ARTYKUŁ 15 - PRAWO OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH DO SAMODZIELNOŚCI, INTEGRACJI SPOŁECZNEJ I DO UDZIAŁU W ŻYCIU WSPÓLNOTY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ARTYKUŁ 15 - PRAWO OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH DO SAMODZIELNOŚCI, INTEGRACJI SPOŁECZNEJ I DO UDZIAŁU W ŻYCIU WSPÓLNOTY"

Transkrypt

1 ARTYKUŁ 15 - PRAWO OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH DO SAMODZIELNOŚCI, INTEGRACJI SPOŁECZNEJ I DO UDZIAŁU W ŻYCIU WSPÓLNOTY Ustęp 1 Pytanie A Kryteria stosowane w celu przyznawania statusu osoby niepełnosprawnej, liczba osób niepełnosprawnych, w tym w wieku aktywności zawodowej. Kryteria oceny niepełnosprawności określa ustawa z 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i przepisy wykonawcze do niej. Kryteria te określone są odrębnie dla: osób powyżej 16 roku życia, osób, które nie ukończyły 16 roku życia. W przypadku osób w wieku powyżej 16 lat, kryteria dotyczą: sprawności organizmu, w tym zaburzeń i ograniczenia jego funkcji i struktury (kryterium biologiczne/medyczne), ograniczonej zdolności do: - samodzielnej egzystencji (zdolność samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych - samoobsługi, poruszania się i komunikacji) oraz - samodzielnego pełnienia ról społecznych (kryterium społeczne, uwzględniające aktywność indywidualną i społeczną), konieczności opieki i/lub udzielania pomocy w funkcjonowaniu indywidualnym i społecznym (zakres niezbędnego wsparcia), zdolności do pracy zarobkowej (kryterium zawodowe). Ponieważ ocena niepełnosprawności osób w wieku powyżej 16 roku życia podlega gradacji według stopni: znacznego, umiarkowanego i lekkiego, określone są standardy kwalifikowania do stopni niepełnosprawności. W przypadku osób w wieku do 16 lat, kryteria oceny niepełnosprawności są następujące: naruszona sprawność organizmu - fizyczna lub psychiczna, spowodowana wadą wrodzoną, długotrwałą chorobą lub uszkodzeniem organizmu (kryterium biologiczne/medyczne), przewidywany okres upośledzenia stanu zdrowia (kryterium czasowe); za niepełnosprawne może być uznane wyłącznie dziecko, u którego przewidywany okres naruszenia sprawności organizmu przekracza 12 miesięcy, niezdolność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych takich jak: - samoobsługa, - samodzielne poruszanie się, - komunikowanie z otoczeniem w sposób typowy ( normalny ) dla danego wieku rozwojowego (kryterium społeczne, uwzględniające aktywność indywidualną). Ocena wpływu skutków upośledzenia stanu zdrowia na zdolność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych dokonywana jest z uwzględnieniem wieku dziecka, konieczność zapewnienia opieki lub pomocy w zaspokajaniu potrzeb życiowych (kryterium określające zakres wsparcia w funkcjonowaniu indywidualnym i społecznym); zakres opieki oceniany jest w odniesieniu do czynności opiekuńczych uznawanych za typowe w stosunku do zdrowego dziecka w danym wieku; konieczność stosowania systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych w domu i poza domem (kryterium terapeutyczno rehabilitacyjne). Osoby niepełnosprawne prawnie, w tysiącach

2 Według badania aktywności ekonomicznej ludności Polski (za 2002 rok średniorocznie) Osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 15 lat i więcej Osoby niepełnosprawne prawnie w wieku produkcyjnym (18-59/64 lat): Według narodowego spisu powszechnego przeprowadzonego w maju 2002 roku: Osoby niepełnosprawne ogółem 5457 w tym: osoby niepełnosprawne prawnie 4450 osoby niepełnosprawne prawnie w wieku poniżej 16 lat 135 X osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 15 lat i więcej 4326 X osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 16 lat i więcej 4315 X osoby niepełnosprawne prawnie w wieku produkcyjnym (18-59/64): 2608 X w wieku mobilnym (18-44 lata) 680 X w wieku niemobilnym (45-59/64) 1928 X Liczba orzeczeń o niepełnosprawności dzieci do 16 lat w okresie II kwartał I kwartał 2003 Pytanie dodatkowe Co zostało uczynione, by odejść od medycznej definicji niepełnosprawności i przyjąć podejście o charakterze bardziej społecznym, podobne do przyjętego przez WHO w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonalnej (International Classification of Functioning, ICF 2001) System orzekania o stopniu niepełnosprawności koncentruje się na potencjalnych zdolnościach i możliwościach osoby w zakresie jej aktywności indywidualnej i społecznej oraz określa wskazania co do programu rehabilitacji i integracji społecznej. W orzekaniu o niepełnosprawności stosowane są więc kryteria medyczno - społeczne, a kwalifikacji do odpowiedniego stopnia niepełnosprawności dokonuje zespół specjalistów: lekarz, pracownik socjalny, psycholog, doradca zawodowy. Pytanie B Działania podjęte w celu wprowadzenia w życie tego artykułu, na rzecz, odpowiednio, osób niepełnosprawnych fizycznie i umysłowo, poprzez szkolenie zawodowe organizowane w ramach powszechnie obowiązujących rozwiązań za każdym razem, kiedy to możliwe lub w ramach wyspecjalizowanych instytucji publicznych lub prywatnych. Informacje dotyczące: (a) przeprowadzania oceny umiejętności zawodowych osób niepełnosprawnych (częstotliwość, warunki) oraz przyjętych kryteriów na potrzeby dokonywania oceny możliwości readaptacji zawodowej osoby niepełnosprawnej; (b) dostosowywania metod readaptacji zawodowej do wymagań rynku pracy. Osoby niepełnosprawne mają prawo do nauki we wszystkich typach szkół, zgodnie z potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami. Szkoła dostosowuje treści, metody i organizację nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów. System oświaty daje uczniom niepełnosprawnym możliwość korzystania z pomocy psychologicznopedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej. Rodzice decydują, w jakiej formie odbywać się będzie kształcenie ich niepełnosprawnych dzieci. Jednostki samorządu terytorialnego otrzymują zwiększoną subwencję oświatową na ucznia niepełnosprawnego. Na dzieci niepełnosprawne uczące się w oddziałach integracyjnych została dodatkowo zwiększona wielkość subwencji. W roku 2003 we wszystkich gimnazjach w Polsce została przeprowadzona akcja informacyjna Czy naprawdę jesteśmy inni? Razem w naszej szkole, mająca na celu uwrażliwienie wszystkich uczniów na potrzeby rówieśników niepełnosprawnych. Przeprowadzony został również konkurs promujący współpracę szkół specjalnych ze szkołami integracyjnymi na rzecz dzieci niepełnosprawnych

3 Osoby niepełnosprawne zdobywają wykształcenie zawodowe w szkołach ogólnodostępnych - w oddziałach ogólnodostępnych, oddziałach integracyjnych lub oddziałach specjalnych bądź w formie nauczania indywidualnego, a także w szkołach specjalnych. Uczniowie niepełnosprawni w szkołach ogólnodostępnych Szkoły 2001/ / / /2005 Podstawowe Gimnazja Licea ogólnokształcące Zawodowe Uczniowie niepełnosprawni w szkołach ogólnodostępnych, według rodzajów oddziałów Szkoły, oddziały 2001/ / / /2005 Szkoły podstawowe Oddziały specjalne Oddziały integracyjne Oddziały ogólnodostępne Klasy terapeutyczne Klasy wyrównawcze Inne formy Gimnazja Oddziały specjalne Oddziały integracyjne Oddziały ogólnodostępne Klasy terapeutyczne Klasy wyrównawcze Inne formy Licea ogólnokształcące Oddziały specjalne Oddziały integracyjne Oddziały ogólnodostępne Szkoły zawodowe Oddziały specjalne Oddziały integracyjne Oddziały ogólnodostępne Oddziały z uczniami niepełnosprawnymi w szkołach ogólnodostępnych Szkoły, oddziały 2001/ / / /2005 Szkoły podstawowe Oddziały specjalne Oddziały integracyjne Oddziały ogólnodostępne Gimnazja Oddziały specjalne Oddziały integracyjne Oddziały ogólnodostępne Uczniowie niepełnosprawni w szkołach specjalnych Szkoły 2001/ / / /2005 Podstawowe Gimnazja Licea ogólnokształcące Zawodowe Oddziały w szkołach specjalnych Szkoły 2001/ / / /2005 Podstawowe Gimnazja Licea ogólnokształcące Zawodowe

4 Budynki szkolne muszą, zgodnie z prawem budowlanym, być pozbawione barier architektonicznych. W ramach poradnictwa zawodowego świadczone jest poradnictwo indywidualne i poradnictwo grupowe. Przeprowadzane są również badania testowe. Bezrobotne osoby niepełnosprawne mają dostęp do informacji zawodowej: informatorów, filmów, ulotek, programów oraz uczestniczą w spotkaniach organizowanych przez doradców zawodowych, dotyczących informacji o zawodach, o rynku pracy i możliwościach kształcenia i szkolenia zawodowego I. Osoby niepełnosprawne, które skorzystały z usług poradnictwa zawodowego ogółem Osoby, które skorzystały z indywidualnych rozmów doradczych Wizyty w ramach indywidualnych rozmów doradczych Przeciętna liczba rozmów na osobę 1,45 1,50 1,48 1,43 Osoby, które uczestniczyły w spotkaniach grupowych Osoby objęte badaniami testowymi II. Informacja zawodowa osoby uczestniczące w spotkaniach grupowych Szkolenia zawodowe osób niepełnosprawnych: 1/ Organizowane przez powiatowe urzędy pracy, w ramach powszechnie obowiązujących rozwiązań, dla bezrobotnych osób niepełnosprawnych lub osób niepełnosprawnych poszukujących pracy i nie pozostających w zatrudnieniu, zarejestrowanych w powiatowym urzędzie pracy, w celu zwiększenia szans zatrudnienia, podwyższenia kwalifikacji zawodowych lub zwiększenia aktywności zawodowej, w szczególności w razie: braku kwalifikacji zawodowych, konieczności zmiany kwalifikacji w związku z brakiem propozycji odpowiedniego zatrudnienia, utraty zdolności do pracy w wykonywanym zawodzie. Szkoleniem mogą być objęte osoby niepełnosprawne w okresie wypowiedzenia umowy o pracę z przyczyn nie dotyczących pracowników. Szkolenia są finansowane lub dofinansowywane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) lub Funduszu Pracy. Osoby niepełnosprawne zarejestrowane w urzędach pracy, korzystające ze szkoleń Osoby niepełnosprawne, które rozpoczęły szkolenia w trakcie roku Bezrobotni poszukujący pracy nie pozostający w zatrudnieniu Osoby niepełnosprawne, które ukończyły szkolenia w trakcie roku bezrobotni poszukujący pracy nie pozostający w zatrudnieniu Osoby niepełnosprawne, które podjęły pracę w ciągu 3 miesięcy po ukończeniu szkolenia bezrobotni poszukujący pracy nie pozostający w zatrudnieniu / Organizowane przez pracodawcę dla osób niepełnosprawnych: dostępne są tylko dane dotyczące częściowej refundacji przez PFRON w 2003 roku: zrefundował on koszty szkolenia 46 osób niepełnosprawnych. W 2002 roku nie było wydatków z tego tytułu. W 2004 roku o dofinansowanie ze środków PFRON wnioski złożyło 9 pracodawców. Starostowie podpisali z pracodawcami 6 umów, w ramach których wydatkowano zł na przeszkolenie 41 osób. 3/ W ramach pilotażowego programu celowego Telepraca, wspierającego zatrudnienie osób niepełnosprawnych w zawodach wykorzystujących techniki informatyczne (finansowanego ze 84

