Badania właściwości struktury polimerów metodą róŝnicowej kalorymetrii skaningowej DSC

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Badania właściwości struktury polimerów metodą róŝnicowej kalorymetrii skaningowej DSC"

Transkrypt

1 Badania właściwości struktury polimerów metodą róŝnicowej kalorymetrii skaningowej DSC Cel ćwiczenia Zapoznanie studentów z badaniami właściwości strukturalnych polimerów w oparciu o jedną z metod analizy termicznej DSC (Differential Scanning Calorymetry). Wprowadzenie Metody analizy termicznej Metody analizy termicznej wykorzystują pomiary zmian właściwości fizycznych badanej substancji lub postępu reakcji chemicznych, jakim substancja ta podlega podczas kontrolowanego ogrzewania. Znajomość temperatur przemian charakterystycznych dla danej substancji pozwala na jej identyfikację, zaś ilościowe wyznaczenie jej zawartości umoŝliwia odniesienie zmierzonej zmiany danej wielkości do efektu oczekiwanego dla czystej substancji. Metody termiczne umoŝliwiają równieŝ badanie przebiegu waŝnych procesów, jakim mogą podlegać podczas ogrzewania ciała stałe: reakcji rozkładu, utleniania, redukcji oraz topnienia, krystalizacji i innych przemian fazowych występujących w polimerach. Podobnie jak róŝnicowa analiza termiczna (DTA), metoda DSC (ang. Differential Scanning Calorymetry) umoŝliwia badanie efektów cieplnych towarzyszących procesom zachodzącym podczas ogrzewania badanej substancji. Jest to metoda kalorymetryczna, tzn. polega ona na bezpośrednim pomiarze ciepła wydzielanego lub pochłanianego przez badana substancję. Metoda DSC jest wykorzystywana do pomiarów efektów cieplnych przemian egzotermicznym lub egzotermicznych róŝnego typu: reakcji chemicznym (rozkładu, utleniania) oraz przemian fazowych (rekrystalizacji, topnienia). UmoŜliwia ona wyznaczanie wielkości charakterystycznych dla badanej substancji - ciepła (entalpii) przemiany oraz ciepła właściwego. Metoda ta jest stosowana do identyfikacji i badania róŝnych materiałów, zarówno naturalnych jak i syntetycznych (zwłaszcza polimerów), umoŝliwia takŝe tworzenie diagramów fazowych. 1

2 W standardowych róŝnicowych kalorymetrach skaningowych moŝliwe są pomiary w zakresie od -170 C do 750 C (osiąganie niskich temperatur wymaga odpowiedniego chłodzenia ciekłym azotem). Obecnie wykorzystywane są dwie odmienne metody pomiarowe, róŝniące się teŝ rozwiązaniami konstrukcyjnymi: metoda kompensacji mocy (power compensation) albo metoda pomiaru strumienia ciepła (heat flux). Metoda kompensacji mocy polega na ogrzewaniu próbki substancji badanej i nawaŝki substancji wzorcowe w dwóch oddzielnych piecach elektrycznych, kontrolowanym w taki sposób, by temperatura obu próbek pozostawała taka sama. Sygnał DSC, proporcjonalny do ciepła pochłanianego przez próbkę, stanowi róŝnica energii cieplnej oddawanej przez grzejniki w obu piecach. W metodzie pomiaru strumienia ciepła próbka jest umieszczona na dysku zawierającym liczne termopary, umoŝliwiające pomiar róŝnicy temperatur pomiędzy próbką a źródłem ciepła, i w konsekwencji wyznaczenie przepływu ciepła do próbki rysunek 1. Rys. 1. Schemat pomiaru róŝnic strumieni ciepła w metodzi DSC Metoda DSC ma zastosowanie w badaniach: przemian fazowych polimerów, przemian fizycznych: temperatury zeszklenia T g, temperatury mięknienia T m, składu mieszanin i kopolimerów, rozkładu termicznego T d (temperatura destrukcji) polimerów, utleniania i spalania, 2

3 ciepła: krystalizacji, polimeryzacji, rozpuszczania, absorpcji i desorpcji entalpii topnienia i stopnia krystaliczności, Wartość efektów cieplnych topnienia polimerów h t (i) określa się na podstawie krzywej DSC zarejestrowanej podczas ogrzewania próbki ze stałą szybkością. Wartości ciepła topnienia fazy krystalicznej polimerów h t,c mają charakter stałych materiałowych i są podane w wielu pracach [1,2,3,4,5,6] (równieŝ w oprogramowaniu urządzeń DSC jako niezbędne dane do wyznaczania wartości stopnia krystaliczności). Endotermiczne części krzywej DSC przyporządkowuje się przeobraŝaniu się faz krystalicznych poszczególnych polimerów w fazę bezpostaciową. Do wyznaczenia wartości stopnia krystaliczności całkuje się poszczególne obszary krzywej DSC w odpowiednich (moŝliwie szerokich) zakresach temperatury. Jako linię podstawową całkowania przyjmuje się zwykle prostą łączącą punkty krzywej DSC odpowiadające skrajnym, w przypadku badanego układu polimerowego, granicom całkowania. Przygotowanie próbek i aparatura Przygotowanie próbki do badań DSC polega na pobraniu z badanego elementu wycinka o masie od kilku do kilkunastu miligramów. Jego rozmiary powinny umoŝliwić umieszczenie próbki w specjalnym (wykonanym z aluminium) pojemniczku (tygielku). Przed umieszczeniem próbki w tygielku wyznacza się dokładnie jej masę. NaleŜy zwrócić szczególną uwagę na dokładność pomiaru masy, gdyŝ jest to wielkość, do której jest odnoszona ilość ciepła pochłoniętego przez próbkę w czasie jej ogrzewania. Masa próbki powinna być wyznaczona z dokładnością do setnych części miligrama. Masę próbek wyznacza się z dokładnością do 0,01 miligrama z wykorzystaniem wagi mikroanalitycznej firmy SARTORIUS. Badania przeprowadza się z wykorzystaniem urządzenia DSC Phox 204 PC firmy NETZSCH (Niemcy) o moŝliwościach pomiaru w zakresie temperatury -200 C 600 C z szybkością nagrzewania od 0,1 do 50 C/min. Wartości ujemne temperatury uzyskano poprzez doprowadzenie do komory pomiarowej urządzenia ciekłego azotu. Stanowisko badawcze oraz przekrój przez część pomiarową przedstawiono na rysunkach 2 i 3. 3

