństwa pomocniczego (współcześnie: inicjatywa oddolna) 6. W późniejszym okresie idea władzy pomocniczej inspirowała prawnika niemieckiego Althusiusa 7. Uznaje się jednak, że po raz pierwszy terminu subsydiarność użył jeden z współtwórców katolickiej nauki społecznej, biskup Wilhelm Emanuel von Ketteler 8, w odniesieniu do problemu ingerencji państwa w proces kształcenia młodzieży. Rozkwit zasady subsydiarności (bądź idei subsydiarności) 9 przypada na XIX w., co było odpowiedzią m.in. Kościoła katolickiego na rywalizujące między sobą doktryny liberalizmu i socjalizmu 10. Zasada pomocniczości została wspomniana pośrednio w nauczaniu społecznym papieża Leona XIII, kiedy to w wypadku ubóstwa domagał się on ingerencji państwa, co znalazło wyraz w encyklice Rerum Novarum z 15 maja 1891 r. dotyczącej położenia klasy robotniczej, czyli o tak zwanej kwestii społecznej. Ingerencja państwa nie powinna być nieograniczona, niemniej jednak we wspomnianej encyklice wymienione zostały sprawy, w których ingerencja jest konieczna. Zaliczyć do nich trzeba: ochronę własności prywatnej, problem zatrudnienia, materialne i duchowe warunki pracy, ochronę kobiety i dziecka, problem umowy o pracę oraz wynagrodzenia za nią, zagadnienie upowszechniania własności 11. Papież Pius XI w encyklice Quadragesimo Anno z 15 maja 1931 r. stwierdza, że zasady wynikające z encykliki Leona XIII Rerum Novarum stały się wspólnym dziedzictwem ludzkości, a na podstawie tych zasad mogła powstać nowa nauka nazwana katolicką nauką społeczną 12. Pius XI sformułował nie tylko nazwę nowej społecznej nauki kościoła, ale również zasadę pomocniczości w życiu społecznym: wszelka bowiem działalność społeczności mocą swej natury jest 6 Por. K. Waligóra, op. cit. 7 Szerzej zob.: Ch. Millon-Delsol, op. cit., s Więcej o roli W.E. von Kettelera w tworzeniu niemieckiej szkoły katolicyzmu społecznego, zob. J. Majka, Katolicka nauka społeczna, Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych, Warszawa 1988, s Pojęcie zasada subsydiarności jest używane w języku prawnym, natomiast idea subsydiarności poza językiem prawnym. 10 Por. A. Szpor, op. cit., s. 3. Zasada pomocniczości stanowi element rozważań filozofii społecznej. 11 J. Majka, op. cit., s Ibidem, s. 319.

4 110 subsydiarna; winna ona wspomagać człony społecznego organizmu, nigdy zaś nie niszczyć ani nie wchłaniać 13. Zasada pomocniczości zawiera w sobie kilka innych zasad. Jest równocześnie zasadą ontologiczną (zasadą bytu społecznego), zasadą prawną wyznaczającą zakres praw i obowiązków społecznych oraz zasadą moralną (bowiem naruszenie jej staje się niesprawiedliwością) 14. Czasom Piusa XI towarzyszyły narodziny totalitaryzmów państwowych, stąd też zasada pomocniczości była wyrazem odejścia od zagadnienia ingerencji państwa w różne sfery życia społecznego. Zdaniem A. Wuwera: Państwo jest bowiem hierarchicznie uporządkowanym zbiorem różnego rodzaju społeczności: większych i mniejszych, ważniejszych i mniej ważnych. Konsekwencją organizacji życia społecznego według zasady pomocniczości jest jego pluralizm, decentralizacja i demokracja. Państwo zaś totalitarne zawłaszcza sobie całe sfery wolności i odpowiedzialności należne strukturom pośrednim 15. Po II wojnie światowej na zasadzie pomocniczości opierała się polityka społeczna proponowana przez partie chadeckie. Efektem realizacji zasady pomocniczości stał się udział Kościoła oraz organizacji charytatywnych w organizacji pomocy społecznej w takich krajach, jak: Włochy, Hiszpania, Francja oraz Niemcy, natomiast w krajach protestanckich, głównie w Skandynawii, działalność Kościoła ogranicza się do zadań typowo religijnych, a zadania z zakresu pomocy publicznej uznaje się za domenę administracji publicznej 16. Przyjmując, że we współczesnych państwach interakcje osób odbywają się na trzech wzajemnie powiązanych płaszczyznach: najniższa podstawowych relacji społecznych (rodzina, zakład pracy, społeczność lokalna), pośrednia stowarzyszeń, związków, najwyższej państwo, systemy ubezpieczeń społecznych, można stwierdzić, że zasada pomocniczości polega na współpracy i wzajemnym przenikaniu się aktywności społecznych na wymienionych obszarach, których konstrukcja opiera się na idei od dołu do góry 17. Innymi słowy, zasada pomocniczości rozpatrywana w ww. sposób będzie oznaczała kompetencję subsydiarną (czynienie samodzielnie tego, co własną mocą da się uczynić), asystencję subsydiarną (przejściowa pomoc dla pierwszej płaszczyzny działań) oraz redukcję subsydiarną (osią- 13 Pius XI, Encyklika Quadragesimo Anno, ( ). 14 Por. C. Strzeszewski, Katolicka nauka społeczna, Wydawnictwo KUL, Lublin 2003, s s A. Wuwer, Zasada pomocniczości, ( ). 16 Por. P. Swianiewicz, Finanse lokalne teoria i praktyka, Municipium SA, Warszawa 2004, 17 Por. L. Roos, Zadania państwa w gospodarce [w:] Katolicka nauka społeczna. Podstawowe zagadnienia życia gospodarczego, red. J. Kupny, S. Fel, Księgarnia św. Jacka, Katowice 2003, s. 170.

5 Realizacja zasady pomocniczości 111 gnięcie celu prowadzącego do regeneracji w działaniach na drugiej płaszczyźnie, oznacza wycofanie pomocy) 18. Współcześnie zasadę pomocniczości można interpretować także przez pryzmat dwóch haseł: Tyle wolności, ile można, tyle uspołecznienia, ile koniecznie potrzeba oraz Tyle społeczeństwa, ile można, tyle państwa, ile koniecznie trzeba 19, przy jednoczesnym wyprowadzeniu z niej ważnych reguł organizacji życia społeczno-politycznego 20, tj.: zasada organicznej budowy społeczności państwowej, której konsekwencją są dwa dalsze wnioski, tj.: zasada samorządu i zasada federacji, zasada decentralizacji władzy państwowej, zasada demokracji. Zasada pomocniczości stosowana była w odniesieniu do instytucji państwa, co oznaczało rozdzielenie zadań i kompetencji pomiędzy państwo a inne osoby lub podmioty. Tak rozumiana zasada pomocniczości oznaczała koncepcję państwa minimum. Trzeba jednak pamiętać, że z jednej strony, instytucja państwa jest niezbędna do tworzenia warunków rozwoju inicjatyw społeczeństwa, natomiast z drugiej strony, nadmierna interwencja państwa może powodować powrót do koncepcji państwa opiekuńczego i centralizmu 21. Na drugi aspekt zwrócił uwagę m.in. Jan Paweł II, poddając w encyklice Centesimus Annus krytyce koncepcję państwa opiekuńczego (dobrobytu), przy jednoczesnym określeniu wyjątkowych sytuacji, w których może ono spełniać funkcje zastępcze 22. Do sytuacji tych zaliczył istnienie monopolu hamującego czy stwarzającego przeszkody dla rozwoju oraz istnienie zbyt słabych lub dopiero tworzących się sektorów społecznych lub organizacji przedsiębiorstw nieprzystosowanych do swych zadań. Spełnianie funkcji zastępczych prowadzi do konkluzji, że: owe zastępcze funkcje instytucjonalne w świetle zasady pomocniczości nie mogą trwać zbyt długo i wykraczać poza czas konieczny Por. ibidem, s Jeszcze inaczej wyszczególnia się postulaty: 1) zakaz odbierania, czyli negatywny sens zasady; 2) subsydiarne towarzyszenie pozytywny sens zasady (pomoc dla samopomocy); 3) subsydiarna redukcja zezwolenie na samodzielność (przerost opieki pomoc alienująca). Por. K. Waligóra, op. cit. 19 C. Strzeszewski, op. cit., s Ibidem, s Por. K. Waligóra, op. cit. 22 Jan Paweł II, Encyklika Centesimus Annus, ( ). 23 Kompendium nauki społecznej Kościoła, Papieska Rada Iustitia Et Pax, Jedność, Kielce 2005, s. 125.

6 Zasada pomocniczości aspekt prawny Zasada pomocniczości została wprowadzona do praktyki działania Unii Europejskiej przez Jacquesa Delorsa, co było wyrazem ustosunkowania się do krytyki skierowanej pod adresem administracji brukselskiej. Zarzuty sprowadzały się do wskazania na wysoki stopień zbiurokratyzowania wspomnianych struktur oraz ich nadmierną ingerencję w wewnętrzne sprawy państw członkowskich 24. Formalnym wyrazem takiego podejścia stały się zapisy w traktacie Unii Europejskiej z 1992 r. z Maastricht 25, na mocy których zasada pomocniczości zaliczona została do zasad konstytucyjnych Unii Europejskiej, zwanych też zasadami strukturalnymi. Pierwszym źródłem prawa dotyczącym zasady subsydiarności jest obecnie art. 5 traktatu rzymskiego, który stanowi że: Wspólnota działa w ramach uprawnień przyznanych jej niniejszym traktatem i celów w nim wyznaczonych 26. W zakresie, który nie podlega jej wyłącznej kompetencji 27, Wspólnota podejmuje działania, zgodnie z zasadą subsydiarności, tylko wówczas i tylko w takim zakresie, w jakim cele proponowanych działań nie mogą być zrealizowane w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast z uwagi na skalę lub skutki proponowanych działań mogą zostać lepiej zrealizowane przez Wspólnotę. Żadne działanie Wspólnoty nie wykroczy poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów określonych w niniejszym Traktacie. Odniesienie do zasady subsydiarności znajduje się również w preambule traktatu z Maastricht: Sygnatariusze [ ] gotowi kontynuować proces tworzenia coraz ściślejszego związku między narodami Europy, w którym decyzje podejmowane są na szczeblu jak najniższym obywatelowi, zgodnie z zasadą subsydiarności [ ] postanowili ustanowić Unię Europejską. Do zasady subsydiarności nawiązano także w Postanowieniach wspólnych traktatu z Maastricht: Artykuł A [ ] Niniejszy Traktat stanowi nowy etap w procesie tworzenia coraz ściślejszego związku pomiędzy narodami Europy, w którym decyzje podejmowane są na szczeblu jak najbliższym obywatelowi. 24 P. Swianiewicz, op. cit., s Traktat rzymski o utworzeniu Wspólnoty Gospodarczej dawniej Europejska Wspólnota Gospodarcza, został zawarty w 1957 r. Do 1992 r. zasada pomocniczości wynikała z art. 130r traktatu rzymskiego i odnosiła się wyłącznie do ochrony środowiska. Rozszerzenie tej zasady na inne obszary działalności Unii Europejskiej nastąpiło na mocy, jak wspomniano powyżej, traktatu z Maastricht z 1992 r., a później traktatu amsterdamskiego z 1998 r. 26 Wszystkie cytowane artykuły pochodzą z : ( ). 27 Kompetencje Unii Europejskiej zostały zawarte w traktacie ustanawiającym Konstytucję dla Europy, Tytuł III Kompetencje Unii, Art. I 11 do art. I 18, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, C 310, t. 47, 16 grudnia 2004 r.