5 środków PFRON); program wdrożono w 2002 roku, pierwsze szkolenia ukończono w 2003 roku, przeszkolono 373 osoby. W roku 2004 przeszkolonych zostało 136 osób. Realizacja programu została zakończona 30 czerwca 2004 roku. Osoby niepełnosprawne korzystają także ze szkoleń organizowanych przez organizacje pozarządowe. Brak jest danych dotyczących tych szkoleń. Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, definiując osobę niepełnosprawną bezrobotną i osobę niepełnosprawną poszukującą pracy, odwołuje się do przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a przyznanie uprawnienia do szkoleń osobom niepełnosprawnym zarówno bezrobotnym, jak i poszukującym pracy i nie pozostającym w zatrudnieniu, zarejestrowanym w powiatowym urzędzie pracy, ogranicza osiągnięciem wieku emerytalnego (60 lat przez kobiety i 65 lat przez mężczyzn). Przy doborze kandydatów na szkolenia zakazane jest stosowanie wymagań dyskryminujących, tym ze względu na niepełnosprawność. Ustawy nie różnicują dostępu osób niepełnosprawnych do szkoleń, pośrednictwa pracy, poradnictwa zawodowego w zależności od rodzaju lub przyczyny niepełnosprawności. Uczniów niepełnosprawnych obowiązują takie same standardy edukacyjne jak uczniów pełnosprawnych (podstawa programowa, plany nauczania, system oceniania i system egzaminów zewnętrznych). Zadaniem szkoły jest dostosowanie wymagań do możliwości uczniów. Jedynie dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym, z autyzmem i z niepełnosprawnościami sprzężonymi opracowane zostały inne standardy edukacyjne, nie podlegają oni też egzaminom zewnętrznym. Szkoły średnie nie są dostępne dla osób z upośledzeniem umysłowym. Uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim zdobywają zawód w zasadniczych szkołach zawodowych. Dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym organizuje się specjalne oddziały przysposabiające do pracy, w których uczniowie mogą zdobyć umiejętności wykonywania prostych czynności zawodowych. Wszystkich uczniów przed przyjęciem do szkoły zawodowej obowiązują badania lekarskie. Przy przeprowadzaniu oceny umiejętności zawodowych uczniów niepełnosprawnych stosowane są egzaminy zewnętrzne, na podstawie obowiązujących przepisów prawa oświatowego. Dorosłe osoby niepełnosprawne mogą uczyć się w systemie szkolnictwa dla dorosłych. Osoby niepełnosprawne biorą udział w Programie SOCRATES. Instrukcja dla wnioskodawców zawiera zapis, że przy realizacji programu należy dążyć do zapewnienia równych szans uczestnictwa w programie osobom niepełnosprawnym. W związku z tym Agencja Narodowa SOCRATES (Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji), przyjęła zasadę, że przy organizowaniu wyjazdów zagranicznych uczniów, studentów, kształcących się osób dorosłych i nauczycieli będą uwzględniane szczególne potrzeby osób niepełnosprawnych. Wyjazdy osób niepełnosprawnych i realizacja projektów międzynarodowych z udziałem osób niepełnosprawnych lub na rzecz tych osób są dofinansowywane w zwiększonej wysokości. Agencja Narodowa programu SOCRATES szeroko informowała o warunkach uczestnictwa osób niepełnosprawnych w programie. Informacje o programie upowszechniano na spotkaniach z przedstawicielami szkół, uczelni (w tym placówek edukacyjnych kształcących dzieci, młodzież i osoby dorosłe niepełnosprawne) i władz edukacyjnych, a także na stronie internetowej Agencji i w mediach. Wyprodukowano film Dialogi z Sokratesem o grupach defaworyzowanych, który rozesłano do szkół i placówek kształcących osoby niepełnosprawne. Program SOCRATES obejmuje współpracę międzynarodową w zakresie: - edukacji szkolnej COMENIUS, - szkolnictwa wyższego ERASMUS, 85

6 - uczenia się przez całe życie GRUNDVIG Szkoły, w których uczą się uczniowie niepełnosprawni w integracji z pełnosprawnymi i szkoły specjalne dla niepełnosprawnych, uczestniczące w programie Comenius otrzymały: / euro (70 szkół), / euro (85 szkół), / euro (90 szkół). Uczniowie i nauczyciele niepełnosprawni brali udział w wyjazdach zagranicznych, na które otrzymali: / euro (15 osób), / euro (15 osób), / euro (21 osób). W wyjazdach na studia za granicę (program Erasmus) uczestniczyli studenci niepełnosprawni: / studentów ( euro), / studentów ( euro), / studentów ( euro). Informacja o możliwościach ubiegania się przez osoby o dużym stopniu niepełnosprawności o dodatkowe fundusze jest przekazywana Uczelnianym Koordynatorom akcji Erasmus, odpowiedzialnym za organizację rekrutacji studentów i nauczycieli akademickich. W 2003 roku, na zaproszenie Komisji Europejskiej, grupa uczniów słabosłyszących ze Specjalnego Ośrodka Szkolno Wychowawczego w Sławnie, realizująca szkolny projekt Comeniusa, uczestniczyła w centralnych obchodach Tygodnia Comeniusa w Brukseli. W ramach kształcenia dorosłych osób niepełnosprawnych akcje Grundtvig i Minerva i integracji na rynku pracy oraz w działaniach na rzecz dzieci i osób dorosłych niepełnosprawnych (dzieci autystyczne, słabosłyszące, dzieci i dorośli z zaburzeniami psychicznymi) w latach zrealizowano 35 projektów. W projektach tych uczestniczyło 800 osób niepełnosprawnych. Kwoty dofinansowania dla polskich instytucji w ciągu trzech lat wyniosły euro. Projekty Grundtvig adresowane były do osób niepełnosprawnych (opracowanie kursów, materiałów edukacyjnych, nowatorskich programów kształcenia niepełnosprawnych), a także do rodziców, nauczycieli, konsultantów osób niepełnosprawnych (nauczenie odpowiedniej troski o osoby niepełnosprawne oraz sposobów współpracy i komunikowania się z niepełnosprawnymi). Pytanie C Podać: (a) liczbę głównych wyspecjalizowanych instytucji prowadzących odpowiednie szkolenia, rodzaj tych instytucji oraz łączną liczbę miejsc, którymi dysponują; (b) liczbę osób uczestniczących w tych szkoleniach; (c) liczbę i kwalifikacje zatrudnionego personelu. Liczba nauczycieli uczących jest zależna od: liczby uczniów w szkole, liczby godzin zajęć wynikających z ramowego planu nauczania dla odpowiedniego typu szkoły, rodzaju niepełnosprawności lub stopnia upośledzenia umysłowego tych uczniów. Wymagane kwalifikacje nauczycieli określone są w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 10 września 2002 roku. Pytania dodatkowe 1/ Liczba młodych osób niepełnosprawnych uczęszczających do różnych rodzajów instytucji (celem edukacji na szczeblu średnim w otwartym środowisku szkolnym). 86

7 Patrz odpowiedź na pytanie B 2/ Jakie działania zostały podjęte w celu pomocy młodym osobom niepełnosprawnym w integrowaniu się w otwartym środowisku szkolnym. W roku 2004 wprowadzono zmiany w przepisach oświatowych, dotyczące organizacji pracy szkół, statutów, planów nauczania, zasad oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów, które zapewniają spójny system kształcenia uczniów niepełnosprawnych. Informacje dotyczące form kształcenia oraz dane statystyczne dotyczące liczby uczniów patrz odpowiedź na pytanie B. Liczba uczniów objętych nauczaniem specjalnym w szkołach w roku szkolnym 2004/2005 RODZAJ NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI SZKOŁY PODSTAWOWE GIMNAZJUM ogólnodostępne specjalne ogólnodostępne specjalne niesłyszący słabo słyszący niewidomi słabo widzący niepełnosprawni ruchowo z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim z rozpoznanym autyzmem niepełnosprawność sprzężona niedostosowani społecznie zagrożeni niedostosowaniem społecznym zagrożeni uzależnieniem z zaburzeniami zachowania z zaburzeniami psychicznymi z chorobami przewlekłymi Razem Liczba uczniów objętych nauczaniem specjalnym we wszystkich typach szkół: w roku szkolnym 2001/ , w roku szkolnym 2002/ , w roku szkolnym 2003/ , Prawidłowej realizacji zadań związanych z kształceniem uczniów niepełnosprawnych służy zapewnienie w budżecie państwa odpowiednich środków finansowych. W ustawie budżetowej na rok 2004 na subwencję oświatową przeznaczono zł (w roku zł). 3/ Jakie instytucje specjalne są dla nich dostępne Absolwenci gimnazjów mogą kontynuować naukę w czterech typach specjalnych szkół ponadgimnazjalnych: - liceum profilowanym, - technikum, - zasadniczej szkole zawodowej, - trzyletniej szkole przysposabiającej do pracy. 4/ Liczba osób niepełnosprawnych studiujących, jak zachęcane są one do podejmowania studiów 87

8 Liczba studentów niepełnosprawnych z każdym rokiem wzrasta: roku akademicki 2004/ osób niepełnosprawnych, 2003/ , 2002/ , 2001/ W ramach rozszerzania dostępu osób niepełnosprawnych do kształcenia, zadaniem priorytetowym jest zwiększanie dostępu osób niepełnosprawnych do szkolnictwa wyższego. Działania uczelni polegają na likwidowaniu barier architektonicznych, informacyjnych, komunikacyjnych, społecznych i psychologicznych. Z dotacji budżetowej finansowane są nowe inwestycje i dofinansowywane remonty domów i stołówek studenckich oraz obiektów dydaktycznych, pod kątem dostosowywania pomieszczeń do potrzeb osób niepełnosprawnych. W uczelniach prowadzone są specjalne szkolenia dla studentów i pracowników uczelni mające na celu usuwanie barier informacyjnych i propagujące ideę kształcenia integracyjnego, powoływani są pełnomocnicy rektora do spraw osób niepełnosprawnych, powstają również Centra Kształcenia i Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zajmujące się organizacją kształcenia osób niepełnosprawnych, a także Centra Karier zajmujące promowaniem osób niepełnosprawnych na rynku pracy. Ustawa z 28 maja 2004 roku o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym, ustawy o wyższych szkołach zawodowych, ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich oraz o zmianie niektórych innych ustaw wprowadziła możliwość otrzymania bezzwrotnej pomocy materialnej przez wszystkich studentów, niezależnie od systemu studiów (dzienne, wieczorowe, zaoczne i eksternistyczne) oraz statusu prawnego uczelni (państwowa, niepaństwowa). Możliwość otrzymania wsparcia w przypadku studiowania w systemach studiów wieczorowym, zaocznym i eksternistycznym wpłynie korzystnie na decyzje o podjęciu studiów przez osoby, których niepełnosprawność nie pozwala na studiowanie w systemie dziennym, wymagającym codziennej obecności na zajęciach. Zgodnie z ustawą studenci niepełnosprawni, którzy na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów nie mieli uprawnienia do otrzymania pomocy materialnej, otrzymali stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych oraz jednocześnie inne stypendia, z wyrównaniem od 1 stycznia 2004 roku. Dalsze prace doprowadziły (ustawa z 7 stycznia 2005 roku o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym, ustawy o wyższych szkołach zawodowych oraz ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich) do szczegółowego ustalenia kształtu świadczenia adresowanego do osób niepełnosprawnych stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych. Może je otrzymać każdy student posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, który ponosi dodatkowe koszty z powodu niepełnosprawności, niezależnie od sytuacji materialnej. Nowe przepisy wspierają również kształcenie osób niepełnosprawnych, które decydują się na odbywanie studiów na kilku kierunkach studiów - równocześnie student może otrzymać stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych na każdym ze studiowanych kierunków, a nie jak wcześniej tylko na jednym z nich. W roku 2002 stypendia pobierało osób niepełnosprawnych, a w roku osób niepełnosprawnych (w tym osób tylko stypendia specjalne, a osób - stypendia specjalne oraz inne stypendia). Od lipca 2004 roku stypendium specjalne otrzymywało 5418 osób niepełnosprawnych, a 2115studentów otrzymywało jednocześnie inne stypendia. Liczba studentów niepełnosprawnych otrzymujących od października 2004 roku stypendia socjalne, zwiększone z tytułu niepełnosprawności na mocy przepisów ustawy wynosiła 5485, a otrzymujących jednocześnie inne stypendia Każdy niepełnosprawny student, który mieszka z dala od uczelni, może korzystać z zakwaterowania w domu studenckim i wyżywienia w stołówce studenckiej, a w przypadku kształcenia na studiach dziennych, również z pomocy w formie dofinansowania do zakwaterowania, jeżeli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. 88