4 Rys. 2. Stanowisko pomiarowe do badań DSC wraz z wagą Po odpowiednim przygotowaniu próbki umieszcza się ją w części pomiarowej kalorymetru na specjalnym miniaturowym sensorze rejestrującym zmiany temperatury oraz strumień ciepła pochłonięty lub wyemitowany przez próbkę. Schemat komory pomiarowej oraz widok tygielków z próbkami (badaną i referencyjną) w niej umieszczonymi przedstawiono na rysunku 3. a) b) Rys. 3. Urządzenie DSC: a) schemat komory pomiarowej, b) próbki umieszczone w komorze pomiarowej 4

5 Przebieg ćwiczenia i analiza otrzymanych wyników Po umieszczeniu próbki badanej w piecu pomiarowym i przykryciu komory pomiarowej trzema kolejnymi pokrywami izolującymi, przystępujemy do ustawienia programu badań. Standartowo badania przeprowadza się z prędkością ogrzewania 10 o C/min, natomiast początek i koniec (zakres temperaturowy) pomiaru zaleŝny jest od badanego materiału i oczekiwanych wyników. Do celów identyfikacji materiału stosuje się standartowo ogrzewanie do stopienia, ochładzanie do wykrystalizowania i ponowne ogrzewanie. Po ustawieniu odpowiedniego programu zmiany temperatury urządzenie samoczynnie ją kontroluje, pobierając dane z czujników umieszczonych bezpośrednio pod kaŝdą z próbek (badaną i referencyjną). Po zakończeniu pomiaru otrzymuje się wykres zmiany sygnału DSC w mw/mg w funkcji czasu lub temperatury. Dalszy proces obróbki i analizy termogramu DSC przeprowadza się w aplikacji Thermal Anaysing. Przykładowy wynik analizy przedstawiono na rysunkach 4, 5 i 6, na których zaznaczono charakterystyczne punkty krzywych. Rys. 4. Przykładowy termogram DSC polimeru częściowo krystalicznego POM, krzywe oznaczone kolorami zielonym i niebieskim otrzymano podczas ogrzewania (topnienie), krzywe czerwona i fioletowa podczas ochładzania (krystalizacja) 5

6 3 temperatura topnienia 165,5 0 C 2 Sygnał DSC, mw/mg endo exo Entalpia przemiany 165,5 J/g Entalpia przemiany -163,6 J/g zakres krystalizacji 20 0 C -2 temperatura krystalizacji 145,4 0 C Temperatura, 0 C Rys. 5. Fragment krzywej DSC fazy topnienia i krystalizacji POM grzanie chłodzenie 0,5 0,4 0,3 0,2 Temperatura zeszklenia 90,2 0 C c p 0,3 J/(g * K) Temperatura płynięcia 165,5 0 C Sygnał DSC, mw/mg 0,1 0,0-0,1-0,2-0,3-0,4-0,5-0, Temperatura, 0 C grzanie chłodzenie Rys. 6. Fragment krzywej DSC polimeru bezpostaciowego PS 6

7 Treść sprawozdania Po przeprowadzonym pomiarze naleŝy sporządzić sprawozdanie, które powinno zawierać następujące punkty. charakterystykę badanych tworzyw, opis sposobu przygotowania próbek, masy pobranych próbek, parametry pomiaru (zakres temperatury i szybkości ogrzewania i ochładzania) otrzymane termogramy DSC i ich analizę, wartości charakterystycznych wielkości (temperatura topnienia, krystalizacji, początek i koniec przemian itp.), wnioski i uwagi z przeprowadzonych badań. Literatura 1. J.F.Rabek, Podstawy fizykochemii polimerów, Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej, Praca zbiorowa pod redakcją Z. Florjańczyka i S. Penczka, Chemia polimerów, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, T. Broniewski, J. Kapko, W. Płaczek, J. Thomalla, Metody i ocena właściwości tworzyw sztucznych, WNT, W. Przygocki, Metody fizyczne badań polimerów, PWN, Oznaczanie temperatury i entalpii topnienia i krystalizacji PN-EN ISO : Oznaczanie temperatury zeszklenia metodą DSC PN-EN ISO :1999 7

Fizykochemia i właściwości fizyczne polimerów

Fizykochemia i właściwości fizyczne polimerów Studia podyplomowe INŻYNIERIA MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH Edycja II marzec - listopad 2014 Fizykochemia i właściwości fizyczne polimerów WYKORZYSTANIE SKANINGOWEJ KALORYMETRII RÓŻNICOWEJ DSC DO ANALIZY WYBRANYCH

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 5. Różnicowa kalorymetria skaningowa

ĆWICZENIE 5. Różnicowa kalorymetria skaningowa ĆWICZENIE 5 Różnicowa kalorymetria skaningowa Instrukcja zawiera: 1. Cel ćwiczenia 2. Wprowadzenie teoretyczne; definicje i wzory 3. Opis wykonania ćwiczenia 4. Sposób przygotowania sprawozdania 5. Lista

Bardziej szczegółowo

Differential Scaning Calorimetry D S C. umożliwia bezpośredni pomiar ciepła przemiany

Differential Scaning Calorimetry D S C. umożliwia bezpośredni pomiar ciepła przemiany Różnicowa kalorymetria skaningowa DSC Differential Scaning Calorimetry D S C umożliwia bezpośredni pomiar ciepła przemiany Próbkę badaną i próbkę odniesienia ogrzewa się (chłodzi) wg założonego programu

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE. Oznaczanie przemian termicznych nanomateriałów polimerowych metodą DSC

ĆWICZENIE. Oznaczanie przemian termicznych nanomateriałów polimerowych metodą DSC ĆWICZENIE Oznaczanie przemian termicznych nanomateriałów polimerowych metodą DSC 1. CEL ĆWICZENIA Celem dwiczenia pn. Oznaczanie przemian termicznych nanomateriałów polimerowych metodą DSC jest oznaczenie

Bardziej szczegółowo

Termograwimetryczne badanie dehydratacji pięciowodnego siarczanu (VI) miedzi (II)

