Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download ""

Transkrypt

1 Kurs z onkologii dla Lekarzy w trakcie specjalizacji z medycyny rodzinnej Rzeszów, grudzień 2010 Paweł Kurczab

2 Patologia nowotworów Nowotwór nieprawidłowa tkanka rozrastająca się w nadmiarze i sposób niekontrolowany, przy czym nadmierna proliferacja utrzymuje się mimo wyeliminowania czynnika, który ją wywołał

3 Patologia nowotworów Podział nowotworów kliniczny: łagodne, miejscowo złośliwe i złośliwe histologiczny w zależności od tkanki, z której się wywodzą i morfologicznych cech złośliwości atypia indeks mitotyczny Naciekanie dawanie wznów zdolność tworzenia przerzutów

4 Patologia nowotworów podział histologiczny Nowotwory zarodkowe Nowotwory zawiązków narządów Nowotwory nabłonkowe Nowotwory tkanki nerwowej i tkanek pokrewnych Nowotwory mezenchymalne i mezodermalne Nowotwory złożone

5 Biologia molekularna nowotworów Nowotwór jest chorobą o podłożu genetycznym, konsekwencją zmian w różnych genach o charakterze Mutacji - dotyczą następujacych genów: Protoonkogenów (np. RAS, MYC, ERBB1) genów supresorowych (p53, RB, AP3) i mutatorowych (MSH2, MLH1) genów zaangażowanych w regulację apoptozy (proaptotyczne BAX, antyapoptyczne BCL2) Zaburzeń epigenetycznych, np. hipermetylacji genów Nowotwór jest wynikiem kumulacji licznych zaburzeń genetycznych i epigenetycznych Główne mechanizmy obronne organizmu to procesy naprawcze DNA i apoptoza

6 Biologia molekularna nowotworów Nowotwór złośliwy nie jest choroba dziedziczną dziedziczą się predyspozycje do zachorowania Predyspozycje genetyczne Silne, związane z odziedziczonymi mutacjami głównie w genach supresorowych i genach naprawy DNA Słabe, związane z polimorfizmem genów Geny detoksykacyjne Geny mutatorowe Inne geny

7 Zespoły rodzinnej predyspozycji Nazwa zespołu Polipowatość gruczolakowata jelit Zespół Blooma Zespół Li-Fraumeni Nerwiakowłókniakowatość typu I Zespół siatkówczaka Zespół BRCA1 Dziedziczny niepolipowaty rak jelita Zespół gruczolakowatości wewnąrzwydzielniczej MEN2A i B Gen APC BLM TP53, CHEK2 NF1 RB1 BRCA1 HMSH2 hmlh1 RET Typ nowotworu Rak jelita grubego, kostniaki, desmoid Ostre białaczki, mięsaki Mięsaki, glejaki, rak piersi, rak kory nadnerczy Nerwiakowłókniaki, glejaki, mięsaki, guzy neuroendokrynne Siatkówczak, mięsaki, Rak piersi, jajnika, stercza, jelita grubego Rak jelita grubego, trzonu macicy, moczowodu i miedniczki nerkowej Rak rdzeniasty tarczycy, A: guzy chromochłonne, hiperplazja przytarczyc B: nerwiaki błon śluzowych, marfanoidalny typ budowy, guzy chromochłonne

8 Biologia molekularna nowotworów Większość zmian odróżniających komórkę nowotworową od prawidłowej na poziomie biochemicznym ma charakter ilościowy,, rzadziej jakościowy. Wyraźniejsze różnice na poziomie genetycznym Zmiany charakterystyczne dla komórek neo Zmiany w strukturze błon komórkowych Zmiany w adhezji komórkowej Zmiany we wzroście i zdolnościach proliferacyjnych Nieśmiertelność i zdolność migracji

9 Karcynogeneza Preinicjacja Inicjacja Promocja Progresja Okres rozwoju nowotworu jest bardzo różny od kilku miesięcy do kilkudziesięciu lat (przeciętnie dla guza 1cm 5 lat)

10 Karcynogeneza Preinicjacja trwający całe życie kontakt z różnymi karcinogenami: Chemicznymi Inicjujące Promujące Kompletne Działające bezpośrednio (np. związki alkilujace) lub prekancerogeny (większość, np. aromatyczne policykliczne węglowodory, aminy, barwniki azowe) Biologicznymi Wirusy HPV, HBV, HCV, EBV, KSHV, HTLV1 i 2 Bakterie: Helicobacter Pylori, Borrelia burgdorferi, Campylobacter jejuni Fizycznymi Promieniowanie jonizujące i UV

11 Karcynogeneza Mechanizmy inicjacji i promocji Zaburzenia w transmisji sygnałów wzrostu (protoonkogeny) Utrata zdolności do rozpoznawania sygnałów hamujących wzrost (geny supresorowe) Zaburzenia w systemach naprawy DNA (geny mutatorowe; ocena za pomocą badania sekwencji mikrosatelitarnych) Zaburzenia regulacji cyklu komórkowego (geny supresorowe, kontrolujące punkty restrykcyjne ) Zaburzenia fosforylacji białek (układ kinaza/cyklina) Nabywanie nieograniczonego potencjału podziałowego Zaburzenia apoptozy

12 Karcynogeneza Mechanizmy progresji Nabywanie zdolności do unaczynienia guza Nabywanie zdolności do naciekania i tworzenia przerzutów

13 Epidemiologia chorób nowotworowych Ok zgonów i nowych zachorowań rocznie Główna przyczyna przedwczesnej umieralności w polskiej populacji w młodym i średnim wieku (20-64 r.ż.); należy do najwyższych na świecie Najczęstsza przyczyna zgonów kobiet między rokiem życia W przeciągu 40 lat 2-krotny wzrost umieralności u kobiet i 3-krotny u mężczyzn

14 Epidemiologia chorób nowotworowych W W ostatnich 40 latach umieralność w grupach: 0-19 lat znacząco spadła M gwałtowny wzrost do początku lat 90-ych, obecnie zmniejszenie K po długotrwałej stabilizacji niewielka tendencja spadkowa >65 M stały znaczący wzrost >65 K niewielki wzrost

15 Epidemiologia chorób nowotworowych Liczba zachorowań i zgonów na nowotwory złośliwe: Do 20 r.ż. <10/ r.ż. <100/ >65 r.ż. >1000/

16 Udział zgonów na nowotwory w zgonach ogółem w zależności od wieku 0-19 r.ż.: M 5.6% K 7.1% r.ż.: M 10.7% K 35.7% r.ż.: M 30% K 47.8% 65+ r.ż.: M 26.2% K 17.7% Ogółem: M 26.4% K 22.8% U U kobiet w młodym i średnim wieku nowotwory są najczęstszą przyczyną zgonów

17 Epidemiologia chorób nowotworowych Częstość występowania (2004): Mężczyźni: płuco 25%, jelito grube 11%, prostata 10%, żołądek 6%, pęcherz moczowy Kobiety: pierś 20%, jelito grube 10%, płuco 8%, trzon macicy 7%, szyjka macicy 6%, jajnik 6%, żołądek 3% Zgony: Mężczyźni: płuco 32%, jelito grube 10%, żołądek 7%, prostata 7%, pęcherz moczowy 4% Kobiety: pierś 13%, płuco 12%, jelito grube 11%, jajnik 6%, szyjka macicy 5%, żołądek 5%

18 Epidemiologia chorób nowotworowych Polska, mężczyźni, dane szacunkowe na 2008

19 Epidemiologia chorób nowotworowych świat, mężczyźni, dane szacunkowe na 2008

20 Epidemiologia chorób nowotworowych Polska, mężczyźni, dane szacunkowe na 2008 nowotwór zachorowalność umieralność liczba wsp. st. liczba wsp. st. płuco prostata jelito grube pęcherz moczowy żołądek wszystkie

21

22 Epidemiologia chorób nowotworowych Polska, kobiety, dane szacunkowe na 2008

23 Epidemiologia chorób nowotworowych świat, kobiety, dane szacunkowe na 2008

24 Epidemiologia chorób nowotworowych Polska, kobiety, dane szacunkowe wg IARC na 2008 nowotwór zachorowalność umieralność liczba wsp. st. liczba wsp. st. pierś płuco jelito grube jajnik szyjka macicy trzon macicy wszystkie

25

26 Epidemiologia chorób nowotworowych Nowotwory u dzieci i młodzieży 1-1.5% 1.5% nowotworów całej populacji Białaczki 30% Guzy OUN 19% Chłoniaki nieziarnicze 13% Nerwiak zarodkowy współczulny: 30-50% guzów u noworodków, 7-10% wszystkich nowotworów wieku dziecięcego MTM 7% Nerczak płodowy 7-8% nowotworów u dzieci Mięsaki kości 5% Nowotwory zarodkowe 3% Siatkówczak 1%

27 Epidemiologia chorób nowotworowych Nowotwory jądra - najczęstsze nowotwory u mężczyzn r.ż. Mięsaki kości 0.5-1% n. zł. u dorosłych, szczyt zachorowań 2 i 3 dekada życia; 5-7% u dzieci Mięsaki tkanek miękkich 1% n.zł. u dorosłych, szczyt zapadalności ok. 50 r.ż.; 7-10% u dzieci Ostra białaczka szpikowa 15% ostrych białaczek u dzieci Ostra białaczka limfoblastyczna 25% wszystkich nowotworów u dzieci do 15 r.ż., ok. 75% wszystkich ostrych białaczek; u dorosłych zazwyczaj <30 r.ż., ok. 20% OB

28 Epidemiologia - dane w internecie

29 Przypadek 1 28-letni mężczyzna Od kilku tygodni bóle brzucha Bad. fizykalne bz Morfologia krwi bz Po 4 tygodniach dolegliwości nie ustępują, spadek masy ciała USG j. brzusznej patologiczna masa w przestrzeni zaotrzewnowej Co możemy podejrzewać? Jaka dalsza diagnostyka?

