Małgorzata Cichońska, Monika Borek, Wioletta Krawczyk, Dorota Maciąg. Wiedza kobiet w zakresie zapobiegania nowotworom piersi i raka szyjki macicy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Małgorzata Cichońska, Monika Borek, Wioletta Krawczyk, Dorota Maciąg. Wiedza kobiet w zakresie zapobiegania nowotworom piersi i raka szyjki macicy"

Transkrypt

1 5 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Małgorzata Cichońska, Monika Borek, Wioletta Krawczyk, Dorota Maciąg Wiedza kobiet w zakresie zapobiegania nowotworom piersi i raka szyjki macicy Women s knowledge concerning breast tumour and cervical carcinoma prevention Wstęp Problem chorób nowotworowych przybiera na świecie miarę epidemii. Prognozowano, że w 2010 roku na nowotwór złośliwy zachoruje 20 mln osób, a połowa z nich umrze [1]. Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce (25% zgonów w 2006 roku nastąpiło z powodu nowotworu) i ich udział w ogólnej liczbie zgonów ciągle rośnie. Bardzo niepokoi także fakt braku tendencji spadkowej umieralności kobiet z powodu raka sutka oraz minimalna i zbyt powolna tendencja spadkowa umieralności na raka szyjki macicy. Stan zdrowia Polaków w wielu obszarach jest porównywalny do wskaźników UE. Wyjątkiem od tej tendencji jest zawstydzająco wysoka w porównaniu z innymi krajami Europy umieralność kobiet z powodu raka szyjki macicy[2]. Mając na uwadze fakt, że w ciągu życia u co trzeciego europejczyka zostanie rozpoznany nowotwór, a co czwarty umrze z jego powodu (wg Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem) podejmowane są działania i kroki w celu ochrony każdego statystycznego mieszkańca Europy przed nowotworem. W 2006 roku u 2,3 mln Europejczyków rozpoznano nowotwór. Najwięcej stwierdzono raka płuc, jelita grubego i piersi. Obserwuje się także znaczny wzrost zachorowań na raka narządów kobiecych [3,4]. W ostatnich latach również w Polsce liczba zachorowań wykazuje tendencję wzrostową, w tym na raka jajnika liczona na 100 tys. kobiet wzrosła z 5,9 w 1963 roku do 10,9 w 2004 roku. W 2004 roku zachorowalność na raka piersi na 100 tys. kobiet wynosiła 40,6, na raka trzonu macicy 13,4, a na raka szyjki macicy 11,9 [5]. Szczególnie niepokoi, że na nowotwory chorują coraz młodsze osoby. Wiedza na temat chorób nowotworowych piersi i narządów kobiecych oraz regularne wykonywanie badań profilaktycznych są jednymi z najważniejszych czynników zmniejszających ryzyko rozwoju choroby [6]. Kobiety powinny zdać sobie sprawę, że wczesne wykrycie przypadku choroby nowotworowej i podjęcia leczenia może uratować życie. Należy pamiętać, że niewiele chorób można rozpoznać samemu w odpowiednim momencie.

2 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS 6 Rozpoczęcie leczenia we wczesnym stadium choroby daje bardzo duże szanse na wyleczenie. Od kilku lat są w Polsce rozwijane i finansowane ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia programy profilaktyczne: program profilaktyki raka piersi i program profilaktyki raka szyjki macicy. Program wczesnego wykrywania raka piersi obejmuje bezpłatnymi badaniami mammograficznymi kobiety w wieku lat i przewiduje przeprowadzanie badań raz na 2 lata. Program profilaktyki raka szyjki macicy dotyczy kobiet w wieku lat, które raz na 3 lata mają zapewnione bezpłatne badanie cytologiczne [7,8]. Badania realizowane w ramach tych programów są badaniami skryningowymi (przesiewowymi), gdyż dotyczą całej populacji, w tym kobiet niemających żadnych objawów chorobowych. Każda kobieta może wybrać lekarza i poradnię, w której będzie przeprowadzone badanie. Jeśli wynik będzie niepokojący albo okaże się, że kobieta jest zagrożona chorobą nowotworową, zostanie skierowana do ośrodków specjalistycznych na badania diagnostyczne. W 2007 roku Narodowy Fundusz Zdrowia wysłał ponad 8 milionów zaproszeń na bezpłatne badania mammograficzne i cytologiczne. Niestety, z dotychczasowej realizacji programów wynika, że w niektórych regionach Polski na badania zgłasza się niewielka liczba kobiet. Najgorzej wypada województwo podkarpackie, na przykład w Jarosławiu zaproszenia na badania mammograficzne wysłano do 4,5 tys. kobiet. Z badań skorzystało tylko 550, czyli 11,9%, a z badań cytologicznych - 0,63% zaproszonych. W województwie świętokrzyskim na badania cytologiczne zgłosiło się 4,47% kobiet, a rekord padł w Pińczowie, gdzie z zaproszonych kobiet na badania cytologiczne zgłosiły się 2 [9]. Nawet w regionach, gdzie powodzenie programu było największe sytuacja nie jest korzystna. W 2006 roku w kujawsko-pomorskim z możliwości wykonania mammografii - w ramach programu profilaktycznego - skorzystało pań, a w 2007 roku (z darmowej cytologii pań w 2006 r. i w 2005). Narodowy Fundusz Zdrowia wysyłał imienne zaproszenia. Tylko niewielki procent mieszkanek regionu skorzystało z szansy bezpłatnych badań. Choć uzyskane wyniki były najlepsze w kraju, to o zadowoleniu trudno mówić [10]. Na podstawie aktualnej sytuacji realizacji i wykorzystania badań przesiewowych z zakresu prewencji nowotworów piersi i raka szyjki macicy wyraźnie widać, że ochrona zdrowia w Polsce stoi przed poważnym problemem jakim jest brak zainteresowania oraz zaangażowania populacji w dbałość o własne zdrowie. Większa część kobiet odkłada badania na później, część nie interesuje się nimi, a jeszcze inne bagatelizują problem, gdyż uważają, że ich

3 7 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS nie dotyczy. Mamy, więc sytuację, kiedy jest informacja, jest dostęp i możliwości wykonania badań, a kobiety ich nie wykorzystują. Wyraźnie widać, że nadal bardzo ważne jest prowadzenie edukacji i profilaktyki zdrowotnej. Działania z tego zakresu powinny być bardziej intensywne i bardziej oddziaływać na społeczeństwo. Bezpośrednim miernikiem skuteczności wczesnego wykrywania chorób nowotworowych jest czas, który upływa od zauważenia przez chorego pierwszych objawów choroby do zgłoszenia się do lekarza i rozpoczęcia leczenia. Im krótszy jest ten czas, tym większa jest świadomość zdrowotna pacjenta. Szybkie rozpoczęcie leczenia ma szczególne znaczenie w przypadku wystąpienia chorób nowotworowych. Prawdopodobnie zbyt mało kobiet wierzy, że wczesne wykrycie zmian chorobowych i rozpoznanie zmiany mogą uratować życie, pomóc uciec od bólu, cierpienia i tragedii rodzinnych. Jest to olbrzymi problem kliniczny, ekonomiczny i społeczny [11]. Problem jest o tyle palący i pilny, że za sprawą raka piersi, co 10 lat z mapy Polski znika pięćdziesięciotysięczne miasto kobiet. Stąd tak ważna jest edukacja dotycząca wczesnego rozpoznawania i wykrywania raka [12]. Edukowanie pacjentek jest priorytetowym zadaniem dla ginekologów i pracowników medycznych w opinii Towarzystwa Ginekologicznego, który podkreślił znaczenie edukacji w Rekomendacjach w sprawie profilaktyki i wczesnej diagnostyki zmian w gruczole sutkowym [13-15]. Ocena poziomu wiedzy oraz edukacja jest zatem punktem wyjściowym do programu zwalczania raka w każdej populacji, gdyż w przyszłości może to poprawić stan zdrowia populacji całego kraju. Możliwość skutecznej realizacji zapobiegania chorobom nowotworowym opiera się na licznych elementach złożonego systemu, którego podstawą jest przede wszystkim wiedza. Poziom tej wiedzy jest obiektem badania i analizy. Cel badania Celem badania była ocena poziomu wiedzy kobiet na temat programów profilaktycznych, nowotworów piersi i szyjki macicy. Materiał i metoda Badaniem objęto 50 losowo wybranych kobiet, mieszkanek powiatu ostrowieckiego, które zgłosiły się po poradę do lekarza pierwszego kontaktu, w październiku 2009 roku. Udział w badaniu był świadomy, dobrowolny i anonimowy. Kobiety wypełniły autorską ankietę opracowaną dla potrzeb badania. Formularz zawierał pytania zamknięte i półotwarte na temat objawów nowotworów piersi i kanału szyjki macicy, programów profilaktycznych oraz