9 Pomoc tę uzupełnia system kredytu studenckiego, z dopłatą do oprocentowania z budżetu państwa i korzystnymi warunkami spłaty. Osoby niepełnosprawne mogą ubiegać się umorzenie spłaty kredytu studenckiego: - częściowe - w przypadku trudnej sytuacji życiowej, - w całości - w przypadku udokumentowania trwałej niezdolności do spłaty zobowiązań oraz trudnej sytuacji materialnej. Wiele uczelni podejmuje działania mające na celu wprowadzanie kształcenia z wykorzystaniem nowych technologii telekomunikacyjnych (w tym Internetu), tzw. e-learning, kształcenie na odległość, które umożliwia dobór najbardziej atrakcyjnej dla uczącego się formy szkolenia oraz najodpowiedniejszego dla niego miejsca oraz czasu nauki. Inicjatywę tę podjęły Politechnika Warszawska, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytet Warszawski. Na rynku dostępna jest szeroka oferta szkoleń multimedialnych od kursów nagranych na CD-ROM, do skomplikowanych systemów informatycznych służących zarządzaniu szkoleniami w firmie. Zaletą tych rozwiązań jest różnorodność tematów szkoleń i możliwość ich dopasowania do niemal każdego e-ucznia, w tym szczególnie osoby niepełnosprawnej mającej problemy z poruszaniem się. Opracowana została Strategia rozwoju kształcenia ustawicznego do roku 2010, a realizacja zawartych w nim założeń wpłynie na zwiększenie dostępności usług edukacyjnych dla osób niepełnosprawnych, poprzez upowszechnienia kształcenia w formach pozaszkolnych (kształcenie na odległość). Celem jest wyrównanie szans edukacyjnych osób o specjalnych potrzebach edukacyjnych, szczególnie na szczeblu regionalnym i lokalnym. Przewiduje się stworzenie na terenie całego kraju sieci ośrodków kształcenia na odległość. PFRON realizował programy ukierunkowane na wspieranie kształcenia osób niepełnosprawnych: PITAGORAS i STUDENT. Celem programu PITAGORAS - Program pomocy osobom z uszkodzeniem słuchu jest zapewnienie wszystkim niesłyszącym i niedosłyszącym studentom oraz uczestnikom kursów przygotowawczych do egzaminów do szkół wyższych pomocy tłumaczy migowych lub elektronicznych urządzeń wspomagających słyszenie oraz zapewnienie wszystkim osobom niedosłyszącym dostępu do dóbr kultury. Adresatami programu są państwowe i niepaństwowe szkoły wyższe oraz instytucje kultury filharmonie, teatry muzyczne, teatry dramatyczne i teatry lalkowe oraz muzyczne lub teatralne sale widowiskowe udostępniane publiczności przez państwowe uczelnie artystyczne. W roku 2004 na 9 uczelniach sfinansowano godzin usług tłumacza migowego. Zakupiono systemy wspomagające słyszenie: wzmacniacze pętli indukcyjnej, aparaty słuchowe, bezprzewodowy system nagłaśniający salę koncertową. Celem programu STUDENT - pomoc osobom niepełnosprawnym w zdobyciu wykształcenia na poziomie wyższym jest przygotowanie osób niepełnosprawnych do wejścia na otwarty rynek pracy. PFRON dofinansowywał: opłaty za studia, zakwaterowanie, dojazdy, uczestnictwo w zajęciach mających na celu podniesienie sprawności fizycznej lub psychicznej, zakup przedmiotów ułatwiających lub umożliwiających naukę, w tym sprzętu komputerowego i komputerowych programów edukacyjnych, wyjazdy organizowane w ramach zajęć szkolnych. Studentom mającym szczególne osiągnięcia w nauce Prezes Zarządu PFRON może przyznać stypendium specjalne. Wydatki PFRON na realizację programów PITAGORAS I STUDENT, w mln zł Pitagoras 0,02 0,06 0,2 2,4 Student - 3,4 6,3 11,1 5/ Czy kształcenie specjalne stanowi integralną część przygotowania nauczycieli 89

10 Kształcenie nauczycieli odbywa się w szkołach wyższych (studia wyższe zawodowe, magisterskie oraz studia podyplomowe) oraz w zakładach kształcenia nauczycieli. Studia wyższe zawodowe i magisterskie w specjalizacji nauczycielskiej prowadzone są zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 18 kwietnia 2002 roku w sprawie określenia standardów nauczania dla poszczególnych kierunków studiów i poziomów kształcenia oraz Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 7 września 2004 roku w sprawie standardów kształcenia nauczycieli. W trakcie studiów prowadzone są zajęcia z psychologii, pedagogiki, dydaktyki przedmiotowej oraz w zakresie projektowania działań edukacyjnych w kontekście specjalnych potrzeb edukacyjnych uczniów. Czynni zawodowo nauczyciele uzupełniają wiedzę w zakresie pracy z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych uczestnicząc w seminariach, konferencjach, wykładach, warsztatach, szkoleniach, studiach podyplomowych. 6/ Wyjaśnienie informacji zawartych w II sprawozdaniu: istnieją specjalne programy szkolenia osób niepełnosprawnych, ale nie ma wyspecjalizowanych instytucji publicznych Specjalne programy szkolenia osób niepełnosprawnych realizowane są przez organizacje pozarządowe, otrzymujące wsparcie PFRON w ramach programu PARTNER wspieranie zadań realizowanych przez organizacje działające na rzecz osób niepełnosprawnych. Program, realizowany w latach , adresowany był do stowarzyszeń, fundacji, związków, izb oraz organizacji pracodawców i pracobiorców, działających na rzecz osób niepełnosprawnych. Organizacje te musiały dysponować profesjonalną kadrą do wykonywania powierzonych im zadań, szybko reagować na potrzeby osób niepełnosprawnych i pracodawców w celu utrzymania zatrudnienia tych osób, ukierunkowywać działania na osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym lub na działalność opiekuńczą i rehabilitacyjną na rzecz dzieci i młodzieży niepełnosprawnej w różnych placówkach. Ze środków PFRON dofinansowywane są zadania w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych, w szczególności: rehabilitacja dzieci i młodzieży niepełnosprawnej w różnych typach placówek, organizacja i prowadzenie szkoleń, kursów (również w formie kształcenia na odległość on line), warsztatów, grup środowiskowego wsparcia oraz zespołów aktywności społecznej dla osób niepełnosprawnych, organizacja szkoleń (również w formie kształcenia na odległość on line) i warsztatów dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, opiekunów czy wolontariuszy. W roku 2004 zawarto umowy z 32 ogólnopolskimi organizacjami pozarządowymi, na realizację których wydatkowano tysięcy zł, w tym na organizowanie i prowadzenie szkoleń i kursów (również w formie kształcenia na odległość - on line), warsztatów, grup środowiskowego wsparcia oraz zespołów aktywności społecznej dla osób niepełnosprawnych wydatkowano kwotę tysięcy zł. W ramach Programu PARTNER w roku 2004 dla organizacji pozarządowych o lokalnym zasięgu działania PFRON przeznaczył ,4 tysięcy zł, w tym na zadanie dotyczące organizowania i prowadzenia szkoleń (również w formie kształcenia na odległość - on line), warsztatów, grup środowiskowego wsparcia oraz zespołów aktywności społecznej dla osób niepełnosprawnych tysięcy zł. Na realizację tego zadania przez organizacje o działaniu ogólnokrajowym i lokalnym przeznaczono tysięcy zł. 7/ Czy szkolenia finansowane przez PFRON opierają się na ogólnych zasadach Szkolenia finansowane ze środków PFRON, przekazywanych samorządom powiatowym, w których biorą udział skierowane przez powiatowe urzędy pracy osoby niepełnosprawne bezrobotne, poszukujące pracy i nie pozostające w zatrudnieniu, opierają się na zasadach 90

11 ogólnych, wynikających z ustawy z 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W przypadku osób ze szczególnymi potrzebami, ich udział w szkoleniu może być wsparty dodatkowymi usługami finansowanymi ze środków PFRON takimi jak: usługi tłumacza migowego lub lektora dla niewidomych, lub osoby towarzyszącej osobie niepełnosprawnej ruchowo zaliczonej do znacznego stopnia niepełnosprawności. Szkolenia osób niepełnosprawnych mogą być organizowane również przez pracodawców, zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Na wniosek pracodawcy poniesione przez niego koszty mogą być refundowane ze środków PFRON do wysokości 75%, nie więcej jednak niż do wysokości dwukrotnego przeciętnego wynagrodzenia. Pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej może otrzymać zwrot kosztów szkolenia zatrudnionych osób niepełnosprawnych, w związku z koniecznością zmiany profilu produkcji. 8/ Czy obowiązują regulacje dotyczące ustanawiania i organizacji szkolenia przez organizacje pozarządowe (w tym minimalne kwalifikacje personelu), czy istnieje system kontroli ich funkcjonowania, liczba osób korzystających Kwestie szkolenia przez różne podmioty, w tym przez organizacje pozarządowe, uregulowane są w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Organizatorami szkoleń mogą być także stowarzyszenia, fundacje, spółki, inne osoby prawne. Instytucja szkoleniowa może uzyskać zlecenie prowadzenia szkoleń po wpisie do rejestru instytucji szkoleniowych, prowadzonego przez wojewódzki urząd pracy. Wpis do rejestru instytucji szkoleniowych, uzyskuje instytucja, która posiada akredytację wydaną przez kuratora oświaty na podstawie przepisów o systemie oświaty. Wniosek o wpis do rejestru powinien zawierać informacje o tematyce prowadzonych szkoleń, kadrze prowadzącej szkolenia, bazie lokalowej, wyposażeniu i środkach dydaktycznych oraz metodach oceny jakości szkoleń. Instytucja szkoleniowa wpisana do rejestru ma obowiązek informować wojewódzki urząd pracy o: - zmianie siedziby, otwarciu i likwidacji oddziałów lub filii, - kontynuowaniu działalności szkoleniowej w kolejnym roku kalendarzowym. 9/ Czy liczba 5275 osób obejmuje łączną liczbę osób niepełnosprawnych, które odbyły szkolenie (jeżeli nie podać taką liczbę) Liczba osób niepełnosprawnych jest liczbą wszystkich osób niepełnosprawnych, które w roku 2000 odbyły szkolenia i przekwalifikowania zawodowe organizowane przez powiatowe urzędy pracy dla osób niepełnosprawnych bezrobotnych, poszukujących pracy i nie pozostających w zatrudnieniu, sfinansowanych ze środków PFRON. W roku 2004 ze szkoleń takich skorzystało osób, na które PFRON przeznaczył 7, 2 mln zł. W 2004 roku na szkolenia organizowane przez zakłady pracy chronionej w związku z koniecznością zmiany profilu produkcji samorządy przeznaczyły 924,4 tysięcy zł w celu przeszkolenia 209 pracowników niepełnosprawnych. Ze środków PFRON pokryte zostały koszty szkoleń 41 pracowników niepełnosprawnych organizowanych przez pracodawców (60,7 tysięcy zł). 10/ Dlaczego PFRON wydaje tak mało (0,3% budżetu) na szkolenia Zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych środki PFRON przekazywane są samorządom wojewódzkim i powiatowym. W roku 2004 jednostki samorządu powiatowego otrzymały na zadania związane z rehabilitacją zawodową i zatrudnianiem osób niepełnosprawnych 97,9 mln. zł. Decyzja o przeznaczeniu tych środków należy do rady powiatu. PFRON nie ma wpływu na 91

