PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY"

Transkrypt

1 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY Dr n. med. Barbara Suchońska I Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM w Warszawie Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. Mirosław Wielgoś

2 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY Rak szyjki macicy (RSM): 2. rak narządów płciowych u kobiet (2002) 80% zachorowań w krajach III świata Czynna profilaktyka możliwe zachorowalności na RSM o 80%

3 RAK SZYJKI MACICY Stany przedrakowe i rak przedinwazyjny rż Rak inwazyjny szyjki macicy > 40 rż CIS <20% Ca II, III, IV stopień 70% zachorowań

4 Występowanie raka szyjki (%) WYSTĘPOWANIE ŚRÓDNABŁONKOWYCH ZMIAN NABŁONKA (SIL) SZYJKI MACICY I RAKA W ZALEŻNOŚCI OD WIEKU*,1 6,0% 5,0% 4,0% LSIL HSIL Rak 3,0% 2,0% 1,0% 0,0% < Wiek (lata) * N=9, Na podstawie Herrero R, Hildesheim A, Bratti C, et al. J Natl Cancer Inst. 2000;92:

5 STANY PRZEDRAKOWE SZYJKI MACICY W NABŁONKU WIELOWARSTWOWYM PŁASKIM CIN ROGOWACENIE PRZEROSTOWE BRODAWCZAK PŁASKONABŁONKOWY KŁYKCINY KOŃCZYSTE

6 HPV Bezotoczkowy dwuniciowy DNA 1 >100 zidentyfikowanych typów 2 ~30 40 anogenitalnych 2,3 ~15 20 onkogennych*,2,3 Typy wirusa HPV 16 i HPV 18 są odpowiedzialne za większość przypadków raka szyjki macicy na świecie. 4 Nie-onkogenne** typy HPV 6 i 11 są najczęstszą przyczyną brodawek zewnętrznych narządów płciowych i odbytu. 3 *Wysokie ryzyko; ** Niskie ryzyko 1. Howley PM, Lowy DR. In: Knipe DM, Howley PM, eds. Philadelphia, Pa: Lippincott-Raven; 2001: Schiffman M, Castle PE. Arch Pathol Lab Med. 2003;127: Wiley DJ, Douglas J, Beutner K, et al. Clin Infect Dis. 2002;35(suppl 2):S210 S Muñoz N, Bosch FX, Castellsagué X, et al. Int J Cancer. 2004;111:

7 ETIOPATOGENEZA RAKA SZYJKI MACICY CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA ZAKAŻENIA HPV W RÓŻNYCH GRUPCH WIEKOWYCH % >30% <30% > % ZAKAŻENIA U MŁODYCH KOBIET MAJĄ CHARAKTER PRZEJŚCIOWY; U 70% SAMOISTNIE ZNIKA PO 12 MIESIĄCACH CZYNNIKI RYZYKA ZAKAŻENIA HPV = CZYNNIKI RYZYKA RSZM

8 ZAKAŻENIE HPV A RAK SZYJKI MACICY RAK GRUCZOŁOWY HPV 16 49,07% PŁASKONABŁONKOWY 62,14% HPV 18 31,02% 7,91% HPV 45 12,04% 5,00% RAZEM 93,13% 75,05%

9 ZMIANY W NABŁONKU PŁASKIM SZYJKI MACICY SPOWODOWANE INFEKCJĄ WIRUSOWĄ Prawidłowa szyjka macicy Infekcja HPV / CIN* 1 CIN 2 / CIN 3 / Rak szyjki macicy *CIN = śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy Na podstawie Goodman A, Wilbur DC. N Engl J Med. 2003;349:

10 KLASYFIKACJA ROZPOZNAŃ HISTOLOGICZNYCH: CIN CIN 1: śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy stopnia 1, inaczej dysplazja małego stopnia. Do tej grupy należą także kłykciny kończyste 1 CIN 2: Dysplazja średniego stopnia 1 CIN 3: Dysplazja dużego stopnia CIS; FIGO stadium 0 1,2 CIN 1 Norma CIN 1 (kłykciny kończyste) CIN 1 (dysplazja małego stopnia) CIN 2 (dysplazja średniego stopnia) CIN 3 (dysplazja dużego stopnia/cis) Rak Inwazyjny Histologia komórek nabłonka płaskiego szyjki macicy 1 komórki podstawnel błona podstawna Wyniki badań cytologicznych powinny być weryfikowane badaniem hist-pat 3 1. Bonnez W. In: Richman DD, Whitley RJ, Hayden FJ, eds. Washington, DC: American Society for Microbiology Press; 2002: Reprinted with the permission of the American Society for Microbiology Press. 2. Canadian Cancer Society. Cervical Cancer: What you need to know. Dostępne na: cw_library_wyntk_cervical_en.pdf. Accessed March 13, Wright TC Jr, Cox JT, Massad LS, et al, for the ASCCP-Sponsored Consensus Congress. JAMA. 2002;287:

11

12 CZYNNIKI DETERMINUJĄCE INFEKCJĘ WIRUSEM HPV Kobiety Mężczyźni Młode ( lat) 1 Liczba partnerów seksualnych w życiu i w ostatnim czasie 2 Pierwszy stosunek seksualny w młodym wieku *,3 Zachowanie seksualne partnera płci męskiej 3 Palenie papierosów*,4 Doustne środki antykoncepcyjne*,4 Nieobrzezani partnerzy 5,6 Młody wiek (25 29 lat) 1 Liczba partnerek/ów seksualnych w życiu 7 Nieobrzezani 6,7 *nieudokumentowane definitywnie 1. Insinga RP, Dasbach EF, Myers ER. Clin Infect Dis. 2003;36: Burk RD, Ho GY, Beardsley L, Lempa M, Peters M, Bierman R. J Infect Dis. 1996;174: Murthy NS, Mathew A. Eur J Cancer Prev. 2000;9: Winer RL, Lee S-K, Hughes JP, Adam DE, Kiviat NB, Koutsky LA. Am J Epidemiol. 2003;157: Schiffman M, Castle PE. Arch Pathol Lab Med. 2003;127: Castellsagué X, Bosch FX, Muñoz N, et al. N Engl J Med. 2002;346: Svare EI, Kjaer SK, Worm AM, Osterlind A, Meijer CJ, van den Brule AJ. Sex Transm Infect. 2002;78:

13 ZAPOBIEGANIE ZAKAŻENIOM HPV Całkowita abstynencja od kontaktów płciowych najskuteczniejszą metodą zapobiegania HPV 1,2 Trwała obopólna monogamia 2,3 Jeżeli jeden z partnerów nie okazał się monogamiczny, obie strony są zagrożone. 3 Użycie prezerwatywy może zmniejszyć ryzyko, ale nie zapewnia pełnej ochrony. 4,5 Ryzyko zakażenia wirusem HPV jest mniejsze u mężczyzn obrzezanych Dailard C. Guttmacher Rep Public Policy. 2003;6: Anhang R, Goodman A, Goldie SJ. CA Cancer J Clin. 2004;54: Bosch FX. Salud Publica Mex. 2003;45(suppl 3):S326 S Winer RL, Lee S-K, Hughes JP, Adam DE, Kiviat NB, Koutsky LA. Am J Epidemiol. 2003;157: Manhart LE, Koutsky LA. Sex Transm Dis. 2002;29: Castellsagué X, Bosch FX, Muñoz N, et al. N Engl J Med. 2002;346:

14 ETIOPATOGENEZA RAKA SZYJKI MACICY CZYNNIKI GŁÓWNE 1. ZAKAŻENIE HPV 16/18 I IN. TYPAMI ONKOGENNYMI 2. WIEK 3. WCZESNE ROZPOCZĘCIE WSPÓŁŻYCIA PŁCIOWEGO 4. DUŻA LICZBA PARTNERÓW PŁCIOWYCH 5. DUŻA LICZBA PORODÓW 6. PALENIE PAPIEROSÓW 7. NISKI STATUS SOCJOEKONOMICZNY 8. CIN 2 I CIN 3 W WYWIDZIE 9. IMMUNOSUPRESJA 10. HIV CZYNNIKI PRAWDOPODOBNE 1. WIELOLETNIE STOSOWANIE OC 2. DIETA UBOGA W ANTYOKSYDANTY 3. CZĘSTE STANY ZAPALNE POCHWY: - CHLAMYDIA TRACHOMATIS - NEISSERIA GONORRHEA - HSV 2

15 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY PREWENCJA PIERWOTNA Szczepionki profilaktyczne Unikanie narażenia na zakażenie HPV: - oświata zdrowotna - higiena osobista - higiena życia seksualnego PREWENCJA WTÓRNA Skrining cytologiczny Test na obecność HPV Ich kombinacja

16 Szczepienia przeciw HPV jako pierwotna profilaktyka raka szyjki macicy i innych zmian wywoływanych przez HPV

17 SKUTECZNOŚĆ SZCZEPIENIA PRZECIW - HPV OCHRONA PRZED: RAKIEM PŁASKONABŁONKOWYM 75% GRUCZOLAKORAKIEM 96% (!) SPODZIEWANY EFEKT W CIĄGU 5 20 LAT.