7 Realizacja zasady pomocniczości 113 Artykuł B [ ] Cele Unii będą osiągane w oparciu o niniejszy Traktat zgodnie z przewidzianymi w nim warunkami i harmonogramem, z poszanowaniem zasady subsydiarności określonej w artykule 3b Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Trzecim źródłem prawa odnoszącym się do zasady subsydiarności jest Protokół w sprawie stosowania zasad subsydiarności i proporcjonalności będący załącznikiem do traktatu amsterdamskiego 28. Z powyższych rozważań wynika, że zasadę pomocniczości można sformułować następująco: W dziedzinach, które nie należą do wyłącznej kompetencji, Unia podejmuje działania tylko w takim zakresie, w jakim cele zamierzonego działania nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie na poziomie centralnym, regionalnym i lokalnym, natomiast z uwagi na rozmiary lub skutki proponowanych działań możliwe jest ich lepsze osiągnięcie na poziomie Unii. Stąd też zasada pomocniczości oznacza, że zorganizowani w różnych układach obywatele rządzą swoimi sprawami w granicach praw, a państwo podejmuje tylko te działania, których obywatele nie potrafią, czy też nie mogą wykonać. W szerszym kontekście, zasada pomocniczości ogranicza pole działania Unii Europejskiej. W dziedzinach, które nie znajdują się w jej wyłącznej kompetencji, Unia podejmuje tylko wtedy działania, jeżeli cele zamierzonych działań nie mogą być zrealizowane w wystarczającym stopniu na szczeblu państw członkowskich. Zapisy dotyczące realizacji zasady subsydiarności zostały zawarte w Europejskiej karcie samorządu lokalnego 29 (www.libr.sejm.gov.pl). EKSL jest aktem prawa międzynarodowego zawierającym regulacje odnoszące się do gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Kartę traktuje się jako uprzywilejowaną umowę międzynarodową, która w hierarchii źródeł prawa jest umiejscowiona ponad ustawami 30, poniżej jednak konstytucji danego państwa. Karta została podpisana przez wiele państw o różnych tradycjach samorządowych i różnych możliwościach jej wprowadzenia w życie, dlatego z natury rzeczy nie mogła być szczegółowa 31. Zawarte w Karcie zasady mają charakter ogólny 32, a rola samo- 28 Szerzej na ten temat: A. Szpor, op. cit., s Europejska karta samorządu terytorialnego sporządzona w Strasburgu 15 października 1985 r., Dz.U. 1994, nr 124, poz Oświadczenie rządowe z 14 lipca 1994 r. w sprawie ratyfikacji przez Rzeczypospolitą Polską Europejskiej karty samorządu terytorialnego, Dz.U. 1994, nr 124, poz Europejska karta samorządu lokalnego. Obwieszczenie Ministra Spraw Zagranicznych z dnia 22 sierpnia 2006 r. o sprostowaniu błędu, Dz.U. 2006, nr 154, poz Por. Finanse samorządowe 2005, red. C. Kosikowski, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2005, s W. Kisiel, Ustrój samorządu terytorialnego w Polsce, LexisNexis, Warszawa 2003, s Więcej o zasadach wynikających z Karty zob. w: T. Szewc, Dostosowanie prawa polskiego do zasad Europejskiej karty samorządu terytorialnego, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz Katowice 2006.

8 114 rządu terytorialnego (zasada samorządności lokalnej) została w niej sprowadzona do uznania uczestnictwa społeczności lokalnej w kierowaniu (zarządzaniu) sprawami publicznymi na zasadzie demokracji, decentralizacji władzy, pomocniczości oraz innych, które powinny być uwzględniane w konstytucji danego kraju oraz ustawodawstwie. Według art. 9 EKSL zasada subsydiarności łączy się z zasadą samodzielności wykorzystywania własnych zasobów jednostek samorządu terytorialnego, co zostało sformułowane jako prawo społeczności lokalnych do posiadania własnych zasobów finansowych niezbędnych do wykonywania uprawnień oraz prawa do samodzielnej decyzji o przeznaczeniu tych zasobów 33. Porządek prawny nakazywałby umieszczenie w toku wywodu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przed EKSL. Ze względu jednak na zasięg ustawy zasadniczej zostanie ona omówiona w odniesieniu do zasady pomocniczości. Zasada pomocniczości została sformułowana w preambule Konstytucji 34 (konstytucję ustanawia się jako prawa podstawowe dla państwa oparte [ ] na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot ). Zasada ta stanowi podstawę do określenia istoty zadań publicznych, co znalazło wyraz w rozdz. VII Konstytucji w art. 163 (tzw. klauzula kompetencji ogólnej). Takim zapisem dokonano podziału zadań publicznych pomiędzy państwo a samorząd terytorialny, przy jednoczesnym określeniu podstawowych zasad wykonywania zadań publicznych. Trzeba również zaznaczyć, że, jak twierdzi H. Izdebski, Konstytucja nie zawiera dalszych treści explicite odnoszących się do omawianej zasady. Uznać można, że czyni to słusznie, bowiem rozwijanie zasad tego rodzaju powinno się pozostawić doktrynie i orzecznictwu, a nie regulacji konstytucyjnej. W rezultacie Konstytucja odsyła pośrednio do ustalonego w doktrynie rozumienia omawianej zasady sformułowanej w społecznym nauczaniu Kościoła katolickiego 35. Przekazywanie zadań ze szczebla centralnego na szczebel lokalny wynika również z art. 15 ust. 1 Konstytucji, opierającego ustrój terytorialny państwa na decentralizacji władzy (dualizm ustroju finansowego). 33 E. Ruśkowski, Finanse lokalne w dobie akcesji, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2004, s Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. nr 78, poz H. Izdebski, Samorząd terytorialny. Podstawy ustroju i działalności, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2001, s. 90.

9 Realizacja zasady pomocniczości Realizacja zasady pomocniczości w Polsce wybrane przykłady 4.1. Zadania samorządu terytorialnego Zgodnie z zasadą subsydiarności zadania publiczne powinny być wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego w takiej ilości czy w takim zakresie, w jakim jest ona w stanie wykonywać je skutecznie i efektywnie. Przy takim podejściu rodzi się pytanie: jakie cechy samorządu terytorialnego przyczyniają się do sprawniejszego funkcjonowania państwa? W literaturze przedmiotu można zetknąć się z poglądem, że istnienie samorządu oraz demokracji lokalnej łączy się w praktycznym działaniu z trzema wartościami 36 : wolnością (autonomią). Przyjmuje się, że samorząd terytorialny zapobiega nadmiernej koncentracji władzy politycznej. Pożądane zatem byłoby sprawowanie władzy w niektórych jednostkach samorządu terytorialnego przez inne partie niż rządzące na szczeblu centralnym; partycypacją (demokracją). Fakt istnienia samorządu terytorialnego umożliwia wpływ (udział) poszczególnych członków społeczności lokalnej na proces rządzenia. Na poziomie lokalnym jednostka bardziej dostrzega związek pomiędzy podejmowanymi decyzjami a korzyściami z nich płynącymi; efektywność (właściwa alokacja). Dostarczanie dóbr publicznych (świadczenie usług) przez poszczególne samorządy terytorialne daje możliwość nie tylko lepszego rozpoznania potrzeb i preferencji lokalnych, ale również ich strony finansowej. Podział zadań pomiędzy państwo a jednostki samorządu terytorialnego wiąże się z kilkoma aspektami, do których należy zaliczyć przede wszystkim: czynniki ustrojowe. Ustrój danego państwa wpływa na pozycję i rolę samorządu terytorialnego. Inną rolę będzie spełniał samorząd terytorialny w państwie demokratycznym, a inną w niedemokratycznym. To samo dotyczy państw zdecentralizowanych oraz scentralizowanych; sposób realizacji zadań. Wymienia się kilka sposobów wykonywania zadań, np. w drodze stanowienia przepisów prawa, poprzez wydawanie koncesji, zezwoleń oraz decyzji i opinii, za pomocą zakładania urzędów, zakładów i przedsiębiorstw, w formie dysponowania majątkiem, koordynowaniem, nadzorowaniem oraz zachęcaniem 37 ; 36 P. Swianiewicz, op. cit., s A. Borodo, Samorząd terytorialny. System prawnofinansowy, Wydawnictwo Prawnicze PWN, Warszawa 2000, s. 16.

10 116 zapewnienie środków finansowych. Dokonywanie wydatków wiąże się z pozyskiwaniem dochodów, a to ostatnie powinno być regulowane ustawami. Struktura źródeł finansowania zadań samorządu terytorialnego jest jednym z głównych problemów konstruowania współczesnego systemu finansów publicznych. Teoretycznie wyróżnia się następujące modele dochodowości 38 : model oparty na samowystarczalności dochodowej jednostek samorządu terytorialnego, zakładający pełny rozdział źródeł dochodów państwa i samorządu, model oparty na całkowitym finansowaniu jednostek samorządu terytorialnego przez państwo, który wyklucza jakiekolwiek źródła dochodów własnych tych jednostek, modele mieszane, zakładające posiadanie przez samorząd własnych źródeł dochodów, wspólne źródła dochodów z państwem oraz dofinansowanie jednostek samorządu terytorialnego przez państwo. W praktyce dominuje jednak model mieszany, krytykowany jednak ze względu na to, że dochody własne jednostek samorządu terytorialnego nie wystarczają na sfinansowanie ich zadań 39. Omawiając realizację zasady pomocniczości przez pryzmat zadań samorządu terytorialnego, nie sposób nie wspomnieć o zmianach, jakie nastąpiły w latach 80. XX w. w Wielkiej Brytanii oraz Stanach Zjednoczonych w sposobie zarządzania sektorem publicznym, co spowodowało zainicjowanie partnerstwa publiczno- -prywatnego 40. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że wpływ powyższych tendencji zaznaczył się w Polsce po 1989 r. Gospodarka publicznymi środkami ulega zmianom, o czym świadczy zapoczątkowanie współpracy z sektorem prywatnym przez samorządy terytorialne w zakresie usług komunalnych. Samorząd terytorialny staje przed problemem wyboru odpowiedniego źródła finansowania inwestycji: zewnętrznego (w formie kredytu bankowego, pożyczki, emisji papierów wartościowych) lub wewnętrznego (tj. środki własne czy partnerstwo publiczno-prywatne) 41. Wybór partnerstwa publiczno-prywatnego jako formy finansowania inwestycji dla samorządu oznacza pełnienie przez niego określonej roli, sprzyjającej konkurencji, równego traktowania podmiotów publicznych i prywatnych oraz subsydiarności 38 E. Ruśkowski, op. cit., s Zob. np. W. Miemiec, Kryteria obiektywizacji subwencji w Polsce [w:] Funkcjonowanie samorządu terytorialnego doświadczenia i perspektywy, red. S. Dolata, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole J. Mrowicka, Partnerstwo publiczno-prywatne. Geneza i podstawowe pojęcia, Nasz Rynek Kapitałowy 2004, nr 3 (159), s J. Mrowicka, Partnerstwo publiczno-prywatne (cz. II). Formy współpracy i bariery prawne, Nasz Rynek Kapitałowy 2004, nr 4/5 (160/161), s