Termograwimetryczne badanie dehydratacji pięciowodnego siarczanu (VI) miedzi (II) 1 Termograwimetryczne badanie dehydratacji pięciowodnego siarczanu (VI) miedzi (II) I. Wstęp teoretyczny Termograwimetria (ang. thermogravimetry, thermogravimetric analysis) /A - technika analizy termicznej,

Bardziej szczegółowo

WSTĘP DO ANALIZY TERMICZNEJ

WSTĘP DO ANALIZY TERMICZNEJ WSTĘP DO ANALIZY TERMICZNEJ TERMOGRAWIMETRIA RÓŻNICOWA KALORYMETRIA SKANINGOWA 1. Wstęp Wiele ważnych procesów technologicznych (otrzymywanie materiałów luminescencyjnych, ferrytów, półprzewodników) opartych

Bardziej szczegółowo

Analiza termiczna polimerów metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC)

Analiza termiczna polimerów metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC) Laboratorium z nowoczesnych technik analizy instrumentalnej 1 Analiza termiczna polimerów metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC) I. Wstęp teoretyczny Analiza termiczna to zespół różnorodnych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie. dq dt. mc p dt

Ćwiczenie. dq dt. mc p dt Ćwiczenie WYZNACZANIE CIEPŁA WŁAŚCIWEGO POLIMERU BIOKOMPATYBILNEGO METODĄ TEMPERATUROWO-MODULOWANEJ SKANINGOWEJ KALORYMETRII RÓŻNICOWEJ (TMDSC) I STANDARDOWEJ DSC. I. Cel ćwiczenia: W ramach zajęć zaplanowano:

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE TEMPERATURY I ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W STOPACH Al-Si

OKREŚLENIE TEMPERATURY I ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W STOPACH Al-Si 8/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 OKREŚLENIE TEMPERATURY I ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W STOPACH Al-Si F.

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM 5/22 Archives of Foundry, Year 6, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 6, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-538 OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE

Bardziej szczegółowo

Zakres akredytacji Laboratorium Badawczego Nr AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 12 z 7 lipca 2015r.

Zakres akredytacji Laboratorium Badawczego Nr AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 12 z 7 lipca 2015r. Posiadane uprawnienia: Zakres akredytacji Laboratorium Badawczego Nr AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 12 z 7 lipca 2015r. Kierownik laboratorium Wykonujący badania dr hab.tomasz

Bardziej szczegółowo

Instrukcja. Laboratorium

Instrukcja. Laboratorium Instrukcja Laboratorium Temperatura mięknięcia tworzyw według metody Vicat str. 1 TEMPERATURA MIĘKNIĘCIA Temperatura przy której materiał zaczyna zmieniać się z ciała stałego w masę plastyczną. Przez pojęcie

Bardziej szczegółowo

Politechnika Wrocławska

Politechnika Wrocławska Politechnika Wrocławska Materiały metaliczne i procesy metalurgiczne - laboratorium Ćwiczenie nr 4 Wyznaczanie ciepła właściwego metali. J. Kapała, B. Salamon Wprowadzenie i cel ćwiczenia. Kalorymetria

Bardziej szczegółowo

Termochemia elementy termodynamiki

Termochemia elementy termodynamiki Termochemia elementy termodynamiki Termochemia nauka zajmująca się badaniem efektów cieplnych reakcji chemicznych Zasada zachowania energii Energia całkowita jest sumą energii kinetycznej i potencjalnej.

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA

WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA Termochemia jest działem termodynamiki zajmującym się zastosowaniem pierwszej zasady termodynamiki do obliczania efektów cieplnych procesów fizykochemicznych, a w szczególności przemian

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE z BADAŃ Nr BP/135436/2016

SPRAWOZDANIE z BADAŃ Nr BP/135436/2016 Formularz nr IS/KJ-21-01-F1 Wydanie 7 z dnia 2015-06-01 INSTYTUT IN Ż YNIERII MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH I BARWNIKÓW ul. M. Skłodowskiej-Curie 55 87-100 Toru ń Tel. +48(56) 650-00-44, Fax. +48(56) 650-03-33

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stopnia krystaliczności wybranych próbek polimerów wykorzystanie programu WAXSFIT

Wyznaczanie stopnia krystaliczności wybranych próbek polimerów wykorzystanie programu WAXSFIT 1 ĆWICZENIE 3 Wyznaczanie stopnia krystaliczności wybranych próbek polimerów wykorzystanie programu WAXSFIT Do wyznaczenia stopnia krystaliczności wybranych próbek polimerów wykorzystany zostanie program

Bardziej szczegółowo

Opis modułu kształcenia Właściwości i zastosowanie tworzyw sztucznych

Opis modułu kształcenia Właściwości i zastosowanie tworzyw sztucznych Opis modułu kształcenia Właściwości i zastosowanie tworzyw sztucznych Nazwa podyplomowych Nazwa obszaru kształcenia, w zakresie którego są prowadzone studia podyplomowe Nazwa kierunku, z którym jest związany

Bardziej szczegółowo

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Kierunek: Inżynieria materiałowa Rodzaj przedmiotu: kierunkowy obowiązkowy Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego. Wyznaczanie ciepła właściwego cieczy metodą kalorymetryczną

Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego. Wyznaczanie ciepła właściwego cieczy metodą kalorymetryczną Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego Wyznaczanie ciepła właściwego cieczy metodą kalorymetryczną opracowanie ćwiczenia: dr J. Woźnicka, dr S. Belica ćwiczenie nr 38 Zakres zagadnień obowiązujących

Bardziej szczegółowo

Spalanie i termiczna degradacja polimerów

Spalanie i termiczna degradacja polimerów Zarządzanie Środowiskiem Pracownia Powstawanie i utylizacja odpadów oraz zanieczyszczeń INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA nr 20 Spalanie i termiczna degradacja polimerów Opracowała dr Hanna Wilczura-Wachnik Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW PRZETWÓRSTWO TWORZYW SZTUCZNYCH I GUMY Lab 8. Wyznaczanie optimum wulkanizacji mieszanek kauczukowych na reometrze Monsanto oraz analiza

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE CIEPŁA WŁAŚCIWEGO MASY FORMIERSKIEJ METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ

OKREŚLENIE CIEPŁA WŁAŚCIWEGO MASY FORMIERSKIEJ METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ 6/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 OKREŚLENIE CIEPŁA WŁAŚCIWEGO MASY FORMIERSKIEJ METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ

Bardziej szczegółowo

Piotr Janas. Zakład Fizyki, Uniwersytet Rolniczy. Kraków, 2016

Piotr Janas. Zakład Fizyki, Uniwersytet Rolniczy. Kraków, 2016 Piotr Janas Zakład Fizyki, Uniwersytet Rolniczy ĆWICZENIE 17 POMIAR EMPERAURY I CIEPŁA UAJONEGO PRZEMIANY FAZOWEJ CIAŁO SAŁE CIECZ MEODĄ SKANINGOWEJ KALORYMERII RÓŻNICOWEJ DSC. Kraków, 216 I. WSĘP 1. Stacjonarny

Bardziej szczegółowo

Szkło. T g szkła używanego w oknach katedr wynosi ok. 600 C, a czas relaksacji sięga lat. FIZYKA 3 MICHAŁ MARZANTOWICZ

Szkło. T g szkła używanego w oknach katedr wynosi ok. 600 C, a czas relaksacji sięga lat. FIZYKA 3 MICHAŁ MARZANTOWICZ Szkło Przechłodzona ciecz, w której ruchy uległy zamrożeniu Tzw. przejście szkliste: czas potrzebny na zmianę konfiguracji cząsteczek (czas relaksacji) jest rzędu minut lub dłuższy T g szkła używanego

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1 ANALIZA TERMICZNA STOPÓW METALI *

Ćwiczenie 1 ANALIZA TERMICZNA STOPÓW METALI * Ćwiczenie 1 ANALIZA TERMICZNA STOPÓW METALI * 1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się ze sposobem wyznaczania krzywych nagrzewania lub chłodzenia metali oraz ich stopów, a także wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika przewodnictwa

Wyznaczanie współczynnika przewodnictwa Ćwiczenie C5 Wyznaczanie współczynnika przewodnictwa cieplnego wybranych materiałów C5.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie mechanizmów transportu energii, w szczególności zjawiska przewodnictwa

Bardziej szczegółowo

KALORYMETRYCZNA OCENA WPŁYWU POLISTYRENU NA KRYSTALIZACJĘ POLIPROPYLENU

KALORYMETRYCZNA OCENA WPŁYWU POLISTYRENU NA KRYSTALIZACJĘ POLIPROPYLENU ARTUR KOŚCIUSZKO *, PAULINA JAKUBOWSKA, ARKADIUSZ KLOZIŃSKI **, TOMASZ STERZYŃSKI *** KALORYMETRYCZNA OCENA WPŁYWU POLISTYRENU NA KRYSTALIZACJĘ POLIPROPYLENU THE CALORIMETRIC STUDIES OF AN INFLUENCE OF

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SFEROIDALNYM

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SFEROIDALNYM 3/19 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 26, Rocznik 6, Nr 19 Archives of Foundry Year 26, Volume 6, Book 19 PAN - Katowice PL ISSN 1642-538 OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA

POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA Instytut Inżynierii Materiałowej Stale narzędziowe do pracy na zimno CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się ze składem chemicznym, mikrostrukturą, właściwościami mechanicznymi

Bardziej szczegółowo

Opis modułu kształcenia Chemia, technologia otrzymywania oraz materiałoznawstwo polimerów i tworzyw sztucznych

Opis modułu kształcenia Chemia, technologia otrzymywania oraz materiałoznawstwo polimerów i tworzyw sztucznych Opis modułu kształcenia Chemia, technologia otrzymywania oraz materiałoznawstwo polimerów i tworzyw sztucznych Nazwa podyplomowych Nazwa obszaru kształcenia, w zakresie którego są prowadzone studia podyplomowe

Bardziej szczegółowo

Pomiar wielkości nieelektrycznych: temperatury, przemieszczenia i prędkości.

Pomiar wielkości nieelektrycznych: temperatury, przemieszczenia i prędkości. Zakład Napędów Wieloźródłowych Instytut Maszyn Roboczych CięŜkich PW Laboratorium Elektrotechniki i Elektroniki Ćwiczenie E3 - protokół Pomiar wielkości nieelektrycznych: temperatury, przemieszczenia i

Bardziej szczegółowo

Kontrola procesu spalania

Kontrola procesu spalania Kontrola procesu spalania Spalanie paliw polega na gwałtownym utlenieniu składników palnych zawartych w paliwie przebiegającym z wydzieleniem ciepła i zjawiskami świetlnymi. Ostatecznymi produktami utleniania

Bardziej szczegółowo

Centralny Ośrodek Chłodnictwa COCH w Krakowie Sp. z o.o Kraków. ul. Juliusza Lea 116. Laboratorium Urządzeń Chłodniczych

Centralny Ośrodek Chłodnictwa COCH w Krakowie Sp. z o.o Kraków. ul. Juliusza Lea 116. Laboratorium Urządzeń Chłodniczych Centralny Ośrodek Chłodnictwa COCH w Krakowie Sp. z o.o. 30-133 Kraków ul. Juliusza Lea 116 Laboratorium Urządzeń Chłodniczych e-mail: laboratorium@coch.pl tel. 12 637 09 33 wew. 203, 161, 160 www.coch.pl

Bardziej szczegółowo

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA oprac. dr inż. Jarosław Filipiak Cel ćwiczenia 1. Zapoznanie się ze sposobem przeprowadzania statycznej

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ BADANIE PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH

INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ BADANIE PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH BADANIE PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH Instrukcja do ćwiczenia Łódź 1996 1. CEL ĆWICZENIA

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Podstawy techniki i technologii Kod przedmiotu: IS01123; IN01123 Ćwiczenie 5 BADANIE WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE. Oznaczanie indeksu tlenowego metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC)

ĆWICZENIE. Oznaczanie indeksu tlenowego metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC) ĆWICZENIE Oznaczanie indeksu tlenowego metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC) 1 1. CEL ĆWICZENIA Celem dwiczenia pn. Oznaczanie indeksu tlenowego metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC)

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu za pomocą kalorymetru

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu za pomocą kalorymetru Politechnika Łódzka FTIMS Kierunek: Informatyka rok akademicki: 2008/2009 sem. 2. grupa II Termin: 7 IV 2009 Nr. ćwiczenia: 212 Temat ćwiczenia: Wyznaczanie ciepła topnienia lodu za pomocą kalorymetru

