ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO NR 583 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO NR 583 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 26 2009"

Transkrypt

1 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO NR 583 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR PAWE CI SZCZYK AGNIESZKA MACIEJEWSKA MAREK SAWCZUK ZMIENNO GENETYCZNA JAKO JEDEN Z PODSTAWOWYCH PARAMETRÓW DETERMINUJ CYCH POZIOM SPRAWNO CI FIZYCZNEJ CZ OWIEKA Genetic variability as one of the principal parameters determining human physical performance S owa kluczowe: genetyka, sprawno zyczna, sport Keywords: genetics, physical performance, sport Obecnie ocenia si, e w sk ad genomu ludzkiego wchodzi oko o 23 tys. genów. Ka dy cz owiek posiada ten sam zestaw genów, odpowiedzialnych za kodowanie tego samego rodzaju bia ka lub RNA. To, co czyni nas niepowtarzalnymi, to tzw. polimor zmy, czyli drobne z pozoru ró nice wewn trz genów. Poszczególne geny mog bowiem wyst powa w kilku formach (tzw. allelach), ró ni cych si mi dzy sob na przyk ad brakiem czy wr cz przeciwnie, dodatkow wstawk fragmentu DNA, g ównego no nika informacji genetycznej. To w a nie kombinacja poszczególnych alleli wszystkich genów sk ada si na genotyp, czyli niepowtarzalny uk ad genów danego organizmu. W ocenie niektórych badaczy [18] nawet 85% wszystkich naszych cech (wliczaj c w to nie tylko cechy morfofunkcjonalne organizmu, ale tak e sposób zachowania si czy predyspozycje psychiczne) jest uwarunkowane genetycznie. Na to kim jeste my, oprócz uwarunkowa genetycznych, wp yw maj równie

2 100 Pawe Ci szczyk, Agnieszka Maciejewska, Marek Sawczuk tzw. czynniki rodowiskowe. Dla przyk adu, gdy analizie poddamy najlepszych na wiecie sprinterów, ich genotyp decydowa b dzie tak naprawd o potencjale drzemi cym w ich organizmach. Jednak o tym, czy dany osobnik w ogóle zdecyduje si na podj cie treningu i na ile uda mu si wykorzysta wspomniany powy- ej potencja swojego organizmu, decyduj wy cznie czynniki rodowiskowe. Zakres oddzia ywania genetyki (a w konsekwencji tak e wspomnianych wcze niej interakcji typu genotyp- rodowisko ) jest bardzo szeroki. Za przyk ad mo e tu pos u y uk ad kr enia jeden z najwi kszych determinantów poziomu wydolno ci organizmu. Efektywno pracy samego serca w czasie wysi ku zycznego zale y od wielu czynników, takich jak pojemno jego komór, grubo mi nia sercowego i jego mikroarchitektura, ilo i jako naczy wie cowych, sprawne dostarczanie substratów energetycznych niezb dnych do jego funkcjonowania, unerwienie, liczba mitochondriów, efektywno specy cznych przemian biochemicznych i wiele innych. Wszystkie te elementy sk adowe, decyduj ce ca o ciowo o efektywno ci pracy serca w czasie wysi ku zycznego, s silnie zdeterminowane genetycznie. Oczywi cie, nie bez znaczenia w tym przypadku pozostaj tak e czynniki rodowiskowe (np. sposób od ywiania, tryb ycia, miejsce zamieszkania), które mog mie dodatkowo stymuluj cy (lub wr cz przeciwnie) wp yw na jako pracy serca. W podobny sposób determinowana jest równie praca innych organów i uk adów naszego organizmu, takich jak uk ad nerwowy, oddechowy, trawienny, mi niowy czy kostny. Zda sobie nale y przy tym spraw, e na wag uwarunkowa genetycznych poszczególnych procesów zachodz cych w naszym organizmie wp yw ma szeroka gama czynników, jak chocia by rodzaj komórek, w których zachodz poszczególne procesy, czy te inne czynniki w mniejszym stopniu uwarunkowane genetycznie, na przyk ad motywacja. Ca y zestaw genów sk adaj cych si na nasz genotyp jest nam przekazywany przez rodziców. W przypadku biologii odziedziczalno oznacza proporcje wariancji genotypowej, któr mo na wyja ni zmienno ci genetyczn. Oszacowanie stopnia odziedziczalno ci poszczególnych cech organizmu maj cych kluczowe znaczenie dla sprawno ci zycznej by o i wci jest jednym z podstawowych obszarów zainteresowania bada genetycznych prowadzonych na potrzeby sportu. G ównym problemem w tym przypadku jest ilo i ró norodno czynników maj cych wp yw na poziom sprawno ci zycznej. Wspomnie tu mo na chocia by o czynnikach anatomicznych, zjologicznych, biochemicznych, a nawet behawioralnych. Ka dy ze wspomnianych powy ej elementów