12 sposób rozdysponowania środków i skierowania większych środków finansowych na szkolenia zawodowe. Wielkość wydatków PFRON na szkolenia i przekwalifikowania osób niepełnosprawnych: 2001 rok 3,4 mln zł dla osób (0,2% ogólnej kwoty wydatków PFRON), 2002 rok - 4,2 mln zł dla osób (1%), 2003 rok - 5,9 mln zł dla osób (1,2%), 2004 rok - 7,2 mln zł dla osób (0,26 %). 11/ W jaki sposób zagwarantowana jest ochrona osób niepełnosprawnych przed dyskryminacją w dziedzinie dostępu do szkolenia zawodowego. Ochronę osób niepełnosprawnych przed dyskryminacją w dziedzinie dostępu do szkolenia zawodowego gwarantują przepisy: - ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w myśl których przy kierowaniu na szkolenie obowiązuje zasada równości w korzystaniu ze szkoleń, - Kodeksu pracy, który w artykule 18 3a obliguje pracodawców do przestrzegania zasady aby pracownicy byli równo traktowani w zakresie dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, - ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z artykułem 11 osoba niepełnosprawna zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna lub poszukująca pracy, nie pozostającą w zatrudnieniu, ma prawo korzystać z usług lub instrumentów rynku pracy na zasadach określonych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, - ustawy 7 września 1991 roku o systemie oświaty, która zapewnia możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół (w tym w szkołach prowadzących kształcenie w zawodzie) przez dzieci i młodzież niepełnosprawną, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami, a także opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi poprzez umożliwienie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych. Ustęp 2 Pytanie A Działania podjęte w celu znalezienia zatrudnienia i, jeżeli to właściwe, zagwarantowania zatrudnienia osobom upośledzonym fizycznie lub umysłowo (na przykład kwoty, pomoc finansowa, inne). Na mocy ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych celem zmobilizowania pracodawców do zatrudniania osób niepełnosprawnych oraz pozyskiwania środków na finansowanie rehabilitacji, w szczególności zawodowej, funkcjonuje system kwotowo-poborowy. Pracodawcy nie osiągający określonego w ustawie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych zobowiązani są dokonywać wpłat na PFRON, który większość zgromadzonych środków przekazuje na realizację określonych w ustawie zadań, przede wszystkim wspierających zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Ustawa przewiduje bodźce finansowe dla pracodawców z otwartego i chronionego rynku pracy. Głównym celem zmian wprowadzonych w latach 2003 i 2004 jest silniejsze związanie pomocy udzielanej pracodawcom z faktem zatrudniania konkretnej osoby niepełnosprawnej oraz zwiększenie wsparcia w zatrudnianiu osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy. 1 stycznia 2004 roku przestał obowiązywać mechanizm zwrotu podatku VAT przedsiębiorcom działającym na chronionym rynku pracy (zakłady pracy chronionej i zakłady aktywności zawodowej), został on zastąpiony dofinansowaniem wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych zatrudnionych w zakładach pracy chronionej i w podmiotach 92

13 funkcjonujących na otwartym rynku pracy. Dofinansowanie następuje ze środków budżetu państwa oraz PFRON, a jego wysokość zależy od stopnia i rodzaju niepełnosprawności zatrudnionych osób niepełnosprawnych oraz od rodzaju rynku (otwarty, chroniony), na którym działa pracodawca. Dofinansowanie wynagrodzeń przysługuje do wynagrodzeń pracowników, którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego. Szczegółowe rozwiązania: 1.Pracodawcy prowadzącemu zakład pracy chronionej przysługuje ze środków PFRON dofinansowanie wynagrodzeń w kwocie: 130% najniższego wynagrodzenia - w przypadku osób niepełnosprawnych w znacznym stopniu, 110% najniższego wynagrodzenia - w przypadku osób niepełnosprawnych w umiarkowanym stopniu, 50% najniższego wynagrodzenia - w przypadku osób niepełnosprawnych w lekkim stopniu. W przypadku zatrudniania przez pracodawcę prowadzącego zakład pracy chronionej osób niepełnosprawnych, u których stwierdzono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub epilepsję oraz pracowników niewidomych, dofinansowanie zwiększa się o 75% najniższego wynagrodzenia. 2.Pracodawcy na otwartym rynku pracy, zatrudniającemu w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy mniej niż 25 pracowników (nie zobowiązanemu do osiągania określonego w ustawie 6% wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych) oraz pracodawcy zatrudniającemu co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiągającemu ustawowy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, przysługuje dofinansowanie wynagrodzeń w wysokości 70% kwot, o których mowa w punkcie 1. Jeżeli pracodawcy na otwartym rynku pracy zatrudniają pracowników, u których stwierdzono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub epilepsję oraz pracowników niewidomych to wysokość dofinansowania wzrasta do 90% kwot, o których mowa w punkcie 1. 3.Instrumentem służącym wspieraniu zatrudniania niepełnosprawnych pracowników przez pracodawców (na chronionym i otwartym rynku pracy) zatrudniających co najmniej 25 pracowników i osiągających co najmniej 6% wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, jest finansowanie składek na ubezpieczenie społeczne tych osób. Zakres finansowania: pracodawcom funkcjonującym jako zakłady pracy chronionej i zakłady aktywności zawodowej w stosunku do zatrudnionych osób niepełnosprawnych: - część wynagrodzenia, odpowiadającą należnej składce pracownika na ubezpieczenia emerytalne i chorobowe, finansuje PFRON, - część kosztów osobowych pracodawcy, odpowiadającą należnej składce pracodawcy na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, finansuje budżet państwa, a w części odpowiadającej należnej składce na ubezpieczenie wypadkowe, finansuje PFRON. w zakładach zatrudniających mniej niż 25 osób, odnośnie do zatrudnionych osób niepełnosprawnych w znacznym lub umiarkowanym stopniu: - część wynagrodzenia, odpowiadającą składce należnej od zatrudnionego na ubezpieczenie emerytalne, finansuje PFRON, - część kosztów osobowych pracodawcy, odpowiadającą należnej składce na ubezpieczenie emerytalne od pracodawcy, finansuje budżet państwa. u pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników i osiągających wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 6 %, PFRON finansuje: - część wynagrodzenia odpowiadającą należnej od pracownika składce na ubezpieczenie emerytalne oraz część kosztów osobowych pracodawcy odpowiadającą 93

14 należnej od pracodawcy składce na ubezpieczenie emerytalne, ale tylko od pracowników w znacznym i umiarkowanym stopniu, - część kosztów osobowych pracodawcy, odpowiadającą należnej składce na ubezpieczenie wypadkowe, jednakże tylko od pracowników niepełnosprawnych w stopniu lekkim. Różnica między składką na ubezpieczenia społeczne, potrącaną osobie niepełnosprawnej pracującej w wymienionych podmiotach, a częścią składki na ubezpieczenia społeczne odprowadzoną do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje w wymienionych podmiotach. 4.Istnieje możliwość ryczałtowego ustalenia podwyższonych kosztów zatrudniania tych osób, przy czym maksymalna wysokość wynosi: 90% najniższego wynagrodzenia - w odniesieniu do osób w znacznym stopniu niepełnosprawnych, 70% najniższego wynagrodzenia - w odniesieniu do osób w umiarkowanym stopniu niepełnosprawnych, 40% najniższego wynagrodzenia - w odniesieniu do osób w lekkim stopniu niepełnosprawnych, a także: 15 % kwoty odpowiadającej należnej od pracownika składce na ubezpieczenie emerytalne i chorobowe oraz 15 % kwoty odpowiadającej należnej od pracodawcy składce na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe od wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego. 5.Instrumentem służącym wspieraniu pracodawców w zatrudnianiu osób niepełnosprawnych jest refundacja części kosztów związanych z przystosowaniem stanowisk pracy i pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb niepełnosprawnego pracownika. Możliwość korzystania z refundacji dostępna jest dla pracodawców na otwartym i chronionym rynku pracy. Pracodawcy mają obowiązek zorganizowania odpowiedniego stanowiska pracy dla osoby, która w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej utraciła zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku (wydzielenie lub zorganizowanie odpowiedniego stanowiska pracy z podstawowym zapleczem socjalnym, nie później niż w ciągu trzech miesięcy od daty zgłoszenia przez takiego pracownika gotowości przystąpienia do pracy). Pracodawca powinien dostosować stanowiska pracy oraz dojścia do nich, a także urządzenia sanitarne i dojścia do nich do potrzeb i możliwości pracowników niepełnosprawnych. Pracodawca, który przez 36 miesięcy zatrudnia osoby niepełnosprawne może otrzymać ze środków Funduszu zwrot kosztów poniesionych w związku z przystosowaniem tworzonych lub istniejących stanowisk pracy dla tych osób oraz kosztów: adaptacji pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych, adaptacji lub nabycia urządzeń ułatwiających osobie niepełnosprawnej funkcjonowanie w zakładzie pracy oraz Zwrot kosztów dotyczy dodatkowych kosztów pracodawcy wynikających z zatrudnienia osób niepełnosprawnych: bezrobotnych lub poszukujących pracy i nie pozostających w zatrudnieniu, skierowanych do pracy przez powiatowy urząd pracy, pozostających w zatrudnieniu u pracodawcy występującego o zwrot kosztów, jeżeli niepełnosprawność tych osób powstała w okresie zatrudnienia u tego pracodawcy, z wyjątkiem przypadków, gdy przyczyną powstania niepełnosprawności było zawinione przez pracodawcę lub przez pracownika naruszenie przepisów, w tym przepisów prawa pracy. 94

15 Zwrot kosztów nie może przekraczać dwudziestokrotnego przeciętnego wynagrodzenia za każde przystosowane stanowisko pracy osoby niepełnosprawnej. W roku 2003 środki PFRON przeznaczone zostały na zwrot pracodawcom kosztów przystosowania 482 tworzonych lub istniejących stanowisk pracy ( zł). Średni koszt przystosowania jednego stanowiska pracy wyniósł zł. Umożliwiło to podjęcie pracy 467 osobom, z których 70 to mieszkańcy wsi. Wśród nowozatrudnionych było 212 kobiet. Pracodawca może otrzymać ze środków Funduszu również zwrot miesięcznych kosztów zatrudnienia pracowników pomagających pracownikowi niepełnosprawnemu w pracy w zakresie czynności ułatwiających komunikowanie się z otoczeniem, a także czynności niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania przez pracownika niepełnosprawnego na stanowisku pracy. Wysokość zwrotu stanowi iloczyn kwoty najniższego wynagrodzenia i iloraz liczby godzin w miesiącu przeznaczonych wyłącznie na pomoc pracownikowi niepełnosprawnemu i miesięcznej liczby godzin pracy pracownika niepełnosprawnego w miesiącu. Celem zwiększenia aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy wsparcie PFRON kierowane jest również do tych osób, w formie: pożyczki na rozpoczęcie działalności gospodarczej lub rolniczej przez osobę, która nie osiągnęła wieku emerytalnego; ustawa przewiduje możliwość umorzenia do 50% jej wartości, pod warunkiem prowadzenia działalności gospodarczej lub rolniczej przez co najmniej 24 miesiące i spełnienia pozostałych warunków umowy o pożyczkę; w przypadkach uzasadnionych, będących wynikiem trudnej sytuacji materialnej dłużnika lub zdarzeń losowych, istnieje możliwość odroczenia terminu spłaty reszty pożyczki lub rozłożenia jej na raty, umorzenia w części lub całości; dofinansowania do 50% oprocentowania kredytu bankowego zaciągniętego na kontynuowanie działalności gospodarczej lub rolniczej; z tego wsparcia mogą korzystać niepełnosprawni przedsiębiorcy i rolnicy, którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego i nie korzystali z pożyczki na rozpoczęcie działalności gospodarczej lub rolniczej, lub pożyczkę taką spłacili lub została umorzona w całości; finansowania składek na ubezpieczenie społeczne osobom podejmującym po raz pierwszy działalność gospodarczą: - 75% składek na ubezpieczenie emerytalne w przypadku osób w znacznym stopniu niepełnosprawnych, - 50% składek na ubezpieczenie emerytalne w przypadku osób w umiarkowanym stopniu niepełnosprawnych, - 50% składek na ubezpieczenie wypadkowe w przypadku osób w lekkim stopniu niepełnosprawnych. W związku z dużym odsetkiem niepełnosprawnych pracowników w zakładach pracy chronionej (przeciętnie ponad 50%) i zwiększonymi kosztami pracodawcy z tego tytułu, stosowane są dodatkowe rozwiązania, tak aby zakłady pracy chronionej mogły konkurować z innymi podmiotami gospodarczymi. Do instrumentów tych należą: zwolnienia od podatków (od nieruchomości, rolnego i leśnego oraz od czynności cywilnoprawnych jeśli czynność dokonana przez pracodawcę ma bezpośredni związek z prowadzeniem zakładu) oraz zwolnienia z opłat (z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym), ulga w podatku dochodowym od osób fizycznych, wsparcie PFRON: 95