18 SZCZEPIENIA PRZECIW HPV SZACOWANA WARTOŚĆ PROTEKCYJNA SZCZEPIEŃ: RAK GRUCZOŁOWY HPV 16/18 89% 70% HPV 31/45 6% 6% RAZEM 95% 76% PŁASKONABŁONKOWY

19 STANY PRZEDRAKOWE SZYJKI MACICY W NABŁONKU GRUCZOŁOWYM WEWNĄTRZSZYJKOWY POLIP WEWNĄTRZSZYJKOWA GRUCZOŁOWA DYSPLAZJA (EGD)

20 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY Rak gruczołowy szyjki macicy: USA: w ciągu ostatnich 30 lat 2 krotnie wzrósł odsetek rgszm (12,4% vs. 25%) Polska 7,3 8,4% nowotworów złośliwych szyjki, gł. u kobiet młodych (< 50 rż) Czynniki ryzyka podobne jak w raku płaskonabłonkowym Gorsze rokowanie przy porównywalnym stopniu zaawansowania do rpszm (o 1/3 niższe 5-letnie przeżycia), często wieloogniskowe HPV 18 złe rokowanie, głębsza inwazja, częściej przerzuty (80 x wyższe ryzyko raka szyjki) HPV (+) w 90%

21 CYTOLOGIA IDEA BADANIA 97% NOWOTWORÓW SZYJKI MACICY TO RAKI PŁASKONABŁONKOWE ROZWIJAJĄCE SIĘ NA PODŁOŻU STANU PRZEDRAKOWEGO Cytologia onkologiczna wykorzystuje fizjologiczną właściwość złuszczania się komórek nabłonka wielowarstwowego płaskiego pokrywającego część pochwową szyjki macicy

22 PROFILAKTYKA PODSTAWOWYM BADANIEM PRZESIEWOWYM JEST BADANIE CYTOLOGICZNE Powinno być wykonywane regularnie, wielokrotnie, nie rzadziej niż co 3 lata od momentu podjęcia przez kobietę życia płciowego

23 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY Wyniki fałszywie ujemne: 3,3% dla raka płaskonabłonkowego 4,6% dla HSIL 8,9% dla gruczolakoraka 11,7% dla gruczolakoraka in situ

24 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY Powszechnie wykonywany test przesiewowy w kierunku RSM na świecie: CYTOLOGIA Konwencjonalna LBC Ocena wg systemu Bethesda lub Papanicolau Cel: redukcja częstości raka inwazyjnego

25 ZASADY POBIERANIA MATERIAŁU ROZMAZ DO OCENY CYTOLOGICZNEJ POBIERANY PRZED BADANIEM GINEKOLOGICZNYM CZAS POBIERANIA ROZMAZU: - MIN 4 DNI PRZED MIESIĄCZKĄ - MIN 4 DNI PO MIESIĄCZCE - 4 DNI PO ZAKOŃCZENIU STOSOWANIA LEKÓW DOPOCHWOWYCH MATERIAŁ Z TARCZY CZ. POCHWOWEJ I Z KANAŁU SZYJKI (STREFA TRANSFORMACJI)

26 ZASADY POBIERANIA MATERIAŁU

27 POBIERANIE WYMAZU

28 POBIERANIE WYMAZU

29 UTRWALANIE MATERIAŁU NATYCHMIAST PO POBRANIU 96% alkohol gotowe utrwalacze w aerosolu (Cytofix) Każdy preparat musi być właściwie oznakowany - możliwość identyfikacji pacjentki

30 KLASYFIKACJA WYNIKÓW Wg Papanicolau The Bethesda System (TBS) rygorystyczne przestrzeganie jakości rozmazu - bardziej jednoznaczna klasyfikacja zmian patologicznych Każdy wynik cytologiczny powinien zawierać dokładny opis komórek w rozmazie oraz tła. Nie może być ograniczony do grupy!!!

31 KLASYFIKACJA PAPANICOLAU GRUPA I W ROZMAZIE SĄ OBECNE PRAWIDŁOWE KOMÓRKI NABŁONKA PŁASKIEGO SZYJKI Z WARSTW POWIERZCHNIOWEJ I POŚREDNIEJ. TŁO CZYSTE, EW. LEUKOCYTY.

32 KLASYFIKACJA PAPANICOLAU GRUPA II OBECNE SĄ KOMÓRKI ZE WSZYSTKICH WARSTW NABŁONKA WIELOWARSTWOWEGO PŁASKIEGO ORAZ KOMÓRKI ZMIENIONE ZAPALNIE, METAPLASTYCZNE, WALCOWATE SZYJKOWE I EDOMETRIALNE, LEUKOCYTY, HISTIOCYTY, BAKTERIE, GRZYBY, RZĘSISTKI POCHWOWE, ŚLUZ.

33 KLASYFIKACJA PAPANICOLAU GRUPA III OPRÓCZ KOMÓREK PRAWIDŁOWYCH LUB ZMIENIONYCH ZAPALNIE ZE WSZYSTKICH WARSTW NABŁONKA WP I GRUCZOŁOWEGO OBECNE SĄ KOMÓRKI DYSPLASTYCZNE.

34 KLASYFIKACJA PAPANICOLAU GRUPA IV OPRÓCZ KOMÓREK JAK W GRUPIE III OBECNE SĄ POJEDYNCZE KOMÓRKI SPEŁNIAJĄCE KRYTERIA DIAGNOSTYCZNE DLA KOMÓREK NOWOTWOROWYCH.

35 KLASYFIKACJA PAPANICOLAU GRUPA V ROZMAZ ZAWIERA LICZNE KOMÓRKI NOWOTWOROWE.

36 KLASYFIKACJA PAPANICOLAU STRATEGIA POSTĘPOWANIA W ZALEŻNOŚCI OD WYNIKU CYTOLOGII CYT. GR I i II WYNIK PRAWIDŁOWY CYT. GR III, IV, V WERYFIKACJA HISTOPATOLOGICZNA PO POBRANIU CELOWANYCH WYCINKÓW (KOLPOSKOPIA)

37 THE BETHESDA SYSTEM (TBS) NCI, BETHESDA ZAPROPONOWAŁ W MIEJSCE KLASYFIKACJI PAPANICOLAU TZW. SYSTEM BETHESDA W WYNIKU CYTOLOGICZNYM UWZGLĘDNIONO: OKREŚLENIE CZY ROZMAZ ZAWIERA MATERIAŁ ODPOWIEDNI DO OCENY STWIERDZENIE CZY OBRAZ CYTOLOGICZNY JEST PRAWIDŁOWY CZY NIE DOKŁADNY OPIS STWIERDZONYCH ZMIAN

38 THE BETHESDA SYSTEM (TBS) I. OCENA JAKOŚCI PREPARATU a-prawidłowo pobrany b-rozmaz warunkowo dopuszczony do dalszej oceny c- rozmaz nie nadający się do oceny II. PODSTAWOWA OCENA ROZMAZU a-rozmaz prawidłowy koniec oceny b-rozmaz zawiera zmiany patologiczne o charakterze łagodnym lub złośliwym i wymaga dalszej oceny według podanych niżej kryteriów.