3 Zmienno genetyczna jako jeden z podstawowych parametrów sk adowych sprawno ci zycznej jest, w wi kszym lub mniejszym stopniu, determinowany genetycznie (czyli jest odziedziczalny). Przyk adem mog by badania przeprowadzone przez Swan i wspó autorów [27], w toku których wykazano wysoki (0,69) wska nik odziedziczalno ci masy lewej komory serca. Jak powszechnie wiadomo, parametr ten odgrywa kluczow rol w sportach si owych i szybko ciowych. W znacz cy sposób (ponad 80%) czynnikiem genetycznym mo na wyt umaczy tak e wariancj masy mi ni szkieletowych [3, 26], ale nie bez znaczenia s wspomniane wy ej interakcje genotyp- rodowisko [29]. Bardzo mocno genetycznie zdeterminowana jest równie si a mi niowa. Ponad 82% wariancji si y zginaczy ramienia i u cisku d oni t umaczy si czynnikami genetycznymi [3, 28], przy czym znaczenie maj tu prawdopodobnie geny sprz one z p ci. W nieco mniejszym stopniu (70 80%) czynnikami genetycznymi t umaczona jest wariancja si y eksplozywnej, szybko ci wykonywania ruchów, czasu reakcji, gibko ci i zdolno ci utrzymania równowagi [16]. W przypadku rozpatrywania ca o ci genotypu, zestaw poszczególnych alleli decyduje te o ywotno ci i kondycji ca ego organizmu, szczególnie przed okresem pokwitania [3, 29]. Interakcje gen- rodowisko w ewidentny sposób determinuj fenotypy sportowe. W przypadku wielu cech funkcjonalnych odpowied organizmu ludzkiego na aplikowany trening jest podobna. Niektóre spo ród tych cech, tzw. cechy silnie uwarunkowane genetycznie, wykazuj jednak znikom wra liwo na czynniki rodowiskowe. Dla przyk adu, a 20% czynników decyduj cych o sile mi niowej nie zale y od rodzaju realizowanego treningu [28]. Niemniej trzeba zauwa y, e osoby maj ce genetyczne predyspozycje do uprawiania sportu s poniek d dodatkowo stymulowane w kierunku rozwijania swoich predyspozycji [17]. W powy szym kontek cie szeroko rozumiane predyspozycje do uprawiania sportu uzna mo na równie za cechy w znacz cy sposób uwarunkowane genetycznie. Po rednio wnioski takie potwierdzaj chocia by badania przeprowadzone w ród nietrenuj cych portugalskich ch opców, u których czynnikami genetycznymi t umaczono a 63% aktywno ci zycznej w czasie wolnym [17]. Dodatkowych dowodów potwierdzaj cych t tez dostarczaj badania przeprowadzone w ród bli niaków, u których wspó czynnik odziedziczalno ci poziomu aktywno ci zycznej wynosi 0,83 [2].

4 102 Pawe Ci szczyk, Agnieszka Maciejewska, Marek Sawczuk Niemniej jednak do bada genetycznych opartych na wska nikach odziedziczalno ci nale y podchodzi z du ostro no ci i rozwag. Ich rezultaty czasami mog budzi wiele kontrowersji. Przyk adem s badania prowadzone przez Lauderdale i wspó autorów [15], w których czynnikami genetycznymi próbowano t umaczy nawet cz zachowa spo ecznych, takich jak wybór pomi dzy wind a schodami. Mówi c o odziedziczalno ci poszczególnych cech dodatkowo trzeba pami ta o tym, e o poziomie danej cechy organizmu w uj ciu globalnym (np. sile mi niowej) decyduje ca y szereg czynników. Wszystkie te elementy sk adowe s tak e, w mniejszym lub wi kszym stopniu, uwarunkowane genetycznie. Dobrym tego przyk adem mo e by VO 2 max powszechnie wykorzystywany na potrzeby sportu parametr zjologiczny, oznaczaj cy maksymalny pobór tlenu. W przypadku osób nietrenuj cych odziedziczalno tego wska nika oceniana jest na oko o 50%. Du cz genów odpowiedzialnych za t cech (oko o 30%) stanowi geny michotondrialne [4, 8]. Na poziom VO 2 max wp ywa szereg ró norodnych czynników. Przyk adem jest pompa sodowo-potasowa (Na + /K + ATP-aza), która reguluje przepuszczalno b on komórkowych, a jej sprawno uwa a si za jeden z kluczowych determinantów wydolno ci organizmu. W podobnym stopniu za czynnik ograniczaj cy efektywno pracy organizmu uznawany jest enzymem kinazy kreatynowej, odgrywaj cy istotn rol w zabezpieczeniu energetycznym mi ni. W przypadku genów odpowiedzialnych za kodowanie tych dwóch enzymów wykazano znacz c korelacj z ró nicami poziomu VO 2 max [20]. Oczywi cie na poziom VO 2 max wp ywa równie wiele innych czynników tzw. zintegrowany system sercowo-naczyniowo-oddechowo-mi niowy, odpowiedzialny mi dzy innymi za dostarczanie tlenu do komórek cia a, ale tak e ca y szereg innych procesów biochemicznych, niezb dnych do sprawnego funkcjonowania organizmu w czasie wykonywanego wysi ku. W 2000 roku z poziomem VO 2 max powi zano oko o 40 genów, wliczaj c w to na przyk ad geny odpowiedzialne za regulacj wydzielania insuliny, przepuszczalno przez b ony komórkowe, absorpcj kwasów t uszczowych czy metabolizm sterydów [5]. Innym przyk adem parametrów odgrywaj cych kluczow rol w wi kszo ci dyscyplin sportowych jest efektywno pracy serca. Jednym z przejawów jego przystosowania do zwi kszonych wymogów funkcjonalnych s zmiany w obj to- ci i grubo ci cian lewej komory serca. Badania prowadzone nad genetycznymi uwarunkowaniami tych zmian wykaza y ca y szereg tzw. genów kandyduj cych,

5 Zmienno genetyczna jako jeden z podstawowych parametrów przy czym w wielu przypadkach korelacja poszczególnych form polimor cznych danych genów z kierunkiem i si przemian zachodz cych w obr bie serca znalaz y naukowe potwierdzenie. Przyk adem mo e by gen ACE, którego produkt (enzym konwertuj cy angiotensyn I w II) uznawany jest za kluczowy element uk adu renina-angiotensyna [1]. Innym genem mog cym mie du e znaczenie dla wielko ci lewej komory serca jest gen PPAR, koduj cy kluczowe enzymy przemian metabolicznych lipidów [10]. To w a nie PPAR wydaje si by tak e odpowiedzialny za zmniejszenie oksydacji kwasów t uszczowych i zwi kszenie zu ycia glukozy w czasie wzrostu lewej komory serca [18]. To nie do ko ca wyja nione znaczenie mechanizmu zmiany proporcji cukrów i t uszczów dla wzrostu wielko ci lewej komory serca zosta o równie zauwa one w badaniach prowadzonych przez Jamshidi i wspó autorów [14]. W tpliwo ci nie wzbudza te fakt silnego uwarunkowania genetycznego wzrostu i funkcjonowania mi ni. Podobnie jak w przypadku VO 2 max czy lewej komory serca, ilo poszczególnych genów mog cych mie wp yw na parametry funkcjonalne mi ni jest bardzo du a i z pewno ci nie do ko ca rozpoznana. Hormony przysadkowe oddzia uj mi dzy innymi na ekspresj genów koduj cych hormon wzrostu (GF), a tak e insulinopodobny czynnik wzrostu I (IGF-I). Badania naukowe potwierdzi y silny zwi zek mutacji typu SNP genu IGF-I ze zmienno ci masy cia a, si y u cisku d oni i si y prostowników kolana [19]. Podobnie mutacje genu koduj cego insulinopodobny czynnik wzrostu 2 (IGF-2) i receptory glikokortykosteroidowe zosta y powi zane ze zmienno ci si y ko czyn górnych i masy bezt uszczowej cia a [25, 31]. Typ I kolagenu kodowany jest przez dwa geny COLIA1 i COLIA2. Jest on zbudowany z superhelisy utworzonej z trzech a cuchów polipeptydowych skr conych wzajemnie na kszta t trój y owej liny (dwa a cuchy polipeptydowe 1 i jeden a cuch polipeptydowy 2). Typ I kolagenu jest najpowszechniej wyst puj cym rodzajem kolagenu w ludzkim organizmie, przy czym w przypadku mi ni wyst puje w znacznie wi kszych ilo ciach we w óknach wolnokurczliwych, w porównaniu z w óknami szybkokurczliwymi. Badania przeprowadzone przez Van Pottelbergha i wspó autorów [30] wykaza y, e zró nicowanie si y ko czyny górnej mo na t umaczy polimor zmem genu koduj cego a cuch 1 kolagenu typu I (COLIA1) w wi cej ni 30%. Ostatnie badania naukowe wskazuj coraz cz ciej na bardzo silne zwi zki tkanki mi niowej fenotypów sportowych z genami koduj cymi cytokiny (np. interleukinina-6 jedna z najwa niejszych i najbardziej wielokierunkowo dzia a-