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIA DSC W ANALIZIE TECHNICZNEJ

ZASTOSOWANIA DSC W ANALIZIE TECHNICZNEJ Różnicowa kalorymetria skaningowa (DSC) jest szeroko stosowana do badania i charakteryzowania substancji, mieszanin i materiałów. Metoda ta jest znormalizowana (DIN 51007, DIN 53765, ISO/DIN L409 and ASTM

Bardziej szczegółowo

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie budowy i zasady działania suszarki konwekcyjnej z mikrofalowym wspomaganiem oraz wyznaczenie krzywej suszenia dla suszenia

Bardziej szczegółowo

Analiza termiczna w ceramice możliwości i zastosowania. DTA

Analiza termiczna w ceramice możliwości i zastosowania. DTA Renata Suwak, Barbara Lipowska* Wstęp Mianem analizy termicznej określano początkowo wszystkie metody badawcze, w których badano własności fizyczne próbki w funkcji temperatury. Obecnie pod pojęciem analizy

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW w inżynierii rolniczej i agrofizyce pod redakcją AGNIESZKI KALETY Wydawnictwo SGGW Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Przedmowa... 7 Wykaz ważniejszych oznaczeń... 11 1. Techniki pomiarowe

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA STOPÓW UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STRUKTURA STOPÓW UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STRUKTURA STOPÓW UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wykresy układów równowagi faz stopowych Ilustrują skład fazowy

Bardziej szczegółowo

RHEOTEST Medingen Reometr RHEOTEST RN: Zakres zastosowań Smary

RHEOTEST Medingen Reometr RHEOTEST RN: Zakres zastosowań Smary RHEOTEST Medingen Reometr RHEOTEST RN: Zakres zastosowań Smary Zadania pomiarowe w pracach badawczo-rozwojowych Właściwości reologiczne materiałów smarnych, które determinuje sama ich nazwa, mają główny

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Towaroznawstwo Kod przedmiotu: LS03282; LN03282 Ćwiczenie 4 POMIARY REFRAKTOMETRYCZNE Autorzy: dr

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO

SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO NR 113/TZ/IM/2013 Zestaw ma umożliwiać analizę termiczną próbki w symultanicznym układzie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 7. Układ dwuskładnikowy równowaga ciało stałe-ciecz.

Ćwiczenie 7. Układ dwuskładnikowy równowaga ciało stałe-ciecz. Ćwiczenie 7 Układ dwuskładnikowy równowaga ciało stałe-ciecz. Wprowadzenie: Warunkiem równowagi termodynamicznej w układzie wielofazowym i wieloskładnikowym jest równość potencjałów chemicznych składników

Bardziej szczegółowo

Z21 BADANIE HISTEREZY PRZEMIANY MARTENZYTYCZNEJ METODĄ REZYSTOMETRYCZNĄ. Cel ćwiczenia

Z21 BADANIE HISTEREZY PRZEMIANY MARTENZYTYCZNEJ METODĄ REZYSTOMETRYCZNĄ. Cel ćwiczenia Z21 BADANIE HISTEREZY PRZEMIANY MARTENZYTYCZNEJ METODĄ REZYSTOMETRYCZNĄ Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie rezystometrii jako ważnej i wygodnej metody badania fazowych przemian strukturalnych

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA ZAKŁAD CHEMII FIZYCZNEJ ĆWICZENIA PRACOWNI CHEMII FIZYCZNEJ

POLITECHNIKA POZNAŃSKA ZAKŁAD CHEMII FIZYCZNEJ ĆWICZENIA PRACOWNI CHEMII FIZYCZNEJ KALORYMETRIA - CIEPŁO ZOBOJĘTNIANIA WSTĘP Według pierwszej zasady termodynamiki, w dowolnym procesie zmiana energii wewnętrznej, U układu, równa się sumie ciepła wymienionego z otoczeniem, Q, oraz pracy,

Bardziej szczegółowo

Szkła specjalne Przejście szkliste i jego termodynamika Wykład 5. Ryszard J. Barczyński, 2017 Materiały edukacyjne do użytku wewnętrznego

Szkła specjalne Przejście szkliste i jego termodynamika Wykład 5. Ryszard J. Barczyński, 2017 Materiały edukacyjne do użytku wewnętrznego Szkła specjalne Przejście szkliste i jego termodynamika Wykład 5 Ryszard J. Barczyński, 2017 Materiały edukacyjne do użytku wewnętrznego Czy przejście szkliste jest termodynamicznym przejściem fazowym?

Bardziej szczegółowo

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Katedra Termodynamiki, Teorii Maszyn i Urządzeń Cieplnych W9/K2 Miernictwo Energetyczne laboratorium Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Instrukcja do ćwiczenia nr 3 Opracował: dr

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. Diagramy fazowe P-v-T dla substancji czystych w trzech stanach. skupienia. skupienia

Wykład 3. Diagramy fazowe P-v-T dla substancji czystych w trzech stanach. skupienia. skupienia Wykład 3 Substancje proste i czyste Przemiany w systemie dwufazowym woda para wodna Diagram T-v dla przejścia fazowego woda para wodna Diagramy T-v i P-v dla wody Punkt krytyczny Temperatura nasycenia

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z TECHNOLOGII CHEMICZNEJ

LABORATORIUM Z TECHNOLOGII CHEMICZNEJ WYDZIAŁ CHEMICZNY POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ Katedra Technologii Chemicznej LABORATORIUM Z TECHNOLOGII CHEMICZNEJ Instrukcja do ćwiczenia: Charakterystyka ciał stałych z wykorzystaniem techniki TG-MS Pracownia

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET OPOLSKI - KONSORCJANT NR 8. projektu pt.: Nowe przyjazne dla środowiska kompozyty polimerowe z wykorzystaniem surowców odnawialnych

UNIWERSYTET OPOLSKI - KONSORCJANT NR 8. projektu pt.: Nowe przyjazne dla środowiska kompozyty polimerowe z wykorzystaniem surowców odnawialnych UNIWERSYTET OPOLSKI - KONSORCJANT NR 8 projektu pt.: Nowe przyjazne dla środowiska kompozyty polimerowe z wykorzystaniem surowców odnawialnych Zadanie nr 5. Ocena wpływu czynników środowiskowych oraz obciążeń