39 THE BETHESDA SYSTEM (TBS) OBECNE ZMIANY ZAPALNE: 1) grzybicze (Candida lub inne) 2) bakteryjne (ewentualnie podanie rodzaju bakterii) 3) pierwotniakowe (Trichomonas i inne) 4) wirusowe (HSV,CMV i inne) 5) zakażenia, których czynnik etiologiczny nie mieści się w powyżej wymienionych np. Chlamydia, Actinomyces 6) inne

40 THE BETHESDA SYSTEM (TBS) ZMIANY REGENERACYJNE I REPARACYJNE 1) zmiany komórkowe degeneracyjne i reparacyjne związane z zapaleniem i zmiany naprawcze 2) zmiany zanikowe 3) zmiany związane z radioterapią lub chemioterapią 4) zmiany związane z antykoncepcją hormonalną lub mechaniczną 5) inne

41 THE BETHESDA SYSTEM (TBS) NIEPRAWIDŁOWE KOMÓRKI NABŁONKA PŁASKIEGO ASCUS (Atypical Squamous Cells of Undetermined Significance) atypowe komórki nabłonka płaskiego szyjki macicy o nieokreślonym znaczeniu; trudne do jednoznacznej interpretacji LG-SIL (Low Grade Squamous Intraepithelial Lesion) - zmiany śródnabłonkowe małego stopnia lub zmiany związane z infekcją HPV.(odpowiada CIN I) HG-SIL (High Grade Squamous Intraepithelial Lesion) - zmiany śródnabłonkowe wysokiego stopnia odpowiadające CIN II lub CIN III.

42 ASCUS - KONTROWERSYJNA KATEGORIA DIAGNOSTYCZNA 70-80% brak patologii 15-25% - CIN I, 5-7% - CIN II lub CIN III 0,2-0,7% - Ca invasivum

43 THE BETHESDA SYSTEM (TBS) ASC-US 1. Powtórzyć cytologię za 4 6 m-cy (2 krotnie) 2. Kolposkopia 3. Test DNA HPV Nieprawidłowy wynik 1 lub 3 KOLPOSKOPIA ASC-H KOLPOSKOPIA WERYFIKACJA H-P

44 THE BETHESDA SYSTEM (TBS) L- SIL - KOLPOSKOPIA + obserwacja - DNA HPV - BIOPSJA

45 THE BETHESDA SYSTEM (TBS) H SIL NATYCHMIATOWA WERYFIKACJA PATOMORFOLOGI- CZNA NA PODSTAWIE CELOWANYCH WYCINKÓW

46 THE BETHESDA SYSTEM (TBS) Inne nowotwory złośliwe Ocena cytohormonalna rozmazu

47 PORÓWNANIE SYSTEMU BETHESDA I KLASYFIKACJI PAPANICOLAU Z OBRAZEM HISTOPATOLOGICZNYM OBRAZ PRAWIDŁ OWY ŁAGODNE ZMIANY KOMÓRKOWE NIEPRAWIDŁOWOŚCI KOMÓREK NABŁONKOWYCH Zapalne ASCUS LG-SIL HG-SIL RAK Odczynowe naprawcze AGUS HPV, dysplazja małego stopnia Dyspla-zja średniego stopnia Dyspla-zja dużego stopnia Rak inwazyj- ny CIS CIN I CIN II CIN III I II III IV V

48 RAK SZYJKI MACICY WCIĄŻ OBECNY POMIMO REGULARNYCH PROGRAMÓW SKRININGOWYCH. Kraj Zalecenia Zakres wieku (Lata) Przerwa (Lata) % Regularny Skrining Finlandia Anglia Szwecja Belgia Holandia Dania Francja Włochy Niemcy Hiszpania Rak szyjki macicy Śmiertelność / Rak szyjki macicy Zapadalność / Europa 1. Anttila A, Ronco G, Clifford G, et al. Br J Cancer. 2004;91: van Ballegooijen M, van den Akker-van Marle E, Patnick J, et al. Eur J Cancer. 2000;36: Ferlay J, Bray F, Pisani P, Parkin DM. Lyon, France: IARC Press; 2004.

49 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY - POLSKA POCZĄTEK SKRININGU: PO 25 ROKU ŻYCIA 70% zakażeń HPV onkogennych i 90% nieonkogennych ulega samoistnej remisji w ciągu 2 lat U nastolatek 90% LSIL ulega samoistnej regresji CIN rozwija się w ciągu 3 5 lat po zakażeniu HPV Wcześniejszy początek skriningu niepotrzebne interwencje diagnostyczne i terapeutyczne

50 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY Grupa zwiększonego ryzyka zachorowania na RSM: Zalecane wcześniejsze rozpoczęcie skriningu OC > 5 lat Wieloródki (> 7) 2 x Palaczki tytoniu 2 x Kobiety zakażone Chlamydia trachomatis 2 x HIV (+) Nastolatki molestowane w okresie dojrzewania Bardzo wczesne rozpoczęcie współżycia

51 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY ZAKOŃCZENIE SKRININGU - Polska 59 rż - ACS 70 rż, gdy: 3 lub więcej kolejne, udokumentowane, prawidłowe rozmazy Bez nieprawidłowego rozmazu w ciągu ostatnich 10 lat Bez CIN lub RSM w wywiadzie HIV (-) Bez immunosupresji CIN cytologia przez 10 lat, RSM do końca życia

52 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY ODSTĘPY MIĘDZY BADANIAMI Redukcja zachorowania u kobiet w wieku lata zależy od czasu pomiędzy badaniami 64,1% - badanie co 10 lat 83,6% - co 5 lat 90,8% - co 3 lata 93,5% - co rok Finlandia co 5 lat od 20 rż Inne kraje co 1 5 lat

53 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY ODSTĘPY MIĘDZY BADANIAMI Wg zaleceń PTG z 2006: prawidłowe wyniki badań cytologicznych i brak czynników ryzyka RSM badanie co 3 lata Kontrola co 12 miesięcy: 1. HIV (+) 2. Immunosupresja 3. Zakażenie HPV (wysokoonkogenny) 4. CIN 2, CIN 3, RSM w wywiadzie Wcześniej powtarzane badanie: brak komórek ze strefy przejściowej, obraz nieczytelny

54 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY Po histerektomii wraz z szyjką z przyczyn innych niż stany przedrakowe lub RSM nie prowadzi się badań przesiewowych w kierunku RSM.

55 PROFILAKTYKA RAKA SZYJKI MACICY Kolposkopia jest badaniem uzupełniającym dla cytologii w prowadzonym skriningu potwierdzenie zmiany patologicznej stwierdzonej w rozmazie cytologicznym. Kolposkopia + cytologia podwyższenie swoistości skriningu z 95% do 99,4%. NucliSENS EasyQ HPV to test HPV oparty na wykrywaniu aktywnych onkogenów E6 i E7 wirusów HPV poprzez analizę transkryptów mrna. Badanie umożliwia wykrycie i rozróżnienie mrna pięciu najczęściej występujących genotypów wirusa HPV należących do grupy wysokiego ryzyka: 16, 18, 31, 33, 45. Pozwala na diagnostykę infekcji tzw. przetrwałych, związanych z bezpośrednim ryzykiem rozwoju inwazyjnego raka szyjki macicy.

56 ZMIANY CIN OBSERWOWANE W KOLPOSKOPII CIN 1: Śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy niskiego stopnia CIN 2: Dysplazja średniego stopnia CIN 3: Dysplazja dużego stopnia CIS; FIGO stadium 0,2, 3 CIN 1 CIN 2 CIN 3 Photo courtesy of Dr. J. Monsonego Photo courtesy of Dr. J. Monsonego From IARC, Wright TC Jr, Cox JT, Massad LS, et al, for the ASCCP-Sponsored Consensus Congress. JAMA. 2002;287: Bonnez W. In: Richman DD, Whitley RJ, Hayden FJ, eds. Washington, DC: American Society for Microbiology Press; 2002: Canadian Cancer Society. Cervical Cancer: What you need to know. Dostępne nat: Accessed March 13, Reprinted with permission from Sellors JW, Sankaranarayanan R, eds. Colposcopy and Treatment of Cervical Intraepithelial Neoplasia. A Beginner s Manual. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer; 2003.

57 KOLPOSKOPIA INWAZYJNY RAK SZYJKI MACICY From IARC, Photos courtesy of Dr. J. Monsonego 1. Przedruk fotografii za zgodą JW, Sankaranarayanan R, eds. Colposcopy and Treatment of Cervical Intraepithelial Neoplasia. A Beginner s Manual. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer; 2003.