11 Realizacja zasady pomocniczości 117 rozumianej jako działanie pomocnicze gminy w sytuacji nieefektywnego działania podmiotów prywatnych 42. Faktem przemawiającym na korzyść wyboru partnerstwa publiczno-prywatnego jest zalecenie stosowania tego systemu finansowania inwestycji przez Komisję Europejską 43. W Polsce podział zadań pomiędzy państwo a samorząd terytorialny został dokonany tzw. ustawami kompetencyjnymi 44. Podział zadań pomiędzy poszczególne typy jednostek samorządu terytorialnego, czyli gminę, powiat oraz województwo, określiły tzw. ustawy ustrojowe. Generalnie zadania wykonywane przez jednostki samorządu terytorialnego należy podzielić na : zadania własne, które służą zaspokajaniu potrzeb zbiorowych wspólnoty lokalnej. Zadania te są wykonywane przez jednostkę we własnym imieniu oraz na własną odpowiedzialność, a przekazanie nowych zadań pociąga za sobą zwiększenie dochodów własnych lub subwencji. Zadania te charakteryzuje pierwszeństwo wydatków przy jednoczesnej decyzji o ważności i hierarchii; zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Zadania te wykonywane są w całym państwie według identycznych reguł, w sformalizowanym trybie. W obrębie tej grupy zadań wyróżnić można zadania zlecone na podstawie umowy, które są obowiązkowe oraz zadania powierzone na podstawie umów lub porozumień, które nie są obowiązkowe. Ustawy ustrojowe określają zakres wykonywanych zadań przez poszczególne jednostki samorządu terytorialnego. Są to odpowiednio: 1) dla gminy (zgodnie z art. 7 ustawy o samorządzie gminnym) 45 zadania własne z zakresu: ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej; gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego; wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz; lokalnego transportu zbiorowego; ochrony zdrowia; pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych; gminnego budownictwa mieszkaniowego; edukacji 42 J. Mrowicka, Partnerstwo publiczno-prywatne. Geneza, s B. Zagożdżon, Partnerstwo publiczno-prywatne jako zalecany przez UE system finansowania inwestycji, Samorząd Terytorialny 2004, nr 9 (165), s Ustawa z 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. nr 34, poz. 198 z późn. zm. Ustawa z 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa, Dz.U. nr 106, poz. 668 z późn. zm. 45 Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, Dz.U. nr 16, poz. 95 z późn. zm.

12 118 publicznej; kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami; kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych; targowisk i hal targowych; zieleni gminnej i zadrzewień; cmentarzy gminnych; porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego; utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych; polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej; wspierania i upowszechniania idei samorządowej; promocji gminy; współpracy z organizacjami pozarządowymi; współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw; 2) dla powiatu (zgodnie z art. 4 ustawy o samorządzie powiatowym) 46 zadania z zakresu: edukacji publicznej; promocji i ochrony zdrowia; pomocy społecznej; polityki parorodzinnej; wspierania osób niepełnosprawnych; transportu zbiorowego i dróg publicznych; kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami; kultury fizycznej i turystyki; geodezji, kartografii i katastru; gospodarki nieruchomościami; administracji architektoniczno-budowlanej; gospodarki wodnej; ochrony środowiska i przyrody; rolnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego; porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli; ochrony przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania powiatowego magazynu przeciwpowodziowego, przeciwpożarowej i zapobiegania innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi oraz środowiska; przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy; ochrony praw konsumenta; utrzymania powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych; obronności; promocji powiatu; współpracy z organizacjami pozarządowymi; 3) dla województwa (zgodnie z art. 14 ustawy o samorządzie województwa) 47 zadania z zakresu: edukacji publicznej, w tym szkolnictwa wyższego; promocji i ochrony zdrowia; kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami; pomocy społecznej; polityki parorodzinnej; modernizacji terenów wiejskich; zagospodarowania przestrzennego; ochrony środowiska; gospodarki wodnej, w tym ochrony przeciwpowodziowej, a w szczególności wyposażenia i utrzymania wojewódzkich magazynów przeciwpowodziowych; transportu zbiorowego i dróg publicznych; kultury fizycznej i turystyki; ochrony praw konsumentów; obronności; bezpieczeństwa publicznego; przeciwdziałania bezrobociu i aktywizacji lokalnego rynku pracy. 46 Ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, Dz.U. nr 91, poz. 578 z późn. zm. 47 Ibidem, poz. 576 z późn. zm.

13 Realizacja zasady pomocniczości 119 Obowiązująca od 1 stycznia 2004 r. ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego 48 dokonała zmiany charakteru omawianych zadań. Wybrane zadania zlecone z zakresu administracji rządowej stały się zadaniami własnymi. Ponadto likwidacja części dotacji celowych z budżetu państwa spowodowała konieczność finansowania z dochodów własnych różnych zadań. Dla gmin były to zadania z zakresu oświetlenia dróg publicznych, dla których gmina nie jest zarządcą, oraz dróg powiatowych, wojewódzkich i krajowych w miastach na prawach powiatu; ewidencja pól biwakowych oraz ewidencja obiektów hotelarskich; wypłaty wydatków mieszkaniowych; współfinansowania kosztów pobytu osób skierowanych do powiatowego domu pomocy społecznej. W powiatach zmiany zasad finansowania dotyczyły utrzymania powiatowego centrum pomocy rodzinie i zapewnienia środków na wynagrodzenia pracowników; prowadzenia ośrodków adopcyjno-opiekuńczych; organizowania opieki w rodzinach zastępczych; rejestrowania bezrobotnych; prowadzenie poradnictwa zawodowego dla bezrobotnych; przyznawania i wypłacania świadczeń przedemerytalnych oraz wypłacania zasiłków przedemerytalnych; wydawania decyzji dotyczących zatrudnienia; nadzoru nad działalnością stowarzyszeń kultury fizycznej oraz związków sportowych; inwentaryzacji leśnej oraz nadzoru nad gospodarką leśną w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwa. W województwach zmian dokonano w odniesieniu do zadań obejmujących realizację uprawnień do ulgowych przejazdów w krajowych przewozach autobusowych; organizowanie i dotowanie kolejowych regionalnych przewozów pasażerskich 49 ; obowiązki określone w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu 50 oraz zadań własnych określonych w ustawie o służbie medycyny pracy 51. Polityka ograniczania dotacji celowych na rzecz finansowania zadań własnych przez jednostki samorządu terytorialnego dochodami własnymi została zaprzeczona kolejnymi ustawami, tj. ustawą z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych 52, ustawą z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 53 oraz wspomnianą ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Wymienione ustawy zawierają uszczegółowione zadania własne, które finansowane są ze środków otrzymanych w postaci dotacji celowych. 48 Ustawa z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, Dz.U. nr 203, poz z późn. zm. 49 Ustawa z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, Dz.U. nr 86, poz. 789 z późn. zm. 50 Zastąpiona ustawą z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Dz.U. nr 99, poz Ustawa z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy, Dz.U. nr 96, poz. 593 z późn. zm. 52 Dz.U. nr 228, poz z późn. zm. 53 Dz.U. nr 64, poz. 593 z późn. zm.

14 120 Z powyższych rozważań wynika, że podział zadań pomiędzy państwo a samorząd terytorialny w Polsce nie ma charakteru stałego. Na taki stan rzeczy wpływają następujące czynniki: transformacja ustrojowa w Polsce oznaczała zmiany w funkcjonowaniu państwa. Elementem tych zmian było reaktywowanie samorządu terytorialnego w 1990 r. (w pierwszej kolejności gmin). Drugi etap rozwoju samorządu terytorialnego połączony był z reformą administracyjną kraju i polegał na utworzeniu samorządowych powiatów i województw funkcjonujących od 1999 r. (w 2006 r. liczba jednostek wynosiła 2413 gmin, 314 powiatów, 65 miast na prawach powiatu oraz 16 województw); przywrócenie samorządu w Polsce wymagało zmian w systemie finansów publicznych w celu stworzenia finansowych podstaw działalności jednostek samorządu. System zasilania finansowego jednostek samorządu terytorialnego oparto na ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Obecny kształt ustawy różni się istotnie od pierwotnego (z 1993 r.). Najważniejsze zmiany dotyczyły stopniowego zwiększania udziałów jednostek samorządu terytorialnego w dochodach z podatków bezpośrednich, przy jednoczesnym ograniczaniu udziału subwencji i dotacji celowych w dochodach ogółem. Było to związane ze stopniową decentralizacją zadań; kolejne rządy zapowiadają reformę finansów publicznych, a co się z tym wiąże dalszą decentralizację; należy wspomnieć, że na skutek procesu globalizacji zmianie musi ulec również rola samorządu. Procesy globalizacyjne stymulują bowiem decentralizację struktur państwowych, co prowadzi do wzrostu znaczenia polityki regionalnej i lokalnej. Procesy globalizacyjne jednak przyczyniają się do występowania wielu negatywnych zjawisk, które ograniczają możliwości finansowe samorządów 54. Obecnie dla polskiego samorządu większość problemów wynikających z procesu globalizacji wydaje się odległa. Takie stanowisko jest wynikiem ogólnie przyjętego poglądu, że na szczeblu regionalnym wiele organizacji (np. Unia Europejska) podejmuje próby zapanowania nad procesem globalizacji. Niemniej jednak samorządy i tak stają przed dylematem: wspierania przedsiębiorczości czy bilansowanie 54 O przewidywanych zmianach w obszarze finansów jednostek samorządu terytorialnego w aspekcie globalizacji zob. w: K. Gałuszka, Wpływ procesów globalizacji gospodarki na finanse samorządu terytorialnego, Materiały konferencji naukowej nt. Finanse, bankowość i ubezpieczenia wobec procesów globalizacji, t. IV: Finanse publiczne wobec procesów globalizacji, zorganizowanej przez Katedrę Finansów i Katedrę Ekonomiki Przedsiębiorstw Uniwersytetu Gdańskiego oraz Gdańską Akademię Bankową, Gdańska Akademia Bankowa i CeDeWu, Gdańsk Warszawa 2003, s

15 Realizacja zasady pomocniczości 121 budżetów przy jednoczesnej presji społecznej na wzrost wydatków o charakterze socjalnym Zasada subsydiarności a polityka licencyjna i nadzorcza Idea zasady pomocniczości sprowadza się do łączenia konieczności maksymalnej efektywności działania z respektowaniem autonomii państw członkowskich Unii Europejskiej. Jej realizacja w systemie bankowym oznacza decentralizację wybranych obszarów działalności Europejskiego Banku Centralnego (tj. polityka pieniężna, funkcje analityczno-doradcze, produkcja banknotów i monet euro) oraz decentralizację systemu nadzoru bankowego 56. Obecny kształt mechanizmów nadzorczych stosowanych w polskim sektorze bankowym wynika z realizacji zobowiązań naszego kraju związanych m.in. z: podpisaniem w 1991 r. w Brukseli Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie ze Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, ratyfikowanego przez sejm w 1992 r. 57, przystąpieniem w 1996 r. do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), podpisaniem w 2003 r. traktatu akcesyjnego 58 i przystąpieniem w 2004 r. do Unii Europejskiej. Na mocy Układu Europejskiego liberalizacja przepływów kapitałowych w polskim systemie bankowym miała dokonać się w ciągu dziesięcioletniego okresu przejściowego, podzielonego na dwa etapy pięcioletnie, rozpoczynając od 1 lutego 1994 r. W pierwszym etapie zobowiązano się do ustanowienia zasad podejmowania działalności bankowej i swobodnego świadczenia usług oraz powołania odpowiednich władz nadzorczych, zgodnie z postanowieniami Pierwszej dyrektywy bankowej 59, w drugim do pełnej liberalizacji rynku usług finansowych, przewidzianej Drugą dyrektywą bankową 60. Negocjacje z Unią Europejską zostały 55 Por. K. Gałuszka, op. cit., s Por. R. Wierzba, Europejski Bank Centralny, Twigger, Warszawa 2003, s Ustawa z 4 lipca 1992 r. o ratyfikacji Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r., Dz.U. nr 60, poz Dz.U. z 30 kwietnia 2004 r. nr 90, poz Pierwsza dyrektywa bankowa Nr 77/780/EEC dotycząca koordynacji prawa, przepisów i procedur administracyjnych związanych z rozpoczynaniem oraz prowadzeniem działalności przez instytucje kredytowe. 60 Druga dyrektywa bankowa Nr 89/646/EEC w sprawie koordynacji prawa, przepisów i procedur administracyjnych związanych z rozpoczynaniem oraz prowadzeniem działalności przez instytucje kredytowe.