6 104 Pawe Ci szczyk, Agnieszka Maciejewska, Marek Sawczuk j cych cytokin). Cytokiny s cz steczkami bia kowymi wp ywaj cymi na wzrost, proliferacj i pobudzenie komórek bior cych udzia w odpowiedzi odporno ciowej. Wariancja genu IL-6 (koduj cego interleukinin -6) zosta a rozpoznana jako jeden z czynników warunkuj cych mas mi niow u zdrowych, doros ych m czyzn [32]. Jednym z czynników warunkuj cych si ko czyn dolnych [23] i tzw. mas cia a szczup ego [22] jest CNTF (rz skowy czynnik neurotropowy), nale cy do rodziny interleukinin-6. Z kolei dla wariancji genu koduj cego inny rodzaj cytokiny, a mianowicie interleukinin -15 (IL-15), wykazano bardzo siln korelacj z hipertro mi niow, b d c przejawem reakcji organizmu na trening si owy [21]. Opisywane na powy szych przyk adach zjawisko kodowania pojedynczej cechy organizmu przez kilka genów to tzw. poligeniczno cech. Bardzo cz sto zdarza si jednak, e jeden gen koduje kilka ró norodnych cech. Przyk adem mo e by gen koduj cy receptor witaminy D (VDR), maj cy du e znacznie nie tylko dla fenotypów mi ni szkieletowych, ale tak e ko ci. W przypadku ko ca g ówn rol bia ek kodowanych przez ten gen jest udzia w regulacji gospodarki wapniowej i fosforanowej. Polimor zm genu VDR zosta powi zany mi dzy innymi z parametrem g sto ci masy kostnej BMD [4] i jest uznawany za czynnik ryzyka wyst pienia osteoporozy w starszym wieku [9]. Z produktami ekspresji genu VDR mo na si tak e zetkn w mi niach szkieletowych [6]. Dowodz tego i inne badania [11, 12], w których stwierdzono istotny zwi zek korelacyjny ze stopniem funkcjonalno ci mi ni szkieletowych u kobiet przed i po menopauzie. Wielokierunkowe oddzia ywanie ma równie opisywany powy ej gen IL- 6. Oprócz roli, jak odgrywa on w mi niach szkieletowych, istotny zwi zek poszczególnych polimor zmów tego genu wykazano dla zró nicowania g sto ci masy kostnej (13) oraz zmian uk adu kostnego na skutek aplikowanego wysi ku. [7]. Wszystkie opisywane powy ej geny s odpowiedzialne za kodowanie bia- ek maj cych okre lone znaczenie dla poszczególnych cech organizmu. Posiadanie informacji dotycz cej poszczególnych polimor zmów kilku, a nieraz nawet kilkudziesi ciu genów odgrywaj cych istotn rol w kodowaniu bia ek maj cych znaczenie dla danego szlaku metabolicznego pozwala na okre lenie potencjalnych predyspozycji danego fenotypu w tym zakresie. W tym przypadku taka a nie inna forma polimor czna danego genu nie przes dza jeszcze o braku lub posiadaniu predyspozycji do wykonywania okre lonych rodzajów wysi ku. Organizmu