58 KOLPOSKOPIA INWAZYJNY RAK SZYJKI MACICY

59 KOLPOSKOPIA GRUCZOŁOWY RAK SZYJKI MACICY Photo courtesy of Dr. J. Monsonego

60 SKUTKI ZACHOROWANIA NA Zachorowalność RAKA SZYJKI MACICY Aktualnie w skali globalnej: ~2.3 million przypadków Liczba zachorowań w skali globalnej każdego roku: ~500,000 W skali globalnej, rak szyjki macicy jest druga co do częstotliwości (po raku piersi) przyczyna zachorowań na raka u kobiet W krajach rozwiniętych, drugą co do częstotliwości występowania postacią raka u kobiet poniżej 45 roku życia Śmiertelność Trzecia najczęstsza przyczyna śmierci u kobiet z powodu raka na świecie Skutki kliniczne Szacunkowa średnia utrata lat życia - 25,9 lat u kobiet (USA 2002) Dla porównania: kobiety, które zmarły z powodu raka piersi lub jajnika żyły krócej przeciętnie o 19 lat i (odpowiednio) o 17,4 lat.

61 POLSKA RAK SZYJKI MACICY NAJWYŻSZY WSPÓŁCZYNNIK UMIERALNOŚCI W UE NOWOTWORY ZŁOŚLIWE 2. PRZYCZYNA ZGONÓW (22,3%), JEDEN Z NAJNIŻSZYCH ODSETKÓW PRZEŻYC 5 LETNICH W BADANIU EUROCARE: EUROPA 63,5%; HOLANDIA 69,9%, CZECHY 65%, SŁOWACJA 53,8%, POLSKA 49,1%

62 EPIDEMIOLOGIA RAK SZYJKI MACICY W POLSCE 2. nowotwór złośliwy u kobiet 3. przyczyna zgonów z powodu nowotworu złośliwego wśród kobiet rocznie: 4 tys. nowych zachorowań 2 tys. zgonów

63 KLASYFKACJA ZMIAN NA SZYJCE (FIGO 1988) ŚRÓDNABŁONKOWA NEOPLAZJA SZYJKOWA (CIN) a. DYSPLAZJA MAŁEGO STOPNIA (CIN I) b. DYSPALZJA ŚREDNIEGO STOPNIA (CIN II) c. DYSPLAZJA DUŻEGO STOPNIA (CIN III), RAK PRZEDINWAZYJNY (CIS)

64 RAK PŁASKONABŁONKOWY INWAZYJNY POSTAĆ PRZEDKLINICZNA STOPIEŃ KLINICZNY IA POSTAĆ KLINICZNA OD STOPNIA IB DO IV; ZMIANY WIDOCZNE KLINICZNIE RAK PŁASKONABŁONKOWY 90% (G1 G3) GRUCZOŁOWY 5% MIESZANY 5%

65 PODZIAŁ KLINICZNY WG FIGO (1. BAD. KLINICZNE, 2. BAD. GINEKOLOGICZNE, 3. BADANIA DODATKOWE) 0 st RAK PRZEDINWAZYJNY RAK INWAZYJNY (I-IV): I stopień RAK ŚCIŚLE OGRANICZONY DO SZYJKI MACICY IA ZMIANA PRZEDKLINICZNA ROZPOZNAWANA WYŁ. W BADANIU MIKROSKOPOWYM IA1 INWAZJA POCZĄTKOWA (GŁĘBOKOŚĆ NACIEKU < 3 MM) IA2 GŁĘBOKOŚĆ NACIEKANIA< 5 MM, ŚREDNICA < 7 IB ZMIANA WIDOCZNA KLINICZNIE LUB NIE, WIĘKSZA NIŻ IA2; OBEJMUJE TEŻ POSTAĆ WEWNĄTRZSZYJKOWĄ RSM

66 RAK SZYJKI MACICY IB i II B

67 PODZIAŁ KLINICZNY WG FIGO II stopień RAK PRZECHODZI NA PRZYMACICZE I/LUB POCHWĘ, NIE DOCHODZI DO ŚCIAN MIEDNICY IIA NACIEKA POCHWĘ (GÓRNE 2/3) IIB NACIEKA PRZYMACICZA, NIE DOCHODZI DO KOŚCI

68 PODZIAŁ KLINICZNY WG FIGO III stopień NACIEKA GUZOWATO PRZYMACICZA DOCHODZĄC DO ŚCIAN KOSTNYCH MIEDNICY LUB NACIEKA POCHWĘ NA CAŁEJ DŁUGOŚCI IIIA NIE NACIEKA DO ŚCIAN MIEDNICY, ZAJMUJE CAŁĄ POCHWĘ III B NACIEK DO ŚCIAN MIEDNICY (WODONERCZE), MOŻE ZAjMOWAĆ POCHWĘ

69 PODZIAŁ KLINICZNY WG FIGO IV stopień RAK WYCHODZI POZA MIEDNICĘ MNIEJSZĄ LUB NACIEKA PRZEZ CIĄGŁOŚĆ ŚLUZÓWKĘ PĘCHERZA LUB ODBYTNICY IV A NACIEKANIE NARZĄDÓW SĄSIEDNICH IV B PRZERZUTY ODLEGŁE

70 DROGI SZERZENIA SIĘ RSM PRZEZ CIĄGŁOŚĆ 1. W OBRĘBIE SZYJKI - POSTAĆ ENDOFITYCZNA 55% - POSTAĆ EGZOFITYCZNA 40% - POSTAĆ ŚRÓDSZYJKOWA 5% 2. POZA SZYJKĄ - W SPOSÓB CIĄGŁY (PRZYMACICZA) - W SPOSÓB NIECIĄGŁY (POCHWA, TRZON MACICY)

71 DROGI SZERZENIA SIĘ RSM PRZERZUTY ODLEGŁE PRZEZ NACZYNIA KRWIONOŚNE I CHŁONNE 1. WĘZŁY PRZYAORTALNE 2. WĄTROBA 3. KOŚCI 4. PŁUCA 5. JELITA

72 LECZENIE POSTACI INWAZYJNYCH RSM RADYKALNE = WYLECZENIE 1. CHIRURGIA 2. RTH 3. LECZENIE SKOJARZONE PALIATYWNE = SPOWOLNIENIE 1. RTH 2. CHTH OBJAWOWE

73 ROKOWANIE 5-LETNIE PRZEŻYCIA U 60% CHORYCH I 80% II 60% III 30% IV 7%

74 LECZENIE CIN STOPIEŃ DYSPLAZJI WIEK PACJENTKI PLANY PROKREACYJNE

75 LECZENIE CIN OBSERWACJA KLINICZNA (CIN I 60% ZMIAN COFA SIĘ SAMOISTNIE) ELEKTROKOAGULACJA (CIN I, II???) LASEROTERAPIA (CIN I) KRIOTERAPIA (???) KONIZACJA MET. LEEP LOOP (PENETRACJA DO GŁĘBOKOŚCI 8 MM) ELEKTROKONIZACJA (ZMIANA W KANALE SZYJKI; BLIZNA!; KONIZACJA CHIRURGICZNA PROSTE WYCIĘCIE MACICY (Z PRZYDATKAMI LUB BEZ) (CIN III)

76

77 LECZENIE POSTACI INWAZYJNYCH RSM STOPIEŃ IA1 ZABIEGI OSZCZĘDZAJĄCE - KONIZACJA - AMPUTACJA CZ. POCHWOWEJ SZYJKI MACICY dzięki temu możliwa WERYFIKACJA ROZPOZNANIA, OCENA RADYKALNOŚCI ZABIEGU, ZWŁ. U MŁODYCH KOBIET PRZECIWSKAZANIA: 1. GUZY, PROCES ZAPALNY W OBRĘBIE PRZYDATKÓW 2. MIĘŚNIAKI MACICY 3. DEFORMACJE SZYJKI, NP. PO PORODZIE 4. PROCES NOWOTWOROWY W KANALE SZYJKI WÓWCZAS USUNIĘCIE MACICY Z PRZYDATKAMI I SKLEPIENIAMI POCHWY LUB BEZ PRZYDATKÓW I SKLEPIEŃ Z EW. RTH UZUPEŁNIAJĄCĄ