16 122 jednak w dużej części zastąpione przez zobowiązania przyjęte przez Polskę w ramach członkostwa w OECD. Ze względu na to, że statut OECD nie dopuszcza możliwości zastosowania okresu dostosowawczego (poza sferą liberalizacji przepływów kapitałowych, przedsiębiorczości i świadczenia usług w sytuacji, w której pełna liberalizacja stwarzałaby duże zagrożenie dla bilansu płatniczego lub mogłaby wywołać niebezpieczne zakłócenia finansowe lub ekonomiczne) 61, faktyczna liberalizacja rynku usług finansowych musiała nastąpić do końca 1998 r. Przystępując w 1996 r. do Konwencji o Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, Polska złożyła zobowiązanie, że zezwolenia na zakładanie zagranicznych instytucji finansowych udzielane będą na zasadzie traktowania narodowego (w zakresie zasad tworzenia i wymogów formalnych), z zastrzeżeniem swobodnego otwierania oddziałów od 1 stycznia 1999 r. Terminu dotrzymano i zgodnie z treścią zmiany (w grudniu 1997 r.) w II Protokole do Układu Ogólnego w sprawie Handlu Usługami (GATS), od 1 stycznia 1999 r. możliwe stało się podejmowanie działalności przez licencjonowane oddziały banków zagranicznych w Polsce. W 2001 r. znowelizowano ustawę Prawo bankowe z 29 sierpnia 1997 r. 62 ; na mocy tej nowelizacji implementacja zasad Drugiej dyrektywy bankowej miała dokonać się od dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Ze względu na fakt, że Konwencja OECD nie precyzuje zasad sprawowania nadzoru bankowego, podstawę harmonizacji w tej kwestii stanowią regulacje wspólnotowe. Do momentu przystąpienia do Unii Europejskiej nasz kraj nie był jednak zobowiązany do ich przestrzegania. Zgodnie z ówczesnym stanem prawnym, utworzenie banku w formie spółki akcyjnej przez osoby zagraniczne albo z udziałem osób zagranicznych wymagało zezwolenia Komisji Nadzoru Bankowego, natomiast utworzenie oddziału i przedstawicielstwa banku zagranicznego 63 uzyskania zgody Komisji Nadzoru Bankowego, wydanej w porozumieniu z ministrem finansów. Komisja Nadzoru Bankowego sprawowała także nadzór nad działalnością banków spółek akcyjnych, tworzonych w Polsce przez osoby zagraniczne albo z udziałem osób zagranicznych oraz nadzór nad działalnością 61 Por. Introduction to the OECD Codes of Liberalization, OECD, Paris 1994, cyt. za: Polskie banki w drodze do Unii Europejskiej, red. W.L. Jaworski, Poltext, Warszawa 1997, s Ustawa z 23 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz o zmianie innych ustaw, Dz.U. z 2001 r. nr 111, poz Art. 4 pkt 2 wcześniejszej wersji ustawy Prawo bankowe z 29 sierpnia 1997 r. definiował bank zagraniczny jako bank mający siedzibę za granicą. Zgodnie z nowelizacją ustawy wprowadzoną w 2001 r., od dnia przystąpienia Polski do UE, pkt 2 otrzymał brzmienie: 2) bank zagraniczny bank mający siedzibę za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, na terytorium państwa niebędącego członkiem Unii Europejskiej.

17 Realizacja zasady pomocniczości 123 oddziałów i przedstawicielstw banków zagranicznych 64. Nadzór nad działalnością oddziału lub przedstawicielstwa banku zagranicznego, w tym zakres i tryb dokonywania czynności kontrolnych, mógł być wykonywany w zakresie uzgodnionym w porozumieniu Komisji Nadzoru Bankowego z właściwymi władzami nadzorczymi innego kraju 65. Od momentu uzyskania statusu pełnoprawnego członka Wspólnoty, w Polsce zaczęły obowiązywać przepisy Pierwszej i Drugiej dyrektywy bankowej 66. Zgodnie z Pierwszą dyrektywą bankową, filie (subsidiaries) 67 instytucji kredytowych 68, podlegają nadzorowi władz kraju goszczącego. Druga dyrektywa bankowa obowiązuje kraje Wspólnoty od 1 stycznia 1993 r. i przewiduje prowadzenie przez instytucje kredytowe działalności na terytorium kraju goszczącego należącego do UE poprzez oddział lub w ramach działalności transgranicznej w zakresie wynikającym z zezwolenia udzielonego przez właściwe władze nadzorcze państwa macierzystego (zasada jednolitej licencji bankowej; single banking license). Na mocy Drugiej dyrektywy bankowej, instytucja kredytowa prowadząca działalność 64 Ustawa Prawo bankowe z 29 sierpnia 1997 r., art. 131, ust. 1, Dz.U. nr 140, poz Ibidem, art. 131 ust. 2. Ustawa Prawo bankowe z 1989 r. nie przewidywała współpracy polskich organów nadzoru bankowego z władzami nadzorczymi innych państw. Odpowiednie zapisy ustawy z 1997 r., umożliwiły więc wprowadzenie zasad nadzoru bankowego podobnych do tych, które występują w krajach Unii Europejskiej, jeszcze przed formalnym przystąpieniem Polski do Wspólnoty. 66 Art. 48i i 48j ustawy Prawo bankowe z 29 sierpnia 1997 r., op. cit, zawarte w rozdz. II oraz art. 141c, ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe z 29 sierpnia 1997 r., op. cit. zawarte w rozdz. 11a; obydwa rozdziały obowiązują od dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, przy czym w związku ze zmianą zasad organizacji nadzoru w Polsce kompetencje Komisji Nadzoru Bankowego od 1 stycznia 2008 r. przejęła Komisja Nadzoru Finansowego. 67 Definicja filii została zawarta w art. 1 i 2 Dyrektywy 83/349/EEC Seventh Council Directive of 13 June 1983 based on the Article 54 (3) (g) of the Treaty on consolidated accounts. Zgodnie z tą definicją, filia jest takim podmiotem, w którym spółka-matka (parent undertaking) ma większość głosów na walnym zgromadzeniu, lub będąc akcjonariuszem albo udziałowcem ma prawo mianować bądź odwoływać większość członków zarządu lub rady nadzorczej. Dyrektywa wymienia także kilka innych, rzadziej występujących w praktyce, sytuacji określających filię. Cyt. za: L. Oręziak, Rynek finansowy Unii Europejskiej, Biblioteka Bankowca, Warszawa 1999, s Art. 4, pkt 2 ustawy Prawo bankowe z 1997 r., która obowiązywała przed akcesją, definiował bank zagraniczny jako bank mający siedzibę za granicą. Zgodnie z nowelizacją ustawy wprowadzoną w 2001 r., od dnia przystąpienia Polski do UE, pkt 2 otrzymał brzmienie: 2) bank zagraniczny bank mający siedzibę za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, na terytorium państwa niebędącego członkiem Unii Europejskiej. Nowelizacja w art. 4, pkt. 17 zdefiniowała także instytucję kredytową jako podmiot mający swoją siedzibę za granicą Rzeczypospolitej Polskiej na terytorium jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej [ ], prowadzący we własnym imieniu i na własny rachunek, na podstawie zezwolenia właściwych władz nadzorczych, działalność polegającą na przyjmowaniu depozytów lub innych środków powierzonych pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym i udzielaniu kredytów lub na wydawaniu pieniądza elektronicznego.

18 124 na obszarze innych państw członkowskich poprzez oddziały lub transgraniczne świadczenie usług podlega nadzorowi ze strony władz kraju macierzystego (władze kraju goszczącego zachowały prawo nadzoru nad płynnością oddziału zagranicznej instytucji kredytowej oraz nad stosowaniem przez ten oddział wymogów wynikających z realizowanej w kraju goszczącym polityki pieniężnej) 69. Choć historycznie omawiane regulacje wywodzą się z zapisów pierwszej i drugiej dyrektywy bankowej, kompleksowo ujęto je: pierwotnie w Dyrektywie 2000/12/WE, która zastąpiła siedem wcześniejszych (w tym pierwszą i drugą dyrektywę bankową) i określiła m.in. zasady nadzoru skonsolidowanego nad instytucjami kredytowymi i finansowymi działającymi w holdingach (nazywana jest przez to dyrektywą konsolidacyjną lub kodyfikującą); następnie w Dyrektywie 2006/48/WE obowiązującej państwa członkowskie UE od 1 stycznia 2007 r. (przy czym w Polsce regulacje te weszły w życie 1 stycznia 2008 r.), w której utrzymano dotychczasowy zasadniczy porządek prawny w kwestii zasad nadzoru. Zgodnie wytycznymi obu dyrektyw, nadzór w odniesieniu do holdingu finansowego odbywa się na podstawie skonsolidowanej sytuacji finansowej instytucji będącej podmiotem dominującym. Gdy podmiotem dominującym jest instytucja kredytowa, nadzór wykonują władze, które udzieliły temu podmiotowi licencji. Gdy podmiotem dominującym jest finansowa spółka holdingowa, nadzór sprawowany jest przez kompetentne władze, które udzieliły licencji zależnej instytucji kredytowej. Dyrektywy określają także przypadki, w jakich instytucje kredytowe, instytucje finansowe lub przedsiębiorstwa pomocniczych usług bankowych, które stanowią przedsiębiorstwo zależne lub w kapitale których posiadany jest udział kapitałowy, nie muszą być objęte konsolidacją 70. Nowym rozwiązaniem wprowadzonym przez Dyrektywę 2006/48/WE jest wskazanie właściwej władzy nadzorczej w sytuacji, gdy struktura holdingu nie zawiera jednoznacznej wskazówki, która władza powinna być władzą macierzystą. W takiej sytuacji decyduje suma bilansowa zależnych instytucji kredytowych. Dyrektywa przewiduje także, że jeśli ze względu na specyfikę działalności instytucji kredytowej kryteria te mogłyby być niewłaściwe, władze nadzorcze mogą uzgodnić, która z nich sprawuje nadzór skonsolidowany jako władza macierzysta. Pomimo opracowania przez kraje Wspólnoty pewnego zarysu koordynacji kompetencji nadzorczych na szczeblu ponadnarodowym, wiele obszarów współ- 69 Zob. L. Oręziak, op. cit., s Por. L. Pawłowicz, Liberalizacja i integracja rynku usług finansowych UE, Polskie Forum Strategii Lizbońskiej, Niebieskie Księgi 2003 (5), s. 28 oraz E. Fojcik-Mastalska, J. Sokalski, Dyrektywa 2000/12/EC z dnia 20 marca 2000 roku w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe, Prawo Bankowe 2002, nr 7 8.