7 Zmienno genetyczna jako jeden z podstawowych parametrów mo e bowiem kompensowa pewne elementy sk adowe decyduj ce o jego potencjale czynno ciowym innymi, bardziej warto ciowymi cechami. W a nie dlatego tak istotne jest, by posiadane informacje dotyczy y jak najwi kszej liczby genów decyduj cych o sprawno ci poszczególnych szlaków metabolicznych. Istniej jednak geny, które przez wielu naukowców uwa ane s za globalne wyznaczniki predyspozycji wysi kowych, a ich formy polimor czne s determinantami efektywno ci okre lonych szlaków metabolicznych. Jednym z takich genów jest ACTN-3. Bia ko kodowane przez ten gen ( aktynina 3) nale y do rodziny bia ek wi cych lamenty aktynowe w obr bie mio bryli komórek mi ni poprzecznie pr kowanych. W przeciwie stwie do produktów ekspresji genu ACTN-2 (drugiego z dwóch genów obecnych w ludzkim ciele i koduj cych -aktynin ), bia ko -aktynina 3 ulega ekspresji wy cznie we w óknach szybkokurczliwych typu II, decyduj cych o szybko ci i sile mi nia. Jeden z alleli tego genu (allel X) redukuje ilo prawid owego bia ka - aktynina 3, potencjalnie powoduj c zmniejszenie predyspozycji szybko ciowych i si owych. Potwierdzaj to badania naukowe prowadzone w ród elity wiatowych sprinterów, u których zdecydowanie dominowa allel R (przy czym du a cz badanych okaza a si homozygotami) [34]. Drugim spo ród genów uwa anych za silny determinant predyspozycji do wykonywania okre lonych rodzajów wysi ku jest gen ACE. Produkt tego genu, enzym konwertuj cy angiotensyn I w II, jest kluczowym elementem uk adu renina-angiotensyna (RAS), odpowiedzialnego za regulacj ci nienia krwi, jednego z g ównych czynników decyduj cych o wydolno ci ca ego organizmu [1]. U ludzi mo na zaobserwowa polimor zm insercyjno-delecyjny w 16. intronie genu ACE, co jest podstaw do odró nienia allelu I oraz D. Genotyp DD wi e si ze zwi kszonym st eniem we krwi i w tkankach enzymu ACE, który sprzyja wzrostowi ci nienia krwi, predysponuje do nadci nienia i przerostu lewego przedsionka serca [33], a to w oczywisty sposób predysponuje poszczególnych osobników do uprawiania sportów si owych i szybko ciowych. Z kolei allel I jest zwi zany ze zwi kszon wytrzyma o ci i wydolno ci mi ni. Odpowiada on równie za wzrost proporcji wolnych w ókien (typ I) [20]. Zaprezentowane w niniejszym opracowaniu zale no ci pomi dzy indywidualnymi predyspozycjami genetycznymi a zdolno ciami do wysi ku zycznego to oczywi cie jedynie nieliczne przyk ady. Obecnie z poziomem osi gni sportowych powi zanych zosta o oko o 200 genów, przy czym lista ta z pewno ci nie jest i d ugo jeszcze nie b dzie zamkni ta.

8 106 Pawe Ci szczyk, Agnieszka Maciejewska, Marek Sawczuk Dominuj cym dzisiaj kierunkiem bada genetycznych w sporcie jest analiza asocjacji genów ze zdolno ci do wype niania danego obci enia wysi kowego. W badaniach tych, oprócz stosowanej powszechnie analizy genomu ludzkiego, coraz cz ciej wykorzystuje si tzw. transgeny (geny obce gatunkowo), wprowadzane do modelowych uk adów zwierz cych. W tym aspekcie nabywane informacje b d coraz bardziej atrakcyjne, jednak sposób ich wykorzystania nieuchronnie b dzie si wi za z ewolucj kulturow homo sapiens [24]. BIBLIOGRAFIA [1] Alvarez R., Terrados N., Ortolano R., Iglesias-Cubero G., Reguero J.R.: Genetic variation in the renin-angiotensin system and athletic performance. Eur. J. Appl. Physiol. 2000, nr 82, s [2] Beunen G., Thomis M.: Genetic determinants of sports participation and daily physical activity. Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord. 1999, nr 23, s [3] Beunen G., Thomis M.: Gene powered? Where to go from heritability (h2) in muscle strength and power?. Exerc. Sport Sci. Rev. 2004, nr 32, s [4] Bouchard C., Daw E.W., Rice T., Perusse L., Gagnon J.: Familial resemblance for VO 2 max in the sedentary state: the HERITAGE family study. Med. Sci. Sports Exerc. 1998, nr 30, s [5] Bouchard C., Rankinen T., Chagnon Y.C., Rice T., Perusse L.: Genomic scan for maximal oxygen uptake and its response to training in the HERITAGE Family Study. J. Appl. Physiol. 2000, nr 88, s [6] Costa E.M., Blau H.M., Feldman D.: 1,25-dihydroxyvitamin D3 receptors and hormonal responses in cloned human skeletal muscle cells. Endocrinology 1986, nr 119, s [7] Dhamrait S.S., James L., Brull D.J., Myerson S., Hawe E.: Cortical bone resorption during exercise is interleukin-6 genotype-dependent. Eur. J. Appl. Physiol. 2003, nr 89, s [8] Dionne F.T., Turcotte L., Thibault M.C., Boulay M.R., Skinner J.S., Bouchard C.: Mitochondria DNA sequence polymorphism, VO2max, and response to endurance training. Med. Sci. Sports Exerc. 1993, nr 25, s [9] Ferrari S.L., Rizzoli R.: Gene variants for osteoporosis and their pleiotropic effects in aging. Mol. Aspects Med. 2005, nr 26, s [10] Fruchart J.C., Duriez P., Staels B.: Peroxisome proliferator-activated receptor-alpha activators regulate genes governing lipoprotein metabolism, vascular in ammation and atherosclerosis. Curr. Opin. Lipidol. 1999, nr 10, s [11] Geusens P., Vandevyver C., Vanhoof J., Cassiman J.J., Boonen S., Raus J.:

9 Zmienno genetyczna jako jeden z podstawowych parametrów Quadriceps and grip strength are related to vitamin D receptor genotype in elderly nonobese women. J. Bone Miner. Res. 1997, nr 12, s [12] Grundberg E., Brandstrom H., Ribom E.L., Ljunggren O., Mallmin H., Kindmark A.: Genetic variation in the human vitamin D receptor is associated with muscle strength, FAT mass and body weight in Swedish women. Eur. J. Endocrinol. 2004, nr 150, s [13] Huang Q.Y., Shen H., Deng H.Y., Conway T., Davies K.M.: Linkage and association of the CA repeat polymorphism of the IL6 gene, obesity-related phenotypes, and bone mineral density (BMD) in two independent Caucasian populations. J. Hum. Genet. 2003, nr 48, s [14] Jamshidi Y., Montgomery H.E., Hense H.W., Myerson S.G., Torra I.P.: Peroxisome proliferator-activated receptor alpha gene regulates left ventricular growth in response to exercise and hypertension. Circulation 2002, nr 105, s [15] Lauderdale D.S., Fabsitz R., Meyer J.M., Sholinsky P., Ramakrishnan V., Goldberg J.: Familial determinants of moderate and intense physical activity: a twin study. Med. Sci. Sports Exerc. 1997, nr 29, s [16] Maes H.H., Beunen G.P., Vlietinck R.F., Neale M.C., Thomis M.: Inheritance of physical tness in 10-yr-old twins and their parents. Med. Sci. Sports Exerc. 1996, nr 28, s [17] Maia J.A., Thomis M., Beunen G.: Genetic factors in physical activity levels: a twin study. Am. J. Prev. Med. 2002, nr 23, s [18] Montgomery H., Safari L.: Genetic basis of physical tness. Annu. Rev. Anthropol. 2007, nr 36, s [19] Peeters R.P., van den Beld A.W., van Toor H., Uitterlinden A.G., Janssen J.A.: A polymorphism in type I deiodinase is associated with circulating free insulinlike growth factor I levels and body composition in humans. J. Clin. Endocrinol. Metab. 2005, nr 90, s [20] Rankinen T., Perusse L., Borecki I., Chagnon Y.C., Gagnon J.: The Na(+)-K(+)- ATPase alpha2 gene and trainability of cardiorespiratory endurance: the HERITAGE family study. J. Appl. Physiol. 2000, nr 88, s [21] Riechman S.E., Balasekaran G., Roth S.M., Ferrell R.E.: Association of interleukin- 15 protein and interleukin-15 receptor genetic variation with resistance exercise training responses. J. Appl. Physiol. 2004, nr 97, s [22] Roth S.M., Metter E.J., Lee M.R., Hurley B.F., Ferrell R.E.: C174T polymorphism in the CNTF receptor gene is associated with fat-free mass in men and women. J. Appl. Physiol. 2003, nr 95, s [23] Roth S.M., Schrager M.A., Ferrell R.E., Riechman S.E., Metter E.J.: CNTF genotype is associated with muscular strength and quality in humans across the adult age