78 LECZENIE POSTACI INWAZYJNYCH RSM STOPIEŃ IA2 USUNIĘCIE MACICY ZE SKLEPIENIAMI POCHWY I PRZYDATKAMI LUB BEZ PRZYDATKÓW I SKLEPIEŃ (W ZALEŻNOŚCI OD WIEKU CHOREJ) GORSZE ROKOWANIE GDY: 1. NISKO ZRÓŻNICOWANY NOWOTWÓR 2. ZAJĘTE PRZESTRZENIE WŁOSOWATE PRZEZ NOWOTWÓR WÓWCZAS RADYKALNE WYCIĘCIE MACICY (USUNIĘCIE NARZĄDÓW PŁCIOWYCH Z TKANKAMI PRZYMACICZ, PRZYPOCHWIA, GÓRNEJ 1/3 POCHWY I WĘZŁÓW CHŁONNYCH 1 I EW 2 ETAPU PRZERZUTÓW) MOŻLIWA UZUPEŁNIAJĄCA BRACHYTERAPIA

79 LECZENIE POSTACI INWAZYJNYCH RSM STOPNIE I B IIB PRZY ZACHOWANIU MARGINESU ZDROWEJ TKANKI MOŻLIWA JEST TEORETYCZNIE INGERENCJA CHIRURGICZNA W STOPNIU II B, idealna sytuacja do leczenia operacyjnego do IB NA PEWNO OPERACYJNE ZMIANY W STOPNIU I B RADYKALNE WYCIĘCIE MACICY (USUNIĘCIE NARZĄDÓW PŁCIOWYCH Z TKANKAMI PRZYMACICZ, PRZYPOCHWIA, GÓRNEJ 1/3 POCHWY I WĘZŁÓW CHŁONNYCH 1 I EW 2 ETAPU PRZERZUTÓW ew. UZUPEŁNIAJĄCA BRACHYTERAPIA

80 LECZENIE POSTACI INWAZYJNYCH RSM STOPIEŃ III I IV RADIOTERAPIA (BRACHY I TELETERAPIA) MOŻE BYĆ STOSOWANA WE WSZYSTKICH STOPNIACH ZAAWANSOWANIA KLINICZNEGO RSM ze względu na skuteczność

81 RSM W CIĄŻY CIĘŻARNE stanowią 2% KOBIET Z DYSPLAZJĄ, RAKIEM PRZEDINWAZYJNYM I WCZESNĄ INWAZJĄ 3 4% WYŻSZYCH STOPNI ZAAWANSOWANIA RSM

82 RSM W CIĄŻY CYTOLOGIA GR III LUB WYŻSZA: Dotychczas: CELOWANE WYCINKI Z TARCZY CZ. POCHWOWEJ NIEZALEŻNIE OD ZAAWANSOWANIA CIĄŻY (obecnie: jeśli to możliwe zalecana obserwacja kolposkopowa; jeśli wyklucza inwazyjnego raka obserwacja do końca ciąży) BEZ ŁYŻECZKOWANIA KANAŁU

83 RSM W CIĄŻY DYSPLAZJA, RAK PRZEDINWAZYJNY, POCZĄTKOWA INWAZJA (IA1) POSTĘPOWANIE TERAPEUTYCZNE PO PORODZIE (DECYZJA PACJENTKI) CO MIESIĄC CYTOLOGIA I KOLPOSKOPIA + ew. PONOWNE POBRANIE WYCINKÓW W HBD MOŻLIWY PDN PO POŁOGU PONOWNIE MATERIAŁ DO BADANIA H-P, także z kanału

84 RSM W CIĄŻY DYSPLAZJA, RAK PRZEDINWAZYJNY PO POŁOGU KONIZACJA, AMPUTACJA SZYJKI, LASER WCZESNA INWAZJA WYCIĘCIE MACICY BEZ PRZYDATKÓW POSTACI INWAZYJNE 1. ZAKRES POSTĘPOWANIA PO ROZPOZNANIU JAK U NIECIĘŻARNYCH; 2. NA WIĘKSZĄ DOJRZAŁOŚĆ PŁODU NIE NALEŻY CZEKAĆ DŁUŻEJ NIŻ 2 TYGODNIE

85 RSM W CIĄŻY STOPIEŃ I B, II A W I TRYMESTRZE RADYKALNE WYCIĘCIE MACICY Z NASTĘPCZĄ RTH W BARDZIEJ ZAAWANSOWANEJ CIĄŻY CIĘCIE CESARSKIE Z JEDNOCZASOWYM RADYKALNYM WYCIĘCIEM MACICY Z NASTĘPCZĄ RTH WYŻSZE STOPNIE ZAAWANSOWANIA PRZERWANIE CIĄŻY CC + RTH WE WCZESNEJ CIĄŻY: RTH + OPRÓŻNIENIE MACICY

86 RSM W CIĄŻY POWIKŁANIA PORODU DROGAMI NATURY 1. KRWAWIENIE 2. ZAKAŻENIE 3. DYNAMICZNY ROZSIEW PROCESU NOWOTWOROWEGO ZALECANE CIĘCIE CESARSKIE W INWAZYJNYM RSM ZAAWANSOWANY RAK WE WCZESNEJ CIĄŻY: RTH + OPRÓŻNIENIE MACICY PO OBUMARCIU PŁODU

87 Rak Szyjki Macicy W CIĄŻY WCZESNE POSTACIE : WYNIKI LECZENIA JAK U NIECIĘŻARNYCH BARDZIEJ ZAAWANSOWANE: uważano, że GORSZE ROKOWANIE (o 10 20%), obecnie uważa się, że WYNIKI LECZENIA ZALEŻĄ OD ZAAWANSOWANIA CHOROBY

88 BEZPOŚREDNIE PRZYCZYNY ZGONÓW MOCZNICA 60% KRWAWIENIA NIEWYLECZENIE WZNOWA (PO 6 M-CACH) PRZERZUTY

89

DYSPLAZJA I RAK SZYJKI MACICY

DYSPLAZJA I RAK SZYJKI MACICY DYSPLAZJA I RAK SZYJKI MACICY Dr n. med. Barbara Suchońska I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. Mirosław Wielgoś RAK SZYJKI MACICY MODEL ROZWOJU RAKA 1. Infekcja

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO HPV

PROFILAKTYKA ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO HPV PROFILAKTYKA ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO HPV NAGRODA NOBLA 2008 http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2008/ PROF. DR. MED. DR. H. C. MULT. HARALD ZUR HAUSEN Nowotwory związane

Bardziej szczegółowo

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy lek. Agnieszka Wrzesińska Sytuacja epidemiologiczna na świecie i w Polsce Epidemiologia raka szyjki macicy Rak szyjki macicy jest DRUGIM po raku

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka raka szyjki macicy

Profilaktyka raka szyjki macicy Profilaktyka raka szyjki macicy Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek Katowice, 04.07.2015 Co to jest szyjka macicy? Macica zbudowana jest z trzonu i szyjki. Szyjka macicy składa się z części brzusznej i z

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy Program profilaktyki raka szyjki macicy 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest drugim,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy Program profilaktyki raka szyjki macicy 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest drugim,

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy

Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy WYBIERZ śycie PIERWSZY KROK Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy POWSTANIE PROGRAMU Rada programowa programu edukacyjnego Wybierz śycie Pierwszy Krok, w skład

Bardziej szczegółowo

III Lubuski Kongres Kobiet. 22 października 2011 r.

III Lubuski Kongres Kobiet. 22 października 2011 r. III Lubuski Kongres Kobiet 22 października 2011 r. Marek Spaczyński Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademia Medyczna im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Fakty rak szyjki macicy 500 000 nowych przypadków

Bardziej szczegółowo

Kobieta współczesna - O CZYM WIEDZIEĆ POWINNA BEZPŁATNE BADANIE CYTOLOGICZNE DLA KAŻDEJ POLKI

Kobieta współczesna - O CZYM WIEDZIEĆ POWINNA BEZPŁATNE BADANIE CYTOLOGICZNE DLA KAŻDEJ POLKI POPULACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA RAKA SZYJKI MACICY Kobieta współczesna - O CZYM WIEDZIEĆ POWINNA KAMPANIA SPOŁECZNA BEZPŁATNE BADANIE CYTOLOGICZNE DLA KAŻDEJ POLKI w wieku od 25-59

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 57/2009/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 października 2009 r. I. CZĘŚĆ A. ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. Opis problemu

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 81/2013/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 17grudnia 2013 r. ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY I. CZĘŚĆ A. 1. Opis problemu zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Szeroko rozpowszechniony wirus, który występuje w około 100 typach, z czego 30 może być niebezpieczne

Bardziej szczegółowo

Zdążyć przed rakiem profilaktyka onkologiczna wyzwaniem dla samorządów.