30 Walka z nowotworami złośliwymi Prewencja pierwotna zapobieganie Prewencja wtórna wczesne wykrywanie i leczenie Terapia onkologiczna Opieka terminalna

31 Profilaktyka pierwotna zapobieganie eliminowanie narażenia na czynniki zachorowania Palenie tytoniu: nowotwory jamy ustnej, gardła, krtani, przełyku, płuca, pęcherza moczowego, trzustki, nerki Spożywanie alkoholu: nowotwory jamy ustnej, gardła, krtani, przełyku, wątroby, jelita grubego i piersi Ekspozycja na promienie słoneczne Dieta Tłuszcz zwierzęcy i mięso (większa częstość raka jelita grubego, piersi, stercza) Owoce i warzywa (mniejsza zapadalność na raka płuc, jamy ustnej, krtani, trzustki, przełyku, żołądka, jelita grubego, pęcherza moczowego, szyjki macicy Błonnik (mniejsza zapadalność na raka jelita grubego i piersi) Suplementacja i chemioprewencja - brak przekonywujących danych w prawdłowo odżywionych populacjach ale ochronna rola niektórych leków (np. ASA, SERM)

32 Profilaktyka wtórna wczesne wykrywanie Wykrywanie stanów przednowotworowych i nowotworów w fazie przedklinicznej i wczesnych stadiach klinicznych zmniejszenie zachorowalności i umieralności Badanie przesiewowe wykonywane w populacji osób, u których z uwagi na płeć, wiek, i inne dane epidemiologiczne istnieje podwyższone prawdopodobieństwo występowania nowotworu

33 Badanie przesiewowe Choroba ma duże znaczenie społeczne Możliwość określenia populacji badanej Są znane i możliwe do wykrycia stany przednowotworowe i przedkliniczne nowotworu Znane są sposoby wykrywania dostatecznie czułe i swoiste o akceptowalnych kosztach, możliwe do zaakceptowania przez pacjentów Są dostępne skuteczne metody leczenia

34 Badania przesiewowe rak szyjki macicy W krajach o prawidłowo zorganizowanym skriningu śmiertelność zmalała o 80% Badanie cytologiczne oceniane wg systemu Bethesda Rozpoczynać między 20-25r.ż., 25r.ż., co 3 lata, do 64 r.ż U kobiet z czynnikami ryzyka, np. w razie potwierdzenia infekcji HPV o wysokiej onkogenności (16, 18, 31, 33) wcześniej i częściej 2 główne kategorie zmian patologicznych: LGSIL (zmiany związane z zakażeniem, CIN1) HGSIL (CIN 2 i 3)

35 Badania przesiewowe rak piersi Najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet Samobadanie Badanie kliniczne Mammografia Zmniejszenie umieralności o 20-25%, 25%, r.ż.: 30-40% Od 50 do 69 r.ż. Co dwa lata Ograniczenia u młodszych kobiet Przy zwiększonym ryzyku wcześniej, także inne badania

36 Badania przesiewowe rak jelita grubego Badania endoskopowe: sigmoidoskopia i kolonoskopia Badania na obecność krwi utajonej w kale (metoda klasyczna - FOBT i immunochemiczna - FIT) Wlew doodbytniczy metodą podwójnego kontrastu Osoby z rodzinnym obciążeniem wcześniej Od 50r.ż.: FOBT lub FIT co rok Sigmoidoskopia co 5 lat Obie w.w. Wlew doodbytniczy co 5 lat Kolonoskopia co 10 lat

37 Badania przesiewowe pozostałe Rak prostaty Rak płuca Rak jajnika Nowotwory skóry nowotwory?

38 Rozpoznanie choroby nowotworowej Podstawą rozpoznania i wdrożenia odpowiedniego leczenia jest rozpoznanie patomorfologiczne (materiał histopatologiczny lub cytologiczny) Metody szybkiej diagnostyki Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa Cytometria przepływowa Badania laboratoryjne

39 Rozpoznanie choroby nowotworowej Rozpoznanie patomorfologiczne ocenia Postać histologiczną nowotworu Narząd, w którym powstał nowotwór Stopień złosliwości nowotworu Zaawansowanie nowotworu Inne istotne informacje dla danego nowotworu

40 Objawy choroby nowotworowej Miejscowe (obecność guza pierwotnego i/lub przerzutów): zgrubienie tkanek (guzek), Limfadenopatia (pamiętać o badaniu węzłów obwodowych!) niegojące się owrzodzenie zmiana koloru, kształtu i wzrostu znamion niefizjologiczne krwawienie nieprawidłowe wydalanie i wydzielanie (upławy, zaparcia) dysfagia, zgaga, odbijania, uczucie pełności chrypka, przedłużające się infekcje, uporczywy kaszel, zmiana charakteru kaszlu, krwioplucie, duszność dysuria, krwiomocz dolegliwości bólowe złamania patologiczne

41 Objawy towarzyszące chorobie nowotworowej Ogólne: Osłabienie Spadek tolerancji wysiłku Senność Utrata masy ciała Spadek apetytu Utrzymujące się podwyższenie ciepłoty ciała Duszność Wyniszczenie

42 Objawy towarzyszące chorobie nowotworowej Nieprawidłowości badań laboratoryjnych Markery nowotworowe Badania biochemiczne OB Badania hematologiczne Niedokrwistość Erytrocytoza Leukopenia Leukocytoza Limfopenia Eozynopenia Eozynofilia Małopłytkowość Nadpłytkowość Zaburzenia krzepnięcia Zakrzepica (klinicznie u 15%) krwotoczne

43 Objawy towarzyszące chorobie nowotworowej Hiperkalcemia Najczęstsze zaburzenie metaboliczne Także częste w chorobach nienowotworowych Przyczyny Ektopowe wydzielanie białka podobnego do PTH (rak płaskonabłonkowy, najczęściej płuca, rak nerki, rak urotelialny) Przerzuty do kości (szpiczak, rak piersi, prostaty, tarczycy, płuca ) wydzielanie czynnej witaminy D (chłoniaki) Objawy: Osłabienie, senność, hipotonia, osłabienie mięśni, zaburzenia psychiczne, śpiączka Bradykardia, skrócenie QT, wydłużenie PR, zaburzenia rytmu Nudności, wymioty, niedrożność, zapalenie trzustki, brak apetytu Wielomocz Odwodnienie, nadmierne pragnienie, brak łaknienia, świąd skóry

44 Objawy towarzyszące chorobie nowotworowej Hiperkalcemia postępowanie Umiarkowana - z poziomem Ca > 12 mg/dl < 13.5 mg/dl, bez objawów klinicznych, może być prowadzona ambulatoryjnie Ciężka Ca >13,5mg/dl lub objawy kliniczne leczenie szpitalne Postępowanie Monitorowanie poziomu Ca, gospodarki wodno-elektrolitowej wydolności nerek Nawodnienie Bisfosfoniany kalcytonia Kortkosterydy (prednizon 10-60mg/d) Furosemid Ćwiczenia fizyczne

45 Objawy towarzyszące chorobie nowotworowej- zespoły paraneoplastyczne Objawy towarzyszące nowotworom niezależne od miejscowego wzrostu lub rozsiewu nowotworu mogą ustąpić po usunięciu nowotworu Najczęściej są wynikiem: Wydzielania hormonów, czynników wzrostu, cytokin Autoimmunizacji (reakcja przeciwciał przeciwnowotworowych z prawidłowymi tkankami)

46 Objawy towarzyszące chorobie nowotworowej- zespoły paraneoplastyczne Zespoły endokrynne (najczęstsze) zależne od wydzielania: ACTH (najczęściej DRP) ADH (np. rak płuca, prostaty, pęcherza, trzustki) Białka podobnego do PTH (hiperkalcemia; np. rak płaskonabłonkowy płuca, głowy i szyi, przełyku) IGF-II II (hipoglikemia; np. międzybłoniak, mięsaki)