Bardziej szczegółowo

NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE

NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ Ćwiczenia Nr 7 NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE 1.WPROWADZENIE. Nagrzewanie elektrodowe jest to nagrzewanie elektryczne oparte na wydzielaniu, ciepła przy przepływie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0 2014 Katedra Fizyki Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg... Godzina... Ćwiczenie 425 Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych Masa suchego kalorymetru m k = kg Opór grzałki

Bardziej szczegółowo

Nauka o materiałach III

Nauka o materiałach III Pomiar twardości metali metodami: Brinella, Rockwella i Vickersa Nr ćwiczenia: 1 Zapoznanie się z zasadami pomiaru, budową i obsługą twardościomierzy: Brinella, Rockwella i Vickersa. Twardościomierz Brinella

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Ćwiczenie: Oznaczanie chłonności wody tworzyw sztucznych 1 Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest oznaczenie chłonności wody przez próbkę tworzywa jedną z metod przedstawionych w niniejszej instrukcji. 2 Określenie

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA NADCZĄSTECZKOWA I WŁASNOŚCI TERMICZNE KOMPOZYTÓW NA OSNOWIE POLIPROPYLENU WZMACNIANYCH WŁÓKNEM SZKLANYM

STRUKTURA NADCZĄSTECZKOWA I WŁASNOŚCI TERMICZNE KOMPOZYTÓW NA OSNOWIE POLIPROPYLENU WZMACNIANYCH WŁÓKNEM SZKLANYM KOMPOZYTY (COMPOSITES) 3(2003)8 Renata Sobczak 1, Zygmunt Nitkiewicz 2 Politechnika Częstochowska, Instytut Inżynierii Materiałowej, al. Armii Krajowej 19, 42-200 Częstochowa Józef Koszkul 3 Politechnika

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie metod termograwimetrycznych do oceny stabilności termicznej dodatków detergentowych do oleju napędowego

Zastosowanie metod termograwimetrycznych do oceny stabilności termicznej dodatków detergentowych do oleju napędowego NAFTA-GAZ marzec 2011 ROK LXVII Grażyna Żak Instytut Nafty i Gazu, Kraków Zastosowanie metod termograwimetrycznych do oceny stabilności termicznej dodatków detergentowych do oleju napędowego Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Przedmiot: Badania nieniszczące metodami elektromagnetycznymi Numer Temat: Badanie materiałów kompozytowych z ćwiczenia: wykorzystaniem fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu C4 Wyznaczanie ciepła topnienia lodu Celem ćwiczenia jest wyznaczenie ciepła topnienia lodu metoda kalorymetryczną. Zagadnienia do przygotowania: temperatura i energia wewnętrzna; ciepło, ciepło właściwe,

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Chemia, poziom kształcenia pierwszy Sylabus modułu: Technologia chemiczna 0310-CH-S1-030 Nazwa wariantu modułu (opcjonalnie): 1. Informacje

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie laboratoryjne z Ogrzewnictwa i Wentylacji. Ćwiczenie Nr 12. Temat: RÓWNOWAśENIE HYDRAULICZNE INSTALACJI

Ćwiczenie laboratoryjne z Ogrzewnictwa i Wentylacji. Ćwiczenie Nr 12. Temat: RÓWNOWAśENIE HYDRAULICZNE INSTALACJI Ćwiczenie Nr 12 Temat: RÓWNOWAśENIE HYDRAULICZNE INSTALACJI Celem ćwiczenia jest zapoznanie studentów z zaworami równowaŝącymi i porównanie róŝnych rodzajów równowaŝenia hydraulicznego instalacji. 1 A.

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MTERIŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Przedmiot: Podstawy Nauki o Materiałach I i II, Materiały Konstrukcyjne, Współczesne Materiały

Bardziej szczegółowo

forma studiów: studia stacjonarne Liczba godzin/tydzień: 2W, 1Ć 1W e, 3L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

forma studiów: studia stacjonarne Liczba godzin/tydzień: 2W, 1Ć 1W e, 3L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu PODSTAWY NAUKI O MATERIAŁACH The Basis of Materials Science Kierunek: Inżynieria Materiałowa Rodzaj przedmiotu: Kierunkowy obowiązkowy Rodzaj zajęć: Wykład, Ćwiczenia, Laboratorium Poziom

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE CIEPŁA TOPNIENIA LODU METODĄ BILANSU CIEPLNEGO

WYZNACZANIE CIEPŁA TOPNIENIA LODU METODĄ BILANSU CIEPLNEGO ĆWICZENIE 21 WYZNACZANIE CIEPŁA TOPNIENIA LODU METODĄ BILANSU CIEPLNEGO Cel ćwiczenia: Wyznaczenie ciepła topnienia lodu, zapoznanie się z pojęciami ciepła topnienia i ciepła właściwego. Zagadnienia: Zjawisko

Bardziej szczegółowo

WIECZOROWE STUDIA NIESTACJONARNE LABORATORIUM UKŁADÓW ELEKTRONICZNYCH

WIECZOROWE STUDIA NIESTACJONARNE LABORATORIUM UKŁADÓW ELEKTRONICZNYCH POLITECHNIKA WARSZAWSKA Instytut Radioelektroniki Zakład Radiokomunikacji WIECZOROWE STUDIA NIESTACJONARNE Semestr III LABORATORIUM UKŁADÓW ELEKTRONICZNYCH Ćwiczenie Temat: Badanie wzmacniacza operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Pracownia Polimery i Biomateriały

Pracownia Polimery i Biomateriały Pracownia Polimery i Biomateriały INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA Spalanie i termiczna degradacja polimerów Część II Opracowała dr Hanna Wilczura-Wachnik Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

BADANIA WŁASNOŚCI TERMOFIZYCZNYCH MATERIAŁÓW

BADANIA WŁASNOŚCI TERMOFIZYCZNYCH MATERIAŁÓW Kontrola jakości surowców i produktów laboratorium BADANIA WŁASNOŚCI TERMOFIZYCZNYCH MATERIAŁÓW I. Wprowadzenie Substancje chemiczne na skutek zmiany temperatury otoczenia ulegają różnorodnym przemianom

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie temperatur charakterystycznych przy użyciu mikroskopu wysokotemperaturowego

Wyznaczanie temperatur charakterystycznych przy użyciu mikroskopu wysokotemperaturowego Wyznaczanie temperatur charakterystycznych przy użyciu mikroskopu wysokotemperaturowego 1. Cel Wyznaczenie temperatur charakterystycznych różnych materiałów przy użyciu mikroskopu wysokotemperaturowego.

Bardziej szczegółowo

Pracownia Polimery i Biomateriały. Spalanie i termiczna degradacja polimerów

Pracownia Polimery i Biomateriały. Spalanie i termiczna degradacja polimerów Pracownia Polimery i Biomateriały INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA Spalanie i termiczna degradacja polimerów Opracowała dr Hanna Wilczura-Wachnik Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny Technologii

Bardziej szczegółowo

Wskaźnik szybkości płynięcia termoplastów

Wskaźnik szybkości płynięcia termoplastów Katedra Technologii Polimerów Przedmiot: Inżynieria polimerów Ćwiczenie laboratoryjne: Wskaźnik szybkości płynięcia termoplastów Wskaźnik szybkości płynięcia Wielkością która charakteryzuje prędkości płynięcia

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE CZĄSTKOWEGO MOLOWEGO CIEPŁA

WYZNACZANIE CZĄSTKOWEGO MOLOWEGO CIEPŁA POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW WYZNACZANIE CZĄSTKOWEGO MOLOWEGO CIEPŁA ROZPUSZCZANIA WYBRANYCH SOLI Opiekun: Miejsce ćwiczenia: Katarzyna Piwowar Katedra

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Blok nr 3 Kształtowanie właściwości mechanicznych materiałów Ćwiczenie nr KWMM 1 Temat: Obróbka

Bardziej szczegółowo

BILANS CIEPLNY CZYNNIKI ENERGETYCZNE

BILANS CIEPLNY CZYNNIKI ENERGETYCZNE POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH Ludwik Synoradzki, Jerzy Wisialski BILANS CIEPLNY CZYNNIKI ENERGETYCZNE Jerzy Wisialski

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia. Wyznaczanie mocy akustycznej

Temat ćwiczenia. Wyznaczanie mocy akustycznej POLITECHNIKA ŚLĄSKA W YDZIAŁ TRANSPORTU Temat ćwiczenia Wyznaczanie mocy akustycznej Cel ćwiczenia Pomiary poziomu natęŝenia dźwięku źródła hałasu. Wyznaczanie mocy akustycznej źródła hałasu. Wyznaczanie

Bardziej szczegółowo

Metody badań - ANALIZA TERMICZNA

Metody badań - ANALIZA TERMICZNA Metody badań - ANALIZA TERMICZNA Wykład - kolokwium Laboratorium zaliczenie Dr hab. inż. Barbara Małecka, prof. AGH B6, pok. 307 ANALIZA TERMICZNA Analiza termiczna to zespół metod służących do śledzenia

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO Wydział Matematyki, Fizyki i Techniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Kierunek MECHATRONIKA

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO Wydział Matematyki, Fizyki i Techniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Kierunek MECHATRONIKA Przedmiot: Tworzywa sztuczne i kompozyty Nr ćwiczenia: 1 Podatności na pełzanie oraz relaksacja naprężeń wyznaczenie funkcji pełzania i relaksacji. dynamiczny analizator termomechaniczny DMA model Q800

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH BADANIE ZACHOWANIA SIĘ MATERIAŁÓW PODCZAS ŚCISKANIA Instrukcja przeznaczona jest dla studentów

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM METROLOGII

LABORATORIUM METROLOGII LABORATORIUM METROLOGII POMIARY TEMPERATURY NAGRZEWANEGO WSADU Cel ćwiczenia: zapoznanie z metodyką pomiarów temperatury nagrzewanego wsadu stalowego 1 POJĘCIE TEMPERATURY Z definicji, która jest oparta

Bardziej szczegółowo

ANALIZA DOKUMENTACJI NORMALIZACYJNEJ NATO I POLSKIEJ W ZAKRESIE BADANIA TRWAŁOŚCI FIZYKOCHEMICZNEJ STAŁYCH HETEROGENICZNYCH PALIW RAKIETOWYCH

ANALIZA DOKUMENTACJI NORMALIZACYJNEJ NATO I POLSKIEJ W ZAKRESIE BADANIA TRWAŁOŚCI FIZYKOCHEMICZNEJ STAŁYCH HETEROGENICZNYCH PALIW RAKIETOWYCH dr inŝ. Maciej MISZCZAK mgr inŝ. Sławomir GRYKA Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia ANALIZA DOKUMENTACJI NORMALIZACYJNEJ NATO I POLSKIEJ W ZAKRESIE BADANIA TRWAŁOŚCI FIZYKOCHEMICZNEJ STAŁYCH HETEROGENICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Przemysłowe laboratorium technologii. ropy naftowej i węgla II. TCCO17004l

Przemysłowe laboratorium technologii. ropy naftowej i węgla II. TCCO17004l Technologia chemiczna Przemysłowe laboratorium technologii ropy naftowej i węgla II TCCO17004l Ćwiczenie nr IV Opracowane: dr inż. Ewa Lorenc-Grabowska Wrocław 2012 1 Spis treści I. Wstęp 3 1.1. Metoda

Bardziej szczegółowo

Oddziaływania łuku elektrycznego na rękawice elektroizolacyjne ELSEC Marek Łoboda Secura B.C.

Oddziaływania łuku elektrycznego na rękawice elektroizolacyjne ELSEC Marek Łoboda Secura B.C. Oddziaływania łuku elektrycznego na rękawice elektroizolacyjne ELSEC Marek Łoboda Secura B.C. ENERGETAB 2016, Bielsko-Biała 1 Wprowadzenie Od kilku lat w ramach prac Komitetów Technicznych IEC TC 78 oraz

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA SZTUCZNE. forma studiów: studia stacjonarne Liczba godzin/tydzień: 2W (sem. II) 2W e, 15L (sem.iii) PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

TWORZYWA SZTUCZNE. forma studiów: studia stacjonarne Liczba godzin/tydzień: 2W (sem. II) 2W e, 15L (sem.iii) PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek: Inżynieria materiałowa Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Rodzaj zajęć: Wyk. Lab. Poziom studiów: studia II stopnia TWORZYWA SZTUCZNE forma studiów: studia stacjonarne /tydzień:

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM SPALANIA I PALIW

LABORATORIUM SPALANIA I PALIW 1. Wprowadzenie 1.1. Skład węgla LABORATORIUM SPALANIA I PALIW Węgiel składa się z substancji organicznej, substancji mineralnej i wody (wilgoci). Substancja mineralna i wilgoć stanowią bezużyteczny balast.