Zdążyć przed rakiem profilaktyka onkologiczna wyzwaniem dla samorządów. Zdążyć przed rakiem profilaktyka onkologiczna wyzwaniem dla samorządów. Jak się z nimi zmierzyć na przykładzie profilaktyki raka szyjki macicy Piotr Knapp Klinika Ginekologii Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 84/2014/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 grudnia 2014r. I. CZĘŚĆ A. ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. Opis problemu zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

Onkologia ginekologiczna

Onkologia ginekologiczna RAK SZYJKI MACICY 1. Charakterystyka epidemiologiczna rak szyjki macicy jest 2 co do częstości występowania nowotworem złośliwym u w PL stanowi 7,6% wszystkich nowotworów rozpoznanych u kobiet współczynnik

Bardziej szczegółowo

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Zachorowania i zgony na nowotwory złośliwe narzadu płciowego u kobiet w Polsce w latach 1987, 1996, 3 i szacunkowe na 1 r. 1987 1996 3 1 Zachorowania

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY Załącznik nr 3 do zarządzenia nr 66/2007/DSOZ ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest szóstym*, co do częstości, nowotworem u kobiet

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka raka szyjki macicy poprzez szczepienia przeciwko wirusom HPV 16 i 18

Profilaktyka raka szyjki macicy poprzez szczepienia przeciwko wirusom HPV 16 i 18 Profilaktyka raka szyjki macicy poprzez szczepienia przeciwko wirusom HPV 16 i 18 Program edukacyjny Razem powiedzmy STOP rakowi szyjki macicy przeznaczony dla mieszkanek miasta Zielonka Program Przed

Bardziej szczegółowo

Program wczesnego wykrywania zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV Łódź, 2013 roku

Program wczesnego wykrywania zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV Łódź, 2013 roku Załącznik do Uchwały nr Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia Program wczesnego wykrywania zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV Łódź, 2013 roku Diagnoza problemu Nowotwory złośliwe stanowią zarówno

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny Razem powiedzmy STOP rakowi szyjki macicy przeznaczony dla mieszkanek Miasta Poznań. Program realizowany przez NZOZ Konsyliarz na

Program edukacyjny Razem powiedzmy STOP rakowi szyjki macicy przeznaczony dla mieszkanek Miasta Poznań. Program realizowany przez NZOZ Konsyliarz na dla mieszkanek Miasta Poznań. Program realizowany przez NZOZ Konsyliarz na zlecenie UM Poznań. Przed erą szczepień każdego roku choroby zakaźne zagrażały życiu i zdrowiu dziesiątkom tysięcy dzieci i dorosłych...

Bardziej szczegółowo

3. Profilaktyka raka szyjki macicy

3. Profilaktyka raka szyjki macicy 3. Profilaktyka raka szyjki macicy Rak szyjki macicy Na świecie, każdego roku, na raka szyjki macicy zapada około 500 000 kobiet. W Europie, co 18 minut z powodu raka szyjki macicy umiera kobieta. Co roku

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 5 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. OPIS ŚWIADCZEŃ Porada na etapie podstawowym obejmuje: 1) zarejestrowanie

Bardziej szczegółowo

DIGITAL MEDICINE IN THE FUTURE

DIGITAL MEDICINE IN THE FUTURE 1 I Gdańskie prezentacje kolposkopowe- atlas multimedialny XIV. Konrad Florczak, Janusz Emerich, Ewa Żmudzińska Wcześnie wykryty rak szyjki macicy w zdecydowanej większości przypadków jest wyleczalny.

Bardziej szczegółowo

HPV......co to jest?

HPV......co to jest? HPV......co to jest? HPV- wirus brodawczaka ludzkiego Wirus z rodziny papillomawirusów. Szacuje się, że istnieje od 100 do 200 typów tego wirusa, które wywołują różne choroby. CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny Konferencja naukowa Wychowanie seksualne w szkole cele, metody, problemy. Lublin, 10 marca 2014 r. Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny dr n.med Ewa Baszak-Radomańska Gabinety TERPA ryzykowne

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu Rak piersi dr drn. n.med. med.agnieszka AgnieszkaIgnatowicz Ignatowicz-Pacyna - Pacyna Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 68/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Autor

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Zalecenia dotyczące badań przesiewowych stosowanych w celu wczesnego wykrycia

Bardziej szczegółowo

Rak sromu. Małgorzata Gajewska

Rak sromu. Małgorzata Gajewska Rak sromu Małgorzata Gajewska Śródnabłonkowa neoplazja sromu Vulvar intraepithelial neoplasia - VIN Stan przedrakowy zaburzenie dojrzewania komórek + atypia jądra VIN I zmiany obejmują 1/3 dolną część

Bardziej szczegółowo

Algorytmy postępowania w raka szyjki macicy oparto na istniejących wytycznych w ramach ESGO a przygotował je Komitet Edukacyjny ESGO jako narzędzie

Algorytmy postępowania w raka szyjki macicy oparto na istniejących wytycznych w ramach ESGO a przygotował je Komitet Edukacyjny ESGO jako narzędzie Algorytm postępowania Rak szyjki macicy Algorytmy postępowania w raka szyjki macicy oparto na istniejących wytycznych w ramach ESGO a przygotował je Komitet Edukacyjny ESGO jako narzędzie nauczania dla

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

Zapewniamy indywidualny tryb szkolenia praktycznego na dwu i wielostanowiskowych mikroskopach.

Zapewniamy indywidualny tryb szkolenia praktycznego na dwu i wielostanowiskowych mikroskopach. Zakład Patologii Nowotworów Centrum Onkologii w Gliwicach oraz Polskie Towarzystwo Patologów organizują kurs podstawowy, cytologiczny kierowany do Diagnostów Laboratoryjnych, zainteresowanych nabyciem

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Szanowni Koledzy

Spis treści. Szanowni Koledzy Spis treści Wstęp 3 Epidemiologia 5 Rozwój choroby 5 Czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy: 5 Zakażenie HPV a rak szyjki macicy 6 Drogi przenoszenia wirusa HPV 7 Profilaktyka raka szyjki macicy 8

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA Załącznik do Zarządzenia Prezesa Funduszu nr 19/2004 NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ

Bardziej szczegółowo

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie Dziennik Ustaw Nr 52 3302 Poz. 271 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy macicy etap podstawowy pobranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego. macicy etap diagnostyczny

Bardziej szczegółowo

I Katedra i Klinika Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie

I Katedra i Klinika Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie PRZEGL EPIDEMIOL 2011; 65: 75-79 Problemy zakażeń Andrzej Marcin Nowakowski, Jan Kotarski rak szyjki macicy w polsce i na świecie - W ŚWIETLE DANYCH O ZAPADALNOŚCI I UMIERALNOŚCI cervical cancer in poland

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka, profilaktyka i wczesne wykrywanie raka szyjki macicy -rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego

Diagnostyka, profilaktyka i wczesne wykrywanie raka szyjki macicy -rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego Diagnostyka, profilaktyka i wczesne wykrywanie raka szyjki macicy -rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego Powołana z polecenia Zarządu Głównego PTG Grupa Ekspertów dokonała oceny aktualnej

Bardziej szczegółowo

Uratuj swoje zdrowie i życie!