47 Objawy towarzyszące chorobie nowotworowej- zespoły paraneoplastyczne Zespoły neurologiczne Ogniskowe lub rozlegle uszkodzenie mózgu, rdzenia Zwyrodnienie móżdżkowe Retinopatia (najczęściej DRP i rak piersi) Obwodowa neuropatia (czuciowa, ruchowa lub mieszana) Miastenia (grasiczak) Zespół Lamberta-Eatona (najczęściej DRP) dermatomyositis

48 Objawy towarzyszące chorobie nowotworowej- zespoły paraneoplastyczne Zmiany skórne Rogowacenie czarne (np. rak żołądka, przełyku, płuca) Akeratoza (zespół Bazex) Bielactwo Zespół Leser-Trelat (liczne brodawki łojokotowe) Świąd Zespoły pęcherzowe (najczęściej chłoniaki)

49 Objawy towarzyszące chorobie nowotworowej- zespoły paraneoplastyczne Inne: Zespoły łącznotkankowe Zapalenie stawów Osteoatropatia przerostowa (NDRP) Toczeń systemowy Zespół Sjögrena Zespół Raynauda Zapalenie naczyń Zespoły nefrologiczne Zespoły hematologiczne Zaburzenia krzepnięcia Amyloidoza Kacheksja Gorączka

50 Wyniszczenie (Cachexia) U U ok. 2/3 chorych na zaawansowane nowotwory Jadłowstręt, znaczne osłabienie Złożony zespół metaboliczny Zanik mięśni i tkanki tłuszczowej Rozpoczęcie leczenia zależy od Woli chorego, aby zwiększyć apetyt i masę ciała Opini lekarza, że będzie to dla pacjenta korzystne

51 Postępowanie: Wyniszczenie (Cachexia) Dieta akceptowana przez chorego, uwzględniająca jego ulubione potrawy Spożywanie częściej pokarmów o niewielkiej objętości, większe posiłki rano Unikanie potraw ciężkostrawnych, ostrych przypraw Odpowiednie nawodnienie Leczenie objawów towarzyszących! (stany zapalne, dolegiwości bólowe) Farmakoterapia: Kortykosterydy (deksametazon 3-8 mg/d) Progestageny (octan megestrolu mg/d, octan medroksyprogesteronu) Metoklopramid Liczne działania niepożądane

52 Duszność Subiektywne odczucie braku powietrza Leczenie przyczynowe Przeciwnowotworowe Infekcji Niewydolności serca Punkcja opłucnej, osierdzia

53 Duszność Leczenie objawowe Niefarmakologiczne Dobre porozumienie z chorym Modyfikacja warunków otoczenia Edukacja chorego i rodziny Odsysanie wydzieliny Odpowiednie ułożenie Odpowiednie nawodnienie Zapobieganie zaparciom Psychoterapia, terapia zajęciowa Tlenoterapia

54 Duszność Leczenie objawowe Farmakologiczne Opioidy (morfina) Kortkosterydy Leki rozszerzające oskrzela Benzodiazepiny (lorazepam, midazolam) Leki cholinolityczne (buskolizyna) przy rzężeniach

55 Kaszel Leczenie przyczynowe Przeciwnowotworowe Infekcji Refluksu żołądkowo-przełykowego Niewydolności serca Modyfikacja leków (np. inhibitory ACE)

56 Kaszel Leczenie objawowe Kaszel suchy Dekstrometorfan (60-120mg/d) Kodeina (10-30mg co 4-6 godz.) Dihydrokodeina Morfina Metadon Fantanyl nie działa przeciwkaszlowo Blokery kanału wapniowego Leki znieczulające miejscowo

57 Kaszel Leczenie objawowe Kaszel produktywny Nawilżanie powietrza Odsysanie wydzieliny Zabiegi rehabilitacyjne Leki rozrzedzające wydzielinę i zwiekszające produkcję wydzieliny Leki zmniejszające produkcję wydzieliny

58 Czkawka Przymusowy, synchroniczny skurcz przepony i mięśni międzyżebrowych, z następczym zamknięciem głośni Stymulacja zakończeń nerwu błędnego, przeponowego, dośrodkowych włókien współczulnych unerwiających narządy szyi, klp, j.brzusznej, pobudzenie ośrodka czkawki w OUN Przyczyny Choroby OUN Choroby narządów klp Choroby narządów j. brzusznej Zaburzenia metaboliczne (cukrzyca,mocznica, hipokalcemia, hiponatremia, hipokapnia) Toksyny, leki (np. cytostatyki, benzodiazepiny, sterydy) psychogenne

59 Czkawka Leczenie Przyczynowe Farmakologiczne Metoklopramid Haloperydol (2 mg s.c., 5-10 mg/d p.o) Chlorpromazyna ( mg i.v min., 25-50mg 50mg 3-4 x dz. p.o.) Baklofen (5-10 mg 2xdz, do 40mg/d)

60 Zaparcia Bardzo częsty objaw u chorych paliatywnych Postępowanie Dieta Odpowiednie nawodnienie Zwiększenie aktywności chorego Najczęściej leki osmotyczne, np. laktuloza, czopki glicerynowe Środki zmiękczające stolec, np. parafina Leki stymulujące Jelito grube, np. bisakodyl, herbaty ziołowe, suszone sliwki Metoklopramid, cisaprid Jeśli po opioidzie oprócz w.w. rotacja opioidu

61 Zaburzenia psychiczne Adaptacyjne Zespół lękowy Zespół depresyjny Zaburzenia zachowania Organiczne Majaczenie (zaburzenia świadomości) Otępienie

62 Zaburzenia psychiczne Zespół lękowy Reakcja nerwicowa na poczucie zagrożenia utraty ważnych dla człowieka wartości 7-44 % pacjentów Przyczyny psychospołeczne, egzystencjonalne Somatyczne leki

63 Zaburzenia psychiczne Zespół lękowy Lęk uogólniony Lek napadowy Lęk fobijny Rozpoznanie: wywiad i obserwacja

64 Zaburzenia psychiczne Zespół lękowy leczenie Niefarmakologiczne Psychoterapia podtrzymująca Psychoterapia poznawczo-behawioralna Farmakologiczne Lęk przewlekły Benzodiazepiny (np. alprazolam 1-1,5mg/d, 1,5mg/d, bromazepam 1,5-3mg/d) Neuroleptyki, np.sulpiryd (50-100mg/d), Buspiron (15-20 mg/d) Propranolol Lęk napadowy Doraźnie: midazolam (7,5mg), lorazepam (1mg) + propranolol Zapobieganie:SSRI (fluoksetyna, citalopram) lub imipramina Lek fobijny - krótkodziałające BZD

65 Zaburzenia psychiczne Zespół depresyjny zespół nerwicowy będący reakcją na pewność utraty (przewidywaną lub dokonaną) ważnych dla człowieka wartości Długotrwałe utrzymywanie się obniżonego nastroju (>50% czasu nieprzeznaczonego na sen) Częste zaburzenia snu Deficyty funkcji poznawczych urojenia 23-53% pacjentów

66 Zaburzenia psychiczne Zespół depresyjny Rodzaje Hiperaktywny Hipoaktywny Depresja maskowana Przyczyny Psychospołeczne Egzystencjonalne Biologiczne Rozpoznanie: wywiad i obserwacja

67 Zaburzenia psychiczne Zespół depresyjny leczenie Niefarmakologiczne Psychoterapia podtrzymująca Psychoterapia poznawczo-behawioralna Farmakologiczne Zespół hiperaktywny Leki przeciwdepresyjne uspokajające o działaniu przeciwlekowym, np. Mianseryna 50-70mg/d w dawkach podz., moklobemid 300mg/d Zespół hipoaktywny Leki przeciwdepresyjne aktywujące, np. SSRI, SNRI, np. Wenlafaksyna mg/d Leki przeciwdepresyjne działają po ok. 14 dniach w tym czasie BZD (np. Klorazepan 10-20mg/d)

68 Zaburzenia psychiczne Adaptacyjne zaburzenia zachowania Zaburzenie zachowania i osobowości będące następstwem braku zgody i buntu wobec choroby Zmiana utrwalonych wcześniej wzorców zachowań Zamienność nastrojów nadwrażliwość Negatywizm Zachowany krytycyzm - poczucie winy Rozpoznanie wywiad i obserwacja Leczenie Niefarmakologiczne psychoterapia, edukacja Farmakologiczne: benzodiazepiny (u osób starszych, z uszkodzoną wątrobą oksazepam), ew. kwas walproinowy lub karbamazepina

69 Stany naglące w onkologii Zespół ucisku rdzenia Wzrost ciśnienia śródczaszkowego Zespół żyły głównej górnej Złamania patologiczne Stan drgawkowy Ostra niewydolność krążenia Zatorowość płucna Zaburzenia metaboliczne, np. ciężka hiperkalcemia, niewydolność kory nadnerczy, hiperurykemia Zespół ostrego rozpadu guza

70 Przypadek 2 61-letnia kobieta Od kilkunastu dni pogorszenie stanu ogólnego narastające osłabienie, okresowo splątanie, bóle brzucha, silne bóle prawego uda Bad. fiz.: cechy odwodnienia, owrzodzenie piersi lewej, powiększone węzły pachowe i nadobojczykowe lewe Jaką chorobę i jakie jej powikłania należy podejrzewać? Jaka dalsza diagnostyka?