4 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS 8 oczekiwań badanych wobec ochrony zdrowia w zakresie jej zdobywania czy pogłębiania. Za podstawę oceny wyników przyjęto ilość procentową uzyskanych odpowiedzi w poszczególnych pytaniach. System oceny poziomu wiedzy klasyfikowano jako: niski (gdy ilość odpowiedzi wynosi w ankietach poniżej 50%), poprawny (gdy ilość odpowiedzi wynosi w ankietach od 50 do 75%) lub bardzo dobry (przy odpowiedziach na poziomie powyżej 76%). Wyniki badań Badane kobiety były w wieku od 20 do 81 lat. Średnia wieku wynosiła 33,7 lat. 50% badanych było w przedziale wieku lat, 14% lat, 8% lat, a 2% miało powyżej 80 lat. Strukturę wieku przedstawia dokładnie rycina Udział % po 80 r.ż. Rycina 1. Struktura badanej populacji kobiet wg wieku 56% badanych mieszkało w mieście, zaś 44% na wsi. Najliczniejszą grupę stanowiło 70% kobiet ze średnim wykształceniem. 14% miało wykształcenie zawodowe, 10% wyższe, a 6% podstawowe. 48% kobiet było aktywnych zawodowo, 18% było pracującymi studentami, 22% stanowili studenci, a po 6% było emerytów oraz nie pracujących. Swój stan zdrowia kobiety oceniały w kategoriach bardzo dobry, dobry, średni oraz zły. Dominowało dobre poczucie stanu zdrowia, które

5 9 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS zadeklarowało 60% badanych. 24% miało poczucie bardzo dobrego stanu zdrowia, zaś 16% średniego. Nie było złych ocen własnego stanu zdrowia wśród badanych. Wyniki samooceny zdrowia badanych kobiet zawiera rycina 2. średni 16% zły %0 bardzo dobry 24% dobry 60% Rycina 2. Samoocena stanu zdrowia badanych Spośród 36% kobiet, które podały wystąpienie choroby nowotworowej w rodzinie po 17% stanowiły nowotwory piersi i jelita, po 22 % rak płuc i prostaty oraz po 6% dróg rodnych, pęcherza, nerki, wątroby oraz jądra. Nowotwór wystąpił najczęściej bo w 44% u dziadków, w 25% u matki, po 13% nowotwory wystąpiły u ojca oraz siostry matki respondentek. W toku oceny obciążenia genetycznego ustalono, że nowotwory występowały często u kilku osób z rodziny badanych jednocześnie. Druga część pytań ankiety dostarczyła informacji na temat poziomu realizacji programów w badanej populacji kobiet. Zaproszenie na badania profilaktyczne w kierunku nowotworu piersi i szyjki macicy otrzymało 20% badanych. Wynika to przypuszczalnie z faktu, że w badaniu wzięło udział tylko 20% kobiet, które mogły zostać objęte programem zapobiegania nowotworom piersi, (program jest skierowany do kobiet w wieku lat). 68% badanych kobiet było w wieku lat, co kwalifikowało je do programu profilaktycznego zapobiegania rakowi szyjki macicy i umożliwiało wykonanie co 3 lata bezpłatnego badania cytologicznego. Z niewielkiej grupy zaproszonych na badania z programu skorzystało 80%. Pozostałe osoby uznały, że są zbyt młode, aby obawiać się nowotworu. Zapytane o znane im programy profilaktyczne wcześnie wykrywające nowotwory kobiety w 24% pytanie pozostawiły bez odpowiedzi. 30% stwierdziło, że nie zna żadnego programu, a 46% odpowiedziało twierdząco. Z tej grupy 48% wskazało na program zapobiegania rakowi szyjki macicy, a 43% raka piersi. Żadna z kobiet nie wymieniła innego programu wczesnego

6 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS 10 wykrywania chorób nowotworowych mimo nagłaśnianego w regionie programu zapobiegania rakowi jelita grubego i prostaty. Poziom wiedzy kobiet na temat dostępnych programów przedstawia kolejna rycina Nie znam Brak odpowiedzi Znam Rycina 3. Znajomość programów profilaktycznych przez koiety Informacje o programach badane uzyskały najczęściej (w 22%) z ogłoszeń, dalej z czasopism (20%), z TV(18%), od lekarza (16%), od pielęgniarki i z radia (po 12%), a najrzadziej od znajomych (4%). 82% badanych kobiet nigdy nie miało wykonanego badania mammograficznego, a 26% cytologicznego. Kobiety z różną częstotliwością korzystają z badania ginekologicznego. Największa grupa stanowiąca 44% deklaruje, że korzysta z badania 1 raz w roku. 2 razy w roku z badania korzysta 16%, co 2 lata bada się 8%, a 4% rzadko. Z badania nie korzystało jeszcze nigdy 2% kobiet. Po 6% kobiet poddaje się badaniu ginekologicznemu co 4 miesiące i częściej. 46% badanych poddało się badaniu ginekologicznemu w bieżącym roku, a 14% w % badanych kobiet zadeklarowało, że prowadzi samobadanie piersi, a 28% jej nie wykonuje. 25% nie wie jak prowadzić samokontrolę, 8% nie widzi takiej potrzeby, zaś pozostałe osoby nie podały uzasadnienia braku lub zaniechania samokontroli piersi. Całość przedstawionych wyników oceny na temat programów profilaktycznych zawiera tabela 1.

7 11 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Tabela 1. Wyniki realizacji i wiedzy na temat programów profilaktycznych. Pytanie ankietowe i warianty odpowiedzi Udział % odpowiedzi Czy otrzymała pani zaproszenie na badanie profilaktyczne? tak 20% nie 80% Czy skorzystała pani z zaproszenia lub udziału w programie profilaktycznym? tak 80% nie 20% Czy zna pani programy profilaktyczne? tak 46% nie 30% brak odpowiedzi 24% Jakie zna pani programy profilaktyczne? zapobieganiu nowotworom piersi 44% zapobieganiu nowotworowi szyjki macicy 40% brak podanej nazwy programu 16% Informację o programach profilaktycznych uzyskałam: w rozmowie z pielęgniarką 12% z czasopism 20% z radia 12% z TV 18% od znajomych 4% z rozwieszonych ogłoszeń 22% Czy miała pani kiedykolwiek wykonaną mammografię piersi? tak 18% nie 82% Czy kiedykolwiek miała pani wykonaną cytologię? tak 74% nie 26% Jak często korzysta pani z badania ginekologicznego? nie korzystałam 2% rzadko 4% co 4 miesiące 6% 2 x w roku 16% 1 x w roku 44% często 6% brak odpowiedzi 22% Czy wykonuje pani samobadanie piersi? tak 68% nie 28% brak odpowiedzi 4%

8 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS 12 Wg dalszej części pytań ankietowych 72% badanych uznało, że program wczesnego wykrywania raka piersi obejmuje dobrowolne, bezpłatne badania mammograficzne u kobiet w wieku lat, które jest zalecane do przeprowadzenia raz na 2 lata. Taka odpowiedź w sposób poprawny i wyczerpujący charakteryzowała program, który jest zgodny z zaleceniami komisji ekspertów UE i doświadczeniami innych krajów realizujących tego typu programy [16]. Poziom wiedzy w zakresie zdefiniowania zagadnienia można uznać wg przyjętych kryteriów oceny za poprawny. Jest to szczególnie istotne ze względu na fakt, iż obecnie mammografia jest szeroko rekomendowana, jako integralna część programu zdrowotnego dla kobiet po 50 roku życia [17,18]. Rola programu profilaktycznego, jako skutecznej metody wykrywania nowotworu piersi ma także poparcie ekonomiczne, gdyż koszt wykrycia i leczenia chorych ujawnionych w badaniach przesiewowych jest 7- krotnie niższy niż koszt leczenia, gdy rak ujawni się klinicznie [19]. Zapytane o program profilaktyki raka szyjki macicy respondentki w 52% wybrały prawidłową odpowiedź. Wg ich opinii zgodnej z założeniami NFZ program dotyczy kobiet w wieku 25-59lat, które raz na 3 lata powinny wykonać badanie cytologiczne. W tym pytaniu poziom wiedzy także okazał się poprawny. Ten zakres wymaga aktualizacji i uzupełnienia, gdyż uzyskał wg wstępnego założenia oceny, wynik w granicach % prawidłowych odpowiedzi. Należałoby prowadzić edukację w taki sposób i w takim zakresie, aby zdecydowanie większa grupa kobiet wiedziała do kogo są skierowane i przeznaczone programy. Rozpropagowania wymagają także zasady kwalifikowania do udziału, aby były jasne dla jak największej grupy kobiet. W opinii badanych najskuteczniejszą metodą wykrywania nowotworów piersi (po 40% odpowiedzi) jest systematyczne badanie mammograficzne oraz samobadanie. W opinii 14% kobiet metodą tą jest systematyczne badanie USG piersi, a wg 12% to systematyczne badanie ginekologiczne. Wiedza dotycząca tego obszaru nie jest zadowalająca, gdyż tylko 40% ankietowanych wybrało samobadanie piersi stawiając je na równi z mammografią, a 26% odpowiedzi jest nieprawidłowa. Taki wynik zwłaszcza w aspekcie doniesień, że najlepszą metodą wykrywania raka piersi we wczesnych stopniach zaawansowania są badania przesiewowe polegające na badaniu mammograficznym kobiet bez objawów klinicznych nie jest korzystny. Poprawnie przygotowany i prowadzony program pozwala nie tylko wykrywać nowotwory, ale także zmniejszyć umieralność [20], co wykazały pierwsze programy realizowane już w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, które dały 30-procentowy spadek umieralności [21]. Dokładny zakres treści pytania oraz udzielonych odpowiedzi zawiera tabela 2.