Uratuj swoje zdrowie i życie! PRZECZYTAJ, PRZEKONAJ SIĘ! Zrób badanie cytologiczne. Uratuj swoje zdrowie i życie! MATERIAŁY INFORMACYJNE NA TEMAT PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY www.wok.wroclaw.pl W wielu krajach dzięki zorganizowanym,

Bardziej szczegółowo

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Spis treści Wstęp 3 Cele Kodeksu Profilaktyki RSM 4 Zasady skutecznej komunikacji z kobietami 5 Czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy 6 Badanie cytologiczne

Bardziej szczegółowo

Program zdrowotny profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) w Małopolsce Szczepienia HPV

Program zdrowotny profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) w Małopolsce Szczepienia HPV Patronat Honorowy: Pan Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Program realizowany przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Program zdrowotny profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 OPIS PROGRAMU

Załącznik nr 1 OPIS PROGRAMU Załącznik nr 1 OPIS PROGRAMU STRESZCZENIE Programem populacyjnej, aktywnej profilaktyki raka szyjki macicy zostaną objęte kobiety w wieku 25-59 lat. Celem ogólnym niniejszego programu jest obniżenie zachorowalności

Bardziej szczegółowo

SPIS TREÂCI. 3. Epidemiologia zaka eƒ wirusem brodawczaka ludzkiego Witold K dzia, Marek Spaczyƒski... 31 PiÊmiennictwo... 36

SPIS TREÂCI. 3. Epidemiologia zaka eƒ wirusem brodawczaka ludzkiego Witold K dzia, Marek Spaczyƒski... 31 PiÊmiennictwo... 36 SPIS TREÂCI 1. Epidemiologia raka szyjki macicy Magdalena Michalska......... 1 Wyst powanie raka szyjki macicy na Êwiecie...................... 1 Wyst powanie raka szyjki macicy w Europie......................

Bardziej szczegółowo

Program wczesnego wykrywania zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego

Program wczesnego wykrywania zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Załącznik do Uchwały Nr Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia Program wczesnego wykrywania zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Diagnoza problemu zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXV/206/2013 Rady Gminy Stawiguda z dnia 21 maja 2013 r.

Uchwała nr XXV/206/2013 Rady Gminy Stawiguda z dnia 21 maja 2013 r. Uchwała nr XXV/206/2013 Rady Gminy Stawiguda z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie przyjęcia Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV na lata 2013 2018 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIONKA SILGARD W PROFILAKTYCE SCHORZEŃ ZWIĄZANYCH Z ZAKAŻENIEM HPV

SZCZEPIONKA SILGARD W PROFILAKTYCE SCHORZEŃ ZWIĄZANYCH Z ZAKAŻENIEM HPV SZCZEPIONKA SILGARD W PROFILAKTYCE SCHORZEŃ ZWIĄZANYCH Z ZAKAŻENIEM HPV Analiza Problemu Decyzyjnego Warszawa, lipiec 2013 r. 1 2 1. Indeks skrótów... 5 2. Streszczenie... 7 3. Cel analizy problemu decyzyjnego...

Bardziej szczegółowo

Patologia ginekologiczna. Część I

Patologia ginekologiczna. Część I Patologia ginekologiczna Część I Torbiel Bartholina Często związek z zapaleniem (m.in. rzeżączka) Objawy, wiek? Dyskomfort/ból, każdy wiek, zwykle 40 i więcej; może być bardzo duża Ryzyko raka? carcinoma

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka, profilaktyka i wczesne wykrywanie raka szyjki macicy - rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego

Diagnostyka, profilaktyka i wczesne wykrywanie raka szyjki macicy - rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego Diagnostyka, profilaktyka i wczesne wykrywanie raka szyjki macicy - rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego Poznań, dnia 7 lipca 2006 r. Dnia 7 lipca 2006 roku w Poznaniu odbyło się zebranie

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 Autor programu: Miasto Kielce, ul. Rynek 1, 25-303 Kielce 1 I. Opis problemu zdrowotnego Rak

Bardziej szczegółowo

Śródnabłonkowa neoplazja raka szyjki macicy diagnoza, profilaktyka

Śródnabłonkowa neoplazja raka szyjki macicy diagnoza, profilaktyka Janiszewska Hygeia Public M Health i wsp. 2015, Śródnabłonkowa 50(1): 63-69 neoplazja raka szyjki macicy diagnoza, profilaktyka 63 Śródnabłonkowa neoplazja raka szyjki macicy diagnoza, profilaktyka Diagnosis

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 22/2014 z dnia 25 lutego 2014 r. o projekcie programu Program wczesnej identyfikacji zakażenia wirusem brodawczaka

Bardziej szczegółowo

r Vlp/. 2012-09- '1 2

r Vlp/. 2012-09- '1 2 to PROJEKT UCHWAL y Uchwala nr. Rady Miasta Katowice z dnia. I BIURO RADY MIASTA KATOWICE f;'.:.;~_i r Vlp/. 2012 09 '1 2 BRM w sprawie przyjęcia "Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego

Bardziej szczegółowo

Czy potrzebujemy nowych. szczepionek. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Paostwowy Zakład Higieny Konferencja Prasowa 20.04.

Czy potrzebujemy nowych. szczepionek. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Paostwowy Zakład Higieny Konferencja Prasowa 20.04. Czy potrzebujemy nowych szczepionek Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Paostwowy Zakład Higieny Konferencja Prasowa 20.04.2015 Ewa Bernatowska Klinika Immunologii Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka

Bardziej szczegółowo

NIEPŁODNOŚĆ I TECHNIKI ROZRODU WSPOMAGANEGO

NIEPŁODNOŚĆ I TECHNIKI ROZRODU WSPOMAGANEGO NIEPŁODNOŚĆ I TECHNIKI ROZRODU WSPOMAGANEGO Eli A. Rybak i Edward E. Wallach 31 I. Niepłodność A. Definicja. Mianem niepłodności określa się niemożność poczęcia przez parę w wieku rozrodczym, po co najmniej

Bardziej szczegółowo

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Mam tyle marzeń co zrobić, aby je ochronić? Wszystko, co mogę. Marzenia są po to,

Bardziej szczegółowo

Analiza statystyczna wybranych patologii w obrębie szyjki macicy w populacji kobiet z południowej części województwa lubuskiego

Analiza statystyczna wybranych patologii w obrębie szyjki macicy w populacji kobiet z południowej części województwa lubuskiego prace oryginalne Piel. Zdr. Publ. 2011, 1, 2, 135 139 ISSN 2082-9876 Copyright by Wroclaw Medical University Irena Kichewko, Agnieszka Strama, Barbara Grześ, Elżbieta Kawecka-Janik, Jerzy Heimrath Analiza

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 1005 51. Nowotwory układu pokarmowego... 1007 51.1. Nowotwory przełyku Andrzej W. Szawłowski... 1007 51.1.1. Wstęp... 1007 51.1.2. Patologia... 1008 51.1.3. Rozpoznanie...

Bardziej szczegółowo

RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz

RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz (nieobowiązkowe składniki oznaczono +) 1. Rodzaj materiału Prawy jajowód, lewy jajowód, prawy

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Szyjki Macicy poprzez szczepienia przeciwko wirusom HPV 16 i 18

Profilaktyka Raka Szyjki Macicy poprzez szczepienia przeciwko wirusom HPV 16 i 18 Razem powiedzmy STOP rakowi szyjki macicy Profilaktyka Raka Szyjki Macicy poprzez szczepienia przeciwko wirusom HPV 16 i 18 Umieralność na raka szyjki macicy w Europie Każdego dnia 5 Polek umiera z powodu

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV na lata 2014-2018

Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV na lata 2014-2018 Załącznik do Uchwały Nr LXV/661/2014 Rady Miejskiej Wałbrzycha z dnia 29 sierpnia 2014r. Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV na lata 2014-2018 I. Opis problemu zdrowotnego Wirus

Bardziej szczegółowo

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Witold Zatoński Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Seminarium edukacyjne pt.: Innowacje w systemie szczepień

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

Obraz kliniczny raka szyjki macicy. Klasyfikacja FIGO

Obraz kliniczny raka szyjki macicy. Klasyfikacja FIGO Obraz kliniczny raka szyjki macicy. Klasyfikacja FIGO Pawe Knapp Klinika Ginekologii Uniwersytet Medyczny w Bia ymstoku Rak szyjki macicy nieprawid owy nab onek po kwasie octowym z atypowymi naczyniami:

Bardziej szczegółowo

Kolposkopia - wspólczesna technika diagnostyki zmian w obrębie szyjki macicy

Kolposkopia - wspólczesna technika diagnostyki zmian w obrębie szyjki macicy Kolposkopia - wspólczesna technika diagnostyki zmian w obrębie szyjki macicy Kolposkopia jest znakomitym narzędziem diagnostycznym drugiego rzutu u kobiet, u których stwierdzono nieprawidłowości w badaniu

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Rak trzonu macicy. Małgorzata Gajewska

Rak trzonu macicy. Małgorzata Gajewska Rak trzonu macicy Małgorzata Gajewska Rozrosty endometrium Rozrost błony śluzowej trzonu macicy jest to zaburzenie stosunku tkanki gruczołowej do tkanki podścieliska endometrium. W wyniku niezrównoważonej

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki zakażeń wirusem HPV. Urząd Miejski w Koszalinie Wydział Kultury i Spraw Społecznych, Referat Spraw Społecznych i Ochrony Zdrowia

Program profilaktyki zakażeń wirusem HPV. Urząd Miejski w Koszalinie Wydział Kultury i Spraw Społecznych, Referat Spraw Społecznych i Ochrony Zdrowia Program profilaktyki zakażeń wirusem HPV Urząd Miejski w Koszalinie Wydział Kultury i Spraw Społecznych, Referat Spraw Społecznych i Ochrony Zdrowia 1 1. Opis problemu zdrowotnego Problem zdrowotny Ustawa

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 21/2015 z dnia 9 lutego 2015 r. o projekcie programu Program wczesnego

Bardziej szczegółowo

Rak trzonu macicy. Epidemiologia i etiologia. Diagnostyka. Ocena stopnia zaawansowania klinicznego. Rozpoznanie. Patomorfologia

Rak trzonu macicy. Epidemiologia i etiologia. Diagnostyka. Ocena stopnia zaawansowania klinicznego. Rozpoznanie. Patomorfologia Rak trzonu macicy Epidemiologia i etiologia Rak trzonu macicy (rak endometrium) jest zaliczany do najlepiej rokujących nowotworów złośliwych narządu płciowego kobiety (przeżycie 5 letnie wynosi około 65%

Bardziej szczegółowo

Wirus HPV w ciąży. 1. Co to jest HPV?

Wirus HPV w ciąży. 1. Co to jest HPV? Wirus HPV w ciąży Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że rak szyjki macicy jest drugą, najczęstszą chorobą nowotworową u kobiet na świecie a piąta wśród kobiet i mężczyzn łącznie? W samej Polsce, jak donosi

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016 Okres realizacji: wrzesień 2013 czerwiec 2016 Autor programu: Gmina i Miasto Drzewica, ul. Stanisława

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego

Rak gruczołu krokowego Rak gruczołu krokowego Rak stercza (PCa - prostatic cancer) należy do najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. W Polsce pod względem zapadalności ustępuje jedynie rakowi płuca i wyprzedza

Bardziej szczegółowo

Pułapki (bardzo) wczesnej diagnostyki nowotworów układu rozrodczego

Pułapki (bardzo) wczesnej diagnostyki nowotworów układu rozrodczego Pułapki (bardzo) wczesnej diagnostyki nowotworów układu rozrodczego Radosław Mądry i Janina Markowska Katedra i Klinika Onkologii Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Poznań 17-10-2014

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIX/155/2012 RADY GMINY W ŚWIERCZOWIE Z DNIA 28 GRUDNIA 2012 R.

UCHWAŁA NR XIX/155/2012 RADY GMINY W ŚWIERCZOWIE Z DNIA 28 GRUDNIA 2012 R. UCHWAŁA NR XIX/155/2012 RADY GMINY W ŚWIERCZOWIE Z DNIA 28 GRUDNIA 2012 R. w sprawie uchwalenia na lata 2013-2015 programu zdrowotnego pod nazwą Program Zdrowotny w Zakresie Profilaktyki Zakażeń Wirusami

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry.

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry. NOWOTWORY SKÓRY Nowotwory skóry są zmianami zlokalizowanymi na całej powierzchni ciała najczęściej w miejscach, w których nastąpiło uszkodzenie skóry. Najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie

Bardziej szczegółowo

ESMO CONSENSUS CONFERECE on ENDOMETRIAL CANCER we współpracy z ESGO i ESTRO

ESMO CONSENSUS CONFERECE on ENDOMETRIAL CANCER we współpracy z ESGO i ESTRO ESMO CONSENSUS CONFERECE on ENDOMETRIAL CANCER we współpracy z ESGO i ESTRO Andrzej Roszak Spotkanie po ASTRO Łódź 2015 Trendy zachorowalności na nowotwory trzonu macicy w Polsce w latach 1980-2010 5125

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU ROZPRAWA DOKTORSKA

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU ROZPRAWA DOKTORSKA UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU ROZPRAWA DOKTORSKA mgr Radosław Gogolewski Ocena jakości życia kobiet chorych na raka szyjki macicy leczonych metodą radioterapii

Bardziej szczegółowo

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego Efektywna kontrola ścisła obserwacja po leczeniu

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz

RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz (nieobowiązkowe składniki oznaczono +) 1. Rodzaj materiału Srom, inne (określ): 2. Procedura chirurgiczna

Bardziej szczegółowo

Rola rozmazów cytologicznych w diagnostyce ginekologicznej. z uwzględnieniem profilaktyki. raka szyjki macicy

Rola rozmazów cytologicznych w diagnostyce ginekologicznej. z uwzględnieniem profilaktyki. raka szyjki macicy Rola rozmazów cytologicznych w diagnostyce ginekologicznej z uwzględnieniem profilaktyki raka szyjki macicy Cytologia złuszczeniowa Cytologia ginekologiczna należy do rodzaju cytologii złuszczeniowej.

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 212/2014 z dnia 25 sierpnia 2014 r. o projekcie programu programu Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 206/2014 z dnia 25 sierpnia 2014 r. o projekcie programu Gminny program profilaktyki zakażenia wirusem brodawczaka

Bardziej szczegółowo

AUDYT DIAGNOSTYCZNY W PROGRAMIE PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM

AUDYT DIAGNOSTYCZNY W PROGRAMIE PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM AUDYT DIAGNOSTYCZNY W PROGRAMIE PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM PIOTR BOBKIEWICZ MAZOWIECKI OŚRODEK KOORDYNUJĄCY POPULACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA RAKA

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

Uchwała w sprawie przyjecia "Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV 6,11,16 i 18) w Gminie Wolsztyn na lata 2014-2017"

Uchwała w sprawie przyjecia Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV 6,11,16 i 18) w Gminie Wolsztyn na lata 2014-2017 Uchwała w sprawie przyjecia "Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV 6,11,16 i 18) w Gminie Wolsztyn na lata 2014-2017" Uchwała nr XLI/383/2014 Rady Miejskiej w Wolsztynie z dnia

Bardziej szczegółowo

Taktyka postępowania diagnostycznego i terapeutycznego u ciężarnych z nieprawidłowym wynikiem badania cytologicznego szyjki macicy

Taktyka postępowania diagnostycznego i terapeutycznego u ciężarnych z nieprawidłowym wynikiem badania cytologicznego szyjki macicy Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Wydział Lekarski Wojciech Kolawa Taktyka postępowania diagnostycznego i terapeutycznego u ciężarnych z nieprawidłowym wynikiem badania cytologicznego szyjki macicy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR V/39/2015 RADY GMINY NOWY TARG. z dnia 24 marca 2015 r.

UCHWAŁA NR V/39/2015 RADY GMINY NOWY TARG. z dnia 24 marca 2015 r. UCHWAŁA NR V/39/2015 RADY GMINY NOWY TARG z dnia 24 marca 2015 r. w sprawie przyjęcia programu zdrowotnego Program profilaktyki zakażeń wirusem HPV w Gminie Nowy Targ na lata 2015-2017. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI OŚRODEK KOORDYNACYJNY.

WOJEWÓDZKI OŚRODEK KOORDYNACYJNY. WOJEWÓDZKI OŚRODEK KOORDYNACYJNY. Załącznik nr 2a Wojewódzki Ośrodek Koordynujący (WOK), który nadzoruje realizację programu profilaktyki w podległym regionie-województwie tworzą: A/ kierownik WOK Pracą

Bardziej szczegółowo