71 Ocena jakości życia Jakość życia obszar, który najściślej i bezpośrednio dotyczy chorego Zależna od wielu parametrów informuje o funkcjonowaniu chorego w ważnych dla niego dziedzinach kryterium oceny efektów leczenia pomiar korzyści osiąganych przez pacjenta poddanego leczeniu badanie wpływu leków na jakość życia pacjenta służy do całościowej oceny pacjenta, świadczy o interdyscyplinarnym podejściu do procesu leczenia

72 Ocena jakości życia Ocena jakości życia ma podstawowe znaczenia w leczeniu nowotworów, opiece paliatywnej W chwili obecnej stanowi jeden z najważniejszych elementów służących do monitorowania leczenia onkologicznego, nowych metod terapii czy opieki paliatywnej nad chorym Na jakość życia składają się elementy subiektywne i obiektywne

73 Ocena jakości życia Ocena jakości życia może być częściowo dokonana przez skale służące do oceny stanu sprawności, np. Karnofsky ego czy ECOG Dokładniejsze pomiary wykonywane są przy pomocy kwestionariuszy obiektywnych wypełnianych przez personel medyczny lub subiektywnych uzupełnianych przez chorego. Najpopularniejszym jest QLQ-C30 wg EORTC.

74 Ocena jakości życia Skale stosowane do oceny jakości życia: indeks jakości życia wg Spitzera (wypełniana przez lekarza) Samoocena na podstawie skali linearno- analogowej rotterdamska skala objawów (wpływ leczenia przeciwnowotworowego) skala EORTC (European Organisation for Resaerch and Treatment of Cancer), oceniająca stan somatyczny, psychiczny, relacje społeczne

75 Ocena jakości życia Skala EORTC składa się z 2 części: podstawowej QLQ-C30, która jest wspólna dla wszystkich nowotworów dodatkowej charakterystycznej dla danego nowotworu np.: PŁUCO (LC13) PIERŚ (BR23) GŁOWA I SZYJA (H&N35) PRZEŁYK (OES18) JAJNIK (OV28) ŻOŁĄDEK (STO22) SZPICZAK (MY20) SZYJKA MACICY(CX24) PRZEŁYK-ŻOŁĄDEK (OG25) PROSTATA (PR25)

76 QALY Ocena jakości życia rok życia skorygowany o jakość Popularna jednostka pomiaru jakości życia, będąca kompilacją jego jakości i długości parametr ten wynika z założenia, że liczba lat przeżytych w pełnym zdrowiu ma większą wartość niż taka sama liczba lat przeżyta w niepełnym zdrowiu Może służyć do oceny opłacalności terapii

77 Ocena jakości życia ocena stanu ogólnego Ocena stanu ogólnego pacjentów poddawanych leczeniu onkologicznemu ułatwia podejmowanie decyzji terapeutycznych ma znaczenie rokownicze może służyć do oceny jakości życia chorych na nowotwory złośliwe

78 Ocena jakości życia ocena stanu ogólnego Ocenę stanu sprawności dokonuje się przy pomocy skal: Karnofsky ego Zubroda/ WHO/ECOG Lanskyego (stosowana < 16 r.ż.)

79 Ocena jakości życia ocena stanu ogólnego Skala Karnofsky ego 100 stan prawidłowy, brak dolegliwości i objawów choroby 90 stan prawidłowej aktywności, niewielkie dolegliwości i objawy choroby 80 stan niemal pełnej aktywności (wymaga pewnego wysiłku); niewielkie dolegliwości i objawy choroby 70 stan niemożności wykonywania pracy lub prawidłowej aktywności, przy zachowanej zdolności do samoobsługi 60 stan wymagający okresowej opieki, przy zachowanej zdolności do samodzielnego spełniania większości codziennych potrzeb 50 stan wymagający częstej opieki i częstych interwencji medycznych 40 stan niewydolności i konieczność szczególnej opieki 30 stan poważnej niewydolności, wskazania do hospitalizacji 20 stan poważnej choroby, bezwzględna konieczność hospitalizacji i prowadzenia leczenia wspomagającego 10 stan gwałtownego narastania zagrożenia życia 0 zgon

80 Ocena jakości życia ocena stanu ogólnego Skala WHO / Zubroda/ ECOG 0 - Sprawność prawidłowa, zdolność do samodzielnego wykonywania codziennych czynności 1 - Obecność objawów choroby, możliwość chodzenia i wykonywania lekkiej pracy 2 - Zdolność do wykonywania czynności osobistych, niezdolność do pracy, spędza w łóżku mniej niz połowy dnia 3 - Ograniczona zdolność wykonywania czynności osobistych, spędza w łóżku ponad połowę dnia 4 - Konieczność opieki osoby drugiej, spędza w łóżku cały dzień 5 Zgon

81 Ocena jakości życia ocena stanu ogólnego Skala Lansky ego 100 Pełna aktywność, sprawność normalna 90 Niewielkie ograniczenie przy nasilonym wysiłku fizycznym 80 Aktywny, ale szybciej się męczy 70 Równoczesne ograniczenie i skrócenie czasu aktywnego wysiłku fizycznego 60 Wykonuje codzienne czynności, ale minimalna aktywność fizyczna, preferuje czynności wymagające umiarkowanego wysiłku 50 Ubiera się samodzielnie, ale większość dnia leży, uczestniczy w spokojnych czynnościach 40 Większość czasu spędza w łóżku, uczestniczy w spokojnych czynnościach 30 Pozostaje głównie w łóżku, wymaga pomocy nawet przy najspokojniejszych czynnościach 20 Często śpi, jedynie biernie uczestniczy w najspokojniejszych czynnościach 10 Nie opuszcza lóżka, nie uczestniczy w żadnych czynnościach 0 Zgon

82 Leczenie nowotworów Podstawą nowoczesnego leczenia chorób nowotworowych jest leczenie skojarzone

83 Miejscowe: Chirurgia Radioterapia Leczenie nowotworów Teleradioterapia Brachyterapia Chemioterapia dojamowa, dokanałowa, dopęcherzowa, dotętnicza, miejscowa na skórę, doguzowa, miejscowa do loży po guzie OUN Systemowe Chemioterapia Hormonoterapia Immunoterapia Metody biologiczne i immunologiczne biologiczne modyfikatory odpowiedzi Radioterapia systemowa Leczenie wspomagające Leczenie objawowe

84 Leczenie systemowe nowotworów Indukcyjne Neoadjuwantowe Uzupełniające (adjuwantowe) Radykalne Paliatywne

85 Leczenie systemowe nowotworów interakcje lekowe Leki metabolizowane przez izoenzymy cytochromu P450 (CYP2D6, CYP3A4) Przeciwnowotworowe: Inhibitory kinaz tyrozynowych Tamoksifen Przeciwbólowe, np. Fentanyl, buprenorfina, metadon

86 Leczenie systemowe nowotworów interakcje lekowe Induktory izoenzymów cytochromu P 450 Antybiotyki, np. pochodne rifamycyny Przeciwwirusowe, np. neviparina Kortykosterydy Przeciwdrgawkowe: fenytoina, karbamazepina, primidon, barbiturany Cytostatyki, np.. cisplatyna, cyklofosfamid, ifosfamid Ziele dziurawca

87 Leczenie systemowe nowotworów interakcje lekowe Inhibitory izoenzymów cytochromu P 450 tamoksyfen Antybiotyki: ciprofloksacyna, makrolidy, np. klarytromycyna, erytromycyna Przeciwgrzybicze, np. ketokonazol, flukonazol, worikonazol Przeciwwirusowe: Blokery kanału wapniowego: werapamil, diltiazem Przeciwdepresyjne: fluvoxamina, citalopram, fluoksetyna, paroksetyna, sertralina, nefazodon Kwas walproinowy Inne, np. cymetydyna, aprepitant, amiodaron, grejfrut, haloperidol

88 Leczenie systemowe nowotworów interakcje lekowe Wybiórcze inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) przepisywane w celu łagodzenia uderzeń gorąca u pacjentek przyjmujących tamoksyfen. Potencjał hamowania aktywności CYP 2D6 przez leki tej grupy : paroksetyna > fluoksetyna / norfluoksetyna > sertralina > fluwoksamina > wenlafaksyna

89 Leczenie nowotworów powikłania Hematologiczne: Anemia Trombocytopenia Neutropenia: 1st 1500-pr., 2st , 3st , 4st <500/ mm3 (agranulocytoza) Może nie wymagać leczenia Może być stanem zagrożenia życia (gorączka neutropeniczna)

90 Leczenie nowotworów powikłania Zaburzenia przewodu pokarmowego: Nudności i wymioty: Ostre (do 24godz.) Późne (po 24 godz.) Przepowiadające

91 Nudności i wymioty - patogeneza Lokalizacja anatomiczna Bodźce kliniczne Pobudzane receptory leczenie Pole najdalsze Leki, bodźce metaboliczne, toksyny, radioterapia Dopaminowe D2, serotoninowe 5-HT3, muskarynowe M1, histaminowe H1, neurokininowe NK1 wazopresynowe Antydopaminergiczne (metoklopramid) Antagoniści 5-HT3 (setrony) Antagoniści NK1 (aprepitant) błędnik Choroba lokomocyjna Guzy Zakażenia błędnika muskarynowe M1, histaminowe H1, Leki przeciwhistaminowe i przeciwcholinergiczne Obwodowe drogi wstępujące Kora mózgowa Czynniki drażniące żołądek Bodźce pozażołądkowe Chemioterapia radioterapia Nieprzyjemne obrazy, zapachy, smaki serotoninowe 5-HT3, Antagoniści 5-HT3?