19 Realizacja zasady pomocniczości 125 pracy regulują umowy międzynarodowe. Już zgodnie z Dyrektywą 2000/12/EC właściwe władze zainteresowanych państw członkowskich zobowiązane były do współpracy, którą w praktyce określają zwykle bilateralne i wielostronne umowy między organami nadzoru, nieposiadające mocy prawnej (tzw. MoU Memoranda of Understanding). 1 marca 2003 r. weszło w życie również porozumienie wielostronne zawarte między organami nadzoru a bankami centralnymi (w tym Europejskim Bankiem Centralnym), dotyczące międzynarodowej współpracy w sytuacji kryzysowej 71. Należy wspomnieć, że w UE współpraca w zakresie regulacji i nadzoru działalności bankowej stanowi przedmiot prac Grupy Kontaktowej, Komitetu Doradczego ds. Bankowości i Komitetu ds. Nadzoru Bankowego Europejskiego Banku Centralnego oraz niektórych instytucji o charakterze międzysektorowym (Grupa ds. Polityki Usług Finansowych, Mieszana Grupa Techniczna ds. Konglomeratów Finansowych, Międzysektorowy Okrągły Stół Regulatorów, Komitet Ekonomiczno-Finansowy) Zakończenie Powrót do zasady pomocniczości, nie tylko w aspekcie rozważań teoretycznych, ale także w kontekście praktycznym, stanowi odpowiedź na zmieniającą się rolę współczesnego państwa, a nawet takich struktur jak Unia Europejska. Współczesne państwo nie jest w stanie skutecznie i efektywnie wykonywać wszystkich zadań publicznych, czy, innymi słowy, dostarczać dobra publiczne. To samo dotyczy działań takich instytucji nadzorczych, jak np. Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego, który, nie będąc w stanie samodzielnie wykonywać zadań stricte nadzorczych przy zintegrowanym rynku europejskim, spełnia jedynie rolę koordynatora, delegując szczegółowe uprawnienia do odpowiednich instytucji macierzystych. W obu wypadkach podział obowiązków jest konieczny, ale na zasadzie subsydiarności i decentralizacji. Jednocześnie należy podkreślić ten praktyczny aspekt rozwoju zasady pomocniczości, który dzięki umacnianiu więzi lokalnych przyczynia się do kształtowania postaw właściwych społeczeństwu obywatelskiemu. Czy jednak nada to nowy sens demokracji? Trudno na to pytanie obecnie odpowiedzieć. 71 Por. A. Szypulewska-Porczyńska, Zmiany w zakresie nadzoru nad rynkiem usług bankowych Unii Europejskiej w świetle współczesnych tendencji jego rozwoju, Bank i Kredyt 2003, nr Szerzej: ibidem.

20 126 Literatura Borodo A., Samorząd terytorialny. System prawnofinansowy, Wydawnictwo Prawnicze PWN, Warszawa Druga dyrektywa bankowa Nr 89/646/EEC w sprawie koordynacji prawa, przepisów i procedur administracyjnych związanych z rozpoczynaniem oraz prowadzeniem działalności przez instytucje kredytowe. Dyrektywa 83/349/EEC Seventh Council Directive of 13 June 1983 based on the Article 54 (3) (g) of the Treaty on consolidated accounts Europejska Karta Samorządu Terytorialnego sporządzona w Strasburgu z 15 października 1985 r., Dz.U. 1994, nr 124, poz Oświadczenie rządowe z 14 lipca 1994 r. w sprawie ratyfikacji przez Rzeczypospolitą Polską Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego, Dz.U. 1994, nr 124, poz Finanse samorządowe 2005, red. C. Kosikowski, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa Fojcik-Mastalska E., Sokalski J., Dyrektywa 2000/12/EC z dnia 20 marca 2000 roku w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe, Prawo Bankowe 2002, nr 7 8. Funkcjonowanie samorządu terytorialnego doświadczenia i perspektywy, red. S. Dolata, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole Gałuszka K., Wpływ procesów globalizacji gospodarki na finanse samorządu terytorialnego, Materiały konferencji naukowej nt. Finanse, bankowość i ubezpieczenia wobec procesów globalizacji, t. IV, Finanse publiczne wobec procesów globalizacji, zorganizowanej przez Katedrę Finansów i Katedrę Ekonomiki Przedsiębiorstw Uniwersytetu Gdańskiego oraz Gdańską Akademię Bankową, Gdańska Akademia Bankowa i CeDeWu, Gdańsk Warszawa Introduction to the OECD Codes of Liberalization, OECD, Paris Izdebski H., Samorząd terytorialny. Podstawy ustroju i działalności, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa Jan Paweł II, Encyklika Centesimus Annus, ( ). Katolicka nauka społeczna. Podstawowe zagadnienia życia gospodarczego, red. J. Kupny, S. Fel, Księgarnia św. Jacka, Katowice Kisiel W., Ustrój samorządu terytorialnego w Polsce, LexisNexis, Warszawa Kompendium nauki społecznej Kościoła, Papieska Rada Iustitia Et Pax, Jedność, Kielce Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. nr 78, poz Majka J., Katolicka nauka społeczna, Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych, Warszawa Michalkiewicz S., Etyczne aspekty wolności gospodarczej, htm ( ). Miemiec W., Kryteria obiektywizacji subwencji w Polsce [w:] Funkcjonowanie samorządu terytorialnego doświadczenia i perspektywy, red. S. Dolata, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole Millon-Delsol Ch., Zasada pomocniczości, Wydawnictwo Znak, Kraków Mrowicka J., Partnerstwo publiczno-prywatne. Geneza i podstawowe pojęcia, Nasz Rynek Kapitałowy 2004, nr 3(159).

Ludwik Węgrzyn Ekspert ZPP

Ludwik Węgrzyn Ekspert ZPP Deficyt w budŝetach powiatów środki na rozwój czy na realizację zadań bieŝących Ludwik Węgrzyn Ekspert ZPP Katowice, 25 lutego 2013r. Kilka słów wprowadzenia Samorząd terytorialny, w tym powiatowy, nie

Bardziej szczegółowo

SAMORZĄD TERYTORIALNY W SYSTEMIE PRAWA

SAMORZĄD TERYTORIALNY W SYSTEMIE PRAWA SAMORZĄD TERYTORIALNY W SYSTEMIE PRAWA PRAWO ADMINISTRACYJNE - ĆWICZENIA Maciej M. Sokołowski Konstytucja RP art. 163 Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję

Bardziej szczegółowo

Miasta drogą rozwoju bez planu? Wiesław Wańkowicz

Miasta drogą rozwoju bez planu? Wiesław Wańkowicz Miasta są ośrodkami rozwoju, ale dynamiczny wzrost jest kosztowny. Gospodarowanie przestrzenią miast jest kluczowym czynnikiem w uzyskiwaniu korzyści, ale i generującym koszty. Podstawą bogactwa miast

Bardziej szczegółowo

ZADANIA GMINY I POWIATU, CZYLI NA CO MOŻNA PRZEZNACZYĆ PIENIĄDZE W RAMACH BUDŻETU OBYWATELSKIEGO?

ZADANIA GMINY I POWIATU, CZYLI NA CO MOŻNA PRZEZNACZYĆ PIENIĄDZE W RAMACH BUDŻETU OBYWATELSKIEGO? Zadania gminy i powiatu 1/5 ZADANIA GMINY I POWIATU, CZYLI NA CO MOŻNA PRZEZNACZYĆ PIENIĄDZE W RAMACH BUDŻETU OBYWATELSKIEGO? Łódź, jako jedno z nielicznych polskich miast, funkcjonuje jako tzw. miasto

Bardziej szczegółowo

1. Prawno-finansowe podstawy funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce 2. Struktura organizacyjna jednostek samorządu terytorialnego w Polsce

1. Prawno-finansowe podstawy funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce 2. Struktura organizacyjna jednostek samorządu terytorialnego w Polsce 1. Prawno-finansowe podstawy funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce 2. Struktura organizacyjna jednostek samorządu terytorialnego w Polsce 3. Organy władzy w jednostkach samorządu terytorialnego

Bardziej szczegółowo

1. Sprawy ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej.

1. Sprawy ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej. Zadania własne gminy: 1. Sprawy ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej. remont, przebudowa budynków będących własnością miasta; budowa nowych

Bardziej szczegółowo

- zaspokajają te potrzeby mieszkańców właściwych im fragmentów regionu, które są również odczuwane przez mieszkańców całego regionu.

- zaspokajają te potrzeby mieszkańców właściwych im fragmentów regionu, które są również odczuwane przez mieszkańców całego regionu. Polityka intraregionalna pojęcie. - działalność instytucji publicznych funkcjonujących wewnątrz regionu, czyli województwa, - regionalny układ stosunków społecznych, w których występuje wyraźna obecność

Bardziej szczegółowo

Gmina Drezdenko ul. Warszawska Drezdenko Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 10/2011 Burmistrza Drezdenka z dnia r.

Gmina Drezdenko ul. Warszawska Drezdenko Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 10/2011 Burmistrza Drezdenka z dnia r. Gmina Drezdenko ul. Warszawska 1 66-530 Drezdenko Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 10/2011 Burmistrza Drezdenka z dnia 31.01.2011 r. PLAN AUDYTU NA ROK 2011 1. Jednostka sektora finansów publicznych objęta

Bardziej szczegółowo

Unit 3-03/ Kompetencje Unii. Zasady strukturalne

Unit 3-03/ Kompetencje Unii. Zasady strukturalne Unit 3-03/09.11.2016 Kompetencje Unii. Zasady strukturalne Fragmenty z podręcznika: Zasady działania UE: pkt 73-74 Zasada przyznania kompetencji (kompetencje wyłączne i dzielone; kompetencje wyraźnie i

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

ZADANIA GMINY I POWIATU, CZYLI NA CO MOŻNA PRZEZNACZYĆ PIENIĄDZE W RAMACH BUDŻETU OBYWATELSKIEGO?

ZADANIA GMINY I POWIATU, CZYLI NA CO MOŻNA PRZEZNACZYĆ PIENIĄDZE W RAMACH BUDŻETU OBYWATELSKIEGO? ZADANIA GMINY I POWIATU, CZYLI NA CO MOŻNA PRZEZNACZYĆ PIENIĄDZE W RAMACH BUDŻETU OBYWATELSKIEGO? Łódź, jako jedno z nielicznych polskich miast, funkcjonuje jako tzw. miasto na prawach powiatu (inne nazwy

Bardziej szczegółowo

Pomóż nam wydać zł!