10 108 Pawe Ci szczyk, Agnieszka Maciejewska, Marek Sawczuk span. J. Appl. Physiol. 2001, nr 90, s [24] Sanocka D., Kurpisz M.: Genetyczne aspekty wysi ku zycznego. W: Medycyna sportowa, red. M. M dra. Agencja Wydawnicza Medsportpress, Warszawa 2004, s [25] Schraner M.A., Roth S.M., Ferrell R.E., Metter E.J., Russek-Cohen E.: Insulin-like growth factor-2 genotype, fat-free mass, and muscle performance across the adult life span. J. Appl. Physiol. 2004, nr 97, s [26] Seeman E., Hopper J.L., Young N.R., Formica C., Goss P., Tsalamandris C.: Do genetic factors explain associations between muscle strength, lean mass, and bone density? A twin study. Am. J. Physiol. 1996, nr 270, s [27] Swan L., Birnie D.H., Padmanabhan S., Inglis G., Connell J.M., Hillis W.S.: The genetic determination of left ventricular mass in healthy adults. Eur. Heart J. 2003, nr 24, s [28] Thomis M.A., Beunen G.P., Maes H.H., Blimkie C.J., Van Leemputte M.: Strength training: importance of genetic factors. Med. Sci. Sports Exerc. 1998, nr 30, s [29] Tiainen K., Sipila S., Alen M., Heikkinen E., Kaprio J.: Shared genetic and environmental effects on strength and power in older female twins. Med. Sci. Sports Exerc. 2005, nr 37, s [30] Van Pottelbergh I., Goemaere S., Nuytinck L., De Paepe A., Kaufman J.M.: Association of the type I collagen alpha1 Sp1 polymorphism, bone density and upper limb muscle strength in community-dwelling elderly men. Osteoporos Int. 2001, nr 12, s [31] Van Rossum E.F., Voorhoeve P.G., te Velde S.J., Koper J.W., Delemarre-van de Waal H.A.: The ER22/23EK polymorphism in the glucocorticoid receptor gene is associated with a bene cial body composition and muscle strength in young adults. J. Clin. Endocrinol. Metab. 2004, nr 89, s [32] Visser M., Pahor M., Taaffe D.R., Goodpaster B.H., Simonsick E.M.: Relationship f interleukin-6 and tumor necrosis factor-alpha with muscle mass and muscle strength in elderly men and women: the Health ABC Study. J. Gerontol. A Biol. Sci. Med. Sci. 2002, nr 57, s [33] Waliszewski K., S omski R., Jura J.: Zmiany cz sto ci alleli i rozk adu genotypów genu ACE w populacji chorych na t tniaka aorty brzusznej. Nowiny lekarskie 2003, nr 72, s [34] Yang N., MacArthur D.G.: ACTN3 genotype is associated with human elite athletic performance. Am. J. Hum. Genet. 2003, nr 73, s

11 Zmienno genetyczna jako jeden z podstawowych parametrów GENETIC VARIABILITY AS ONE OF THE PRINCIPAL PARAMETERS DETERMINING HUMAN PHYSICAL PERFORMANCE Summary Inter-individual variability is determined by the interaction between genetic and environmental factors. It is estimated that the strength of arm exor muscles or the strength of a hand grip are in 80% determined by genetic factors. So far genetic factors have been proven to determine many other muscular characteristics that are crucial for sport performance, for example on maximum oxygen uptake, heart size, lean mass, skeletal muscle growth, and bone mineral density have all been described. The main goal of this thesis was to present example of genetic correlation of predisposition with physical performance. Tranlation: Pawe Ci szczyk

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r.

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie zatwierdzenia Systematyki kryteriów wyboru projektów

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Automatyka. Etymologicznie automatyka pochodzi od grec.

Automatyka. Etymologicznie automatyka pochodzi od grec. Automatyka Etymologicznie automatyka pochodzi od grec. : samoczynny. Automatyka to: dyscyplina naukowa zajmująca się podstawami teoretycznymi, dział techniki zajmujący się praktyczną realizacją urządzeń

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć

Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć Co chwilę słyszymy o nowej, zbawiennej roli, jaką może pełnić w naszym organizmie. Niemal wszyscy Polacy mają jej niedobór. Mowa o słonecznej witaminie D,

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Zasady przyjęć do klas I w gimnazjach prowadzonych przez m.st. Warszawę

Zasady przyjęć do klas I w gimnazjach prowadzonych przez m.st. Warszawę Zasady przyjęć do klas I w gimnazjach prowadzonych przez m.st. Warszawę Podstawy prawne Zasady przyjęć do gimnazjów w roku szkolnym 2016/2017 zostały przygotowane w oparciu o zapisy: ustawy z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska

Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska 1 Projekt Ogólnopolski: 1.1. Projekt Ogólnopolski (dalej Projekt ) to przedsięwzięcie Stowarzyszenia podjęte w celu realizacji celów

Bardziej szczegółowo

ERGONOMIA Cz. 1. Podstawy

ERGONOMIA Cz. 1. Podstawy ERGONOMIA Cz. 1 Podstawy PODSTAWY ERGONOMII Definicje Ergonomia zajmuje się związkami zachodzącymi pomiędzy człowiekiem a jego zajęciem, sprzętem i otoczeniem (materialnym) w najszerszym znaczeniu, włączając

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE. z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE. z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej zrealizowanego na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr 43/2015, znak: ŻWeoz/ek-8628-62/2015(3181),

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania Według opublikowanych na początku tej dekady badań Demoskopu, zdecydowana większość respondentów (74%) przyznaje, że w miejscowości, w której mieszkają znajdują się nośniki reklamy zewnętrznej (specjalne,

Bardziej szczegółowo

Warszawska Giełda Towarowa S.A.

Warszawska Giełda Towarowa S.A. KONTRAKT FUTURES Poprzez kontrakt futures rozumiemy umowę zawartą pomiędzy dwoma stronami transakcji. Jedna z nich zobowiązuje się do kupna, a przeciwna do sprzedaży, w ściśle określonym terminie w przyszłości

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 USTAWA z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 (wybrane artykuły regulujące przepisy o cenach transferowych) Dział IIa Porozumienia w sprawach ustalenia cen transakcyjnych

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera.

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera. Pytanie nr 1 Bardzo prosimy o wyjaśnienie jak postrzegają Państwo możliwość przeliczenia walut obcych na PLN przez Oferenta, który będzie składał ofertę i chciał mieć pewność, iż spełnia warunki dopuszczające

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r.

Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r. Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r. w sprawie ustalenia trybu udzielania i rozliczania dotacji dla szkół i placówek niepublicznych oraz trybu i

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Agnieszka Kwiatkowska II rok USM Proces starzenia Spadek beztłuszczowej masy ciała, wzrost procentowej zawartości tkanki tłuszczowej, Spadek siły mięśniowej,

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku.

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. REGULAMIN PROGRAMU OPCJI MENEDŻERSKICH W SPÓŁCE POD FIRMĄ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE W LATACH 2016-2018 1. Ilekroć w niniejszym Regulaminie mowa o: 1) Akcjach rozumie się przez to

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych Podstawowe pojęcia: Badanie statystyczne - zespół czynności zmierzających do uzyskania za pomocą metod statystycznych informacji charakteryzujących interesującą nas zbiorowość (populację generalną) Populacja

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 1/6 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:107085-2015:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 Przewozy

Bardziej szczegółowo

Szkolenie instruktorów nauki jazdy Postanowienia wstępne

Szkolenie instruktorów nauki jazdy Postanowienia wstępne Załącznik nr 6 do 217 str. 1/5 Brzmienia załącznika: 2009-06-09 Dz.U. 2009, Nr 78, poz. 653 1 2006-01-10 Załącznik 6. Program szkolenia kandydatów na instruktorów i instruktorów nauki jazdy 1 1. Szkolenie

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE ZWIĘKSZANIE SIŁY MIĘŚNIOWEJ SPORTOWCÓW BIBLIOTEKA TRENERA

KOMPLEKSOWE ZWIĘKSZANIE SIŁY MIĘŚNIOWEJ SPORTOWCÓW BIBLIOTEKA TRENERA Zbigniew Trzaskoma Łukasz Trzaskoma KOMPLEKSOWE ZWIĘKSZANIE SIŁY MIĘŚNIOWEJ SPORTOWCÓW BIBLIOTEKA TRENERA Spis treści Od autorów... 11 W stęp... 13 1.1. Cel pracy... 13 1.2. Znaczenie siły mięśniowej w

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU REGIONU ŁÓDZKIEGO

FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU REGIONU ŁÓDZKIEGO Dotyczy projektu: Wzrost konkurencyjności firmy poprzez wdrożenie innowacyjnej technologii nestingu oraz Województwa Łódzkiego na lata 2007-2013. Numer umowy o dofinansowanie: UDA-RPLD.03.02.00-00-173/12-00

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 14 Strona 2 z 14 Strona 3 z 14 Strona 4 z 14 Strona 5 z 14 Strona 6 z 14 Uwagi ogólne Egzamin praktyczny w zawodzie technik dróg i mostów kolejowych zdawały wyłącznie osoby w wieku wskazującym

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Czym jest głos? 11. 2. Jak powstaje głos? 29. 3. W jaki sposób przygotować się do pracy nad głosem? 77

Spis treści. 1. Czym jest głos? 11. 2. Jak powstaje głos? 29. 3. W jaki sposób przygotować się do pracy nad głosem? 77 Spis treści Dla kogo przeznaczona jest ta książka? 5 Wstęp jak korzystać z poradnika? 7 1. Czym jest głos? 11 Głos jako mieszanka tonów i szumów 12 Głos jako fala 15 Głos jako jedna z funkcji krtani 17

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

skąd pochodzi Nasz Kurczak

skąd pochodzi Nasz Kurczak Nasz Kurczak to mięso pochodzące od sprawdzonych dostawców. W większości to odbiorcy pasz marki Wipasz - znamy ich hodowle, wspieramy wiedzą, szkolimy. 1 Wiemy skąd pochodzi Nasz Kurczak Kontrolujemy jakość

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego.

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu Wrocław, 31-07-2014 r. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. Zamówienie jest planowane do realizacji z wyłączeniem

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE. z dnia 2006 r. w sprawie uprawiania żeglarstwa

ROZPORZĄDZENIE. z dnia 2006 r. w sprawie uprawiania żeglarstwa Projekt z dnia 14 kwietnia 2006 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU 1 z dnia 2006 r. w sprawie uprawiania żeglarstwa Na podstawie art.53a ust.6 ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej ( Dz.

Bardziej szczegółowo

ODPOCZYWAJ ZDROWO I ŚWIADOMIE!

ODPOCZYWAJ ZDROWO I ŚWIADOMIE! ZDROWO I ŚWIADOMIE! Stowarzyszenie Jeździeckie Osób Niepełnosprawnych HIPPOLAND 04-369 Warszawa, ul. Kickiego 2 lok. U2 tel./fax: 22 671 51 77 e-mail: hippoland@hippoland.pl www.hippoland.pl NIP: 113-22-58-003,

Bardziej szczegółowo

III. GOSPODARSTWA DOMOWE, RODZINY I GOSPODARSTWA ZBIOROWE

III. GOSPODARSTWA DOMOWE, RODZINY I GOSPODARSTWA ZBIOROWE III. GOSPODARSTWA DOMOWE, RODZINY I GOSPODARSTWA ZBIOROWE 1. GOSPODARSTWA DOMOWE I RODZINY W województwie łódzkim w maju 2002 r. w skład gospodarstw domowych wchodziło 2587,9 tys. osób. Stanowiły one 99,0%

Bardziej szczegółowo

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG WYPŁACALNOŚCI (MB) Próg rentowności (BP) i margines bezpieczeństwa Przychody Przychody Koszty Koszty całkowite Koszty stałe Koszty zmienne BP Q MB Produkcja gdzie: BP próg rentowności

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Studia I stopnia. Autor: Tomasz Frołowicz

METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Studia I stopnia. Autor: Tomasz Frołowicz METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Autor: Tomasz Frołowicz LEKCJA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO TYPY I RODZAJE LEKCJI PEDAGOGICZNE CZYNNOŚCI NAUCZYCIELA I CZYNNOŚCI UCZNIÓW Wychowanie jest to sztuka, której nikt dotąd

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z przedmiotu wiedza o społeczeństwie Publicznego Gimnazjum Sióstr Urszulanek UR we Wrocławiu w roku szkolnym 2015/2016

Przedmiotowy system oceniania z przedmiotu wiedza o społeczeństwie Publicznego Gimnazjum Sióstr Urszulanek UR we Wrocławiu w roku szkolnym 2015/2016 Przedmiotowy system oceniania z przedmiotu wiedza o społeczeństwie Publicznego Gimnazjum Sióstr Urszulanek UR we Wrocławiu w roku szkolnym 2015/2016 KRYTERIA OGÓLNE 1. Wszystkie oceny są jawne. 2. Uczennica/uczeń

Bardziej szczegółowo

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury.

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury. identyfikator /6 Druk nr 114 UCHWAŁY NR... Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego z dnia... w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i art. 18 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

DZENIE RADY MINISTRÓW

DZENIE RADY MINISTRÓW Dz. U. 2007 Nr 210, poz. 1522 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 31 października 2007 r. w sprawie udzielania pomocy de minimis na uzyskanie certyfikatu wyrobu wymaganego na rynkach zagranicznych Na

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o.

Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o. Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o. 1 Z dniem 24 lipca 2013 r. wprowadza się w Regulaminie Świadczenia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH

REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Na podstawie art. 42 a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REKRUTACJI

REGULAMIN REKRUTACJI REGULAMIN REKRUTACJI W PUBLICZNEJ SZKOLE POLICEALNEJ DLA MŁODZIEŻY I DOROSŁYCH Postawa prawna: Ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw, art. 20

Bardziej szczegółowo

Państwa członkowskie - Zamówienie publiczne na usługi - Ogłoszenie o zamówieniu - Procedura otwarta. PL-Warszawa: Usługi hotelarskie 2011/S 117-193543

Państwa członkowskie - Zamówienie publiczne na usługi - Ogłoszenie o zamówieniu - Procedura otwarta. PL-Warszawa: Usługi hotelarskie 2011/S 117-193543 1/5 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:193543-2011:text:pl:html PL-Warszawa: Usługi hotelarskie 2011/S 117-193543 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU Usługi SEKCJA I: INSTYTUCJA

Bardziej szczegółowo

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE OKE Kraków 2012 Zadanie egzaminacyjne zostało opracowane

Bardziej szczegółowo

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez

Bardziej szczegółowo

Regulamin Środowiskowego Domu Samopomocy

Regulamin Środowiskowego Domu Samopomocy Regulamin Środowiskowego Domu Samopomocy Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Regulamin Środowiskowego Domu Samopomocy w Rzeszowie, ul. Powstańców Styczniowych 37, określa organizację i zasady jego działania.

Bardziej szczegółowo

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia Pole kompetencji Bezpieczeństwo i higiena pracy Level: 6 Credit: Umiejętności Wiedza 1 Stawia pytania odnośnie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr LXII/1921/2009 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY. z dnia 17 września 2009 r.

UCHWAŁA Nr LXII/1921/2009 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY. z dnia 17 września 2009 r. UCHWAŁA Nr LXII/1921/2009 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 17 września 2009 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu przyznawania, wstrzymywania i pozbawiania oraz ustalania wysokości

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

2 Harmonogram naboru do gimnazjów, w tym do Gimnazjum nr zgodnie z postanowieniem Kuratora Oświaty w Katowicach zawiera załącznik nr 2.

2 Harmonogram naboru do gimnazjów, w tym do Gimnazjum nr zgodnie z postanowieniem Kuratora Oświaty w Katowicach zawiera załącznik nr 2. G-3/0212/5/15/16 ZARZĄDZENIE nr 22/15/16 Dyrektora Gimnazjum nr 3 Z Oddziałami Integracyjnymi i Dwujęzycznymi im. Karola Wojtyły w Mysłowicach z dnia 29 lutego 2016r w sprawie warunków przyjęcia do Gimnazjum

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE Legnica, dnia 22.05.2015r. ZAPYTANIE OFERTOWE na przeprowadzenie audytu zewnętrznego projektu wraz z opracowaniem raportu końcowego audytu w ramach projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w kontekście realiów kierowania i umieszczania nieletnich

Bardziej szczegółowo

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 ZARZĄDZENIE Nr 2/2016 z dnia 16 lutego 2016r DYREKTORA PRZEDSZKOLA Nr 14 W K O N I N I E W sprawie wprowadzenia REGULAMINU REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 IM KRASNALA HAŁABAŁY W KONINIE Podstawa

Bardziej szczegółowo

Transport Mechaniczny i Pneumatyczny Materiałów Rozdrobnionych. Ćwiczenie 2 Podstawy obliczeń przenośników taśmowych