92 Nudności i wymioty - leczenie Uwzględnienie innych przyczyn N i W Leczenie skojarzone Leki: Antagoniści 5 HT-3 Kortykosterydy (deksametazon) Antagoniści dopaminy Leki prokinetyczne Leki antycholinergiczne Leki antyhistaminowe Antagoniści NK-1 (aprepitant) Benzodiazepiny IPI

93 Leczenie nowotworów powikłania Zaburzenia przewodu pokarmowego: Biegunka Zaparcia Zapalenie śluzówek: Środki przeciwzapalne Środki przeciwbólowe ogólne i miejscowe Mieszanki z dodatkiem witamin A i E Mieszanki alkalizujące Środki przeciwgrzybicze miejscowe Antybiotyki i przeciwgrzybicze ogólnoustrojowo

94 Zapalenie śluzówek leki recepturowe Rp. 2% Sol. Lignocaini 60,0 10% Sol. Acidi Lactates 50,0 1% Sol. Rivanoli 500,0 Nystatini j Aq. Dest. ad 1000,0 M.f. solutio S. Do płukania i pędzlowania j.ustnej

95 Leczenie nowotworów powikłania Powikłania skórne Radioterapia Leczenie systemowe, przede wszystkim nowe leki celowane Unikanie opalania i urazów, odpowiedni ubiór Ograniczenie mycia okolic napromienianych do czasu ustapienia reakcji popromiennej wietrzenie

96 Leczenie nowotworów powikłania Powikłania skórne radioterapii leczenie Rumień i suche złuszczanie: allantoina, deksapantenol, 1% hydrokortyzon Wilgotne złuszczanie: maść witaminowa, Linomag, deksapantenol, 1% hydrokortyzon, argosulfan

97 Leczenie nowotworów powikłania Powikłania skórne leczenia systemowego Leki klasyczne Częste powikłanie nowych leków: drobnocząsteczkowych inhibitorów kinaz, przeciwciał przeciwko EGFR Różny obraz kliniczny, najczęściej wysypka grudkowo-krostkowa krostkowa przypominająca trądzik, zmiany okołopaznokciowe i paznokci, suchość skóry, świąd, nieprawidłowy wzrost włosów Leczenie: czasowe odstawienie leku, redukcja dawki, preparaty sterydowe miejscowo, preparaty antybiotykowe miejscowo, preparaty z mocznikiem, ogólnoustrojowo tetracykliny, leki antyhistaminowe, sterydy ogólnie

98 Powikłania skórne leki recepturowe Rp. Ac. salicylici 0,5-1,0 Urea 5,0 Detreomycini 1,0 Hydrocortisoni 0,5 Lanolini Vaselini Aq. dest. aa ad 100,0 M.f. unguentum

99 Leczenie nowotworów powikłania Powikłania kardiologiczne (antracykliny, trastuzumab) Powikłania nefrologiczne i urologiczne Powikłania pulmonologiczne Powikłania neurologiczne Zaburzenia wodno-elektrolitowe i metaboliczne Odwodnienie/przewodnienie Zaburzenia elektrolitowe (np. cisplatyna hipomagnezemia i hipokaliemia) Hiperurykemia Zespół ostrego rozpadu guza Niewydolność nadnerczy

100 Przypadek 3 72 letni mężczyzna Od kilku miesięcy postępujące osłabienie, niewielki spadek masy ciała, niewielkie dolegliwości bólowe kostne, niewielkie objawy dyzuryczne Bad. fiz.: bladość, niewielka tkliwość kręgosłupa Morfologia krwi znaczna anemia, nieznacznie podwyższone parametry nerkowe Jakie choroby możemy podejrzewać? Jaka dalsza diagnostyka?

101 Rak płuca Najczęstszy nowotwór na świecie, 1.2 mln (12%) zachorowań, 1.1 mln (18%) zgonów Polska M 25% (16000) zachorowań, 30% zgonów, K 8% (4600) zachorowań, 13% zgonów z powodu nowotworów złośliwych Wskaźnik 5-letnich przeżyć ok. 14% M miasto=wieś, K miasto 2x wieś M -tendencja spadkowa umieralności, K - rośnie! Osoby młode lata spadek umieralności Osoby 45-64: M- spadek, K wzrost umieralności Osoby >65 wzrost umieralności Epidemiologia odzwierciedla rozpowszechnienie palenia tytoniu w przeciągu wielu lat

102 Czynniki ryzyka Rak płuca Palenie tytoniu aktywne i bierne Przyczyna 94% zachorowań u M, 60% u K Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (benzopiren), nitrozoaminy, aminy aromatyczne, pochodne fenolu, związki metali Względne ryzyko zachorowania u palących w porównaniu z niepalącymi wynosi: M24, K12.5 Ekspozycja zawodowa na azbest, nikiel, arsen kadm, ołów, krzemionkę, promieniowanie jonizujące (radon) Niektóre choroby układu oddechowego, np. POCHP, zwłóknienie płuc, pylica, gruźlica dieta działanie modyfikujące Czynniki genetyczne (polimorfizm genów odpowiedzialnych za metabolizm karcynogenów)

103 Objawy miejscowe Rak płuca Płuco idealne środowisko do długiego rozwoju nowotworu Kaszel (45-75%), 1/3 z odkrztuszaniem wydzieliny Zmiana charakteru kaszlu krwioplucie Objawy przedłużających się infekcji Duszność Ból Wysięk opłucnowy Chrypka Uniesienie przepony Zespół Pancoasta (bóle barku, kg, zespół Hornera) ZŻGG

104 Objawy przerzutów Rak płuca W zależności od umiejscowienia, np. limfadenopatia (nadobojczyki), bóle brzucha, bóle kostne, złamania patologiczne, objawy ogniskowe i nieogniskowe z OUN, zaburzenia wydzielania hormonów Objawy ogólne (osłabienie, brak łaknienia, chudnięcie, gorączka, etc) Zespoły paraneoplastyczne (do 20%) Objawy radiologiczne Okrągły cień Zmiana zarysu wnęki Zaburzenia powietrzności Zmiany zapalne

105 Rak płuca Pojedynczy guzek w płucu Każdy guzek > 10mm, powiększający się podczas obserwacji wymaga weryfikacji Weryfikacja uzasadniona także w przypadku intensywnego wzmocnienia w KT (>20j H) charakter Zapalny Pozapalny Nowotwór pierwotny Nowotwór wtórny

106 Rozpoznanie Rak płuca Badanie histopatologiczne lub cytologiczne (bronchoskopia, BAC, punkcja opłucnej, operacyjne) Badania obrazowe Ocena stopnia zaawansowania Rak niedrobnokomórkowy klasyfikacja TNM Rak drobnokomórkowy choroba ograniczona (LD) nowotwór nie przekracza polowy klp, ale może zajmować węzły chłonne śródpiersiowe i nadobojczykowe obustronnie, choroba uogólniona (ED)

107 Patomorfologia Nowotwory płuca Niejednorodna grupa pod względem histologicznym i klinicznym 99% nowotworów złośliwych płuca to nowotwory nabłonkowe Rak drobnokomórkowy (20%) Rak niedrobnokomórkowy (80%) Płaskonabłonkowy (30%) Gruczolakorak (40%) Wielkokomórkowy (10%) inne Raki mieszane Inne nowotwory Rakowiak atypowy i typowy Chłoniaki Międzybłoniak

108 Leczenie Radykalne Paliatywne DRP Chemioterapia Radioterapia Leczenie skojarzone NDRP Operacyjne Radioterapia Systemowe Chemioterapia Leczenie celowane Leczenie skojarzone Rak płuca

109 Rak piersi Najczęstszy nowotwór złośliwy (23%) i najczęstsza przyczyna nowotworowa zgonów (14%) u kobiet na świecie 34% kobiet z choroba nowotworową Polska K zachorowań rocznie, żyje ok Największa liczba zachorowań r.ż. M 0.5/ Wskaźnik 5-letnich przeżyć 72% (Europa 79%)