Bardziej szczegółowo

Wydział Elektryczny, Katedra Maszyn, Napędów i Pomiarów Elektrycznych Laboratorium Przetwarzania i Analizy Sygnałów Elektrycznych

Wydział Elektryczny, Katedra Maszyn, Napędów i Pomiarów Elektrycznych Laboratorium Przetwarzania i Analizy Sygnałów Elektrycznych Wydział Elektryczny, Katedra Maszyn, Napędów i Pomiarów Elektrycznych Laboratorium Przetwarzania i Analizy Sygnałów Elektrycznych (bud A5, sala 310) Instrukcja dla studentów kierunku Automatyka i Robotyka

Bardziej szczegółowo

BADANIE PROCESU POLIMORFIZMU LOSARTANU METODAMI KALORYMETRY

BADANIE PROCESU POLIMORFIZMU LOSARTANU METODAMI KALORYMETRY Ćwiczenie BADANIE PROCESU POLIMORFIZMU LOSARTANU METODAMI KALORYMETRY I. Cel ćwiczenia: W ramach zajęć zalanowano: otrzymywanie i analizę termogramów DSC dla Losartanu. interretację danych doświadczalnych

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka wybranych metod termicznych (cz.1)

Charakterystyka wybranych metod termicznych (cz.1) Charakterystyka wybranych metod termicznych (cz.1) Magdalena Szumera* Wprowadzenie Analiza termiczna definiowana jest, jako zespół metod badania zmian wybranych właściwości fizycznych substancji pod wpływem

Bardziej szczegółowo

RóŜnica temperatur wynosi 20 st.c. Ile wynosi ta róŝnica wyraŝona w K (st. Kelwina)? A. 273 B. -20 C. 293 D. 20

RóŜnica temperatur wynosi 20 st.c. Ile wynosi ta róŝnica wyraŝona w K (st. Kelwina)? A. 273 B. -20 C. 293 D. 20 RóŜnica temperatur wynosi 20 st.c. Ile wynosi ta róŝnica wyraŝona w K (st. Kelwina)? A. 273 B. -20 C. 293 D. 20 Czy racjonalne jest ocenianie właściwości uŝytkowych materiałów przez badania przy obciąŝeniu

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu: Materiałoznawstwo

Opis przedmiotu: Materiałoznawstwo Opis przedmiotu: Materiałoznawstwo Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu TR.SIK102 Materiałoznawstwo Wersja przedmiotu 2013/14 A. Usytuowanie przedmiotu w systemie studiów Poziom Kształcenia Stopień Rodzaj Kierunek

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 10 MATERIAŁY BITUMICZNE

ĆWICZENIE 10 MATERIAŁY BITUMICZNE ĆWICZENIE 10 MATERIAŁY BITUMICZNE 10.1. WPROWADZENIE Tab. 10.1. Cechy techniczne asfaltów Lp. Właściwość Metoda badania Rodzaj asfaltu 0/30 35/50 50/70 70/100 100/150 160/0 50/330 Właściwości obligatoryjne

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Automatyzacja i Robotyzacja Procesów Produkcyjnych Dr hab. inż. Jan Duda Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Podstawowe pojęcia Automatyka Nauka o metodach i układach sterowania

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

BADANIA ŻELIWA CHROMOWEGO NA DYLATOMETRZE ODLEWNICZYM DO-01/P.Śl.

BADANIA ŻELIWA CHROMOWEGO NA DYLATOMETRZE ODLEWNICZYM DO-01/P.Śl. 36/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 BADANIA ŻELIWA CHROMOWEGO NA DYLATOMETRZE ODLEWNICZYM DO-01/P.Śl. STUDNICKI

Bardziej szczegółowo

TEMAT: WYZNACZANIE CIEPŁA WŁAŚCIWEGO WODY ZA POMOCĄ CZAJNIKA ELEKTRYCZNEGO LUB GRZAŁKI O ZNANEJ MOCY (PRZY ZAŁOŻENIU BRAKU STRAT)

TEMAT: WYZNACZANIE CIEPŁA WŁAŚCIWEGO WODY ZA POMOCĄ CZAJNIKA ELEKTRYCZNEGO LUB GRZAŁKI O ZNANEJ MOCY (PRZY ZAŁOŻENIU BRAKU STRAT) TEMAT: WYZNACZANIE CIEPŁA WŁAŚCIWEGO WODY ZA POMOCĄ CZAJNIKA ELEKTRYCZNEGO LUB GRZAŁKI O ZNANEJ MOCY (PRZY ZAŁOŻENIU BRAKU STRAT) Autor: Tomasz Kocur Podstawa programowa, III etap edukacyjny Cele kształcenia

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Chemia, II stopień, I rok Sylabus modułu: LABORATORIUM SPECJALIZACYJNE A Kod modułu: 0310-CH-S2-006 Nazwa wariantu modułu: Specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu.

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu. C4 Wyznaczanie ciepła topnienia lodu. Celem ćwiczenia jest wyznaczenie ciepła topnienia lodu metodą kalorymetryczną. Zagadnienia do przygotowania: temperatura i energia wewnętrzna, ciepło, ciepło właściwe,

Bardziej szczegółowo

T E C H N I K I L AS E R OWE W I N Ż Y N I E R I I W Y T W AR Z AN IA

T E C H N I K I L AS E R OWE W I N Ż Y N I E R I I W Y T W AR Z AN IA : Studium: stacjonarne, I st. : : MiBM, Rok akad.: 2016/1 Liczba godzin - 15 T E C H N I K I L AS E R OWE W I N Ż Y N I E R I I W Y T W AR Z AN IA L a b o r a t o r i u m ( h a l a 2 0 Z O S ) Prowadzący:

Bardziej szczegółowo