9 13 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Tabela 2. Dane dotyczące zakresu wiedzy ankietowanych o programach profilaktycznych. Treść pytania i odpowiedzi Udział % odpowiedzi Program wczesnego wykrywania raka piersi obejmuje: a. obowiązkowe, coroczne badania USG piersi kobiet bez 14% względu na wiek b. zalecane co 2 lata RTG klatki piersiowej u kobiet po 40 roku 6% życia c. dobrowolne, bezpłatne badania mammograficzne u kobiet w 72% wieku lat zalecane do przeprowadzenia raz na 2 lata d. obowiązkowe, wymagane do 2 lata badania mammograficzne 6% piersi oraz USG piersi u kobiet w wieku lat brak odpowiedzi 2% Program profilaktyki raka szyjki macicy dotyczy: a. kobiet w wieku lat, które raz na 3 lata mają obowiązek 52% wykonania badania cytologicznego b. wszystkich kobiet bez względu na wiek, które mają zapewnione 28% badanie cytologiczne co 2 lata, c. kobiet w wieku lat, które są objęte obowiązkiem badania 10% cytologicznego co 2 lata d. kobiet w wieku lat, które raz na 3 lata mają zapewnione 2% bezpłatne badanie cytologiczne brak odpowiedzi 8% Najlepszą metodą wykrywania i zapobiegania nowotworom piersi jest wg pani: a. systematyczne badanie mammograficzne 40% b. systematyczne badanie ginekologiczne 12% c. samobadanie piersi 40% d. systematyczne badanie USG piersi 14% W następnej części badania, której wyniki umieszczono w kolejnej tabeli 3, znalazły się informacje o postawach badanej populacji wobec własnego zdrowia. Kobiety badanie ginekologiczne wykonują najczęściej w wybranym lub dostępnym gabinecie prywatnym (52%). 28% respondentek robi to w najbliższej lub wybranej poradni, natomiast 14% decyduje się na wizytę u wybranego lekarza bez względu na fakt czy jest to gabinet prywatny czy poradnia posiadająca umowę z NFZ. O częstości badania decyduje najczęściej u badanych brak objawów i dolegliwości (w 40%). Decyzją 26% kieruje brak czasu na badania. 14% powstrzymuje przed wizytą obawa przed wykryciem choroby. Badanie ginekologiczne wykonywane jest przez 6% kobiet z powodu wymagania

10 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS 14 okresowych badań pracowniczych. 4% odczuwa zaś skrępowanie i wstyd, i dlatego odkłada badanie ginekologiczne. Niepokoi natomiast bardzo fakt, że podczas wizyty u lekarza ginekologa, aż 82% kobiet nie ma wykonanego badania piersi. Wszystkie respondentki przyznają, że nigdy nie zdarzyło się by lekarz zaproponował im takie badanie. Tabela 3. Wyniki postaw zdrowotnych badanych kobiet. Badanie ginekologiczne wykonuję w : a. w najbliższej poradni lub w wybranej poradni 28% b. w wybranym lub dostępnym gabinecie prywatnym 52% c. w gabinecie prywatnym lub NFZ, gdzie przyjmuje wybrany 14% lekarz brak odpowiedzi 6% O częstości badania ginekologicznego decyduje u pani fakt: brak odpowiedzi 10% a. brak objawów i dolegliwości 40% b. odczuwanie skrępowania i wstydu 4% c. wymagania okresowych badań pracowniczych 6% d. brak czasu na badania 26% e. obawa o wydatek finansowy 6% f. obawa przed wykryciem choroby 14% Czy podczas wizyty u lekarza ginekologa miała pani wykonane badanie piersi? tak 16% nie 82% brak odpowiedzi 2% W świetle uzyskanych wyników widać jasno, że udanie się na badanie ginekologiczne jest traktowane przez kobiety w kategorii przymusu lub obowiązku, z którego zwalnia je brak niepokojących objawów czy brak czasu. Zaś powstrzymuje obawa przed wykryciem choroby czy skrępowanie. Potwierdza to bardzo niepokojące spostrzeżenie, że świadomość zagrożenia własnego zdrowia i życia jest zbyt niska, aby zmobilizować je do działania. Zdrowie ciągle jeszcze nie jest postrzegane, jako dobro, za które w decydującej mierze odpowiada sam posiadacz. W toku badań własnych ustalono także, że badanie piersi nie jest standardem badania lekarskiego. Fakt ten staje się jeszcze bardziej znaczący, że brak ten dotyczy właśnie badania ginekologicznego. Kolejna część ankiety dotyczyła poziomu wiedzy z zakresu znajomości czynników ryzyka i objawów nowotworów, a uzyskane wyniki przedstawia tabela 4.

11 15 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Tabela 4. Wyniki z zakresu czynników ryzyka i objawów nowotworów Treść pytania ankietowego Udział % odpowiedzi Czynnikiem ryzyka powstania raka piersi są: nadwaga 2% doustne środki antykoncepcyjne 17% ekspozycja na promieniowanie jonizujące 15% choroby sutka 14% wiek 18% palenie tytoniu 31% brak aktywności fizycznej 0% inne 0% Czynnikiem ryzyka nowotworów narządów kobiecych mogą być: palenie 26% nadużywanie alkoholu 10% doustne środki antykoncepcyjne 40% otyłość 8% częste przyjmowanie antybiotyków 4% częsta zmiana partnerów seksualnych 58% liczne ciąże i porody zwłaszcza w młodym wieku 10% zakażenie wirusem brodawczaka 66% zakażenie wirusem opryszczki 36% Inne: występowanie raka w rodzinie 2% Objawy niepokojące, sugerujące proces chorobowy narządu rodnego to: bóle brzucha 54% ogólne złe samopoczucie 12% gorączka 12% krwawienia pomiędzy miesiączkami 86% upławy 50% Objawy sugerujące nowotworowy charakter zmian piersi to: a. guzki 80% b. zmiana kształtu piersi 40% c. wyciek z brodawki 66% d. inne: wciągnięcie brodawki 2% Objawy mogące sugerować inne nowotwory to: brak odpowiedzi 22% guzki 2% utrata masy ciał 22% bóle 20% krwawienia z odbytu 8% powiększone węzły 2% zmiana głosu 2% złe samopoczucie 20% anemia 6%

12 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS 16 wymioty 2% krwawienia 6% gorączka 2% trudności w przełykaniu 2% zmiany na skórze 16% obrzęk 4% W zakresie czynników ryzyka powstania raka piersi kobiety najczęściej wskazywały na palenie tytoniu (31%). Pozostałe czynniki posiadały zbliżone wartości: wiek 18%, doustne środki antykoncepcyjne 17%, ekspozycja na promieniowanie jonizujące 15%, a choroby sutka 14%. Zupełnie pominięte zostały: nadwaga, którą wybrało 2% oraz brak aktywności fizycznej 0%. Czynnikiem ryzyka nowotworów narządów kobiecych może być w opinii badanych kobiet (wg liczności odpowiedzi): zakażenie wirusem brodawczaka wg 66%, w opinii 58% częsta zmiana partnerów seksualnych, wg 40% doustne środki antykoncepcyjne, a wg 36% zakażenie wirusem opryszczki. Wg 40% istotne są doustne środki antykoncepcyjne, a w opinii 26% palenie. Najrzadziej wskazano, jako czynniki ryzyka nadużywanie alkoholu i liczne ciąże i porody zwłaszcza w młodym wieku (po 10%) oraz 8% otyłość. Wymieniono także w 4% częste przyjmowanie antybiotyków i w 2% występowanie raka w rodzinie. Wiedza w tym zakresie niestety także klasyfikuje się jako niską. Popularność wirusa brodawczaka, który najczęściej wskazały badane jako czynnik ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy wynika przypuszczalnie z faktu odkrycia i popularyzowania jego wpływu na rozwój nowotworu w ostatnich latach oraz wprowadzenia szczepienia populacji 13- latek. Zakażenia genitalnymi typami wirusa HPV wywołują różnego rodzaju zmiany przednowotworowe i nowotworowe na błonach śluzowych narządów rodnych, ale i innych okolic ciała [22]. Zakażenia te dotyczą głównie młodych kobiet, a przebieg rozwoju zakażenia jest etapowy i może w efekcie końcowym spowodować rozwój nowotworu [23]. Za rozwój choroby i powstanie nowotworu odpowiadają (40 spośród 100 typów) preferencyjne typy wirusa HPV [24]. Największy związek z rakiem ma HPV 16 i 18 odpowiedzialne za 70% raka [25] i zmiany przednowotworowe [26]. Ścisły związek pomiędzy nowotworem, a typem HPV został potwierdzony badaniami [27]. Prawdopodobny model rozwoju nowotworu od chwili zakażenia HPV jest etapowy. Zaczyna się infekcją po kontakcie płciowym, w 80% przypadków infekcja jest zwalczana bez objawów i zmian w szyjce macicy [28]. U 20% kobiet zmiany chorobowe przechodzą w fazę przewlekłą i po 2-4 latach rozwijają się zmiany CIN. U 15% z tej grupy następuje samowyleczenie