Pomóż nam wydać zł! Pomóż nam wydać 2 000 000 zł! Słupsk, maj 2014 r. www.slupsk.pl dialog.slupsk.eu 1 Co to jest budżet obywatelski? Budżet obywatelski to specjalnie wydzielona kwota z budżetu naszego miasta, o wydaniu której

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie LexPolonica nr 27335. Stan prawny 2012-11-29 Dz.U.2010.234.1536 (U) Działalność pożytku publicznego i wolontariat zmiany: 2011-07-01 Dz.U.2011.112.654 art. 166 2011-10-30 Dz.U.2011.205.1211 art. 2 2011-11-03

Bardziej szczegółowo

Otoczenie prawne wykonawstwa geodezyjnego

Otoczenie prawne wykonawstwa geodezyjnego URZĄD MARSZAŁKOWSKI W ŁODZI Departament Geodezji i Kartografii ZARZĄD ODDZIAŁU SGP W ŁODZI Zmiany przepisów prawa obowiązujących geodetów, wykonawców i pracowników administracji geodezyjnej Otoczenie prawne

Bardziej szczegółowo

Zadania samorządu terytorialnego. Rodzaje zadań samorządu terytorialnego oraz sposoby ich wykonywania

Zadania samorządu terytorialnego. Rodzaje zadań samorządu terytorialnego oraz sposoby ich wykonywania Zadania samorządu terytorialnego Rodzaje zadań samorządu terytorialnego oraz sposoby ich wykonywania Zadania samorządu terytorialnego RODZAJE ZADAŃ SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Rodzaje zadań samorządu terytorialnego

Bardziej szczegółowo

Wykład II Zagadnienia prawne systemu finansów JST

Wykład II Zagadnienia prawne systemu finansów JST Podstawy prawne finansów lokalnych Wykład II Zagadnienia prawne systemu finansów JST Dr Izabella Ewa Cech Materiały wewnętrzne PWSZ Głogów Wstęp - zakres wykładu - Pojęcie i kształt systemu finansowoprawnego

Bardziej szczegółowo

~~Olru( uj' ~'1INISTERSTYVO ENERGII. Departament Energetyki Warszawa,..J (; lipca 2016 r. DE-II-024/1/16

~~Olru( uj' ~'1INISTERSTYVO ENERGII. Departament Energetyki Warszawa,..J (; lipca 2016 r. DE-II-024/1/16 ~'1INISTERSTYVO ENERGII Departament Energetyki Warszawa,..J (; lipca 2016 r. DE-II-024/1/16 g o uj' 'J. ~~Olru(, Pan Zbigniew Rekas Zastępca Prezesa Regionalnej Izby Obrachunkowej w Kielcach Szanowny Panie

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawa w gospodarce (PPwG) Samorząd terytorialny

Podstawy prawa w gospodarce (PPwG) Samorząd terytorialny Podstawy prawa w gospodarce (PPwG) Samorząd terytorialny Przedmiot 1 2 3 4 5 Istota samorządu terytorialnego i podstawy prawne działania Struktura i organy Wybory Funkcje i zadania Nadzór nad samorządem

Bardziej szczegółowo

Gospodarka komunalna polski model

Gospodarka komunalna polski model Warszawa, dnia 17 maja 2012 r. Gospodarka komunalna polski model 1. Uwagi wstępne Odtworzenie samorządu terytorialnego było pierwszą reformą dokonaną przez parlament wybrany w wyborach w 1989 roku. Wybory

Bardziej szczegółowo

PN-II Lublin, dnia 22 września 2016 r.

PN-II Lublin, dnia 22 września 2016 r. PN-II.4130.251.2016 Lublin, dnia 22 września 2016 r. Szanowni Państwo Wójtowie, Burmistrzowie, Prezydenci Miast, Starostowie w województwie lubelskim W związku z sygnalizowanymi wątpliwościami prawnymi

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie roczne z wykonania

Sprawozdanie roczne z wykonania BURMISTRZ MIASTA MILANÓWKA Sprawozdanie roczne z wykonania BUDŻETU MIASTA MILANÓWKA za 2013 rok MILANÓWEK, 28 marca 2014 rok Dz. Rozdz. Nazwa działu, rozdziału, paragrafu Sprawozdanie z wykonania dochodów

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 30.11.2005 KOM(2005) 623 wersja ostateczna 2005/0243 (ACC) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 384/96 w sprawie ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Białystok, dnia 21 sierpnia 2012 r. Poz. 2376 UCHWAŁA NR 88/1159/2012 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO. z dnia 27 marca 2012 r.

Białystok, dnia 21 sierpnia 2012 r. Poz. 2376 UCHWAŁA NR 88/1159/2012 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO. z dnia 27 marca 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO Białystok, dnia 21 sierpnia 2012 r. Poz. 2376 UCHWAŁA NR 88/1159/2012 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 27 marca 2012 r. w sprawie przedstawienia rocznego

Bardziej szczegółowo

2.3. DOCHODY BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA W PODZIALE NA DOCHODY BIEŻĄCE I MAJĄTKOWE

2.3. DOCHODY BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA W PODZIALE NA DOCHODY BIEŻĄCE I MAJĄTKOWE 2.3. DOCHODY BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA W PODZIALE NA DOCHODY BIEŻĄCE I MAJĄTKOWE 2.3.1. DOCHODY GMINY MIASTO SŁUPSK Plan z tego: po zmianach w tym: w tym: Lp. Dz. Rozdz. N a z w a Wykonanie dochody środki

Bardziej szczegółowo

PRAWO BANKOWE. 8. wydanie

PRAWO BANKOWE. 8. wydanie PRAWO BANKOWE 8. wydanie Stan prawny na 22 lutego 2013 r. Wydawca: Magdalena Przek-Ślesicka Redaktor prowadzący: Roman Rudnik Opracowanie redakcyjne: Ilona Iwko, Dorota Wiśniewska Skład, łamanie: Faktoria

Bardziej szczegółowo

Inicjatywa lokalna- podstawa prawna

Inicjatywa lokalna- podstawa prawna Inicjatywa lokalna- podstawa prawna Pojęcie inicjatywy lokalnej (IL) wprowadziła nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (ustawa) z 2010 roku, definiując IL oraz poświęcając

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy - 6662 - poz. 1737 Województwa Lubuskiego Nr 128

Dziennik Urzędowy - 6662 - poz. 1737 Województwa Lubuskiego Nr 128 Dziennik Urzędowy - 6662 - poz. 1737 w tym: Wpływy z różnych opłat - - 5.639 - - Wpływy z usług - - 11.081 - - Wpływy ze sprzedaży składników majątkowych - - 2.037 - - Pozostałe odsetki - - 3.016 - - Wpływy

Bardziej szczegółowo

TEMATY PRAC LICENCJACKICH DLA KIERUNKU ADMINISTRACJA

TEMATY PRAC LICENCJACKICH DLA KIERUNKU ADMINISTRACJA TEMATY PRAC LICENCJACKICH DLA KIERUNKU ADMINISTRACJA Prof. zw. dr hab. Ernest Knosala 1. Struktura organizacyjna samorządu terytorialnego 2. Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego 3. Organy

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1997 Nr 9 poz. 43 USTAWA z dnia 20 grudnia 1996 r. Opracowano na podstawie: tj. Dz. U. z 2011 r. Nr 45, poz. 236. o gospodarce komunalnej Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1.

Bardziej szczegółowo

Samorząd terytorialny w Polsce Podstawowe informacje

Samorząd terytorialny w Polsce Podstawowe informacje Samorząd terytorialny w Polsce Podstawowe informacje Samorząd w konstytucji RP Mieszkańcy gminy stanowią wspólnotę samorządową Zasada pomocniczości subsydiarności opiera się na dwóch założeniach: - tyle

Bardziej szczegółowo

Gminy niestety nie mogą, choć jest to w ich interesie i mają możliwości finansowe, partycypować w kosztach budowy i remontów dróg krajowych.

Gminy niestety nie mogą, choć jest to w ich interesie i mają możliwości finansowe, partycypować w kosztach budowy i remontów dróg krajowych. Gminy niestety nie mogą, choć jest to w ich interesie i mają możliwości finansowe, partycypować w kosztach budowy i remontów dróg krajowych. Znaczna liczba samorządów gminnych w całym kraju, zdając sobie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Słowo wstępne Ambasador Rolf Timans Szef Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce Od redaktora Dariusz Milczarek...

Spis treści. Słowo wstępne Ambasador Rolf Timans Szef Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce Od redaktora Dariusz Milczarek... Spis treści Słowo wstępne Ambasador Rolf Timans Szef Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce... 17 Od redaktora Dariusz Milczarek... CZĘŚĆ I. IDEA SUBSYDIARNOŚCI Chantal Millon-Delsol Zasada subsydiarności

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA. z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Rozdział 1 Przepisy ogólne Gospodarka komunalna. Dz.U.2016.573 z dnia 2016.04.26 Status: Akt obowiązujący Wersja od: 26 kwietnia 2016 r. tekst jednolity USTAWA z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej Rozdział 1 Przepisy

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Powiatu Konińskiego z organizacjami pozarządowymi w roku 2006

Program współpracy Powiatu Konińskiego z organizacjami pozarządowymi w roku 2006 Załącznik do uchwały Nr XXXIII/182/05 Rady Powiatu Konińskiego z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie programu współpracy z organizacjami pozarządowymi Program współpracy Powiatu Konińskiego z organizacjami

Bardziej szczegółowo

Białystok, dnia 5 czerwca 2013 r. Poz. 2439 UCHWAŁA NR 151/2181/2013 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO. z dnia 26 marca 2013 r.

Białystok, dnia 5 czerwca 2013 r. Poz. 2439 UCHWAŁA NR 151/2181/2013 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO. z dnia 26 marca 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO Białystok, dnia 5 czerwca 2013 r. Poz. 2439 UCHWAŁA NR 151/2181/2013 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie przedstawienia rocznego

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa zasady i formy gospodarki komunalnej jednostek samorządu terytorialnego,

Bardziej szczegółowo

SYLABUS Prawo finansów publicznych studia stacjonarne

SYLABUS Prawo finansów publicznych studia stacjonarne SYLABUS Prawo finansów publicznych studia stacjonarne 1) Podstawowe informacje o przedmiocie Skrócony opis Pełny opis Przedmiot obejmuje analizę i ocenę regulacji prawnych z zakresu prawa w tym prawo budżetowe

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści

Spis treści. Spis treści Spis treści Spis treści Wprowadzenie... Wykaz skrótów... XI XIX Literatura... XXIII Rozdział I. Ewolucja podstaw prawnych działalności gospodarczej podmiotów zagranicznych w Polsce... 1 1. Zmiany w systemie

Bardziej szczegółowo

Plan finansowy Starostwa Powiatowego w Gryfinie na 2016 rok

Plan finansowy Starostwa Powiatowego w Gryfinie na 2016 rok Załącznik do zarządzenia Nr 1/2016 Starosty Gryfińskiego z dnia 25 stycznia D O C H O D Y Klasyfikacja budżetowa Plan finansowy Starostwa Powiatowego w Gryfinie na 2016 rok Planowane dochody na 600 Transport

Bardziej szczegółowo

HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE

HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE ADAMPBETRASIK / Przy współpracy Andrzeja Laskowskiego HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE TWIGGER WARSZAWA 2001 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 9 Słowo wstępne 11 Wprowadzenie,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rada Miasta Rybnika. z dnia r. w sprawie nadania statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Rybniku

Uchwała Nr... Rada Miasta Rybnika. z dnia r. w sprawie nadania statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Rybniku Projekt z dnia 12 kwietnia 2016 r. Zatwierdzony przez... Działając na podstawie : Uchwała Nr... Rady Miasta Rybnika z dnia... 2016 r. w sprawie nadania statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Rybniku - art.