Transport Mechaniczny i Pneumatyczny Materiałów Rozdrobnionych. Ćwiczenie 2 Podstawy obliczeń przenośników taśmowych Transport Mechaniczny i Pneumatyczny Materiałów Rozdrobnionych Ćwiczenie 2 Podstawy obliczeń przenośników taśmowych Wydajność przenośnika Wydajnością przenośnika określa się objętość lub masę nosiwa przemieszczanego

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

ZASADY PROWADZENIA CERTYFIKACJI FUNDUSZY EUROPEJSKICH I PRACOWNIKÓW PUNKTÓW INFORMACYJNYCH

ZASADY PROWADZENIA CERTYFIKACJI FUNDUSZY EUROPEJSKICH I PRACOWNIKÓW PUNKTÓW INFORMACYJNYCH Załącznik nr 3 do Aneksu ZASADY PROWADZENIA CERTYFIKACJI PUNKTÓW INFORMACYJNYCH FUNDUSZY EUROPEJSKICH I PRACOWNIKÓW PUNKTÓW INFORMACYJNYCH 1 ZASADY PROWADZENIA CERTYFIKACJI 1. Certyfikacja jest przeprowadzana

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Wójt Gminy Sońsk, 06-430 Sońsk ul.ciechanowska 20 tel. (0-23) 6713811 fax. (0-23) 6713818 zwany dalej zamawiającym zaprasza do składania ofert w trybie przetargu

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

WITAMINY. www.pandm.prv.pl

WITAMINY. www.pandm.prv.pl WITAMINY - wpływa na syntezę białek, lipidów, hormonów a szczególnie hormonów tarczycy - pomaga w utrzymaniu prawidłowej czynności uk.immunologicznego - pomaga w leczeniu : rozedmy płuc i nadczynności

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława ROZDZIAŁ I

REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława ROZDZIAŁ I Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr169/2011 Burmistrza Miasta Mława z dnia 2 listopada 2011 r. REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława Ilekroć w niniejszym regulaminie

Bardziej szczegółowo

PL 205289 B1 20.09.2004 BUP 19/04. Sosna Edward,Bielsko-Biała,PL 31.03.2010 WUP 03/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289

PL 205289 B1 20.09.2004 BUP 19/04. Sosna Edward,Bielsko-Biała,PL 31.03.2010 WUP 03/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 359196 (51) Int.Cl. B62D 63/06 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 17.03.2003

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM PLANOWANIE DZIAŁAŃ Określanie drogi zawodowej to szereg różnych decyzji. Dobrze zaplanowana droga pozwala dojechać do określonego miejsca w sposób, który Ci

Bardziej szczegółowo

franczyzowym w Polsce

franczyzowym w Polsce Raport o rynku franczyzowym w Polsce II edycja - 2008 Wstęp Akademia Rozwoju Systemów Sieciowych zakończyła kolejną edycję badania rynku systemów sieciowych (sieci franczyzowe, agencyjne, partnerskie i

Bardziej szczegółowo

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają skargi od studentów kwestionujące

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają skargi od studentów kwestionujące RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-686330-I/11/ST/KJ 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pani Barbara Kudrycka Minister Nauki

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich

Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Kościerzyna, 25 września 2015 Działanie: Inwestycje w środki trwałe/ scalanie gruntów Beneficjent: Starosta Koszty

Bardziej szczegółowo

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów.

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów. Ogółem w szkoleniach wzięły udział 92 osoby, które wypełniły krótką ankietę mającą na celu poznanie ich opinii dotyczących formy szkolenia, osób prowadzących, a także przydatności przekazywanych informacji.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Załącznik nr 14 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI NEREK ICD-10 N 18 przewlekła niewydolność

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE

REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE I. Postanowienia ogólne 1 1. Niniejszy regulamin określa tryb przeprowadzenia wyborów do rad klasowych

Bardziej szczegółowo

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności psychofizycznej oraz usprawnienie procesów życiowych własnego

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja I. Postanowienia ogólne: 1. Konkurs pod nazwą Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja (zwany dalej: Konkursem ), organizowany jest przez spółkę pod firmą: Grupa

Bardziej szczegółowo

Rozbudowa domu przedpogrzebowego na cmentarzu komunalnym w Bierutowie. Specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót budowlanych - Okna i drzwi

Rozbudowa domu przedpogrzebowego na cmentarzu komunalnym w Bierutowie. Specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót budowlanych - Okna i drzwi SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH * * * OKNA I DRZWI 1 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1.1. Przedmiot ST Przedmiotem niniejszej części specyfikacji technicznej (ST) są wymagania dotyczące

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi.

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. CEL EWALUACJI: PRZEDMIOT EWALUACJI: Skład zespołu: Anna Bachanek

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji do Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 4 na rok szkolny 2016/2017

Regulamin rekrutacji do Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 4 na rok szkolny 2016/2017 Regulamin rekrutacji do Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 4 na rok szkolny 2016/2017 1 1. O przyjęciu kandydata do klasy pierwszej szkoły ponadgimnazjalnej: zasadniczej szkoły zawodowej, liceum ogólnokształcącego

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wzdw.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wzdw.pl 1 z 5 2016-03-16 13:16 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wzdw.pl Poznań: Remont drogi wojewódzkiej nr 187 na odcinku od m. Białężyn

Bardziej szczegółowo

Wydział Zarządzania. Poziom i forma studiów. Ścieżka dyplomowania: Kod przedmiotu: Punkty ECTS 1) W - 15 C- 15 L- 0 P- 0 Ps- 0 S- 0

Wydział Zarządzania. Poziom i forma studiów. Ścieżka dyplomowania: Kod przedmiotu: Punkty ECTS 1) W - 15 C- 15 L- 0 P- 0 Ps- 0 S- 0 Wydział Zarządzania Nazwa programu kształcenia (kierunku) Politologia Poziom i forma studiów studia I stopnia stacjonatne Specjalność: - Ścieżka dyplomowania: - Nazwa przedmiotu: Rodzaj obieralny 6 przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

DB Schenker Rail Polska

DB Schenker Rail Polska DB Schenker Rail Polska Bariery rozwoju transportu kolejowego w Polsce DB Schenker Rail Polska Zbigniew Pucek Członek Zarządu ds. Bocznic i Kolei Przemysłowych Członek Zarządu ds. Sprzedaży, Sosnowiec,

Bardziej szczegółowo