13 17 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS infekcji z regresją zmian. U 3-5% nieleczonych kobiet rozwija się rak szyjki macicy [29]. Objawy niepokojące, sugerujące proces chorobowy narządu rodnego to w opinii 86% badanych krwawienia pomiędzy miesiączkami. 54% wskazało na bóle brzucha, 50% upławy, a po 12% ogólne złe samopoczucie i gorączka. Informacje kobiet co do wybranych objawów były poprawne. Krwawienia wskazane jako najczęstszy objaw są zgodne z oczekiwaniami i obrazem rozwijającej się choroby. Podobnie bóle i upławy [30]. Jednak wskazanie gorączki oraz ogólnego osłabienia jako objawów nowotworu nie jest poprawną i oczekiwaną odpowiedzią, a tej udzieliło 24% badanych. Nie było odpowiedzi wskazującej, jako czynnik ryzyka wystąpienia raka szyjki aborcji, która nadal jest przedmiotem badań [31]. Ten obszar wiedzy można ocenić tylko, jako poprawny, zawierający znaczny procent niezgodnych z oczekiwaniem odpowiedzi. Objawy sugerujące nowotworowy charakter zmian piersi to w opinii 80% guzki w piersi, 66% wyciek z brodawki, w 40% istotna jest zmiana kształtu piersi. Z innych objawów 2% wymieniło wciągnięcie brodawki. W obszarze wyboru objawów sugerujących proces nowotworowy gruczołu piersiowego lub narządów kobiecych tylko niektóre i to pojedyncze czynniki uzyskały poziom bardzo dobry oraz poprawny. Z powodu przewagi poziomu poprawnego i niskiego odpowiedzi w poszczególnych pytaniach całość wiedzy w tym zakresie uzyskała ogólnie niską ocenę. Zebrany materiał badawczy objął również analizę objawów, które mogą sugerować zmiany nowotworowe w innych organach czy okolicach ciała. Wg 22% kobiet do takich objawów można zaliczyć utratę masy ciała. Po 20% kobiet wymieniło bóle i złe samopoczucie. W opinii 16% ważne są zmiany na skórze. 8% wskazało krwawienia z odbytu, po 6% anemię i inne krwawienia, a 4% obrzęk. Po 2% wymieniło guzki, powiększone węzły chłonne oraz zmianę głosu, wymioty, gorączkę oraz trudności w przełykaniu. Uzyskane wyniki są także poniżej oczekiwań i można je ocenić, jako wiedzę na niskim poziomie. Ostatnia część ankiety to treści, które pozwoliły określić oczekiwania edukacyjne badanych. Wyniki z tego obszaru prezentuje ostatnia tabela 5. Tabela 5. Wyniki oczekiwań edukacyjnych ankietowanych. Treść pytania ankiety Udział % odpowiedzi Informacje na temat zapobiegania chorobom powinny być dostępne w: a. szpitalach, poradniach 70% b. TV, radiu, Internecie 34% c. czasopismach 38%

14 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS 18 brak odpowiedzi 2% Informacji na temat zapobiegania chorobom i nowotworom oczekuję od: lekarza 60% pielęgniarki 38% każdego pracownika ochrony zdrowia 42% osób z chorobą 6% brak odpowiedzi 2% Najlepszą formą podawania informacji na temat zapobiegania chorobom jest: a. bezpośrednia rozmowa z lekarzem, pielęgniarką 72% b. forma drukowana podawanej informacji(ulotka, 30% broszura, zalecenie,..) c. prelekcje, wykłady, porady w grupach 10% d. otwarte spotkania, mitingi, programy 18% W opinii 70% badanych informacje o sposobie postępowania, zdrowym stylu życia powinny być dostępne w szpitalach, poradniach, wg 38% w czasopismach, a w TV, radiu i internecie wg 34%. Warto podkreślić, że ważnym wskazanym źródłem wiedzy (38%) są czasopisma, z których informacje o programach profilaktycznych czerpało 20% badanych. Tak ważna rola prasy wynika przypuszczalnie z faktu, że masowo produkowane periodyki o szerokim zasięgu odbioru, najczęściej ogólnopolskim, adresowane do kobiet i przez nie głównie czytane, oddziałujące na nie w określony sposób i wywołujące pewne zmiany (np. w stylu życia, nastawieniach), poruszające specyficzne tematy fizjologii, zdrowia, pielęgnacji ciała, mody czy kosmetyków [32]. Wśród funkcji prasy najczęściej wymieniane są trzy podstawowe: funkcja informacyjna, wychowawcza i rozrywkowa. Niekiedy pojawia się także czwarta funkcja, reklamowa. Uważa się ponadto, że prasa kobieca nie tylko relaksuje i zabawia, ale też edukuje, socjalizuje i wychowuje [32]. To prasa skierowana do nastolatek i kobiet dojrzałych propaguje wiedzę o samokontroli piersi, o przeżyciach dziewcząt i kobiet chorych na nowotwór, o tym jak walczą z rakiem i jak wygrywają z chorobą, dlatego są doceniane, jako źródło informacji o programach profilaktycznych. Informacji na temat zapobiegania nowotworom kobiety oczekują najczęściej (w 60%) od lekarza. 42% badanych oczekuje informacji od każdego pracownika ochrony zdrowia, zaś 38% od pielęgniarki. 6% kobiet wskazało, jako źródło informacji osoby z chorobą, które z racji doświadczeń mogą dostarczać cennych praktycznych rad. Najlepszą formą podawania informacji wg 72% respondentek jest bezpośrednia rozmowa z lekarzem lub pielęgniarką. Wg 30% odpowiednia jest forma drukowana podawanej informacji, jako ulotka, broszura czy spisane zalecenia. 18% wskazało otwarte spotkania i programy dla grup, zaś 10%

15 19 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS prelekcje, wykłady czy porady. Pracownicy ochrony zdrowia są postrzegani przez populację, jako ważne ogniwo w edukacji. Zebranie i analiza danych oraz uzyskane wyniki umożliwiły porównanie i wnioskowanie. Dyskusja Uzyskany niski poziom wiedzy w badaniach własnych odniesiono do doniesień innych autorów. Wśród kobiet badanych w Katowicach [11] wiedza także była na podobnym niskim poziomie, a w badaniu CBOS nie odnaleziono oceny poziomu wiedzy [33]. W zakresie najczęściej wskazywanych czynników ryzyka raka piersi w badaniu katowickim badane za najważniejszą uznały przyczynę genetyczną (wg 35%) [11]. W badaniu własnym wskazane zostały choroby sutka (62%), a w badaniu CBOS nie uwzględniono tego tematu [33]. Brak możliwości wykazania związku pomiędzy wynikami w tym zakresie. Za czynniki ryzyka narządów rodnych kobiety w badaniu katowickim uznały przyczynę genetyczną (21%) [11], podczas gdy badanie własne wykazało wg 66% zakażenie wirusem brodawczaka. W badaniu CBOS nie uwzględniono także tego parametru. Obciążenie genetyczne chorobami nowotworowymi w rodzinie odnotowano u 45% w populacji katowickiej [11], a 36% w badaniu własnym. Wynik jest nieco niższy. Pytanie o objawy nowotworów piersi w badaniu katowickim bez odpowiedzi pozostawiło, aż 56% badanych [11], zaś we własnym wszystkie kobiety udzieliły odpowiedzi. Guz jest objawem, który wskazało 35% kobiet w badaniu porównawczym [11], a 80% we własnym. Objawy nowotworów narządów rodnych to w opinii 39% kobiet z Katowic ból, a wg 15% upławy [11], podczas gdy w badaniu własnym oba objawy wskazało ponad 50% kobiet. Udział kobiet w badaniach profilaktycznych jest wyrównany, gdyż badanie ginekologiczne w badaniu katowickim wykonało 98%, a we własnym 90% kobiet, zaś cytologiczne ponad 70% [11]. Badanie mammograficzne wykonało 18% w badaniu własnym, zaś wg CBOS 26% [33], co sugeruje że oba wskaźniki są zbyt niskie. Samobadanie piersi prowadzi wg badania katowickiego 54% [11], we własnym 68%, zaś w badaniu CBOS 63% kobiet [33] czyli realizacja jest na zbliżonym poziomie. Odczucie towarzyszące badaniom ginekologicznym jakim był strach przed wykryciem choroby zgłaszało 26% kobiet w Katowicach oraz 14% w badaniu własnym. Wstyd zdecydowanie częściej (u 35% kobiet) powstrzymywał kobiety z Katowic [11] niż z badania własnego (4%) przed kontrolą ginekologiczną.

16 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS 20 Badanie piersi w toku badania ginekologicznego jest zbyt rzadkie zarówno wśród badanych w CBOS (u 33%) [33], jak i w badaniu własnym (16%). Okazuje się, że bardzo rzadko lub sporadycznie mają wykonywane badanie piersi kobiety w innych regionach [34-35]. Narodowy Program Zwalczania Chorób Nowotworowych na okres postawił słuszny cel wdrożenia nauczania i szkolenia onkologii lekarzy wszystkich specjalności, ze szczególnym uwzględnieniem lekarzy rodzinnych, a także pielęgniarek i techników medycznych [36]. Jednak badacze potwierdzają fakt, że należy zadbać także o aktualizację i stan wiedzy edukatorów, od których społeczeństwo oczekuje wiedzy, gdyż nie jest ona wystarczająca [37]. Rozłożenie czynników ryzyka raka piersi, jakie zaproponowano do wyboru kobietom zaczerpnięto z literatury, jednak ich waga i kolejność jest nieco odmienna od uzyskanych odpowiedzi. Palenie wskazane przez badane, jako najważniejsze jest uważane za czynnik kontrowersyjny w etiologii raka piersi. Większość badań nie potwierdza jakiegokolwiek związku pomiędzy paleniem tytoniu, a powstawaniem nowotworów złośliwych piersi [26]. W niektórych sytuacjach podwyższone ryzyko zachorowania na raka piersi u kobiet może jednak być związane z zaburzoną, w wyniku działania polimorficznego genu, funkcją N- acetylotransferazy-2. Kolejno wymieniony, jako czynnik wiek rzeczywiście jest istotny, gdyż z analiz epidemiologicznych wiadomo, że 80% wszystkich nowotworów piersi stwierdza się u kobiet po 50 roku życia [38]. Wybrane przez respondentki pozostałe czynniki ryzyka takie jak doustne środki antykoncepcyjne, ekspozycja na promieniowanie jonizujące oraz choroby sutka także są umieszczone w odmiennej kolejności. Nadwaga i otyłość wskazane, jako czynnik zwiększa ryzyko nowotworu, gdyż u kobiet z nadwagą trudniejsze jest wykrywanie zmian w piersiach, ponieważ komórki tłuszczowe, które wytwarzają dodatkowe estrogeny zwiększają w ten sposób ekspozycję na te hormony. Poza tym większe ryzyko występuje u kobiet po menopauzie (w ich organizmie zmienia się rozkład tkanki tłuszczowej). Podkreśla się także znaczenie w etiologii nowotworów zespołu metabolicznego [39]. Brak aktywności, jako czynnik został przez kobiety zupełnie wyeliminowany. Niski poziom wiedzy potwierdzają jeszcze inne badania [40]. Choć w literaturze pojawiają się identyfikacje coraz nowszych czynników np. procentowy udział pęcherzyków gruczołu w zraziku płuca kobiety [41] widać wyraźne, że nawet te klasyczne są mało znane.

17 21 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Wnioski 1. Poziom wiedzy kobiet powiatu ostrowieckiego na temat programów profilaktycznych, czynników ryzyka oraz objawów raka piersi i kanału szyjki macicy jest niski. 2. Zagrożenie wystąpieniem nowotworów w badanej populacji wynika z małej wiedzy, ale także znacznego obciążenia genetycznego występowaniem nowotworów w rodzinie. 3. Czynnikiem ryzyka wystąpienia raka piersi i narządów rodnych wśród kobiet jest brak samobadania i pomijanie badania piersi podczas wizyt u lekarza ginekologa. 4. Kobiety oczekują informacji na temat zapobiegania nowotworom w placówkach ochrony zdrowia (szpitalach, poradniach), głównie od lekarzy i pielęgniarek, a preferowaną formą odbioru jest bezpośrednia rozmowa z personelem medycznym. Streszczenie Problem chorób nowotworowych przybiera na świecie miarę epidemii. Prognozowano, że w 2010 roku na nowotwór złośliwy zachoruje 20 mln osób, a połowa z nich umrze. Bardzo niepokoi fakt braku tendencji spadkowej umieralności kobiet z powodu raka sutka oraz minimalna i zbyt powolna tendencja spadkowa umieralności na raka szyjki macicy, która w Polsce jest zawstydzająco wysoka w porównaniu z innymi krajami Europy. Ponadto na nowotwory chorują coraz młodsze osoby. Wiedza na temat chorób nowotworowych piersi i narządów kobiecych oraz regularne wykonywanie badań profilaktycznych są jednymi z najważniejszych czynników zmniejszających ryzyko rozwoju choroby. Wczesne wykrycie przypadku choroby nowotworowej i podjęcie leczenia może uratować życie. Edukowanie pacjentek jest priorytetowym zadaniem dla ginekologów i pracowników medycznych w opinii Towarzystwa Ginekologicznego, które podkreśliło znaczenie edukacji w Rekomendacjach w sprawie profilaktyki i wczesnej diagnostyki zmian w gruczole sutkowym. Cel pracy Celem pracy było poznanie sytuacji lokalnej w zakresie poziomu wiedzy na temat wczesnego wykrywania i zapobiegania nowotworowi piersi i raka szyjki macicy w populacji kobiet powiatu ostrowieckiego. Materiał i metoda W październiku 2009 roku zrealizowano badanie ankietowe, wśród 50 losowo wybranych kobiet, które zgłosiły się po poradę do lekarza pierwszego kontaktu, z przyczyn innych niż schorzenia lub dolegliwości piersi i narządów rodnych. Wyniki Badanie wykazało, że poziom wiedzy badanych w zakresie czynników ryzyka, objawów nowotworów piersi i narządów rodnych jest niski i wymaga pilnie uzupełnienia. Kobiety oczekują, że informacje na temat promocji i profilaktyki będą dostępne (najczęściej) w szpitalach, poradniach i że pozyskają je od lekarza oraz każdego innego pracownika ochrony zdrowia. Najczęściej oczekiwaną formą

18 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS 22 przekazywania informacji jest bezpośrednia rozmowa z lekarzem lub pielęgniarką, zaś nieosiągalnym elementem badania ginekologicznego jest badanie piersi przez lekarza w toku wizyty. O częstotliwości badania ginekologicznego, wykonywanego przez respondentki najczęściej w gabinecie prywatnym decyduje brak objawów i dolegliwości. Respondentki nie znały żadnych innych programów profilaktycznych poza tymi, o które pytano i wymieniono w ankiecie. Badanie potwierdziło pilną potrzebę edukacji. Słowa kluczowe: nowotwór piersi, rak szyjki macicy, programy profilaktyczne, edukacja. Summary The problem of neoplastic diseases in the world is reaching the range of epidemics. It is forecasted that in 2010, 20 mln people will fall ill with malignant neoplasm and a half of them will die. A disturbing is the fact that there is no a decreasing tendency in women s mortality of breast carcinoma, as well as a minimum and too slow a decreasing tendency in mortality of cervical carcinoma, which in Poland is far too high, in comparison with other European countries. What is more, still younger and younger people are becoming ill with tumours. The knowledge of breast tumours and neoplastic diseases of female organs, as well as regular prevention examinations are one of the most important factors lowering the risk of the disease development. Early detection of neoplastic diseases and undergoing treatment may save lives. According to the Gynaecologists Association educating female patients is the key issue for gynaecologists and other medical personnel. In the Recommendations the Association stressed the significance of education of prevention and early diagnostics of mammary gland changes. Aim: The aim of the thesis was to become familiar with the local women s knowledge of the early detection and prevention of breast tumours and breast carcinoma in the population of Ostrowiec Św. Administrative Unit. Material and method: In October 2009 a survey was conducted among 50 randomly chosen women, who came to their general practitioner, due to morbid states, different from breast or other organs complaints. Results: The survey proved that the level of the respondents knowledge of the risk factors and symptoms of breast tumours and reproductive organs is low and requires supplementation. The women expect the information of promotion and prevention to be available in hospitals (mostly), outpatient s clinics and they will acquire it from a doctor or any other personnel member of a health unit. The respondents look forward to be informed in a direct conversation with a doctor or a nurse and breast examination is unavailable during a gynaecological examination. According to the respondents the frequency of gynaecological examinations depends on the lack of symptoms or complaints. The respondents did not know other prevention programmes, except for the ones mentioned in the survey. The research proved the urgent need for education.

19 23 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Key words: breast tumour, cervical carcinoma, prevention programmes, education. Piśmiennictwo 1. Gaworek P, Durka M, Borowiak E, Cieślak H. Wiedza na temat samobadania piersi wśród kobiet zamieszkujących w Polsce i Nowej Zelandii. Problemy Pielęgniarstwa (1,2): Wojtyniak B, Goryński P, Sytuacja zdrowotna ludności Polski. PZH Warszawa Benedet JL, Bender H, Jones H i wsp. Staging classifications and clinical practice guidelines of gynaecologic cancers. FIGO Committee on Gynaecologic Oncology. Elsevier 2000: Bast RC. Jr. Early detection of ovarian cancer: new technologies in pursuit of a disease that is neither common non rare. Trans. Am. Clin. Climatol Assoc. 2004, 115: Krajowy Rejestr Nowotworów. Centrum Onkologii, Warszawa Szczeklik A. Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktyczna. Kraków vol.6: Jobda B. Programy przesiewowe. Magazyn Pielęgniarki i Położnej 2007, 11: Bąk B. Poradnictwo, edukacja i skryning. Magazyn Pielęgniarki i Położnej 2007,12: Nowicki M. Bez rewelacji. Służba Zdrowia 2007, 18: Profilaktyka raka piersi i szyjki macicy. Gazeta Pomorska luty Woźniak I., Wiedza o schorzeniach nowotworowych narządów kobiecych i postawy kobiet wobec badań profilaktycznych. Problemy pielęgniarstwa 2008, tom 16, zeszyt 1-2: Przysada G, Bojczuk T, Koźniar A, Depa A, Wolan A. Poziom wiedzy kobiet na temat profilaktyki i wczesnego rozpoznawania raka piersi. Young Sports Science of Ukraine 2009, 3: Pertyński T. Znowu o sutku. Ginekologia po dyplomie. 2005, 7: Spaczyński M. Rekomendacje Zarządu Głównego PTG w sprawie profilaktyki i wczesnej diagnostyki zmian w gruczole sutkowym. Ginekologia po dyplomie nr 4: Pawlicki M. Rak piersi- nowe nadzieje i możliwości leczenia. Bielsko- Biała Tyczyński JE. Czy w Polsce można ograniczyć umieralność na nowotwory złośliwe piersi poprzez zorganizowany screaning?. Nowotwory 2002, 6: Baines CJ. Are tere downsides to mammography screaning?. Breast J. 2005, 11: 7-10.

20 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Feig S A. Screening mammography controversies: resolved, party resplved, and unresolved. Breast J 2005, 11: Nowicki A, Milecka A. Wyniki badań profilaktycznych w kierunku raka piersi realizowanych w latach w powiecie sierpeckim. Współczesna Onkologia vol.11. 9: Kleszczewska J. Wczesne rozpoznawanie raka sutka. Stand Med. Lek Rodz : Bińkowska M, Dębski R. Przesiewowe badania mammograficzne w populacji kobiet polskich w wieku od 45 do 54 lat. Ginekol Pol 2005, 76, vol 11: Ferlay J, Bray F, Pisani P i wsp. Cancer incidence, mortality and prevalence. Worldwide IARC Cancer Base Burchell AN, Winer RL, Sanjose S i wsp. Epidemiology end transmission dynamics of genital HPV infection. Vaccine 2006, 24: Majewski S, Jabłońska S. Human papillomavirus-associated tumors of the skin and mucosa. J.Am Acad Dermatol. 1997, 36: Bosch FX, de Sanjose S, Chapter I. Human papillomavirus and cervical cancer- burden and assessment of causality. J. Natl Cancer Inst Monogr : Munoz N, Castellsagueks C, de Gonzalez A.B. i wsp., HPV in thy etiology of human cancer. Vaccine : Majewski S, Pniewski T, Goyal-Stec M. Rola wirusów brodawczaka ludzkiego w rozwoju zmian łagodnych i złośliwych okolicy narządów płciowych. Zakażenia 2005, 5: Woodman C, Collins S, Winter H. i wsp. Natural history of cervical human papillomavirus infection in young women, a longitudinal cohort study. Lancet. 2001, 351: Nobbenhius M, Helmerhorst T, van den Brule A. i wsp. Cytological regression and clearance of high risk human papillomavirus in women with abnormal cervical smear. Br J Cancer s Ostrowska A, Gujski M. Walka z rakiem szyjki macicy w Polsce. Perspektywy, szanse i rekomendacje dla polityki państwa. Raport z sesji naukowej z 9.X.2007 roku w Warszawie: Pratzer B. Aborcja, a rak piersi. Wiedza i życie. 1997, Łysak A, Zierkiewicz E. Sensacja, panika czy edukowanie?. Postawy wobec raka piersi w czasopismach dla nastolatek.www.obieg.pl Grudniewicz A. Wiedza o profilaktyce raka piersi. Komunikat z badań. BS/ 161/2001. Warszawa listopad 2001.

21 25 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS 34. Gój K. Znajomość problemów dotyczących raka sutka w populacji kobiet mieszkających na terenie województwa śląskiego. Lublin 2005: Mierzwa T, Grabieć M. Ocena wyników badań profilaktycznych w kierunku raka piersi w centrum onkologii w Bydgoszczy w latach Ginekologia Polska vol.78., t.6: Narodowy Program Zwalczania Chorób Nowotworowych : Gazdecka-Szpecht K, Wawrzyniak A, Celczyńska- Bajew L, Horst- Sikorska W. Ocena poziomu wiedzy lekarzy rodzinnych na temat raka piersi na podstawie badania ankietowego. Family Med. Prim. Care. Rev. 2008, (10): Chmielarczyk W, Wronkowski Z, Zwierko M. Zapobieganie rakowi piersi. Służba Zdrowia. 2000: Konduracka E. Zespól metaboliczny istotny czynnik ryzyka raka. Onkologia w praktyce klinicznej 2009, t 5, nr Klimek J, Kruszewski G. Raport z badania ankietowego. usfiles.us.szc.pl. 41. Puls Medycyny. Przewidzieć raka piersi. 2009, 10.

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KOBIETY O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI I RAKA SZYJKI MACICY BS/57/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KOBIETY O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI I RAKA SZYJKI MACICY BS/57/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

ISSN 1506-2864. Sectio B 1/2012. Nauki medyczne, kultura fizyczna i zdrowie

ISSN 1506-2864. Sectio B 1/2012. Nauki medyczne, kultura fizyczna i zdrowie ISSN 1506-2864 Sectio B 1/2012 Nauki medyczne, kultura fizyczna i zdrowie Ostrowiec Šw. 2012 Komitet Redakcyjny/Editorial Committee Redaktor naczelny/editior-in-chief: dr hab. Bożena Zboina prof. nadzw.

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:05:17 WYGRAJ Z RAKIEM KORZYSTAJ Z BADAŃ PROFILAKTYCZNYCH

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:05:17 WYGRAJ Z RAKIEM KORZYSTAJ Z BADAŃ PROFILAKTYCZNYCH WYGRAJ Z RAKIEM KORZYSTAJ Z BADAŃ PROFILAKTYCZNYCH Październik jest miesiącem walki z rakiem piersi. To dobra okazja, by zachęcić wszystkie Panie do profilaktyki nie tylko nowotworów piersi, ale także

Bardziej szczegółowo

iedza o schorzeniach nowotworowych narządów kobiecych i postawy kobiet wobec badań profilaktycznych

iedza o schorzeniach nowotworowych narządów kobiecych i postawy kobiet wobec badań profilaktycznych P R A C A O R Y G I N A LN A Iwona Woźniak Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej i Transplantacyjnej, SP Szpital Kliniczny im. A. Mielęckiego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach W

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 30/2012 z dnia 12 marca 2012 o projekcie programu zdrowotnego Edukacyjno profilaktyczny program wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI BS/161/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LISTOPAD 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI BS/161/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LISTOPAD 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

Zachorowalność i zgony na nowotwory złośliwe w powiecie szczecineckim w latach

Zachorowalność i zgony na nowotwory złośliwe w powiecie szczecineckim w latach Zachorowalność i zgony na nowotwory złośliwe w powiecie szczecineckim w latach 1999-2013 Działania Powiatu z zakresu promocji i ochrony zdrowia Wszelkie działania z zakresu promocji i ochrony zdrowia realizowane

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

(Nie)przychodzi Polka do lekarza

(Nie)przychodzi Polka do lekarza ()przychodzi Polka do lekarza Wyniki badania Kontakt: Aneta Jaworska Tel. +48 +48 (22) 592 63 00 e-mail: aneta.jaworska@grupaiqs.pl Z badania omnibusowego IQS96, przeprowadzonego przez instytut badawczy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 Autor programu: Miasto Kielce, ul. Rynek 1, 25-303 Kielce 1 I. Opis problemu zdrowotnego Rak

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Mam tyle marzeń co zrobić, aby je ochronić? Wszystko, co mogę. Marzenia są po to,

Bardziej szczegółowo

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Spis treści Wstęp 3 Cele Kodeksu Profilaktyki RSM 4 Zasady skutecznej komunikacji z kobietami 5 Czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy 6 Badanie cytologiczne

Bardziej szczegółowo

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 68/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Autor

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

Programy zdrowotne w praktyce. Współpraca z placówkami medycznymi Małgorzata Stelmach - Fundacja MSD dla Zdrowia Kobiet Warszawa, 21 kwietnia 2015

Programy zdrowotne w praktyce. Współpraca z placówkami medycznymi Małgorzata Stelmach - Fundacja MSD dla Zdrowia Kobiet Warszawa, 21 kwietnia 2015 FORUM INNOWACYJNA OCHRONA ZDROWIA Programy zdrowotne w praktyce. Współpraca z placówkami medycznymi Małgorzata Stelmach - Fundacja MSD dla Zdrowia Kobiet Warszawa, 21 kwietnia 2015 Fundacja MSD dla Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Wszyscy jesteśmy narzędziami w rękach losu, musimy jednakże postępować w taki sposób, jak gdyby było inaczej - odparła czarownica.

Wszyscy jesteśmy narzędziami w rękach losu, musimy jednakże postępować w taki sposób, jak gdyby było inaczej - odparła czarownica. Wszyscy jesteśmy narzędziami w rękach losu, musimy jednakże postępować w taki sposób, jak gdyby było inaczej - odparła czarownica. - W przeciwnym razie pozostaje nam umrzeć z desperacji. Philip Pullman

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy [logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy Co to jest rak szyjki macicy? Ten typ raka rozwija się w

Bardziej szczegółowo

Pytania z zakresu ginekologii i opieki ginekologicznej

Pytania z zakresu ginekologii i opieki ginekologicznej Pytania z zakresu ginekologii i opieki ginekologicznej - 2017 1. Proszę wymienić zagrożenia zdrowotne dla kobiety jakie mogą wystąpić w okresie okołomenopauzalnym. 2. Proszę omówić rolę położnej w opiece

Bardziej szczegółowo

r Vlp/. 2012-09- '1 2

r Vlp/. 2012-09- '1 2 to PROJEKT UCHWAL y Uchwala nr. Rady Miasta Katowice z dnia. I BIURO RADY MIASTA KATOWICE f;'.:.;~_i r Vlp/. 2012 09 '1 2 BRM w sprawie przyjęcia "Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Witold Zatoński Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Seminarium edukacyjne pt.: Innowacje w systemie szczepień

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia raka szyjki

Epidemiologia raka szyjki Epidemiologia raka szyjki W 2004 roku na raka szyjki macicy (kanału łączącego trzon macicy z pochwą) zachorowało blisko 3 500 Polek, a prawie 2 000 zmarło z jego powodu. Wśród wszystkich zachorowań kobiet

Bardziej szczegółowo

Sztum, dnia 10 lutego 2015r.

Sztum, dnia 10 lutego 2015r. Konferencja inaugurująca projekt pn. Uprzedź nowotwór i ciesz się życiem - efektywna profilaktyka chorób nowotworowych oraz promocja zdrowego stylu życia w powiecie sztumskim finansowany w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Kobieta współczesna - O CZYM WIEDZIEĆ POWINNA BEZPŁATNE BADANIE CYTOLOGICZNE DLA KAŻDEJ POLKI

Kobieta współczesna - O CZYM WIEDZIEĆ POWINNA BEZPŁATNE BADANIE CYTOLOGICZNE DLA KAŻDEJ POLKI POPULACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA RAKA SZYJKI MACICY Kobieta współczesna - O CZYM WIEDZIEĆ POWINNA KAMPANIA SPOŁECZNA BEZPŁATNE BADANIE CYTOLOGICZNE DLA KAŻDEJ POLKI w wieku od 25-59

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Zalecenia dotyczące badań przesiewowych stosowanych w celu wczesnego wykrycia

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalny Program Przeciwnowotworowej Edukacji MłodzieŜy Szkół Ponadgimnazjalnych Celem programu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016 Okres realizacji: wrzesień 2013 czerwiec 2016 Autor programu: Gmina i Miasto Drzewica, ul. Stanisława

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) NA LATA

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) NA LATA Załącznik do Uchwały Nr XXIII/479/2016 Rady Miasta Kielce z dnia 14 kwietnia 2016 r. PROGRAM POLITYKI ZDROWOTNEJ PN.: PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) NA LATA 2016-2020

Bardziej szczegółowo

Programy Profilaktyczne w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych. Departament Zdrowia UMWP rok

Programy Profilaktyczne w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych. Departament Zdrowia UMWP rok Programy Profilaktyczne w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych Departament Zdrowia UMWP 14.12.2016 rok Zdrowie w RPO WP 2014 2020 Działanie 5.4. Zdrowie na rynku pracy Regionalny

Bardziej szczegółowo

Audyt społeczny narodowych programów profilaktyki nowotworowej

Audyt społeczny narodowych programów profilaktyki nowotworowej Audyt społeczny narodowych programów profilaktyki nowotworowej Warszawa, 25.04.2016 O audycie społecznym Cel: ocena skuteczności realizacji narodowych programów profilaktyki nowotworów piersi i szyjki

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV )

PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV ) Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Miejskiej w Polanicy-Zdroju z dnia 28 lutego 2012 r. Nr XVIII/98/2012 PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV ) W GMINIE POLANICA-ZDRÓJ

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 151/2012 z dnia 30 lipca 2012 o projekcie programu Profilaktyka oraz wczesne wykrywanie raka narządu rodnego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLIV/73/2013. z dnia 25 listopada 2013 roku. Rady Gminy Bodzechów

Uchwała Nr XLIV/73/2013. z dnia 25 listopada 2013 roku. Rady Gminy Bodzechów Uchwała Nr XLIV/73/2013 z dnia 25 listopada 2013 roku Rady Gminy Bodzechów w sprawie przyjęcia gminnego programu zdrowotnego pod nazwą Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV u dziewcząt

Bardziej szczegółowo

Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy dla konkursu RPSW IZ /17 w ramach RPOWŚ

Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy dla konkursu RPSW IZ /17 w ramach RPOWŚ Załącznik nr X Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy dla konkursu RPSW.08.02.03-IZ.00-26-081/17

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Nowelizacja art. 7 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych (Dz. U. Nr 143, poz. 1200), zwana dalej,,ustawą,

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A nr XLII/ 291 /2014 RADY GMINY BIERAWA z dnia 27 marca 2014 r.

U C H W A Ł A nr XLII/ 291 /2014 RADY GMINY BIERAWA z dnia 27 marca 2014 r. U C H W A Ł A nr XLII/ 291 /2014 RADY GMINY BIERAWA z dnia 27 marca 2014 r. W sprawie: przyjęcia Programu szczepień profilaktycznych przeciwko wirusowi HPV wywołującego raka szyjki macicy na lata 2014-2016

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Program Profilaktyki Raka Piersi Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Onkologii) 13.06.2006

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu Rak piersi dr drn. n.med. med.agnieszka AgnieszkaIgnatowicz Ignatowicz-Pacyna - Pacyna Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

Najważniejszym czynnikiem w istotny sposób wpływającym na wyniki leczenia jest wykrycie nowotworu w jak najwcześniejszym stadium rozwoju.

Najważniejszym czynnikiem w istotny sposób wpływającym na wyniki leczenia jest wykrycie nowotworu w jak najwcześniejszym stadium rozwoju. Warunki finansowania programu profilaktyki raka piersi I. Część A. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet. Stanowi około 23% wszystkich zachorowań

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób nowotworowych diagnostyka i rola lekarzy rodzinnych. dla Fundacji Onkologia 2025

Profilaktyka chorób nowotworowych diagnostyka i rola lekarzy rodzinnych. dla Fundacji Onkologia 2025 Profilaktyka chorób nowotworowych diagnostyka i rola lekarzy rodzinnych P R E Z E N T A C J A W Y N I K Ó W B A D A N I A dla Fundacji Onkologia 2025 21 listopada 2014 Badania diagnostyczne rekomendowane

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka raka szyjki macicy

Profilaktyka raka szyjki macicy Profilaktyka raka szyjki macicy Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek Katowice, 04.07.2015 Co to jest szyjka macicy? Macica zbudowana jest z trzonu i szyjki. Szyjka macicy składa się z części brzusznej i z

Bardziej szczegółowo

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie Dziennik Ustaw Nr 52 3302 Poz. 271 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy macicy etap podstawowy pobranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego. macicy etap diagnostyczny

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów Nowotwory złośliwe stanowią narastający problem zdrowotny i ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) w mieście Radom na 2014 rok - kontynuacja programu zdrowotnego w latach

Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) w mieście Radom na 2014 rok - kontynuacja programu zdrowotnego w latach Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) w mieście Radom na 2014 rok - kontynuacja programu zdrowotnego w latach 2015-2016 Okres realizacji: 2015-2016 Autor programu: Gmina Miasta

Bardziej szczegółowo

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Szeroko rozpowszechniony wirus, który występuje w około 100 typach, z czego 30 może być niebezpieczne

Bardziej szczegółowo

Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy

Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy Załącznik nr XI Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy Program jest skierowany

Bardziej szczegółowo

Stan wiedzy kobiet po 35 roku życia w zakresie profilaktyki raka piersi

Stan wiedzy kobiet po 35 roku życia w zakresie profilaktyki raka piersi Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego Rzeszów 2006, 1, 27 33 Barbara Zych, Małgorzata Marć, Monika Binkowska-Bury Stan wiedzy kobiet po 35 roku życia w zakresie profilaktyki raka piersi Z Instytutu

Bardziej szczegółowo

Wybierz Życie Pierwszy Krok

Wybierz Życie Pierwszy Krok Wybierz Życie Pierwszy Krok Spotkanie dla Koordynatorów Szkolnych Leszno, 12 października 2015 Rak szyjki macicy w Polsce RSM to drugi co do częstości występowania nowotwór złośliwy narządów rodnych u

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim,

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, ze szczególnym uwzględnieniem raka płuca Prof. Jan Skokowski - prezes Stowarzyszenia Walki z Rakiem Płuca Źródło: Pomorski Rejestr Nowotworów, Gdańsk 2014 Lista

Bardziej szczegółowo

Uratuj swoje zdrowie i życie!

Uratuj swoje zdrowie i życie! PRZECZYTAJ, PRZEKONAJ SIĘ! Zrób badanie cytologiczne. Uratuj swoje zdrowie i życie! MATERIAŁY INFORMACYJNE NA TEMAT PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY www.wok.wroclaw.pl W wielu krajach dzięki zorganizowanym,

Bardziej szczegółowo

NASTĘPNY KROK W WALCE Z RAKIEM PŁUCA

NASTĘPNY KROK W WALCE Z RAKIEM PŁUCA NASTĘPNY Z RAKIEM PŁUCA Czy wiedzą Państwo, że: Rak płuca, z szacunkową liczbą 353 000 zgonów każdego roku, to niekwestionowany lider pod względem liczby zgonów spowodowanych przez choroby nowotworowe

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH.

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Załącznik nr 1a Opis programu Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Nazwa zadania: PROGRAM OPIEKI NAD RODZINAMI WYSOKIEGO, DZIEDZICZNIE UWARUNKOWANEGO RYZYKA ZACHOROWANIA NA

Bardziej szczegółowo

Mężczyzna 45+ Projekt realizowany jest przez Departament Polityki Zdrowotnej Ministerstwa Zdrowia w latach 2010-2013

Mężczyzna 45+ Projekt realizowany jest przez Departament Polityki Zdrowotnej Ministerstwa Zdrowia w latach 2010-2013 Mężczyzna 45+ Projekt realizowany jest przez Departament Polityki Zdrowotnej Ministerstwa Zdrowia w latach 2010-2013 Partnerem projektu jest Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej Curie w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 2005-2011

Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 2005-2011 Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 25-211 Ostatnie, opublikowane w roku 212 dane dla Polski [1] wskazują, że w latach 28-29 w woj. dolnośląskim stwierdzano

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Szyjki Macicy poprzez szczepienia przeciwko wirusom HPV 16 i 18

Profilaktyka Raka Szyjki Macicy poprzez szczepienia przeciwko wirusom HPV 16 i 18 Razem powiedzmy STOP rakowi szyjki macicy Profilaktyka Raka Szyjki Macicy poprzez szczepienia przeciwko wirusom HPV 16 i 18 Umieralność na raka szyjki macicy w Europie Każdego dnia 5 Polek umiera z powodu

Bardziej szczegółowo

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy lek. Agnieszka Wrzesińska Sytuacja epidemiologiczna na świecie i w Polsce Epidemiologia raka szyjki macicy Rak szyjki macicy jest DRUGIM po raku

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE SPOŚRÓD CHORYCH NA RAKA JELITA GRUBEGO UDAJE SIĘ POKONAĆ CHOROBĘ POD WARUNKIEM JEJ WCZESNEGO WYKRYCIA. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto

Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto * Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto już na początku ubiegłego roku. Opracowanie dokumentu

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 137 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 137 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 137 SECTIO D 2004 Katedra Pielęgniarstwa Klinicznego Akademii Medycznej im. Piastów Śląskich we Wrocławiu Wydział Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Onkologia - opis przedmiotu

Onkologia - opis przedmiotu Onkologia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Onkologia Kod przedmiotu 12.0-WL-Lek-On Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil praktyczny Rodzaj studiów jednolite

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI

PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek www.domhome.pl http://www.echirurgia.pl/sutek/koliste_ruchy.htm CO TO JEST ZMIANA W PIERSI? Pierś zbudowana jest z tkanki gruczołowej, tłuszczowej

Bardziej szczegółowo

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia "Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV)".

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). PROJEKT Uchwala nr. Rady Miasta Katowice z dnia. UCHWAL y I BIURO RADY MIASTA KATOWICE \' [,;1pl. 2012-10- 1 5 I ;.._--------... ; ~r vị ---- -J w sprawie przyjęcia "Programu profilaktyki zakażeń wirusem

Bardziej szczegółowo

Pierwsza Wizyta u Ginekologa

Pierwsza Wizyta u Ginekologa Pierwsza Wizyta u Ginekologa Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów Medycyny IFMSA-Poland Oddział Poznań SPIS TREŚCI 1. Informacja o IFMSA 2 2. Informacja o SCORA 3 3. Projekt Pierwsza Wizyta u Ginekologa

Bardziej szczegółowo

DZIEŃ. 50-69 lat. 20-49 lat EUROPEJSKI. Walki z Rakiem Piersi

DZIEŃ. 50-69 lat. 20-49 lat EUROPEJSKI. Walki z Rakiem Piersi Europejski Dzień (Breast Health Day) to ustanowione 15 października święto, którego istotą jest przypominanie i uświadamianie o tym jak zapobiegać występowaniu nowotworów piersi oraz o olbrzymim znaczeniu

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXV/206/2013 Rady Gminy Stawiguda z dnia 21 maja 2013 r.

Uchwała nr XXV/206/2013 Rady Gminy Stawiguda z dnia 21 maja 2013 r. Uchwała nr XXV/206/2013 Rady Gminy Stawiguda z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie przyjęcia Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV na lata 2013 2018 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia r. Projekt z dnia 29 marca 2016 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE z dnia... 2016 r. w sprawie uchwalenia programu polityki zdrowotnej pn.: Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka

Bardziej szczegółowo

25 maja 2013 Piknik. Zdrowa Mama to szczęśliwa rodzina!

25 maja 2013 Piknik. Zdrowa Mama to szczęśliwa rodzina! Tematyka: Profilaktyka choroby nowotworowej piersi Dlaczego postanowiliśmy poruszyć temat raka piersi u kobiet? Rak piersi jest jednym z najważniejszych problemów zdrowotnych u kobiet w Polsce. Z obecnie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PRZYCZYN UMIERALNOŚCI MIESZKAŃCÓW POWIATU OLECKIEGO. 1. Długość życia i umieralność mieszkańców powiatu oleckiego

ANALIZA PRZYCZYN UMIERALNOŚCI MIESZKAŃCÓW POWIATU OLECKIEGO. 1. Długość życia i umieralność mieszkańców powiatu oleckiego ANALIZA PRZYCZYN UMIERALNOŚCI MIESZKAŃCÓW POWIATU OLECKIEGO 1. Długość życia i umieralność mieszkańców powiatu oleckiego Analiza opracowana na podstawie publikacji GUS, Departamentu Badań Demograficznych

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR II/24/2014 RADY MIASTA BOLESŁAWIEC. z dnia 17 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR II/24/2014 RADY MIASTA BOLESŁAWIEC. z dnia 17 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR II/24/2014 RADY MIASTA BOLESŁAWIEC w sprawie profilaktycznych programów zdrowotnych Gminy Miejskiej Bolesławiec w 2015 roku Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 5, art. 18 ust. 2 pkt 15, ustawy z

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) na lata 2013-2017

Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) na lata 2013-2017 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXXV/258/2013 Rady Gminy w Sulmierzycach z dnia 18 września 2013 r. Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) na lata 2013-2017 Wstęp Zaspokajanie zbiorowych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 6 grudnia 2013 r.

Warszawa, 6 grudnia 2013 r. Warszawa, 6 grudnia 2013 r. Rak szyjki macicy to poważny problem Rak szyjki macicy w Polsce Codziennie 10 kobiet słyszy: Ma Pani raka szyjki macicy. Niestety 5 z nich umiera, bo zgłosiły się zbyt późno

Bardziej szczegółowo

POLISH. Information for girls aged 12 and 13 (S2) Info mac dla dziewcz t w wieku 12-13 lat (S2)

POLISH. Information for girls aged 12 and 13 (S2) Info mac dla dziewcz t w wieku 12-13 lat (S2) All you need to know about the HPV vaccine that reduces the risk of cervical cancer Wszystko, co należy wiedzieć na temat szczepionki przeciwko wirusowi HPV zmniejszającej ryzyko zachorowania na raka szyjki

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 88/2013 z dnia 15 kwietnia 2013 r. o projekcie programu Rak jajnika cichy zabójca. Program badań dla wczesnego

Bardziej szczegółowo

Kwidzyn, 13.04.2015 r.

Kwidzyn, 13.04.2015 r. Kwidzyn, 13.04.2015 r. Okres realizacji projektu: luty 2015r. kwiecień 2016r. Beneficjenci projektu: mieszkańcy powiatu kwidzyńskiego Wartość projektu: 3 150 207,79 PLN Pozyskane dofinansowanie: 100% wartości

Bardziej szczegółowo

Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016.

Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016. Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016. Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych- MAMMOGRAFIA I CYTOLOGIA Ma³opolski Oddzia³ Wojewódzki Narodowego

Bardziej szczegółowo

Protokół. z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r.

Protokół. z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r. Protokół z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r. Posiedzenie Rady odbyło się w dniu 16 grudnia 2013 r. w Sali Mauretańskiej w Ministerstwie Zdrowia. W spotkaniu

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

The state of knowledge and health behaviors connected with cervical cancer prevention of the women in Sejny

The state of knowledge and health behaviors connected with cervical cancer prevention of the women in Sejny The state of knowledge and health behaviors connected with cervical cancer prevention of the women in Sejny Stan wiedzy i zachowania zdrowotne mieszkanek Sejn odnośnie do profilaktyki raka szyjki macicy

Bardziej szczegółowo

2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie

2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie 1 S t r o n a podkarpackim 2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie Podobnie jak w całej Polsce, bezpłatne programy profilaktyczne refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia realizowane są

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 88/2015 z dnia 20 kwietnia 2015 r. o projekcie programu»rak jajnika

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia Programu Zdrowotnego ZDROWA GMINA na lata 2015-2016 oraz udzielenia dotacji dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 138/2015 z dnia 24 sierpnia 2015 r. o projekcie programu Program

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA - 2006 1. UZASADNIENIE POTRZEBY PROGRAMU Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Umieralność z tego

Bardziej szczegółowo