110 Czynniki ryzyka Rak piersi Mutacja w genach BRCA1 (chr.17) i BRCA2 (chr.13) Występowanie raka piersi w rodzinie (4-8%) Spożycie tłuszczu, nadwaga, spożywanie alkoholu HTZ u kobiet po menopauzie Antykoncepcja Wczesna pierwsza miesiączka Późne urodzenie dziecka Późna menopauza Łagodne zmiany w piersi (atypowa hiperplazja) Promieniowanie jonizujące Wiek

111 Rak piersi Profilaktyka pierwotna znikoma Zapobieganie farmakologiczne (tamoksyfen, raloksyfen) Profilaktyka wtórna - mammografia Zmniejsza ryzyko zgonu 48% populacji kobiet r.ż. objęto zaproszeniami, 31% uczestniczyło (2008)

112 Objawy miejscowe Rak piersi Guz Zmiany w obrębie brodawki Wyciek z brodawki (kilka procent) Wciągnięcie brodawki Wykwity krostowate Zmiany w obrębie skóry Zaciągnięcie skóry Obrzęk skórka pomarańczy Zaczerwienie skóry (rak zapalny) Owrzodzenie Limfadenopatia Dolegliwości bólowe (rzadko) U kobiet karmiących zjawisko milk rejection sign Objawy związane z występowaniem przerzutów

113 Rak piersi Rozpoznawanie Badanie przedmiotowe i podmiotowe Badania obrazowe (MM, USG, MRI) Badania dodatkowe BAC lub biopsja gruboigłowa (gruboigłowa zawsze gdy planowane leczenie indukcyjne/neoadjuwantowe) Stopień zaawansowania wg TNM

114 Rak piersi Mammografia system oceny BIRADS BIRADS 0 potrzebne dalsze procedury w celu określenia ostatecznej kategorii BIRADS 1 - prawidłowa BIRADS 2 typowe zmiany łagodne BIRADS 3 zmiany prawdopodobnie łagodne (najczęściej obserwacja i badanie kontrolne za 6 mies.) BIRADS 4 zmiany podejrzane (weryfikacja) BIRADS 5 zmiany złośliwe BIRADS 6 rozpoznany rak piersi

115 Patomorfologia Nowotwory piersi Nowotwory nabłonkowe raki Przedinwazyjne Przewodowy Zrazikowy Inwazyjne Przewodowy (65-80%) Zrazikowy (10-20%) Rdzeniasty Śluzotwórczy Cewkowy Brodawkowaty Inne Nowotwory nienabłonkowe, np. Chłoniaki Guz liściasty

116 Leczenie Radykalne Paliatywne Leczenie operacyjne Rak piersi Leczenie oszczędzające pierś (BCT) Amputacja piersi Prosta Zmodyfikowana (sp. Madena, Pateya, Halsteda) Regionalne węzły Biopsja węzła wartownika (SNB) Limfadenektomia pachowa Leczenie systemowe Hormonoterapia Chemioterapia Leczenie celowane Radioterapia Leczenie skojarzone

117 Rak jelita grubego Drugi najczęstszy nowotwór u obu płci Druga u mężczyzn i trzecia u kobiet przyczyna zgonów nowotworowych Zwiększenie zachorowalności i umieralności wraz z wiekiem Wskaźnik 5-letniego przeżycia 30-33% 33% (Europa 50%) okrężnica vs odbytnica

118 Rak jelita grubego Czynniki ryzyka Predyspozycje genetyczne Obecność polipów (gruczolaki) Choroby zapalne jelita grubego Wrzodziejące zapalenie jelita gribego Choroba Leśniowskiego-Crohna Czynniki środowiskowe Dieta z przewagą tłuszczów zwierzęcych, bogata w proste węglowodany, uboga w błonnik i wapń Substancje powstające podczas smażenia i wędzenia Brak aktywności fizycznej Zaparcia Ekspozycja na dym tytoniowy

119 Rak jelita grubego Predyspozycje genetyczne Prawdopodobne, gdy rak jelita grubego Wystąpił u kilku krewnych w przynajmniej dwóch kolejnych pokoleniach Został rozpoznany przed 40 r.ż. Wystąpił metachronicznie z innymi nowotworami (zwłaszcza rakiem błony śluzowej macicy)

120 Predyspozycje genetyczne Rak jelita grubego Znane mutacje silnych genów predyspozycji ok. 3% zachorowań Zespół Lyncha (2%) dziedziczny rak jelita grubego bez polipowatości Prawdopodobieństwo zachorowania u nosiciela 90% Związany z mutacjami genów naprawy (MLH1, MSH2, MSH6) Rak błony śluzowej macicy, żołądka, jelita cienkiego, nerki i górnych dróg moczowych, jajnika Umiejscowienie w proksymalnej cz. okrężnicy, niski stopień zróżnicowania, szybki wzrost miejscowy, niewielka tendencja do przerzutów, lepsze rokowanie Kolonoskopia i gastroskopia z polipektomią, USG ginekologiczne, czasem kolektomia Zespół gruczolakowatej polipowatości rodzinnej (FAP; <0,5%) Mutacja genu APC Prawdopodobieństwo rozwoju raka przed 40 r.ż. sięga 100% Endoskopia od wczesnych lat Leczenie kolektomia, proktokolektomia Inne zespoły polipowatości, np. Peutza i Jeghersa, zespół polipowatości młodzieńczej (<0.5%)

121 Rak jelita grubego Objawy miejscowe i ogólne Krwawienie utajone i jawne - niedokrwistość Bóle i wzdęcia brzucha Zmiana rytmu wypróżnień Utrata masy ciała Brak łaknienia Osłabienie Gorączka Objawy przerzutów

122 Rak jelita grubego Rozpoznawanie Badania przesiewowe Badanie podmiotowe i przedmiotowe, w tym per rectum, per vaginam Badania endoskopowe Badanie obrazowe Stopień zaawansowania wg TNM

123 Nowotwory jelita grubego Patomorfologia Rak gruczołowy (95%) Śluzotwórczy (mucinosum) Sygnetowatokomórkowy Raki płaskonabłonkowe, niezróżnicowane, drobnokomórkowe, mieszane Rakowiak Chłoniaki Nowotwory podścieliskowe (GIST) Inne

124 Rak jelita grubego Leczenie W zależności od umiejscowienia i zaawansowania Leczenie radykalne lub paliatywne Rak okrężnicy Rak odbytnicy Poniżej załamka otrzewnej Powyżej załamka otrzewnej Chirurgia - usunięcie Guza Przerzutów Leczenie paliatywne przerzotów do wątroby (termoablacja, krioterapia) Radioterapia Leczenie systemowe Chemioterapia leczenie celowane

125 Rak kanału i brzegu odbytu Rak brzegu odbytu rak skóry Leczenie chirurgiczne (wycięcie miejscowe) Radiochemioterapia (jeśli konieczność okaleczającego zabiegu) Rak kanału odbytu Płaskonablonkowy wszyscy radiochemioterapia! Gruczołowy (główna masa guza w kanale) radioterapia przedoperacyjna + amputacja brzuszno-kroczowa jak w niskim raku odbytnicy małe guzy (do 3-4 cm) - radiochemioterapia

126 Nowotwory układu chłonnego Chłoniaki nieziarnicze 7% zachorowań na świecie Polska niedoszacowanie, wg danych ok. 5% Najbardziej heterogenna grupa nowotworów, także w obrębie poszczególnych jednostek, pod względem kliniki i leczenia Może nie wymagać leczenia lub konieczność natychmiastowej terapii Diagnostyka: histopatologia+immunohistochemia, cytometria przepływowa, badania molekularne, morfologia krwi! Podział w zależności od pochodzenia Prekursorowe limfoblastyczne (z komórek B i T) Z obwodowych dojrzałych limfocytów (B i T/NK) Dużo częściej z limfocytów B najczęstszy chłoniak rozlany z dużych limfocytów B - DLBCL Chłoniak Hodgkina (0.9% zachorowań) Nieklasyczny węzłowy z przewagą limfocytów NLPHL Klasyczny Ze stwardnieniem guzkowym NSHL typ I i II Bogaty w limfocyty LRCHL Mieszanokomórkowy MCHL Ubogi w limfocyty - LDHL

127 województwo podkarpackie Ośrodki Onkologiczne Rzeszów NZOZ Mrukmed, ul. Langiewicza 61 Podkarpackie Centrum Onkologii przy Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym, ul. Chopina 2 Brzozów Podkarpacki Ośrodek Onkologiczny przy Szpitalu Specjalistycznym, ul. Bielawskiego 18 Tarnobrzeg Oddział Dzienny Chemioterapii, Szpital Wojewódzki, ul. Szpitalna 1 Przemyśl Szpital Wojewódzki, ul. Monte Cassino 18 Ośrodki medycyny paliatywnej Stacjonarne Wyjazdowe

128 Prawidłowe leczenie pacjentów onkologicznych wymaga postępowania holistycznego

129 dziękuję za uwagę

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku:

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku: Epidemiologia Rak jelita Szkolenie dla lekarzy rodzinnych 2007 Igor Madej Oddział Chirurgii Onkologicznej II Dolnośląskiego Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Onkologicznej Akademii

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu Rak piersi dr drn. n.med. med.agnieszka AgnieszkaIgnatowicz Ignatowicz-Pacyna - Pacyna Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007

Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007 Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007 Klasyfikacja guzów tarczycy wg WHO Guzy nabłonkowe 1. Łagodne 2. Złośliwe Gruczolak pęcherzykowy Inne gruczolaki 2.1. Rak pęcherzykowy

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku Joanna Didkowska, Urszula Wojciechowska, Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze opracowanie

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Urszula Wojciechowska, Joanna Didkowska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii - Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 1005 51. Nowotwory układu pokarmowego... 1007 51.1. Nowotwory przełyku Andrzej W. Szawłowski... 1007 51.1.1. Wstęp... 1007 51.1.2. Patologia... 1008 51.1.3. Rozpoznanie...