16 - dofinansowanie do 50% oprocentowania zaciągniętych kredytów bankowych, pod warunkiem wykorzystania kredytów na cele związane z rehabilitacją zawodową i społeczną osób niepełnosprawnych, - zwrot kosztów szkolenia zatrudnionych osób niepełnosprawnych, w związku z koniecznością zmiany profilu produkcji, - jednorazowa pożyczka w celu ochrony miejsc pracy osób niepełnosprawnych. W celu rozszerzenia zakresu działań związanych z rehabilitacją zawodową i zatrudnianiem osób niepełnosprawnych wdrażane są programy celowe, finansowane przez PFRON. W ramach programu Junior (uzupełnienie Krajowego Programu Aktywizacji Zawodowej Absolwentów Pierwsza Praca ) udzielana jest pomoc bezrobotnym niepełnosprawnym absolwentom szkół i kursów, skierowanym na staż przez urząd pracy. Otrzymują oni, oprócz przysługującego stażystom stypendium, świadczenie na rehabilitację zawodową. Pomoc może być przyznana też doradcy zawodowemu opiekującemu się stażystą i pracodawcy. W 2002 roku ze świadczeń na rehabilitację zawodową skorzystało 73 niepełnosprawnych stażystów. W roku 2003 w programie uczestniczyło 118 powiatów, ze środków PFRON wypłacono zł. Staż u pracodawców rozpoczęło 291 absolwentów niepełnosprawnych, ukończyło 268. W roku 2004 wypłacono zł 90 powiatom, staż ukończyło 168 osób. W ramach innych programów realizowanych w latach udzielana była pomoc pracodawcom prowadzącym zakłady pracy chronionej, dając im szanse przetrwania na rynku oraz możliwość rozwoju, tym samym utrzymania i zwiększenia liczby miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych. Programami objęte były zakłady, które przystąpiły do wdrażania lub już wdrożyły systemy (jakości, zarządzania środowiskowego, zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy) zgodne z normami ISO. Pracodawcy mogli uzyskać refundację do 60% związanych z tym kosztów. Pracodawca zatrudniający osobę niepełnosprawną jest w sposób szczególny zobligowany do przestrzegania zasady równego traktowania w zatrudnieniu, przy nawiązywaniu i rozwiązywaniu stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych (artykuł 18 3a -18 3e Kodeksu pracy). Niepełnosprawność pracownika nie może stanowić pośredniej lub bezpośredniej przesłanki dyskryminacji w zatrudnieniu (artykuł 11 3 Kodeksu pracy). Pracodawca nie może zwolnić niepełnosprawnego pracownika, jeżeli przesłanką rozwiązania stosunku pracy byłaby wyłącznie niepełnosprawność pracownika. Nie może również dyskryminować takiego pracownika, na przykład przyznając mu niższe wynagrodzenie w przypadku, gdy nie jest to spowodowane obiektywnymi powodami. Osoby niepełnosprawne mogą korzystać z różnych form rehabilitacji, której celem jest umożliwienie uczestnictwa w życiu społecznym. Realizowana jest ona przede wszystkim poprzez: - wyrabianie zaradności osobistej i pobudzanie aktywności społecznej oraz umiejętności samodzielnego wypełniania ról społecznych, - likwidację barier, w tym architektonicznych, urbanistycznych, transportowych, technicznych, w komunikowaniu się i dostępie do informacji, - kształtowanie w społeczeństwie właściwych postaw i zachowań sprzyjających integracji z osobami niepełnosprawnymi. Zapewnienie osobom niepełnosprawnym rehabilitacji należy do zadań samorządu powiatowego, który współpracuje z organizacjami pozarządowymi i fundacjami działającymi na rzecz tych osób. Do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych należy uczestnictwo w warsztatach terapii zajęciowej i turnusach rehabilitacyjnych. 96

17 Warsztaty mogą być organizowane przez fundacje, stowarzyszenia lub przez inne podmioty (na przykład zakłady pracy chronionej). Są one placówkami wyodrębnionymi organizacyjnie i finansowo. Tworzenie i działalność warsztatów są współfinansowane przez PFRON, samorząd terytorialny lub inne jednostki. Uczestnikami warsztatów (placówek dziennego pobytu) są osoby, u których orzeczono znaczny, a w przypadku osób ze schorzeniami psychicznymi lub upośledzeniem umysłowym, umiarkowany stopień niepełnosprawności. Ich celem jest rozwijanie umiejętności wykonywania czynności życia codziennego, sprawności psychofizycznej, w tym umiejętności zawodowych, umożliwiających, w dalsze perspektywie, uczestnictwo w szkoleniu zawodowym oraz podjęcie pracy. Zajęcia rehabilitacyjne prowadzone są zgodnie z indywidualnym programem przygotowanym przez radę programową warsztatu, którą tworzą pracownicy warsztatu. Rada dokonuje okresowo (nie rzadziej niż co 3 lata) oceny realizacji programu rehabilitacji. Według stanu na 31 grudnia 2003 roku działalność prowadziło 505 warsztatów terapii zajęciowej, do których uczęszczały osoby, na dofinansowanie warsztatów samorządy powiatowe wydatkowały ze środków PFRON 197,8 mln zł. Według stanu na 31 grudnia 2004 roku działalność prowadziło 568 warsztatów terapii zajęciowej, do których uczęszczały osoby, samorządy powiatowe wydatkowały ze środków Funduszu 234,8 mln zł. Turnus rehabilitacyjny jest zorganizowaną formą aktywnej rehabilitacji, połączonej z elementami wypoczynku, której celem jest poprawa psychofizycznej sprawności oraz rozwijanie umiejętności społecznych niepełnosprawnych uczestników, w tym dzieci i młodzieży, między innymi poprzez nawiązywanie i rozwijanie kontaktów społecznych, realizację i rozwijanie zainteresowań, a także udział w innych zajęciach (ćwiczenia fizyczne usprawniające psychoruchowo, rekreacyjne i sportowe). Istnieje możliwość dofinansowania ze środków PFRON uczestnictwa w turnusie osoby niepełnosprawnej i jej opiekuna. W 2003 roku na dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych samorządy powiatowe wydatkowały ze środków PFRON 70,2 mln zł na rzecz osób, z czego na rzecz dorosłych osób niepełnosprawnych 45,4 mln zł, dzieci i młodzieży niepełnosprawnej mln zł, na rzecz opiekunów 13,4 mln zł. W 2004 roku samorządy powiatowe wydatkowały ze środków PFRON 84,96 mln zł na rzecz osób, z czego na rzecz dorosłych osób niepełnosprawnych - 56,0 mln zł, na rzecz dzieci i młodzieży niepełnosprawnej 12,66 mln zł i na rzecz opiekunów 16,3 mln zł. Programy celowe obejmują również działania służące rehabilitacji społecznej i zawodowej oraz pełniejszej integracji osób niepełnosprawnych. Programy kierowane są bezpośrednio do osób niepełnosprawnych, bądź do organizacji pozarządowych i innych podmiotów działających na rzecz osób niepełnosprawnych. Do programów należą, między innymi: 1. Partner, program wdrażany w latach , w ramach którego mogą być dofinansowywane przez PFRON: rehabilitacja dzieci i młodzieży w różnych typach placówek, prowadzenie szkoleń i kursów, warsztatów i grup środowiskowego wsparcia oraz zespołów aktywności społecznej, prowadzenie grupowych i indywidualnych zajęć, mających na celu nabywanie, rozwijanie i podtrzymywanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia, organizowanie imprez kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych oraz imprez o charakterze integracyjnym, wspierających aktywność osób niepełnosprawnych. Dofinansowanie ze środków PFRON wynosiło 80% kosztów realizacji zadań. W roku 2003 dofinansowaniem objęte zostały 282 wnioski, na co PFRON wydatkował 38,5 mln zł. W roku 2004 na realizację zadania przez organizacje o zasięgu ogólnopolskim oraz lokalnym PFRON wydatkował 45,5 mln zł. 97

18 2. Pitagoras, w ramach którego możliwe jest finansowanie usług tłumaczy języka migowego i dofinansowanie zakupu przez uczelnie urządzeń wspomagających studia osób niesłyszących i niedosłyszących, jak również dofinansowanie zakupu i montażu przez instytucje kultury (filharmonie, teatry) elektronicznych urządzeń wspomagających słyszenie). W roku 2003 PFRON wydatkował 195 tysięcy zł na sfinansowanie 5715 godzin usług tłumacza migowego. 3. Papirus, w ramach którego wspierane są publikacje i wydawnictwa (o zasięgu krajowym) upowszechniające wiedzę o niepełnosprawności, w tym specyficznych potrzebach osób niepełnosprawnych. W roku 2003 PFRON wydatkował 3.378,7 tysięcy zł, z czego 348,1 tysięcy zł na publikacje dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej. W roku 2004, wydatkowano, odpowiednio, 3576,3 tysięcy zł i 547,6 tysięcy zł. W ramach programu Student udzielana jest pomoc w zdobyciu wykształcenia wyższego, zwiększającego szanse na zdobycie zatrudnienia. Pomocą objęci są studenci z orzeczonym znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Dofinansowywane mogą być: opłaty za studia, zakwaterowanie (w przypadku nauki poza miejscem stałego zamieszkania), dojazdy, zajęcia mające na celu podniesienie sprawności fizycznej lub psychicznej, zakup przedmiotów ułatwiających lub umożliwiających naukę (w tym sprzętu komputerowego i komputerowych programów edukacyjnych), wyjazdy organizowane w ramach zajęć szkolnych. Decydujące znaczenie w procesie integracji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych ma dostęp do informacji, komunikowanie się i mobilność, co niejednokrotnie wiąże się z zapewnieniem zaopatrzenia w odpowiednie urządzenia, sprzęt i pomoce techniczne. Pomoc w tym zakresie udzielana jest w ramach programów celowych, finansowanych ze środków PFRON: 1. Program Komputer dla Homera, realizowany od 1999 roku, stanowi ofertę pomocy finansowej dla osób niewidomych i niedowidzących w zakupie nowoczesnego, podstawowego oraz specjalistycznego sprzętu elektronicznego, w tym komputerowego wraz z oprzyrządowaniem i oprogramowaniem, umożliwiającego: zatrudnienie i samodzielną pracę w odpowiednich dziedzinach, naukę oraz zdobycie wiedzy. Uczestnikom umożliwiono również szkolenie w zakresie obsługi zakupionego sprzętu. W roku 2003 zorganizowano 76 szkoleń grupowych dla 267 osób oraz szkolenia indywidualne dla 140 osób. Z pomocy w zakupie sprzętu (podstawowego i specjalistycznego) skorzystały 3444 osoby. Na realizację programu w 2003 roku wydatkowano 14,6 mln zł. W roku 2004 na szkolenia w zakresie obsługi komputera dla 611 osób wypłacono 925,1 tysięcy zł, w tym 615,5 tysięcy zł na szkolenia dla dorosłych osób niepełnosprawnych i 309,5 mln na szkolenia dla młodzieży niepełnosprawnej. Z pomocy w zakupie sprzętu (podstawowego i specjalistycznego) skorzystało 9356 osób. Na realizację programu w roku 2004 wydatkowano 38,5 mln zł. 2. Program Pegaz, realizowany jest od 2000 roku i służy aktywizowaniu osób niepełnosprawnych (w tym dzieci i młodzieży), głównie poprzez likwidację barier transportowych i w komunikowaniu się, utrudniających tym osobom funkcjonowanie w życiu zawodowym i społecznym. Program obejmuje: dofinansowywanie zakupu i montażu oprzyrządowania do posiadanego samochodu lub zakup sprzętu komputerowego, lub wózka inwalidzkiego o napędzie elektrycznym, dofinansowywanie remontu używanych wózków inwalidzkich i innego sprzętu rehabilitacyjnego, dofinansowywanie zakupu pojazdów (autobusów, mikrobusów lub samochodów osobowych) do przewozu uczestników warsztatów terapii zajęciowej. 98