Bardziej szczegółowo

RADA MIASTA RYBNIKA postanawia:

RADA MIASTA RYBNIKA postanawia: (2003/034228) UCHWAŁA NR 178/XI/2003 RADY MIASTA RYBNIKA z dnia 10 września 2003 r. w sprawie: przyjęcia Statutu Ośrodka Pomocy Społecznej w Rybniku. Działając na podstawie : - art. 18 ust. 2 pkt 9 lit.h),

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań na egzamin magisterski na kierunku ADMINISTRACJA specjalność: Prawo energetyczne w gospodarce i administracji

Zestaw pytań na egzamin magisterski na kierunku ADMINISTRACJA specjalność: Prawo energetyczne w gospodarce i administracji Zestaw pytań na egzamin magisterski na kierunku ADMINISTRACJA specjalność: Prawo energetyczne w gospodarce i administracji 6. Pozycja i zadania Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki 7. Treść i tryb uchwalania

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr drugi, sem. 3 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu w systemie USOS 10000000

Bardziej szczegółowo

2.2. DOCHODY BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA WEDŁUG KLASYFIKACJI BUDŻETOWEJ

2.2. DOCHODY BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA WEDŁUG KLASYFIKACJI BUDŻETOWEJ 2.2. DOCHODY BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA WEDŁUG KLASYFIKACJI BUDŻETOWEJ 2.2.1. Dochody Gminy - Miasto Słupsk Plan wg Plan po Lp. Dział Rozdz. Nazwa uchwały Wykonanie zmianach budżetowej 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 88/1159/2012 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO. z dnia 27 marca 2012 r.

UCHWAŁA NR 88/1159/2012 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO. z dnia 27 marca 2012 r. UCHWAŁA NR 88/1159/2012 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 27 marca 2012 r. w sprawie przedstawienia rocznego sprawozdania z wykonania budżetu województwa za 2011 rok. Na podstawie art. 267 ust. 1

Bardziej szczegółowo

Dz.U Nr 9 poz. 43 USTAWA. z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Rozdział 1. Przepisy ogólne

Dz.U Nr 9 poz. 43 USTAWA. z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Rozdział 1. Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/8 Dz.U. 1997 Nr 9 poz. 43 USTAWA z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej Opracowano na podstawie: t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 573, 960. Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 201/13 WÓJTA GMINY MIELNIK. z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania z wykonania budżetu gminy za 2012 rok

ZARZĄDZENIE NR 201/13 WÓJTA GMINY MIELNIK. z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania z wykonania budżetu gminy za 2012 rok ZARZĄDZENIE NR 201/13 WÓJTA GMINY MIELNIK z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania z wykonania budżetu gminy za 2012 rok Na podstawie art. 267, art. 269 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r.

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA PRAWA POWSZECHNIE OBOWIĄZUJĄCEGO W RP

ŹRÓDŁA PRAWA POWSZECHNIE OBOWIĄZUJĄCEGO W RP ŹRÓDŁA PRAWA POWSZECHNIE OBOWIĄZUJĄCEGO W RP SYSTEM PRAWA Zbiór uporządkowanych i wzajemnie ze sobą powiązanych norm generalnych i abstrakcyjnych wysłowionych w tekstach aktów prawotwórczych i nieuchylonych

Bardziej szczegółowo

Cezary Kosikowski, Finanse i prawo finansowe Unii Europejskiej

Cezary Kosikowski, Finanse i prawo finansowe Unii Europejskiej Cezary Kosikowski, Finanse i prawo finansowe Unii Spis treści: Wykaz skrótów Wprowadzenie Część I USTRÓJ WALUTOWY I FINANSE UNII EUROPEJSKIEJ Rozdział I Ustrój walutowy Unii 1. Pojęcie i zakres oraz podstawy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 151/2181/2013 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO. z dnia 26 marca 2013 r.

UCHWAŁA NR 151/2181/2013 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO. z dnia 26 marca 2013 r. UCHWAŁA NR 151/2181/2013 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie przedstawienia rocznego sprawozdania z wykonania budżetu województwa za 2012 rok. Na podstawie art. 267 ust. 1

Bardziej szczegółowo

Specjalność Podyplomowe Studium dla Nauczycieli Wiedzy o Społeczeństwie i Historii Najnowszej. Praca napisana pod kierunkiem dr A.

Specjalność Podyplomowe Studium dla Nauczycieli Wiedzy o Społeczeństwie i Historii Najnowszej. Praca napisana pod kierunkiem dr A. PRACA DYPLOMOWA Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Nauk Społecznych Kierunek: Politologia Specjalność Podyplomowe Studium dla Nauczycieli Wiedzy o Społeczeństwie i Historii Najnowszej.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wykonania budżetu Miasta Cieszyna za I półrocze 2015 rok

Sprawozdanie z wykonania budżetu Miasta Cieszyna za I półrocze 2015 rok 1 Sprawozdanie z wykonania budżetu Miasta Cieszyna za I półrocze 2015 rok Spis treści Strona Wykonanie dochodów i wydatków budżetowych za I półrocze 2015 roku w układzie ogólnym 2 Wykonanie dochodów budżetowych

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/8 USTAWA z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa zasady i formy gospodarki komunalnej jednostek samorządu terytorialnego,

Bardziej szczegółowo

Zachowane zostaną jedynie zakłady budżetowe powołane przez jednostki samorządu terytorialnego i to wyłącznie w określonych dziedzinach zadań własnych.

Zachowane zostaną jedynie zakłady budżetowe powołane przez jednostki samorządu terytorialnego i to wyłącznie w określonych dziedzinach zadań własnych. Zachowane zostaną jedynie zakłady budżetowe powołane przez jednostki samorządu terytorialnego i to wyłącznie w określonych dziedzinach zadań własnych. Wszystkie państwowe zakłady budżetowe oraz niektóre

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚĆ TWORZENIA SPÓŁDZIELNI SOCJALNYCH

MOŻLIWOŚĆ TWORZENIA SPÓŁDZIELNI SOCJALNYCH MOŻLIWOŚĆ TWORZENIA SPÓŁDZIELNI SOCJALNYCH ORAZ PRZYSTĘPOWANIA DO SPÓŁDZIELNI SOCJALNYCH PRZEZ SAMORZĄD WOJEWÓDZTWA Podstawowe akty prawne: 1. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa,

Bardziej szczegółowo

Lublin, dnia 12 lutego 2015 r. Poz. 583 UCHWAŁA NR III/12/2015 RADY POWIATU W RADZYNIU PODLASKIM. z dnia 8 stycznia 2015 r.

Lublin, dnia 12 lutego 2015 r. Poz. 583 UCHWAŁA NR III/12/2015 RADY POWIATU W RADZYNIU PODLASKIM. z dnia 8 stycznia 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO Lublin, dnia 12 lutego 2015 r. Poz. 583 UCHWAŁA NR III/12/2015 RADY POWIATU W RADZYNIU PODLASKIM z dnia 8 stycznia 2015 r. w sprawie nadania Statutu Powiatowego

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie z dnia PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LIPNOWSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI UPRAWNIONYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 8 maja 2014 r. Poz. 586

Warszawa, dnia 8 maja 2014 r. Poz. 586 Warszawa, dnia 8 maja 2014 r. Poz. 586 USTAWA z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o nadzorze uzupełniającym nad instytucjami kredytowymi, zakładami ubezpieczeń, zakładami reasekuracji i firmami

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 224/XXIX/2006 Rady Gminy Zarzecze z dnia 3.03.2006r. S t a t u t. Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej W Zarzeczu

Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 224/XXIX/2006 Rady Gminy Zarzecze z dnia 3.03.2006r. S t a t u t. Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej W Zarzeczu Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 224/XXIX/2006 Rady Gminy Zarzecze z dnia 3.03.2006r. S t a t u t Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej W Zarzeczu Rozdział I - Postanowienia ogólne 1. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej

Bardziej szczegółowo

Rusza nabór wniosków do Budżetu Obywatelskiego na 2017 rok. Rawski Budżet Obywatelski na 2017 rok - harmonogram.

Rusza nabór wniosków do Budżetu Obywatelskiego na 2017 rok. Rawski Budżet Obywatelski na 2017 rok - harmonogram. Rusza nabór wniosków do Budżetu Obywatelskiego na 2017 rok. Rawski Budżet Obywatelski na 2017 rok - harmonogram. Etap 1. Akcja informacyjna do 8 14 maja 2017 r. trwać będzie kampania informująca mieszkańców

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Gdańsk, dnia 4 lipca 2012 r. Poz ZARZĄDZENIE NR 99/2012 PREZYDENTA MIASTA WEJHEROWA. z dnia 28 czerwca 2012 r.

DZIENNIK URZĘDOWY. Gdańsk, dnia 4 lipca 2012 r. Poz ZARZĄDZENIE NR 99/2012 PREZYDENTA MIASTA WEJHEROWA. z dnia 28 czerwca 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 4 lipca 2012 r. Poz. 2244 ZARZĄDZENIE NR 99/2012 PREZYDENTA MIASTA WEJHEROWA z dnia 28 czerwca 2012 r. w sprawie ogłoszenia Sprawozdania Prezydenta

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 49/622/2011 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO. z dnia 30 sierpnia 2011 r.

UCHWAŁA Nr 49/622/2011 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO. z dnia 30 sierpnia 2011 r. UCHWAŁA Nr 49/622/2011 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 30 sierpnia 2011 r. informacja o przebiegu wykonania budżetu Województwa Podlaskiego i kształtowaniu się Wieloletniej Prognozy Finansowej Województwa

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 26 kwietnia 2016 r. Poz. 573 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 19 kwietnia 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU GŁUBCZYCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI REALIZUJĄCYMI ZADANIA PUBLICZNE NA 2012 ROK

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU GŁUBCZYCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI REALIZUJĄCYMI ZADANIA PUBLICZNE NA 2012 ROK PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU GŁUBCZYCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI REALIZUJĄCYMI ZADANIA PUBLICZNE NA 2012 ROK Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

2.3. Wydatki budżetu Gminy Smołdzino wg pełnej klasyfikacji budżetowej z podziałem na wydatki bieżące oraz wydatki majątkowe

2.3. Wydatki budżetu Gminy Smołdzino wg pełnej klasyfikacji budżetowej z podziałem na wydatki bieżące oraz wydatki majątkowe 2.3. Wydatki budżetu Gminy Smołdzino wg pełnej klasyfikacji budżetowej z podziałem na wydatki bieżące oraz wydatki majątkowe Plan wg uchwały budżetowej Plan po zmianach w złotych Wykonanie Nazwa Lp. Dz.

Bardziej szczegółowo

projekt UCHWAŁA Nr XXI/148/2016 Rady Gminy Kleszczewo z dnia 26 października 2016r.

projekt UCHWAŁA Nr XXI/148/2016 Rady Gminy Kleszczewo z dnia 26 października 2016r. projekt UCHWAŁA Nr XXI/148/2016 Rady Gminy Kleszczewo z dnia 26 października 2016r. w sprawie : przyjęcia Programu współpracy Gminy Kleszczewo z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami w 2017r.