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Zachorowania i zgony na nowotwory złośliwe narzadu płciowego u kobiet w Polsce w latach 1987, 1996, 3 i szacunkowe na 1 r. 1987 1996 3 1 Zachorowania

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

Wczesne rozpoznawanie i profilaktyka najczęstszych nowotworów złośliwych

Wczesne rozpoznawanie i profilaktyka najczęstszych nowotworów złośliwych Wczesne rozpoznawanie i profilaktyka najczęstszych nowotworów złośliwych Lek. Kamil Chudziński Szpital Praski pw. Przemienienia Pańskiego w Warszawie Warszawa, 21.03.2014 Nowotwór krótka definicja Choroba,

Bardziej szczegółowo

Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Cena Oczekiwana 03.0000.301.

Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Cena Oczekiwana 03.0000.301. Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Kod Zakresu Nazwa Zakresu Cena Oczekiwana 03.0000.301.02 PROGRAM LECZENIA PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU

Bardziej szczegółowo

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Standaryzowane według wieku współczynniki zachorowalności na nowotwory złośliwe piersi w skali

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo

Czym jest nowotwór złośliwy?

Czym jest nowotwór złośliwy? Czym jest nowotwór złośliwy? Nowotwór złośliwy-nowotwór o małym zróżnicowaniu tkanek, za to o skłonności do odrywania się komórek. Nowotwór złośliwy często jest utożsamiany z rakiem, który jest tylko jedną

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA I PROFILAKTYKA WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH

EPIDEMIOLOGIA I PROFILAKTYKA WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA I PROFILAKTYKA WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH Sylwia Grodecka-Gazdecka Katedra Onkologii AM w Poznaniu 2007 Powstanie nowotworu jest wypadkową predyspozycji genetycznych oraz stopnia narażenia

Bardziej szczegółowo

ROZPOZNAWANIE I LECZENIE WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Katedra Onkologii AM w Poznaniu

ROZPOZNAWANIE I LECZENIE WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Katedra Onkologii AM w Poznaniu ROZPOZNAWANIE I LECZENIE WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH wprowadzenie do tematu Sylwia Grodecka-Gazdecka Katedra Onkologii AM w Poznaniu 2004 Nowotwór jest chorobą o podłożu genetycznym czyli procesem

Bardziej szczegółowo

. Nosicielstwem mutacji genów, których normalna funkcja jest związana z kontrolą wierności replikacji DNA (głównie MLH1, MSH2 i MSH6

. Nosicielstwem mutacji genów, których normalna funkcja jest związana z kontrolą wierności replikacji DNA (głównie MLH1, MSH2 i MSH6 Załącznik 2a Zadania programu Program opieki nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe. Moduł 2: Wczesne wykrywanie i prewencja nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej Ś Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej NOWOTWORY ZŁOŚLIWE w województwie śląskim Katowice 211 Oddziiałł Analliiz ii Statystykii Medycznej

Bardziej szczegółowo

Hiperkalcemia w nowotworach złośliwych

Hiperkalcemia w nowotworach złośliwych Hiperkalcemia w nowotworach złośliwych Emilia Mórawska Katerda i Klinika Chorób Wewnętrznych i Endokrynologii Warszawski Uniwersytet Medyczny Plan prezentacji 1.Wstęp 2.Epidemiologia 3.Podział i Patogeneza

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2003 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2003 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2003 roku Urszula Wojciechowska Joanna Didkowska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Centrum Onkologii - Instytut, Warszawa Niniejsze opracowanie zawiera dane dotyczące

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Lp. Kod Nazwa świadczenia Ryczałt roczny (punkty) Uwagi 1 2 3 4 5 1 5.08.08.0000001 Diagnostyka w programie leczenia przewlekłego WZW typu B lamiwudyną

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie raka jelita grubego. C19 nowotwór złośliwy zagięcia esiczo-odbytniczego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie raka jelita grubego. C19 nowotwór złośliwy zagięcia esiczo-odbytniczego Nazwa programu: LECZENIE RAKA JELITA GRUBEGO ICD-10 Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 C18 nowotwór złośliwy jelita grubego C20 nowotwór złośliwy odbytnicy załącznik nr 6 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL

Bardziej szczegółowo

Europejski Kodeks Walki z Rakiem

Europejski Kodeks Walki z Rakiem Europejski Kodeks Walki z Rakiem Europejski kodeks walki z rakiem powstał z inicjatywy Unii Europejskiej, która już w latach 80 uznała zmagania z rakiem w społeczeństwie Europejczyków za jeden z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Lp. Kod Nazwa świadczenia Ryczałt roczny (punkty) Uwagi 1 2 3 4 5 1 5.08.08.0000001 Diagnostyka w programie leczenia przewlekłego WZW typu B lamiwudyną

Bardziej szczegółowo

CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE U DZIECI

CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE U DZIECI Prof. dr hab.med. Jacek Wachowiak CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE PODZIAŁ CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE 1. CHŁONIAKI NIEZIARNICZE 2. CHOROBA HODGKINA (ZIARNICA ZŁOŚLIWA) EPIDEMIOLOGIA - OK. 10% NOWOTWORÓW Klinika Onkologii, Hematologii

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie

Bardziej szczegółowo

Spis treści DIAGNOSTYKA NOWOTWORÓW... 243

Spis treści DIAGNOSTYKA NOWOTWORÓW... 243 DIAGNOSTYKA NOWOTWORÓW... 243 19. Diagnostyka kliniczna Arkadiusz Jeziorski, Piotr Sęk, Adam Durczyński... 245 19.1. Wstęp... 245 19.2. Badanie podmiotowe... 246 19.2.1. Ból... 246 19.2.2. Dysfagia...

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 05.09.2014 07.09.2014 Data Godziny Tematy zajęć Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 05.09.14

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje złych nawyków zdrowotnych dzieci i młodzieży dla rozwoju chorób nowotworowych w wieku dorosłym. Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz

Konsekwencje złych nawyków zdrowotnych dzieci i młodzieży dla rozwoju chorób nowotworowych w wieku dorosłym. Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Konsekwencje złych nawyków zdrowotnych dzieci i młodzieży dla rozwoju chorób nowotworowych w wieku dorosłym Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Profilaktyka onkologiczna Pierwotna - zmniejszenie narażenia na czynniki

Bardziej szczegółowo

Grupa chorób, w których komórki organizmu dzielą się w sposób niekontrolowany przez organizm, a nowo powstałe komórki nowotworowe nie różnicują się w

Grupa chorób, w których komórki organizmu dzielą się w sposób niekontrolowany przez organizm, a nowo powstałe komórki nowotworowe nie różnicują się w Grupa chorób, w których komórki organizmu dzielą się w sposób niekontrolowany przez organizm, a nowo powstałe komórki nowotworowe nie różnicują się w typowe komórki tkanki. Utrata kontroli nad podziałami

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV HCV zidentyfikowany w 1989 roku należy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA koduje białka strukturalne i niestrukturalne (co najmniej 10) ma 6 podstawowych

Bardziej szczegółowo

Strona 1 z 7 ZWIĄZKI REHABILITACJI I PROFILAKTYKI CZY MOŻNA ZAPOBIEGAĆ RAKOWI CZYLI SŁÓW KILKA O PREWENCJI PIERWOTNEJ I WTÓRNEJ

Strona 1 z 7 ZWIĄZKI REHABILITACJI I PROFILAKTYKI CZY MOŻNA ZAPOBIEGAĆ RAKOWI CZYLI SŁÓW KILKA O PREWENCJI PIERWOTNEJ I WTÓRNEJ ZWIĄZKI REHABILITACJI I PROFILAKTYKI CZY MOŻNA ZAPOBIEGAĆ RAKOWI CZYLI SŁÓW KILKA O PREWENCJI PIERWOTNEJ I WTÓRNEJ CELE ZADANIA REHABILITACJA PROFILAKTYKA METODY ŚRODKI WPŁYW RÓŻNYCH CZYNNIKÓW NA ZDROWIE

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6.