19 W latach udzielana była również pomoc w zakupie samochodu osobowego dla osoby niepełnosprawnej, lecz szczupłość środków finansowych PFRON uniemożliwiła kontynuowanie pomocy w tym zakresie. W roku 2003 w ramach programu Pegaz-2003 udzielono 3161 dofinansowań - na kwotę 22,3 mln zł, przy czym realizacja zadania dofinansowania zakupu pojazdów przeznaczonych do przewozu osób niepełnosprawnych, uczestników warsztatu terapii zajęciowej została przesunięta na rok W roku 2004 udzielono dofinansowań na kwotę 79,9 mln zł, z tego na likwidację barier transportowych i w komunikowaniu się udzielono dofinansowań na kwotę 52,8 mln zł, oraz na likwidację barier transportowych, na jakie napotykają uczestnicy warsztatów terapii zajęciowej wypłacono 27,1 mln zł. Prawa osób niepełnosprawnych w zakresie swobodnego przemieszczania się i korzystania ze środków transportu zagwarantowane zostały w ustawie z 15 listopada 1984 roku Prawo przewozowe: przewoźnik ma obowiązek podejmowania działań ułatwiających korzystanie ze środków transportowych, punktów odprawy, przystanków i peronów przez osoby niepełnosprawne, w tym również poruszające się na wózkach inwalidzkich. W roku 2002 modernizowana była infrastruktura kolejowa. Inwestycje te finansowane były z budżetu państwa, ze środków własnych PKP Polskich Linii Kolejowych S.A., spółek zależnych od PKP S.A. (Intercity, Przewozy Regionalne), samorządów wojewódzkich i lokalnych oraz z udziałem instytucji międzynarodowych (Bank Światowy, EBOR, EBI, fundusze PHARE i ISPA), celem ułatwienia korzystania niepełnosprawnym z pomieszczeń i obiektów kolejowych: windy dla pasażerów, pochylnie na kładkach nad torami oraz prowadzące do peronów, toalety. Spółki Intercity i Przewozy Regionalne dysponują wagonami przystosowanymi do przewozu osób niepełnosprawnych (dostosowane: toalety, korytarze, przedziały) oraz sprzętem ułatwiającym wsiadanie niepełnosprawnym do pociągu. Zgodnie z ustawą z 20 czerwca 1992 roku o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, osobom niepełnosprawnym przysługują ulgi w opłatach za przejazd środkami zbiorowego transportu kolejowego i autobusowego, z wyłączeniem komunikacji miejskiej (ulgi dotyczące korzystania z komunikacji miejskiej pozostają w gestii samorządów lokalnych). Ustawa z 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym przewiduje specjalne rozwiązania dotyczące pojazdów przewożących osoby niepełnosprawne oraz osób niepełnosprawnych korzystających z dróg. Osoba niepełnosprawna lub osoba o obniżonej sprawności ruchowej uzyskuje kartę parkingową wydawaną przez starostę, na podstawie której osoba ta lub kierujący pojazdem przewożącym osobę niepełnosprawną może korzystać z pewnych przywilejów i ułatwień w ruchu drogowym. Osoba kierująca pojazdem samochodowym, którym przewożona jest osoba niepełnosprawna może nie stosować się do niektórych znaków drogowych dotyczących zakazu ruchu lub postoju. Z przywileju tego mogą również korzystać pracownicy placówek zajmujących się opieką, rehabilitacją lub edukacją osób niepełnosprawnych pozostających pod opieką tych placówek. Kwestie te regulują dodatkowo rozporządzenia Ministra Infrastruktury: - 30 marca 2004 roku w sprawie wzorów kart parkingowych dla osób niepełnosprawnych i placówek zajmujących się opieką rehabilitacją lub edukacją tych osób, - 30 marca 2004 roku w sprawie rodzaju placówek zajmujących się opieką, rehabilitacją lub edukacja osób niepełnosprawnych uprawnionych do uzyskania karty parkingowej oraz trybu jej wydawania tym placówkom. Ustawa z 20 czerwca 1992 roku o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego przewiduje różne ulgi na przejazdy środkami publicznego transportu zbiorowego osób niepełnosprawnych, a także ulgi dla przewodników lub 99

20 opiekunów towarzyszących osobom niewidomym albo osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Rodzaj dokumentów poświadczających uprawnienia do ulg określa rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 25 października 2002 roku w sprawie rodzajów dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu publicznego. Do pełniejszej integracji osób niepełnosprawnych, w tym zawodowej, przyczynia się likwidacja barier urbanistycznych i architektonicznych oraz innych barier funkcjonalnych. Poprawa stanu dostosowania obiektów użyteczności publicznej i obiektów mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego do potrzeb osób niepełnosprawnych możliwa była między innymi dzięki wejściu w życie 1 stycznia 1995 roku ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz ustawy z 7 lipca 1994 roku Prawo budowlane. Ustawy te oraz akty wykonawcze do nich (zwłaszcza rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie) nakładają obowiązek uwzględniania potrzeb osób niepełnosprawnych przy realizacji nowych inwestycji i w przypadku modernizacji obiektów istniejących. Dofinansowanie ze środków PFRON likwidacji barier architektonicznych, urbanistycznych, w komunikowaniu się i technicznych może być udzielone osobom niepełnosprawnym ruchowo oraz osobom z dysfunkcją narządu ruchu, wzroku, słuchu i mowy. Wysokość dofinansowania może wynosić do 80% kosztów przedsięwzięcia, nie więcej niż piętnastokrotność przeciętnego wynagrodzenia. Osoby niepełnosprawne w roku 2003 złożyły wniosków na 156,9 mln zł. Starostowie podpisali umów, zrealizowanych zostało umów, wypłacono 83,3 mln zł, z tego na likwidację barier: - architektonicznych - 60,7 mln zł osobom, - w komunikowaniu się mln zł osobom, - technicznych - 5,0 mln zł dla osobom. W roku 2004 złożono wniosków na mln zł. Starostowie podpisali umów na 120,2 mln zł. Beneficjentom zostało wypłacone 116,2 mln zł na realizację umów, z tego na likwidację barier: - architektonicznych - 74,1 mln zł osobom, - w komunikowaniu się - 33,8 mln zł osobom, - technicznych - 8,3 mln zł osobom. Dodatkową regulację w zakresie transportu dzieci niepełnosprawnych wprowadza rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, zgodnie z nim w autobusie szkolnym ma być oznakowana przestrzeń dla pasażera na wózku inwalidzkim umożliwiająca przewóz tyłem do kierunku jazdy, autobus ma być też wyposażony w inne elementy ułatwiające transport. Ustawa z 12 czerwca 2003 roku Prawo pocztowe przewiduje, że osobom z uszkodzeniem narządu ruchu, powodującym konieczność korzystania z wózka inwalidzkiego oraz osobom niewidomym i ociemniałym, doręczane są na ich wniosek, bez pobierania dodatkowych opłat, przesyłki listowe, przesyłki rejestrowane oraz przekazy pocztowe, z pominięciem skrzynki pocztowej oraz bez konieczności odbierania przesyłki w placówce operatora. Dodatkowo istnieje możliwość przyjęcia od osoby niepełnosprawnej, w miejscu jej zamieszkania, prawidłowo opłaconej przesyłki nie będącej przesyłką rejestrowaną. Przesyłki dla osób ociemniałych zwolnione są od opłat pocztowych. Ustawa nakłada obowiązek wprowadzenia ułatwień dla osób niepełnosprawnych korzystających z usług pocztowych: odpowiedniej organizacji pracy placówek, odpowiedniego umieszczania skrzynek pocztowych, doręczania i przyjmowania przesyłek. Ustawa z 16 lipca 2004 roku Prawo Telekomunikacyjne i rozporządzenie z 22 stycznia 2004 roku w sprawie katalogu usług powszechnych oraz szczegółowych wymagań 100

Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne

Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne Nowa Ruda-Słupiec, 18 maja 2012 r. Ostatnia aktualizacja 16.05.2012 r. Charakterystyka PFRON - wprowadzenie Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną oraz osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą.

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną oraz osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą. zatrudniającego osobę niepełnosprawną oraz osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia zatrudnienia oraz rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych finansowane ze środków PFRON

Instrumenty wsparcia zatrudnienia oraz rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych finansowane ze środków PFRON KRAJOWY ZWIĄZEK REWIZYJNY SPÓŁDZIELNI INWALIDÓW I SPÓŁDZIELNI NIEWIDOMYCH ul. Gałczyńskiego 4 00-953 Warszawa 37 skr. 42 tel 022 828 46 96 tel/fax 022 827 86 80 e-mail kzrsiisn@poczta.onet.pl TRÓJKĄT POŻYTKU

Bardziej szczegółowo

P O W I A T S U W A L S K I

P O W I A T S U W A L S K I AKTUALNE ZASADY P O W I A T S U W A L S K I na jakich udzielane są dofinansowania osobom niepełnosprawnym ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na terenie Powiatu Suwalskiego.

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 Załącznik do Uchwały Nr XXXIV/167/2009 Rady Powiatu w Oławie z dnia 25 marca 2009 r. POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 OŁAWA, marzec 2009 rok Podstawa prawna: 1. art.

Bardziej szczegółowo

Zakłady pracy chronionej i zakłady aktywności zawodowej

Zakłady pracy chronionej i zakłady aktywności zawodowej Zakłady pracy chronionej i zakłady aktywności zawodowej Zakłady pracy chronionej i zakłady aktywności zawodowej Nie każdy niepełnosprawny jest w stanie znaleźć pracę i pracować na otwartym rynku pracy.

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH. Rozdział I. Postanowienia ogólne

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH. Rozdział I. Postanowienia ogólne Załącznik do Uchwały Nr IV/31/2007 Rady Powiatu w Brodnicy z dnia 11 kwietnia 2007 r. POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Powiatowy Program Działań

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r.

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

System wsparcia dzieci niepełnosprawnych w Powiecie Białostockim w ramach środków PFRON realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w

System wsparcia dzieci niepełnosprawnych w Powiecie Białostockim w ramach środków PFRON realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w System wsparcia dzieci niepełnosprawnych w Powiecie Białostockim w ramach środków PFRON realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Białymstoku USTAWA z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną Pracodawca, który podejmie decyzję o zatrudnieniu osoby niepełnosprawnej powinien wiedzieć, że tak jak w przypadku osób pełnosprawnych będą

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XV/72/2015 RADY POWIATU GOLUBSKO-DOBRZYŃSKIEGO. z dnia 31 lipca 2015 r.

UCHWAŁA NR XV/72/2015 RADY POWIATU GOLUBSKO-DOBRZYŃSKIEGO. z dnia 31 lipca 2015 r. UCHWAŁA NR XV/72/2015 RADY POWIATU GOLUBSKO-DOBRZYŃSKIEGO zmieniająca uchwałę w sprawie określenia zadań i wysokości środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przeznaczonych na

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr X/87/2003 Rady Miasta Rzeszowa z dnia 17 czerwca 2003 r.

Uchwała Nr X/87/2003 Rady Miasta Rzeszowa z dnia 17 czerwca 2003 r. Uchwała Nr X/87/2003 Rady Miasta Rzeszowa z dnia 17 czerwca 2003 r. w sprawie określenia zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych, z uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r.

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych,

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 sierpnia 2015 r. Poz. 1113 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia,

Bardziej szczegółowo

Plan na 2013 rok. 1 2 3 4 5 6 1. Rehabilitacja zawodowa 100 000 - - -

Plan na 2013 rok. 1 2 3 4 5 6 1. Rehabilitacja zawodowa 100 000 - - - Załącznik do uchwały nr XXVI/164/2013 Rady Powiatu w Białej Podlaskiej z dnia 22 marca 2013 r. Zadania z zakresu zatrudniania oraz rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych, na które

Bardziej szczegółowo

ULGI I UPRAWNIENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

ULGI I UPRAWNIENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ULGI I UPRAWNIENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Pojęcie niepełnosprawności Niepełnosprawność oznacza trwałą lub okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014

Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014 Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014 Joanna Wrona Dyrektor Departamentu Zwiększania Szans Edukacyjnych w Ministerstwie Edukacji Narodowej Regulacje prawne

Bardziej szczegółowo

Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych. Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności.

Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych. Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności. Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności. Orzekanie o niepełnosprawności Podstawą uznania osoby, która nie ukończyła 16 roku życia za niepełnosprawną

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Dz.U.2015.1113 z dnia 2015.08.07 Wersja od: 7 sierpnia 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci

Bardziej szczegółowo

R E A L I Z A C J A REHABILITACJA ZAWODOWA

R E A L I Z A C J A REHABILITACJA ZAWODOWA Załącznik s do Uchwały Nr13 Powiatowej Społecznej Rady ds Osób Niepełnosprawnych z dnia 27 marca 2007 r. Ocena i kontrola realizowanych zadań w roku 2006 zgodnie z Programem na rzecz osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

OFERTA POWIATOWEGO URZĘDU PRACY NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

OFERTA POWIATOWEGO URZĘDU PRACY NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH OFERTA POWIATOWEGO URZĘDU PRACY NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH R O M A N B I A Ł E K D Y R E K T O R P O W I A T O W E G O U R Z Ę D U P R A C Y W S K A R Ż Y S K U - K A M I E N N E J REJESTRACJA OSOBY

Bardziej szczegółowo

Zadania realizowane przez SAMORZĄD POWIATOWY w ramach rehabilitacji zawodowej, których celem jest wsparcie pracodawców

Zadania realizowane przez SAMORZĄD POWIATOWY w ramach rehabilitacji zawodowej, których celem jest wsparcie pracodawców Zadania realizowane przez SAMORZĄD POWIATOWY w ramach rehabilitacji zawodowej, których celem jest wsparcie pracodawców Opisane poniżej formy wsparcia pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne realizowane

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 17 listopada 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 17 listopada 2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do uchwały Nr XXXII/219/2006 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 23 marca 2006 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Osoby niepełnosprawne mogą korzystać nie tylko z dotacji unijnych.

Osoby niepełnosprawne mogą korzystać nie tylko z dotacji unijnych. Osoby niepełnosprawne mogą korzystać nie tylko z dotacji unijnych. W latach 2008-2009 Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) wykorzysta prawie 40 mln zł z unijnych funduszy na realizację

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r.

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. w sprawie: zatwierdzenia Powiatowego Programu Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2015-2020 w Mieście Nowy Sącz. Na

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto zatrudnić osobę niepełnosprawną?

Dlaczego warto zatrudnić osobę niepełnosprawną? Dlaczego warto zatrudnić osobę niepełnosprawną? Administrator 05.09.2014 Rozpoznane zaburzenia psychiczne mogą zostać zakwalifikowane jako lekki, umiarkowany lub znaczny stopnień niepełnosprawności. Podobnie

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWEGO FUNDUSZU REHABILITACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

PAŃSTWOWEGO FUNDUSZU REHABILITACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH WSPARCIE ZE ŚRODKÓW PAŃSTWOWEGO FUNDUSZU REHABILITACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH MIKOŁÓW 2015 r. MISJA PFRON Misja PFRON - wspieranie rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych Środki PFRON pochodzą od

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji:

Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji: Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji: Wczesne wspomaganie rozwoju Kształcenie specjalne Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej wczesne wspomaganie rozwoju Wczesne wspomaganie rozwoju art.

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r.

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2013-2015 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 414 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r.

Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 414 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 414 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XIX/123/2008 Rady Powiatu Sztumskiego z dnia 27 marca 2008 roku

Uchwała nr XIX/123/2008 Rady Powiatu Sztumskiego z dnia 27 marca 2008 roku Uchwała nr XIX/123/2008 Rady Powiatu Sztumskiego z dnia 27 marca 2008 roku w sprawie przyjęcia sprawozdania z działalności Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Sztumie za 2007 rok Na podstawie art. 112

Bardziej szczegółowo

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r.

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r. Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Warszawa, 25 listopada 2014 r. Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty akty wykonawcze do ustawy - rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Monika Haligowska

Opracowała: Monika Haligowska Kwalifikacja i orzekanie odnośnie dzieci niezdolnych do nauki w szkołach masowych. Podstawy prawne, rola psychologa, rola poradni w kwalifikowaniu do szkół specjalnych. Opracowała: Monika Haligowska Podstawy

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa drogą do samodzielności osób niepełnosprawnych Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych Stopnie niepełnosprawności

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 19 grudnia 2003 r.

USTAWA z dnia 19 grudnia 2003 r. Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 19 grudnia 2003 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2262. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

DOFINANSOWANIE DO WYNAGRODZEŃ I ZUS PROWADZĄCEGO DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ

DOFINANSOWANIE DO WYNAGRODZEŃ I ZUS PROWADZĄCEGO DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ DOFINANSOWANIE DO WYNAGRODZEŃ I ZUS PROWADZĄCEGO DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ Od 1 stycznia 2004 r. weszły w życie przepisy znowelizowanej ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Radzyniu Podlaskim http://praca.radzyn.pl/strona/uslugi-dla-niepelnosprawnych-poszukujacych-pracy/75

Powiatowy Urząd Pracy w Radzyniu Podlaskim http://praca.radzyn.pl/strona/uslugi-dla-niepelnosprawnych-poszukujacych-pracy/75 Powiatowy Urząd Pracy w Radzyniu Podlaskim http://praca.radzyn.pl/strona/uslugi-dla-niepelnosprawnych-poszukujacych-pracy/75 Usługi dla niepełnosprawnych poszukujących pracy Osoba niepełnosprawna zarejestrowana

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015 Według danych szacunkowych liczba niepełnosprawnych zamieszkujących Powiat Wałecki wynosi ok. 20%. Porównywalnie więc do poprzednich

Bardziej szczegółowo

Łomża, 02.07.2009 r. RADY MIEJSKIEJ ŁOMŻY

Łomża, 02.07.2009 r. RADY MIEJSKIEJ ŁOMŻY Łomża, 02.07.2009 r. MOPS-BZiRON - 0711-7 /09 PRZEWODNICZĄCY RADY MIEJSKIEJ ŁOMŻY Zgodnie z planem pracy Rady Miejskiej Łomży na 2009 rok przekazuję realizację Miejskiego programu działań na rzecz osób

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIV/140/2003 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 1 lipca 2003r.

Uchwała Nr XIV/140/2003 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 1 lipca 2003r. Uchwała Nr XIV/140/2003 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 1 lipca 2003r. w sprawie zatwierdzenia powiatowego programu działań na rzecz osób oraz planu finansowego określającego zadania i wysokość środków

Bardziej szczegółowo

1. Dofinansowanie wynagrodzeń dla pracowników niepełnosprawnych

1. Dofinansowanie wynagrodzeń dla pracowników niepełnosprawnych Zmiany zawarte w projekcie ustawy z dnia 21 lipca 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw 1. Dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

5. Zatrudnianie osób niepełnosprawnych

5. Zatrudnianie osób niepełnosprawnych 5.1. Uwagi ogólne 5. Zatrudnianie osób niepełnosprawnych 5.2. Obowiązki i szczególne uprawnienia pracodawców w związku z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych 5.3. Dodatkowe uprawnienia osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA. Opr. Monika Wajda-Mazur

INTEGRACJA. Opr. Monika Wajda-Mazur INTEGRACJA Opr. Monika Wajda-Mazur 1 W świetle przepisów uczeń niepełnosprawny to: uczeń, który posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez zespół orzekający publicznej poradni

Bardziej szczegółowo

Indywidualizacja nauczania w kontekście edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Indywidualizacja nauczania w kontekście edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi MOC W REGIONACH Nowa perspektywa finansowa 2014-2020 w edukacji Indywidualizacja nauczania w kontekście edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Kraków, 28-29 listopada 2013 r. Czym jest

Bardziej szczegółowo

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA ZADANIA SPOSÓB REALIZACJI ZADAŃ WYKONAWCY 1. Inicjowanie działań w zakresie promowania zdrowego stylu życia.

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne kształcenia specjalnego. Bielsko Biała, 28-29 września 2012 r. opracowała: Iwona Kapczyńska st. wiz.

Podstawy prawne kształcenia specjalnego. Bielsko Biała, 28-29 września 2012 r. opracowała: Iwona Kapczyńska st. wiz. Podstawy prawne kształcenia specjalnego Bielsko Biała, 28-29 września 2012 r. opracowała: Iwona Kapczyńska st. wiz. Podstawy prawne: Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. (Dz. U. z 2004 r.

Bardziej szczegółowo

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W GRYFINIE. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W GRYFINIE. Rozdział I. Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Nr XXXVII/471/2006 Rady Powiatu w Gryfinie z dnia 28 czerwca 2006r. STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W GRYFINIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Powiatowe Centrum Pomocy

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja społeczna

Rehabilitacja społeczna Cele Zadania Podmiot/y odpowiedzialne za realizację Wyrabianie samodzielności i zaradności osobistej uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym Termin realizacji Miejsce realizacji KRAJ Źródło finansowania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 marca 2014 r. Poz. 392 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r.

Warszawa, dnia 27 marca 2014 r. Poz. 392 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 27 marca 2014 r. Poz. 392 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Edukacja niepełnosprawnego dziecka

Edukacja niepełnosprawnego dziecka Edukacja niepełnosprawnego dziecka Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (art. 1 pkt. 1, art. 1 pkt. 5) zapewnia możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VI/80/15 RADY MIASTA PIEKARY ŚLĄSKIE. z dnia 26 marca 2015 r.

UCHWAŁA NR VI/80/15 RADY MIASTA PIEKARY ŚLĄSKIE. z dnia 26 marca 2015 r. UCHWAŁA NR VI/80/15 RADY MIASTA PIEKARY ŚLĄSKIE z dnia 26 marca 2015 r. w sprawie przeznaczenia środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na realizację zadań z zakresu rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa. Pozostałe formy aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych

Rehabilitacja zawodowa. Pozostałe formy aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych Rehabilitacja zawodowa Podstawa prawna ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 z późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie.

Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie. Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie Karolina Szeliga Regulacje prawne uczenia się dzieci ze specjalnymi potrzebami

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych

Dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych Dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych Proponowane zmiany w 2014 r. Warszawa 4.11.2013r. Przyczyny zmian kontekst krajowy Zasada zrównania wysokości pomocy dla chronionego i otwartego

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA RYNKU PRACY

PROMOCJA RYNKU PRACY Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KONFERENCJA PROMOCJA RYNKU PRACY BIELSK PODLASKI, 20 MAJA 2010 POWIATOWY U R Z Ą D PRACY W BIELSKU PODLASKIM

Bardziej szczegółowo

Uzasadnienie do Uchwały Nr... Rady Miasta Płocka z dnia...

Uzasadnienie do Uchwały Nr... Rady Miasta Płocka z dnia... Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 464/XXIII/04 Rady Miasta Płocka z dnia 30 marca 2004 roku Plan finansowy podziału środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych dla Miasta Płocka na rok

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy program. UCZEŃ NA WSI pomoc w zdobyciu wykształcenia przez osoby niepełnosprawne zamieszkujące gminy wiejskie oraz gminy miejskowiejskie

Pilotażowy program. UCZEŃ NA WSI pomoc w zdobyciu wykształcenia przez osoby niepełnosprawne zamieszkujące gminy wiejskie oraz gminy miejskowiejskie Pilotażowy program UCZEŃ NA WSI pomoc w zdobyciu wykształcenia przez osoby niepełnosprawne zamieszkujące gminy wiejskie oraz gminy miejskowiejskie Osoby niepełnosprawne uczniowie szkół podstawowych, gimnazjalnych

Bardziej szczegółowo

Dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w ramach rehabilitacji społecznej dla osób niepełnosprawnych.

Dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w ramach rehabilitacji społecznej dla osób niepełnosprawnych. Dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w ramach rehabilitacji społecznej dla osób niepełnosprawnych. O dofinansowanie ze środków PFRON mogą ubiegać się wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Wydawanie i przyjmowanie wniosków odbywa się w danym roku kalendarzowym, w którym osoba niepełnosprawna stara się o dofinansowanie na wyjazd.

Wydawanie i przyjmowanie wniosków odbywa się w danym roku kalendarzowym, w którym osoba niepełnosprawna stara się o dofinansowanie na wyjazd. Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 4/2014 Dyrektora PCPR w Wieliczce Z dnia 04.03.2014r. Zasady rozpatrywania wniosków o przyznanie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Analiza lokalnego rynku pracy. powiatu giżyckiego w 2006 roku.

Analiza lokalnego rynku pracy. powiatu giżyckiego w 2006 roku. Analiza lokalnego rynku pracy powiatu giżyckiego w 2006 roku. Giżycko 2007r. 1 Na koniec roku 2006 w ewidencji PUP zarejestrowanych było 6.345 osób bezrobotnych, w latach ubiegłych odpowiednio: - w roku

Bardziej szczegółowo

Organizowanie kształcenia specjalnego dla uczniów niepełnosprawnych w szkołach i placówkach

Organizowanie kształcenia specjalnego dla uczniów niepełnosprawnych w szkołach i placówkach Organizowanie kształcenia specjalnego dla uczniów niepełnosprawnych w szkołach i placówkach 1 Rozporządzenie MEN z dnia 24 lipca 2015r w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki

Bardziej szczegółowo

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA ZADANIA SPOSÓB REALIZACJI ZADAŃ WYKONAWCY 1. Inicjowanie działań w zakresie promowania zdrowego stylu życia.

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy.

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy. BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy (druk nr 465) U S T A W A z dnia 20

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE OBOWIĄZKOWE ROCZNE PRZYGOTOWANIE PRZEDSZKOLNE LUB INDYWIDUALNE NAUCZANIE

INDYWIDUALNE OBOWIĄZKOWE ROCZNE PRZYGOTOWANIE PRZEDSZKOLNE LUB INDYWIDUALNE NAUCZANIE Procedury ubiegania się o wydanie orzeczenia o potrzebie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego oraz indywidualnego nauczania lub kształcenia specjalnego dla uczniów szkół położonych

Bardziej szczegółowo

ZASADY FINANSOWANIA KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W BOLESŁAWCU

ZASADY FINANSOWANIA KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W BOLESŁAWCU ZASADY FINANSOWANIA KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W BOLESŁAWCU Bolesławiec 2011 1 Finansowanie z Funduszu Pracy kosztów studiów podyplomowych jest udzielane na podstawie: 1)

Bardziej szczegółowo

STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE

STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE z realizacji zadań przez Powiatowy Ośrodek Zatrudnienia i Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od stycznia do grudnia 2012r. 1. Założenia

Bardziej szczegółowo

Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności

Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności Vademecum dla osób niepełnosprawnych - przewodnik zawodowy Część I. Podstawowe pojęcia Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności 1 SPIS TREŚCI: Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie

Bardziej szczegółowo

Pracownicy niepełnosprawni zarejestrowani w SODiR PFRON w latach 2004-2013

Pracownicy niepełnosprawni zarejestrowani w SODiR PFRON w latach 2004-2013 Pracownicy niepełnosprawni zarejestrowani w SODiR PFRON w latach 2004-2013 Proponowane zmiany w 2014 r. Warszawa 4.11.2013r. 1 Przyczyny zmian kontekst krajowy Zasada zrównania wysokości pomocy dla chronionego

Bardziej szczegółowo

Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu

Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych Jolanta Rafał-Łuniewska Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach:

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: Opracowała Ewa Materka, psycholog Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej Budowanie systemu wsparcia oraz organizacja pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr...PROJEKT Rady Powiatu w Opatowie z dnia... 2015 r.

Uchwała Nr...PROJEKT Rady Powiatu w Opatowie z dnia... 2015 r. Uchwała Nr...PROJEKT z dnia... 2015 r. w sprawie podziału środków finansowych przekazanych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2015 roku na realizację zadań.

Bardziej szczegółowo

b) po ust. 4 dodaje się ust. 5 i 6 w brzmieniu:

b) po ust. 4 dodaje się ust. 5 i 6 w brzmieniu: PROJEKT 31.08.2006. AUTOPOPRAWKA do projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw W rządowym projekcie

Bardziej szczegółowo

OFERTA TWORZENIA I FINANSOWANIA NOWYCH MIEJSC PRACY ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY WE WROCŁAWIU

OFERTA TWORZENIA I FINANSOWANIA NOWYCH MIEJSC PRACY ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY WE WROCŁAWIU OFERTA TWORZENIA I FINANSOWANIA NOWYCH MIEJSC PRACY ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY WE WROCŁAWIU STAŻ Nabywanie przez osobę bezrobotną umiejętności praktycznych do wykonywania pracy, poprzez

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE OBOWIĄZKOWE ROCZNE PRZYGOTOWANIE PRZEDSZKOLNE LUB INDYWIDUALNE NAUCZANIE

INDYWIDUALNE OBOWIĄZKOWE ROCZNE PRZYGOTOWANIE PRZEDSZKOLNE LUB INDYWIDUALNE NAUCZANIE INDYWIDUALNE OBOWIĄZKOWE ROCZNE PRZYGOTOWANIE PRZEDSZKOLNE LUB INDYWIDUALNE NAUCZANIE Zgodnie z rozporządzeniem MEN z dnia 18 września 2008 r. w sprawie sposobu i trybu organizowania indywidualnego obowiązkowego

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych

USTAWA z dnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych Warszawa, 26 marca 2014 r. Grupa posłów: Projekt USTAWA z dnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych Art. 1. W ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013

Bardziej szczegółowo

I. Rehabilitacja zawodowa zadania Powiatu finansowane ze środków PFRON:

I. Rehabilitacja zawodowa zadania Powiatu finansowane ze środków PFRON: 1 Powiat poprzez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie realizuje zadania na rzecz wspierania osób niepełnosprawnych w formach rehabilitacji społecznej i zawodowej, wykonując zadania ustawowe określone w ustawie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2015 r. UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2015 r. w sprawie określenia zadań, na które przeznacza się środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Na podstawie art. 35a ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Rządowy program pomocy uczniom w 2013 r. Wyprawka szkolna Źródło danych: projekt uchwały oraz rozporządzenia Rady Ministrów

Rządowy program pomocy uczniom w 2013 r. Wyprawka szkolna Źródło danych: projekt uchwały oraz rozporządzenia Rady Ministrów Celem programu jest wyrównywanie szans edukacyjnych, zagwarantowanie łatwiejszego dostępu do nowych podręczników, a w przypadku uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym również

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE Podstawa prawna: - Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

ZASADY KIEROWANIA NA SZKOLENIA INDYWIDUALNE PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W SOSNOWCU

ZASADY KIEROWANIA NA SZKOLENIA INDYWIDUALNE PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W SOSNOWCU ZASADY KIEROWANIA NA SZKOLENIA INDYWIDUALNE PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W SOSNOWCU Podstawa prawna: art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst

Bardziej szczegółowo

Rzeszów kwiecień 2013

Rzeszów kwiecień 2013 Rzeszów kwiecień 2013 Uczeń autystyczny uczeń niepełnosprawny autyzm jako jeden z rodzajów niepełnosprawności pojawia się w przepisach oświatowych w roku 2005 zespół Aspergera w 2010 Rozporządzenia Ministra

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Środzie Śląskiej

Powiatowy Urząd Pracy w Środzie Śląskiej Niepełnosprawni Orzeczenie o niepełnosprawności może zostać wydane do celów rentowych - organem wydającym orzeczenie jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, lub do celów poza rentowych - organem wydającym

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Gdańsku

Kuratorium Oświaty w Gdańsku Kuratorium Oświaty w Gdańsku Konferencja dla dyrektorów szkół i placówek wrzesień 2015 Podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2015/16 1.Wzmocnienie bezpieczeństwa dzieci

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne REGULAMIN ORGANIZACJI SZKOLEŃ Załącznik do zarządzenia nr 4/2015 Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Otwocku z dnia 30.01.2015r. W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W OTWOCKU Rozdział I Postanowienia ogólne 1

Bardziej szczegółowo

Miejski Program Działań na Rzecz Osób. (Uchwała Nr LVI/1262/02 Rady Miasta Szczecin z dnia 2 października 2002r.)

Miejski Program Działań na Rzecz Osób. (Uchwała Nr LVI/1262/02 Rady Miasta Szczecin z dnia 2 października 2002r.) Miejski Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych (Uchwała Nr LVI/1262/02 Rady Miasta Szczecin z dnia 2 października 2002r.) ADRESACI PROGRAMU Niepełnosprawnymi są osoby, których stan fizyczny, psychiczny

Bardziej szczegółowo

PROPONUJEMY PAŃSTWU NAWIĄZANIE WSPÓŁPRACY W CELU JAK NAJLEPSZEGO DOBORU PRACOWNIKÓW.

PROPONUJEMY PAŃSTWU NAWIĄZANIE WSPÓŁPRACY W CELU JAK NAJLEPSZEGO DOBORU PRACOWNIKÓW. Szanowni Pracodawcy! PROPONUJEMY PAŃSTWU NAWIĄZANIE WSPÓŁPRACY W CELU JAK NAJLEPSZEGO DOBORU PRACOWNIKÓW. Jeśli: Dysponujecie wolnymi miejscami pracy, Poszukujecie odpowiednich pracowników, Chcecie skorzystać

Bardziej szczegółowo

Doradztwo edukacyjno-zawodowe w świetle krajowych i unijnych przepisów prawnych

Doradztwo edukacyjno-zawodowe w świetle krajowych i unijnych przepisów prawnych Doradztwo edukacyjno-zawodowe w świetle krajowych i unijnych przepisów prawnych Cele modułu o Przedstawienie uwarunkowań prawnych umożliwiających funkcjonowanie doradztwa edukacyjno-zawodowego w szkołach

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w szkole masowej Spotkanie liderów WDN 30.09.2013r. Szczecin

Uczeń niepełnosprawny w szkole masowej Spotkanie liderów WDN 30.09.2013r. Szczecin Uczeń niepełnosprawny w szkole masowej Spotkanie liderów WDN 30.09.2013r. Szczecin Priorytety Ministra Edukacji Narodowej do pracy na rok szkolny 2013/2014 2 Wspieranie rozwoju dziecka młodszego i podnoszenia

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK nr 1 INFORMACJA DLA OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ UBIEGAJACEJ SIĘ O DOFINANSOWANIE ZE ŚRODKÓW PFRON W SPRAWIE TURNUSÓW REHABILITACYJNYCH.

ZAŁĄCZNIK nr 1 INFORMACJA DLA OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ UBIEGAJACEJ SIĘ O DOFINANSOWANIE ZE ŚRODKÓW PFRON W SPRAWIE TURNUSÓW REHABILITACYJNYCH. ZAŁĄCZNIK nr 1 INFORMACJA DLA OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ UBIEGAJACEJ SIĘ O DOFINANSOWANIE ZE ŚRODKÓW PFRON W SPRAWIE TURNUSÓW REHABILITACYJNYCH. Jeśli w zarządzeniu jest mowa o: Centrum należy przez to rozumieć

Bardziej szczegółowo

Warunki organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie, zagrożonych

Warunki organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie, zagrożonych Warunki organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie, zagrożonych niedostosowaniem społecznym Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

UWAGA RODZICE!!! DOFINANSOWANIE ZAKUPU PODRĘCZNIKÓW WYPRAWKA SZKOLNA 2013/2014

UWAGA RODZICE!!! DOFINANSOWANIE ZAKUPU PODRĘCZNIKÓW WYPRAWKA SZKOLNA 2013/2014 UWAGA RODZICE!!! DOFINANSOWANIE ZAKUPU PODRĘCZNIKÓW WYPRAWKA SZKOLNA 2013/2014 Do kogo kierowana jest pomoc? W roku szkolnym 2013/2014 pomoc skierowana zostaje do: uczniów z klas I-III szkoły podstawowej,

Bardziej szczegółowo