Bardziej szczegółowo

Część I Dodatkowe wynagrodzenie roczne. Dorota Wołoszyn-Kądziołka

Część I Dodatkowe wynagrodzenie roczne. Dorota Wołoszyn-Kądziołka Część I Dodatkowe wynagrodzenie roczne Dorota Wołoszyn-Kądziołka 1. Pracownicy uprawnieni do trzynastki Prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego to przede wszystkim przywilej pracowników jednostek

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 5/14 WÓJTA GMINY BOĆKI. z dnia 5 marca 2014 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania z wykonania budżetu gminy za 2013 rok

ZARZĄDZENIE NR 5/14 WÓJTA GMINY BOĆKI. z dnia 5 marca 2014 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania z wykonania budżetu gminy za 2013 rok ZARZĄDZENIE NR 5/14 WÓJTA GMINY BOĆKI z dnia 5 marca 2014 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania z wykonania budżetu gminy za 2013 rok Na podstawie art. 61 ust 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Kompetencje i zadania członków spółki akcyjnej

Kompetencje i zadania członków spółki akcyjnej MARIOLA PELCZAR Kompetencje i zadania członków spółki akcyjnej I. Ogólna charakterystyka spółki akcyjnej Istnieją różne formy prowadzenia działalności gospodarczej. Jedną z takich form, moim zdaniem najciekawszą,

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o systemie oświaty (druk nr 1384).

- o zmianie ustawy o systemie oświaty (druk nr 1384). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-116/(4)/13 Warszawa, 11 września 2013 r. Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowna Pani Marszałek Przekazuję

Bardziej szczegółowo

Prawo bankowe. i inne akty prawne

Prawo bankowe. i inne akty prawne Prawo bankowe i inne akty prawne Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

Wykonanie planu dochodów budżetu Gminy Świebodzin za 2014 rok.

Wykonanie planu dochodów budżetu Gminy Świebodzin za 2014 rok. Załącznik Nr 1 Wykonanie planu dochodów budżetu Gminy Świebodzin za 2014 rok. Dział Rozdział Treść PLAN WYKONANIE % 010 Rolnictwo i łowiectwo 1 047 132,63 923 748,91 88,22 01041 Program rozwoju Obszarów

Bardziej szczegółowo

PLAN FINANSOWY DOCHODÓW BUDŻETOWYCH URZĘDU MIEJSKIEGO NA ROK 2014

PLAN FINANSOWY DOCHODÓW BUDŻETOWYCH URZĘDU MIEJSKIEGO NA ROK 2014 DOCHODY BUDŻETOWE URZĘDU MIEJSKIEGO Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 8 /2013 Burmistrza Miasta Nowy Dwór Mazowiecki z dnia 3 stycznia 2014 r. I. DOCHODY WŁASNE, w tym :.010 ROLNICTWO I ŁOWIECTWO 600,00.01095

Bardziej szczegółowo

Dochody budżetu Gminy Ostrowice w 2014 r.

Dochody budżetu Gminy Ostrowice w 2014 r. Dział Rozdział* Źródła dochodów Dochody budżetu Gminy Ostrowice w 2014 r. Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Gminy Ostrowice w złotych Plan z tego: na 2014 r. Dochody Dochody bieżące majątkowe 1 2 3 4 5 6

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA I POJĘCIA OGÓLNE TEORII PRAWA ADMINISTRACYJNEGO

ZAGADNIENIA I POJĘCIA OGÓLNE TEORII PRAWA ADMINISTRACYJNEGO PRZEDMOWA Część pierwsza ZAGADNIENIA I POJĘCIA OGÓLNE TEORII PRAWA ADMINISTRACYJNEGO Rozdział I. ZAGADNIENIA WSTĘPNE 1. Pojęcie administracji 2. Związanie administracji prawem 3. Pojęcie prawa administracyjnego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rada Miasta Rybnika. z dnia r. w sprawie nadania statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Rybniku

Uchwała Nr... Rada Miasta Rybnika. z dnia r. w sprawie nadania statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Rybniku Projekt z dnia 2 stycznia 2017 r. Zatwierdzony przez... Działając na podstawie : Uchwała Nr... Rady Miasta Rybnika z dnia... 2017 r. w sprawie nadania statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Rybniku - art.

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ PRZEDMOWA ROZDZIAŁ I. ZMIANY USTROJU POLITYCZNEGO POLSKI W LATACH 1944-1997 1. Pojęcie ustroju politycznego i jego periodyzacja 2. Okres Krajowej

Bardziej szczegółowo

WYDATKI BUDŻETU MIASTA PŁOCKA NA 2016 ROK WYDATKI GMINY

WYDATKI BUDŻETU MIASTA PŁOCKA NA 2016 ROK WYDATKI GMINY Załącznik nr 2 do Uchwały Budżetowej Miasta Płocka na rok 2016 Nr...Rady Miasta Płocka z dnia...... roku WYDATKI BUDŻETU MIASTA PŁOCKA NA 2016 ROK Dział Rozdział Nazwa działu i rozdziału WYDATKI GMINY

Bardziej szczegółowo

Prawo administracyjne. Część ogólna wyd. 9

Prawo administracyjne. Część ogólna wyd. 9 Prawo administracyjne. Część ogólna wyd. 9 Eugeniusz Ochendowski, 978-83-72856-89-0, TNOIK 2013 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 15 DZIAŁ I ZAGADNIENIA OGÓLNE Administracja publiczna i prawo administracyjne...

Bardziej szczegółowo

Aspekty prawne inwestowania nadwyżek operacyjnych. i budżetowych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego.

Aspekty prawne inwestowania nadwyżek operacyjnych. i budżetowych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego. Aspekty prawne inwestowania nadwyżek operacyjnych i budżetowych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego. Tło legislacyjne dla rozważań nad sposobami efektywnego lokowania nadwyżek środków pieniężnych

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej

Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 1997 r. Nr 9, poz. 43, zmiany: Dz. U. z 1997 r. Nr 106, poz. 679, Nr 121, poz. 770; Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668; Dz. U. z 2002 r.

Bardziej szczegółowo

Informacje, o których mowa w 1 przedstawia się Radzie Miejskiej Kalisza oraz Regionalnej Izbie Obrachunkowej w Poznaniu.

Informacje, o których mowa w 1 przedstawia się Radzie Miejskiej Kalisza oraz Regionalnej Izbie Obrachunkowej w Poznaniu. Zarządzenie Nr 382/2015 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 31 sierpnia 2015 r. w sprawie przyjęcia informacji o przebiegu wykonania budżetu za I półrocze 2015 r. oraz informacji o kształtowaniu się wieloletniej

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie. Województwa Wielkopolskiego za 2011 rok

Sprawozdanie. Województwa Wielkopolskiego za 2011 rok Zarząd Województwa Wielkopolskiego Sprawozdanie roczne z wykonania budżetu Województwa Wielkopolskiego za 2011 rok Poznań, marzec 2012 r. Spis treści Załącznik Nr 1 Dochody budżetu Województwa Wielkopolskiego

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Katowice, dnia 28 grudnia 2016 r. Poz. 7080 UCHWAŁA BUDŻETOWA NA ROK 2017 RADY POWIATU W BIELSKU-BIAŁEJ Nr V/34/218/16 z dnia 22 grudnia 2016 roku Działając na podstawie

Bardziej szczegółowo

2.2. Dochody budżetu Miasta Słupska wg klasyfikacji budżetowej

2.2. Dochody budżetu Miasta Słupska wg klasyfikacji budżetowej 2.2. Dochody budżetu Miasta Słupska wg klasyfikacji budżetowej 2.2.1. Dochody Gminy Miasto Słupsk Plan wg uchwały budżetowej Plan po zmianach w złotych Lp. Dział Rozdz. Nazwa Wykonanie % (8:7) w z ł o

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 176/2096/13 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. z dnia 26 marca 2013 r.

UCHWAŁA NR 176/2096/13 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. z dnia 26 marca 2013 r. UCHWAŁA NR 176/2096/13 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania rocznego z wykonania budżetu Województwa Lubuskiego za 2012 rok Na podstawie art. 267 ust.

Bardziej szczegółowo

BUDŻET Gminy Piława Górna na rok 2005 w układzie działów i rozdziałów Dział Rozdz Wyszczególnienie WYDATKI Dochody Ogółem z tego :

BUDŻET Gminy Piława Górna na rok 2005 w układzie działów i rozdziałów Dział Rozdz Wyszczególnienie WYDATKI Dochody Ogółem z tego : BUDŻET Gminy Piława Górna na rok 25 w układzie działów i rozdziałów Dział Rozdz Wyszczególnienie WYDATKI Dochody Ogółem z tego : Pozostałe wydatki Inwestycj e Dotacje Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 173/XXX/24

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Profile seminarium licencjackiego dla kierunku Administracja

Profile seminarium licencjackiego dla kierunku Administracja Profile seminarium licencjackiego dla kierunku Administracja dr hab. Inga KAWKA, prof. UP - Prawo europejskie, prawo instytucjonalne UE - system instytucjonalny UE, źródła prawa UE i ich tworzenie, stosowanie

Bardziej szczegółowo

Plan wydatków wg stanu na dzień r.

Plan wydatków wg stanu na dzień r. Plan wydatków wg stanu na dzień 31.07.2014 r. Dział Rozdział Paragraf Treść Wartość 010 Rolnictwo i łowiectwo 395 500,00 01008 Melioracje wodne 395 000,00 2900 Wpłaty gmin i powiatów na rzecz innych jednostek

Bardziej szczegółowo

Wydatki Budżetu Województwa Lubelskiego na 2015 rok

Wydatki Budżetu Województwa Lubelskiego na 2015 rok Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr IV/36/2014 Sejmiku Województwa z dnia 30 grudnia 2014 r. Wydatki Budżetu Województwa Lubelskiego na 2015 rok plan roku 2015 Wydatki razem 1 513 946 896,33 Wydatki bieżące 550

Bardziej szczegółowo

Informacja z wykonania budżetu Powiatu Żarskiego za I półrocze 2012 roku Żary, sierpień 2012 r.

Informacja z wykonania budżetu Powiatu Żarskiego za I półrocze 2012 roku Żary, sierpień 2012 r. Informacja z wykonania budżetu Powiatu Żarskiego za I półrocze 2012 roku Żary, sierpień 2012 r. Spis treści CZĘŚĆ I...3 1. BUDŻET POWIATU ŻARSKIEGO I JEGO ZMIANY W I PÓŁROCZU 2012 ROKU...3 1.1. Plan dochodów...3

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13

SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13 SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13 Rozdział I. PAŃSTWO A GOSPODARKA 15 1. Stosunki gospodarcze a funkcje państwa 15 2. Podstawowe typy zachowań państwa wobec gospodarki oraz wynikające z nich zadania...

Bardziej szczegółowo

2.2. Dochody budżetu Miasta Słupska wg klasyfikacji budżetowej

2.2. Dochody budżetu Miasta Słupska wg klasyfikacji budżetowej 2.2. Dochody budżetu Miasta Słupska wg klasyfikacji budżetowej 2.2.1. Dochody Gminy Miasto Słupsk Lp. Dział Rozdz. Nazwa Plan wg uchwały budżetowej Plan po zmianach w złotych Wykonanie w z ł o t y c h

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o:

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o: PROJEKT Program Współpracy Gminy Gostynin z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2013 Wstęp

Bardziej szczegółowo

Kodyfikacja prawa samorządu terytorialnego. Sławomir Brodziński

Kodyfikacja prawa samorządu terytorialnego. Sławomir Brodziński Kodyfikacja prawa samorządu terytorialnego Sławomir Brodziński Samorząd terytorialny w Polsce gmina powiat województwo Prawo samorządu terytorialnego Źródła prawa według Konstytucji RP (art. 87): 1) Konstytucja

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Katowice, dnia 6 marca 2014 r. Poz. 1353 Or.0007.14.2014 2014/010659 UCHWAŁA NR 652/XLIII/2014 RADY MIASTA RYBNIKA z dnia 26 lutego 2014 r. Na podstawie: w sprawie

Bardziej szczegółowo