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. 1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. Zachorowania na chłoniaka 7. Rozpoznanie i diagnostyka 8. Warto wiedzieć

Bardziej szczegółowo

Biochemiczne markery nowotworowe

Biochemiczne markery nowotworowe Biochemiczne markery nowotworowe mgr Agnieszka Jeleń Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Analityka Medyczna IV rok Nowotwory przewodu pokarmowego zapadalności na nowotwory przewodu pokarmowego

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

Radioterapia radykalna i paliatywna w szpiczaku plazmocytowym. Dr n. med. Katarzyna Pudełek

Radioterapia radykalna i paliatywna w szpiczaku plazmocytowym. Dr n. med. Katarzyna Pudełek Radioterapia radykalna i paliatywna w szpiczaku plazmocytowym Dr n. med. Katarzyna Pudełek Rola radioterapii w szpiczaku plazmocytowym Radykalna radioterapia szpiczaka odosobnionego kostnego i pozakostnego

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO:

CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO: Andrzej W. SZAWŁOWSKI CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO: Żołądka Jelit Trzustki GEP z Kliniki Nowotworów Górnego Odcinka Układu Pokarmowego -Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie

Bardziej szczegółowo

Rak piersi (carcinoma mammae, breast cancer)

Rak piersi (carcinoma mammae, breast cancer) Rak piersi 39 kach konieczna jest operacja (ewakuacja krwiaka, przywrócenie ciągłości osłonek). Piśmiennictwo Fibak J., Chirurgia. Podręcznik dla studentów, wyd. 3, PZWL, Warszawa 2002. Noszczyk W., Chirurgia,

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2009

NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2009 WOJEWÓDZKA PORADNIA ONKOLOGICZNA W GORZOWIE WLKP. NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2009 GORZÓW WLKP. 2011 ISSN 1896-8090 Wydawca: Lubuski Rejestr Nowotworów Złośliwych w Gorzowie Wlkp. Lubuski

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wykrycia raka jelita grubego Ocena

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA RAKA TRZUSTKI

EPIDEMIOLOGIA RAKA TRZUSTKI CZY WSPÓŁCZESNE METODY FARMAKOLOGICZNEGO LECZENIA BÓLU NOWOTWOROWEGO WPŁYWAJĄ NA POPRAWĘ JAKOŚCI ŻYCIA PACJENTÓW Z RAKIEM TRZUSTKI? praca wykonywana pod kierunkiem: dr hab. n. med. prof. nadzw. UM Waldemara

Bardziej szczegółowo

OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH

OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH Obowiązuje od stycznia 2014 ONKOLOGIA Załącznik nr 4 Kod badania Jednostka chorobowa Opis badania Materiał do badań Cena ONK-001 Genetyczna do raka piersi - panel Analiza mutacji

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2008

NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2008 WOJEWÓDZKA PORADNIA ONKOLOGICZNA W GORZOWIE WLKP. NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2008 GORZÓW WLKP. 2010 ISSN 1896-8090 Wydawca: Lubuski Rejestr Nowotworów Złośliwych w Gorzowie Wlkp. Lubuski

Bardziej szczegółowo

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A26 zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym A31 choroby nerwów obwodowych A32 choroby mięśni A33 zaburzenia równowagi A34c guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni A34d guzy

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów Nowotwory złośliwe stanowią narastający problem zdrowotny i ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI

PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek www.domhome.pl http://www.echirurgia.pl/sutek/koliste_ruchy.htm CO TO JEST ZMIANA W PIERSI? Pierś zbudowana jest z tkanki gruczołowej, tłuszczowej

Bardziej szczegółowo

NOWOTOWORY DOLNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO. Wprowadzenie do ćwiczeń z onkologii dla studentów VI roku Wydziału Lekarskiego

NOWOTOWORY DOLNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO. Wprowadzenie do ćwiczeń z onkologii dla studentów VI roku Wydziału Lekarskiego NOWOTOWORY DOLNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO Wprowadzenie do ćwiczeń z onkologii dla studentów VI roku Wydziału Lekarskiego Krzysztof Szewczyk Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu RAK JELITA

Bardziej szczegółowo

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej Ś Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej NOWOTWORY ZŁOŚLIWE w województwie śląskim Katowice 2010 Oddziiałł Analliiz ii Statystykii

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis w rejestrze

Bardziej szczegółowo

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Podstawowe badania obrazowe Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Prawidłowe myślenie lekarskie Zebranie podstawowych danych (badanie podmiotowe i przedmiotowe)

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Krzysztof Letachowicz Katedra i Klinika Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Kierownik: Prof. dr hab. Marian Klinger Cewkowo-śródmiąższowe

Bardziej szczegółowo

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014 Grupa 1 1 63571 2.1 3.1 4.1 8.1 12.1 14.1 2 63572 2.2 3.2 4.2 8.2 12.2 14.2 3 63573 2.3 3.3 4.3 8.3 12.3 14.3 4 63574 2.4 3.4 4.4 8.4 12.4 14.4 5 63575 2.5 3.5 4.5 8.5 12.5 14.5 6 63576 2.6 3.6 5.1 9.1

Bardziej szczegółowo

GEMCYTABINUM. Załącznik C.28. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz.

GEMCYTABINUM. Załącznik C.28. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz. 42 Załącznik C.28. GEMCYTABINUM 1 GEMCYTABINUM C11 NOWOTWÓR ZŁOŚLIWY CZĘŚCI NOSOWEJ GARDŁA (NASOPHARYNX) 2 GEMCYTABINUM C11.0 ŚCIANA GÓRNA CZĘŚCI NOSOWEJ GARDŁA

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH.

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. MINISTERSTWO ZDROWIA DEPARTAMENT POLITYKI ZDROWOTNEJ Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Nazwa zadania: PROGRAM OPIEKI NAD RODZINAMI WYSOKIEGO, DZIEDZICZNIE UWARUNKOWANEGO

Bardziej szczegółowo

Kodeks Walki z Rakiem

Kodeks Walki z Rakiem Kodeks Walki z Rakiem 11 zasad Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem 1. Nie pal; jeśli już palisz, przestań. W krajach rozwiniętych 25-30% wszystkich zgonów z powodu nowotworów ma związek z paleniem tytoniu.

Bardziej szczegółowo

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008.

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. załącznik nr 7 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. 1. Nazwa programu:

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Centrum Zdrowia Publicznego NOWOTWORY ZŁOŚLIWE w województwie śląskim Katowice 29 Ślląskiie Centrum Zdrowiia Publliicznego Nowotwory

Bardziej szczegółowo

Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii. Małgorzata Misiak

Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii. Małgorzata Misiak Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii Małgorzata Misiak Pacjentka TP l.61 Wzrost 154 cm Wyjściowa masa ciała 47 kg BMI 19.8 Hb 9.8 g/dl; Lym 1.66 G/l TP 56.2 g/l; Alb 28.5 g/l; Prealb 14.0

Bardziej szczegółowo

Algorytmy postępowania w przypadku stwierdzenia objawów wskazujących na potencjalną chorobę nowotworową

Algorytmy postępowania w przypadku stwierdzenia objawów wskazujących na potencjalną chorobę nowotworową PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Algorytmy postępowania w przypadku stwierdzenia objawów wskazujących na potencjalną chorobę nowotworową

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2011

NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2011 LUBUSKIE BIURO REJESTRACJI NOWOTWORÓW W GORZOWIE WLKP. NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2011 GORZÓW WLKP. 2014 ISSN 1897-6352 Wydawca: Lubuskie Biuro Rejestracji Nowotworów w Gorzowie Wlkp.

Bardziej szczegółowo

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego ICD9 kod Nazwa 03.31 Nakłucie lędźwiowe 03.311 Nakłucie lędźwiowe w celu pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego 100.62 Założenie cewnika do żyły centralnej 23.0103 Porada lekarska 23.0105 Konsultacja specjalistyczna

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 492 Poz. 66 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 40. nowotwory głowy i szyi VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 40. nowotwory głowy i szyi VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 545 40. Nowotwory głowy i szyi... 547 40.1. Rak części ustnej języka Marcin Kozakiewicz... 547 40.1.1. Epidemiologia... 547 40.1.2. Etiologia i czynniki ryzyka... 547

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9 Załącznik nr 9 Nazwa programu: do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Jerzy Błaszczyk. Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu w latach 1984-2013 30 lat obserwacji epidemii

Jerzy Błaszczyk. Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu w latach 1984-2013 30 lat obserwacji epidemii Jerzy Błaszczyk Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu w latach 1984-213 lat obserwacji epidemii Dane w opracowaniu pochodzą z Dolnośląskiego Rejestru Nowotworów. Oparte są na Karcie Zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska Wywiady dotyczące układu oddechowego Dr n. med. Monika Maciejewska O co pytamy? Kaszel Wykrztuszanie Krwioplucie Duszność Chrypka Ból w klp Choroby przebyte, nawyki, wywiady środowiskowe i dotyczące pracy

Bardziej szczegółowo

Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka

Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka Drodzy Rodzice! W ostatnich latach wyleczalność nowotworów u dzieci i młodzieży wzrosła aż do 70-80%, a w przypadku ostrej

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa 1 PROBLEMY DIAGNOSTYCZNE Wady rozwojowe Wole Guzki tarczycy Nowotwory tarczycy Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo