Program modelowego skryningu raka piersi i raka szyjki macicy w Polsce,

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Program modelowego skryningu raka piersi i raka szyjki macicy w Polsce, 1999-2000"

Transkrypt

1 Program modelowego skryningu raka piersi i raka szyjki macicy w Polsce, Z. Wronkowski, M. Zwierko, M. P. Nowacki w Warszawie

2 1. Wprowadzenie! " ## "!$ #%&$"'( $ )*+! # ",**** ' '( -***. /,001 "! #. &. '( 2,0&*+3&.2,4&,+3. 5 # "! "! # 4*** ' '( & )***"/,001 '( 26&1+3 ##..21&*+3 /',017,001"otworów ' " "$ # &'. Walka z rakiem piersi i szyjki macicy polega na: zapobieganiu, wczesnym './" # " 8&. '. ' & $ 8! $ &. ' '' / $% # "& # & 9 " & $ '" $ #% # : '. & $ # # " ;&!)6+''( "& "% & '. " & " 6*<*+ "" "& "$24-+3 macicy (do 80%).!& & ''"(' &. $ "% $! =' $% $ '. 8'& ' "' ' % & # '. &(8" 1

3 $ % ' '. &.' "#. '"!!"#$ %%"&'##"(')%# 2.1. Wprowadzenie >. ' # ( profilaktycznych w odniesieniu do tych nowotworów i pomaga w ustaleniu odpowiednich ('?. ' # ' ' ' # #. ' " ' '( ' & $. ' 2" ' ' ' $ '.2$''"3 # A! B 5.. '.': ' 5.$ " #.$'.'& $ ' % "' / ' $ %& $ '(. ' '." '& #' & $ 8& # # " & $ ' $!& ' #'. " $ $. '& $ " & $ '. $ # "'.'.' C# $% # ' #8 $/ # #. ' ' ( "D. #' $. ' "' 2 # #. #!'$#%&$ 2

4 ''&"$ # '."'. ## # "##.$; ##2'3A w strukturze wieku chorych; 8.$'"'!"#$ %(') 5## "' / ' #' '% ##!"&"..&# / /? # )-*** ' '(. " / > =E ' 16+ ' "& )-+ " ''. $ &.' '% $'(,***** 2 '& $ 5#% # $ $ '.. ',***** /. ' ',0<<0) ' # 07&7 2& =E3 0&- 28& E3!2/3$''.' 247&7,*****3 # & $ # %$"##&"( #&. '" # # # '( # " -*6* 2$ 6*+ '.3& $7*2,F7''$-*3. # 8&$# #.."7--- >.'"! 5 # "!& " # #. ' #!,**** ' '( "201<,,0013&"".2467<,00132",&)3#&$)*,*"'( "!"#,64*7&". "#1760 =.".'"A,017,)&6+&,001,0&*+''( "!". '.&0&*+,017,4&,+,001$' &$ 3

5 "$'" $" zdrowotnym w populacji kobiet w Polsce. :,017,001& '! &$'"$ 2,3 /,017 '%,4&1&,001 7-&0,***** " =%,0170&7&,001,1&,,*****"?. " '(.! ',01701&.. ' ' '&$ 35 Wspó standaryzowany na Lata Zachorowalno Umieralno Polska /!"#'& ' ' " / $ "! #& $ ' '(! # # # ". 2 ' & " & $3& # $$ D'$'."D'$ #$.&$"#"$ # "$ #& " % & rozpoznawania i leczenia tych nowotworów (tab. 3). 4

6 Wspó zachorowalno Liczby bez- surowy standaryz. Rok wzgl % na Pozycja Wspó umieralno Liczby bez- surowy standaryz. Rok wzgl % na Pozycja C"7/D"!,017,001 Wiek Wspó na Wska Lata zachorowalno umieralno #%'(7-$& ". '( #.D & $ 6-60 /. " '( 7*+"&6*+" w wieku pomenopauzalnym (ryc. 2). =%"! %$7* $# 5

7 Polska #. ' "!.$ E# # '. '&$#.'&$.'&### ' '.. '#,0&1&0&0#2"43 %.'&.'"!&,001 Województwo /. na Polska 23,9? 16,1 Bydgoskie 17,6 Kieleckie 14,7 Tarnobrzeskie (Stalowa 16,0 Wola) Tarnowskie (Mielec) 13,2 ( 16,3 19,1!$'# &.'''&$ ''./. $ # & $' D' 6

8 # $.$' & #. $" & ". ' /$ "& '. $ #' & $ $ # $. ' / % %'(#!$% ".$!$''!!$ - " $ $ # -'$%#'''# &# /.. # # ' "& $." '!.-'$%"''!$%''' '>)E' #!&..,6(& '"> -' $% " ''! -<&7+&>6)&-+#2<*+3 '# 7

9 " * +' *' ()&!' $%& #!" 57/#-$"''> " 54B-'$%"''!>&,0<-,0<0 C"--$%"''!>,06<<4,0<-<0 Lata Polska Europa

10 !$ -' #' $% " '' /&.'',0171<&,060<,&,0<7<4,0<6<< ',017<< / $ # '.& $ # ' leczeniu (ryc. 5). 5-!.-'$%#'"'' piersi. Warszawa, , , , $.$. -' $% "''.$'';*40&-*14$1-E &$.''' #$%2 6). Grupy wieku i wi % 9

11 51!.-'$%#'"'' piersi wg grup wieku. Warszawa, , , ,

12 *!"#$%"&'##" 5#"#&# " / ' #' " # ' & " ".. A # ' '& $ 5#% # $ $ '.. ',***** &.' '% ',0<<0) 1* '(,***** 214&<?&?3& '(,***** 27&1 I3 / #.>E!.%..'& ' &,*)* '(,***** " /!2/3.',-&) kobiet. #$ # '( # " 7-6* 2$ 6*+ '.3&"$4*!' -*-4 5 '. 4-$&'%# " # ".. '"4-&'"(' >.'"!!$.' /,001'!4*** "2#3"&.$ liczby zgonów, która wzrasta (2025 w 1996 r.). 5 & # #& # "!& =. '.".'"A,017 )4&0+&,001 6&1+ ' '( "2%3 "& # &.$! #% # # 2" 13 :,017,001& '!& ' /,017. ' )<&6&,001,-&*,***** " /.,017 1&)&,001 6&),***** "263 &$)*,*"'( "#76<7&".),*6 11

13 Lata Liczby % Wspó zachorowalno Pozycja bezwzgl. na surowy standaryz Wspó standaryzowany na Lata Zachorowalno Umieralno Polska J".. ' # ',017,001&2"63!$. $ >=%.'! #7*&#..""$ #!&"5&/# "! 1+ '..'" Lata Liczby % Wspó umieralno Pozycja bezwzgl. na surowy standaryz

14 @#8&$D ###&8!A,017*))&,001*-)2"<3 C"</D"!, Wiek Lata Wspó na Wska zachoro umieralno " # " $7*/,0017*$'61"#%'( ""$7*&". '( #.D /. " '( 4-+ " & --+ " '# &6,***** kobiet) (ryc. 8) % Grupy wieku,%-. /)-. wg grup wieku. Polska 1996 =%"! % $)*$#<*<424*&6,***** 13

15 # 8 " ".. '''&."7*442<3 /..& % " ' '. /%. $ '"9"/& %.$.$' '!. '#4&)&,)&1,***** 2"03 C" %.'&.'" szyjki macicy. Polska, 1996 Województwo /. na Polska 10,2? 6,2 Bydgoskie 7,5 Kieleckie 5,0 Tarnobrzeskie (Stalowa 4,9 Wola) Tarnowskie (Mielec) 5,3 ( 9,4 7,2!$''! $. " '& $ D -' $% " ''.! # pozytywnie. 14

16 " +'!' # $%& * ()&!" *' 50/#-$"''>,0<-<0!. -' $% " ''! $% ' ' ' przeprowadzono na podstawie danych z Eurocare-2. Analiza danych wskazuje na #!&..,6 (& '"> -'$%"''! -,&*+& > 1,&<+#'# europejskie (ryc. 9). 15

17 " 5,*B-'$%"''!>& C",*-$%"''!>,06<< Lata Polska Europa !$ -' #' $% '' macicy w W-wie. 5,,!.-'$%#'"'' Warszawa, , , ,

18 -' $% #' " '' & /',017<< & '.&$#' 5,)!.-'$%#'"'' szyjki macicy wg grup wieku. Warszawa, , , , E $% -' ' ' ' wyników w grupach do 49 lat i lat oraz niewielki wzrost odsetka w najstarszej grupie 21-#3 17

19 *#%"' "!"#$ ; 1) zapobieganie (profilaktyka pierwotna); 2) wczesne wykrywanie (profilaktyka wtórna); 3) diagnostyka; 4) leczenie; 5) opieka po leczeniu i rehabilitacja. /'''# # ; 1) badania naukowe; 2) A 3) (A 4) organizacja walki z #.'. #&$; - "&&. "2public health); - &&'" A -. "(' zakresie onkologii. *+#%"' "!"#$, / "." ' ". choroby nowotworowej, w celu wykrycia choroby jeszcze w okresie bezobjawowym, "& $ '" "" & $ # ". ' & '." ' # % K 8# '" #.D&$'$ komórek nowotworowych. /. # (.' #' '&$ $)-+L 2 4 3! & $ 8KH,**+& $ '""$ / 8' "( '& " specjalistyczne badania profilaktyczne (np. cytologia ginekologiczna, mammografia) osób bez "." 8 /'" 18

20 .&.$"'$",*+2 ' 3 C # " '& ''."' /$".$##; - A - wykrywanie wczesnego nowotworu. / $ # klinicznie, np. w stopniu II, a nie III. Wykrywanie wczesnego nowotworu obejmuje natomiast & & # /.& 8 bezobjawowej wykrywalnej, realizowane jest przez: 1) (.& ##8"A 2) szkolenie personelu medycznego; 3) rutynowe badania wykrywcze, wykonywane przez lekarzy w codziennej pracy; 4) tworzenie specjalnych programów wykrywczych (badania przesiewowe - skryningowe). E,B(%; a) #'A b) '& '; - samokontroli organizmu; - $8K.'HA - #"8 Ad. 2. Szkolenie personelu medycznego ma na celu: a) ##.A b) stosowanie w codziennej praktyce wykrywania nowotworów; c) kierowanie pacjentów na onkologiczne badania profilaktyczne. E 7 5 & & " istotnym elementem profilaktyki wtórnej. Wczesne wykrywanie nowotworów w "%''&; a) ' ' '' (A b) #'A c) #''28&3 Rodzaje wykrywania nowotworów 1. Wykrywanie stanów przednowotworowych i nowotworów np. w oparciu o samobadanie (piersi). 2. /''' 3. /'"('2.3; a) ""28$"('3A b) badanie przesiewowe czynne (zaproszenie osób na badania wykrywcze). "('. "( ' "$ '' &." ; 19

21 - #'.A - '"8A - # # ''& $ ' najmniej 5 lat od rozpoznania choroby bez jej nawrotu; -.'&'8''"A - zmniejszenie kosztów leczenia choroby. Podstawy wczesnego wykrywania nowotworów #. # '"& )* 2 G.H35..& & # # #. )*7* '" $ % trzy fazy: 1) przedkliniczna niewykrywalna 2) przedkliniczna wykrywalna 3) kliniczna (ryc. 13). stan zdrowia rozwój nowotworu wyleczenie ---- A B C D E zgon faza przedkliniczna faza przedkliniczna faza niewykrywalna wykrywalna kliniczna Ryc. 13. Kliniczny rozwój choroby nowotworowej #:2".3 $ " 2 choroby). :$ % &8 8 $ % 7 & $ "% $& $ " bardzo wczesnych stanów patologicznych, w tym stanów przedrakowych i raka przedinwazyjnego. =# '#.&.$%&" %.8"8#"" =# '" $ % # ; - I stadium - miejscowe - II stadium - lokoregionalne wczesne -.D 20

22 - IV stadium - uogólnione. / #" ; G*H przedinwazyjnego. / '... & $ #? / 5. & $ %. ',**+&. 6-<*+ B$ # )-+ C #.'? #. $&$ & "( przerzutów (uogólnienia choroby). "( ' & $. & ' # $ ' /5.&$"($- #)-+2*2 3 2",,3 $ %& $ $ - ' '' nowotwory jest niemal równoznaczne z wyleczeniem. Statystycznie, szanse dalszego trwania $ "."''&.$-."'& C",,!"( $ - $ nowotworu ( Stadium zaawansowania $%-' 0 przedinwazyjne 100 I miejscowe 75 II lokoregionalne wczesne 50 III.D 25 IV uogólnione Wczesne wykrywanie raka piersi B " '". 9 "& $% # & : '. & $ # &.#&' #/& # %?$%.'!"("''$"%## czynniki ryzyka: a) ##"$& A 21

23 b) #'"#" "$&.7,*. "" $/%$ ' '& # # ' # jednej lub obu piersiach. Czynnik genetyczny, na który wskazuje zachorowanie na raka "''$(&$$'. ryzyka. #% & ; ( K*H& 4! K*H/.$. "# 23&&.# -$'. Szansa wyleczenia, która przy raku w stopniu 0 jest bliska 100%, szybko maleje ##= &$%&$ ( KH )-+ #. ( & % 2'KCH3&"%.'#'''2' KH3& 2'KH3(2'KMH3 9"#; - )*$" &( B" %",$ A - 7* $ " & # $ A - 7- $ 8 / 7-70 $ "%"8/4*40 8 "% / -*1* 8#$%A#",&-!$1*$8#$%(2 co 1,5 roku do 2 lat). B" 2 ' # 3 # ="$7- "# chorób piersi badanie ultrasonograficzne. /#% " # &;#%#'&"" D#. '2; Wczesne wykrywanie raka szyjki macicy / # '% $% $ " " cytologiczne. Powszechnie stosowanym testem przesiewowym raka szyjki macicy jest badanie cytologiczne, opracowane przez Georga Papanicolaou, tzw. rozmazy Pap. 22

24 "&$%% <*+E"#%%8 &$; - %(&&"" % 6*+"7*-0 lat; - %%"(8.$ 8#"( # "( ' $ % #'"(#%"(''" "% " " '" '. " % # " " " $'" Wczesne rozpoznanie raka szyjki macicy, jeszcze w stadium przedinwazyjnym, jest 2 ' " 3 $ % $ " wczesne zmiany komórkowe, tj. jeszcze w okresie przedrakowym. Wczesne okresy choroby % # ' % & " $ 8% # #& $ -*+. ' C $ " % %&. B$"7*1*%" $ " $ % # % = " 1* $& " " & "( " 23

25 *) %"' "(!"#$ Badanie przesiewowe inaczej skryning (teoria) Definicja 8 /N & " ' & $''." '"""9 "."& & & " ".'"&"# "/.'#"."&. $ ' '"#& # & $ 2"3& zastosowanego w skryningu. Takim testem jest np. w przypadku raka piersi - mammografia, a. w przypadku raka szyjki macicy badanie cytologiczne. CK%H " #& & ; " " K" H& " K" 'H&. "# ustalenia rozpoznania.!"('! # ; a) "O'"#.D #A b) '" 8; & A c) O; - '"''& - # #& - % $"%.& # & 8P 1) '""# %$" danej populacji; 2) "%''"& '#"""A 3) "% $ '" (bezobjawowym) lub wczesnym stadium objawowym; 4) "%# A 5) "%#''A 6) %'"A 7) %"(''"A 8) "%(A 24

26 9) '" 2 # 3 "%$$. # A 10). '" "% & zasadzie programu raz i dla wszystkich ; 11) # "% # $ skryningu: - %& - 8%& -.A 12) "%# '(; - konsekwencji etycznych i psychologicznych dla osób poddanych skryningowi, - K8'HK8'HA 13) "%# ; - F& - koszty / efekty, - A 14) "%.# '.; - organizacja programu, - 2&(&3& -.""#'2"3& -.& -.""#'"& -.""#'"& - 8." ''"& - C' 9 & $ $".$ & " " '. "'& ' ' " $ 8 $ $% 2 3 " monitorowania leczenia. &.'/NO to: - 2$%"$4*+"3A - 2$%"$<*+3!.$ # " & $.""".'"2,43 25

27 SKRYNING RAKA PIERSI SCHEMAT 1000 KOBIET (50 lat i wi MAMMOGRAFIA BADANIE KLINICZNE O O O O O O UZUPE BADANIA MAMOGRAFICZNE ZDJ O O MAMMOGRAFIA O O ZA ROK O O USG BADANIE KLINICZNE BAC O O MAMMOGRAFIA O O ZA ROK O O BIOPSJA CHIRURGICZNA O O MAMMOGRAFIA O O ZA ROK O O 6 6 MAMMOGRAFIA ZA ROK RAK LECZENIE 5,4!' Cele skryningu /.$## ; - ""&&; - 23& - 23A - wykrycie choroby we wczesnej jej fazie; - A - & "$ '" "# A -.'&'8''"A - #%#2'"3 8 $ 8"$'"#"# ".'; - $%'2-'3A - #.''' ( poprawa struktury zaawansowania nowotworów ). /% 26

28 W przypadku wykrywania bardzo wczesnych stadiów choroby, np. raka przedinwazyjnego & " & $ & $ # C # ".""#K"H: $ '."&. " "" " A Kover treatment. &.,**+''" 2". 8 '3 $ " 2". 8 '3 / #. '/ #2validity3&$ pomocy 2 miar: a) %2sensitivity3O%'"A b) 8%2specificity3O%8."' %"(''."& 8%"(."'! & & $ % # " /% ' nowotworowych wynosi zwykle $ & $ 8&$"% (predictive value of positive test result3&8''&.'!" % 2predictive value of negative test result38."&. /% $ # '" 2'"3 " $& % /##'"" 2.'' '#"3 $ 8& "."'''."&.''"#&.$ #2 '"3'&. KH# 8 " " 9 $ nowotworowe. /$." '#$". ''&8&#8&$ " # ; # %& 8% odwrotnie. $#%# &. %; - " 2lead-time bias3&$&'" $.23A - " "2length time bias3 &. $"#A - " KH2overdiagnosis bias3#:2carcinoma ductale in situ3 "% 27

29 Kryteria oceny kosztów i efektów skryningu Analiza kosztów skryningu obejmuje kilka podstawowych pozycji: a) koszty ekonomiczne: - koszt wykrycia nowotworu, - koszt leczenia choroby, - koszt rehabilitacji; b) koszty osobiste; 3 B ' " # " 8/$&$'& &".' &.&" "# $= &$ %&$( &##$')-+ :DF8$#. ' #D ## ; a) koszt wykrycia jednego przypadku raka; b) koszt wykrycia jednego przypadku wczesnego raka; c) $$A d) $$'&#$2Q=EJR3 B '.' ' "$$"#. ' $& " # 2 3 " # 2 3 $ $& $ $ $A."##% jako najbardziej wydajnej metody walki z chorobami nowotworowymi. Parametrem, który KH#8&#$$ &%$ 5"(' /.$## "('; - 23 " #% ' "( ' (np. skryningi raka piersi lub szyjki macicy); - wykrywcze (rutynowe, opportunistic3 '# "' 8' ' 2 "&&.3 :' & $ " 8 &." & Skryningi zorganizowane /. ' 8 &. "( & " wysokie. 28

30 /!.C'"$& ; %( $D%&$.$% $ & ; 8 & $% '" 23 8 ' " "% dwóch nowotworów, tj. raka szyjki macicy i raka piersi. Skryningi okazjonalne (oportunistyczne) ". '& ' $' " $"# & (opportunistic-type screening3 " &$''&' ($"&"&D (''&'(C $% $ #% ". 8' (&.'8.':.'$%; - "( ' ".' $" zdrowia; - " " ' # '. 2" 3A - ' ' "( ubezpieczenia zdrowotnego; - "(=M" $ 29

31 4. Rola skryningu raka piersi i raka szyjki macicy we wczesnym wykrywaniu tych -#". 9'.&8 $ %& 8 8# & zorganizowane populacyjne badanie przesiewowe (skryning). :.&.'# "& &$"" "$%%. ' =& $ ' "( '$"$%<*+%4*+ / $& $ $, $ " 2$,***=:3 % "$ & #. ' ' ' '" & I& " %'',-&6F,*****&)&7F,***** B8$ ' "#' =E& ' '&<*+' '. '" /& $ # #.& # '&"$ ' : ' '.. # '. = -*+." ''. & '"# # $ E ' &$#)-+ przypadków raka. / / # in situ 2*( zaawansowania) u 22% chorych, podczas gdy w USA u 80%. Przedinwazyjny rak szyjki macicy rozpoznawany jest w Warszawie u 26% chorych, podczas gdy stanowi on co najmniej -*+('&2I&& Szwecja). &$.&# & # % & &#"($- /&$-''&! & $ ' $ #' $ - ''! # ' 7* " $ $'>&#"& #'!$-'' / -10+&B-,4+&=E1<*+ /D! *-)& Holandii 0.36, a w USA Rak piersi 30

32 8 8 " 23? "# " & ' 2& & & &.& 3& corocznymi badaniami mammograficznymi. 8 ' '& " " 8 " & 8& kobiet np.: ubezpieczone przez dane towarzystwo ubezpieczeniowe (m.in.: badanie HIP w stanie Nowy Jork). :<*'&"(''& "& $ " 23&." &"$ %"/' ' # # & *&*-M&" & 8 9 ' " '. " " 9 =E /." " %28%3& #"$ ""#'&"$-* 9"8# W Finlandii wprowadzono w 1988 r. skryning mammograficzny dla raka piersi, " #"5.$N&' krajach wprowadzono taki skryning mammograficzny.!"n&/'&&$ "('2"883 &"$A".D "$-*P&$$"% #& $ $ ''? & $ - - # (opartego na badaniu mammograficznym i fizykalnym) liczba zgonów na raka piersi w grupie ""#'"&$ #&$ -#"."$#,*** rocznie. Tab. 12. Masowe mammograficzne badania przesiewowe Obszar Czas trwania Metoda badania Liczba kobiet Wiek kobiet #%" 2 '3 Nowy Jork badanie palpacyjne (USA) mammografia w 2 projekcjach Kopparberg i mammografia Ostergottand (Szwecja) w 1 projekcji Malmo mammografia (Szwecja) w 2 projekcjach Sztokholm mammografia (Szwecja) w 1 projekcji Geteborg mammografia

33 (Szwecja) Edynburg (Szkocja) Kanada Kanada w 2 projekcjach badanie palpacyjne + mammografia badanie palpacyjne + mammografia w 2 projekcjach vs badanie palpacyjne badanie palpacyjne + mammografia w 2 projekcjach badanie palpacyjne: 12 mammografia: /',0<1,0<0.&/N & wprowadzenie populacyjnego skryningu mammograficznego, jako sprawdzonej metody profilaktycznej (programy dla krajów EWG, Finlandii, USA). STANOWISKO BRUKSELSKIE 7*)***O7,-*. >=5!>9B>9B I>5>9: B5RM=5EBE!>5 1. / " "% 8 '.' 2. B8 $ # 8 "$. 3. / " > -*6- % & " &8#'O" 4.! "% & ' Rak szyjki macicy "( ' # B&?'"&,04)! ""' "& ' TU/ )*. ' #)4&01&0F,*****&.,,&47&7F,***** /.D''"& szyjki macicy, zorganizowano m.in. w USA oraz krajach europejskich. Skryning taki, $1*'"I''& #"D"$ W Finlandii, Islandii i Szwecji program prowadzono od wczesnych lat 60. W Szwecji w 6*<*+ "& : & #" /I" #":# 1* prawie 50% nowotworów szyjki macicy w tym kraju jest wykrywanych w okresie przedinwazyjnym, a ponad 30% we wczesnym okresie klinicznym. 32

34 ! ' ' ". # " 7*-- / I $ " ---0 / " " )-10 & wieku30-49 lat. Badania w skryningu powtarzano co 2-3 lata (Islandia), a nawet co 4 lata 23 / I " - & " # "(7")--0-" w wieku lat. % '. ' "$ ' ' % / '"( ' ' ' " #..'&"4*40 /:&&I"#D' #. #. ' # IB# 1*& ' 8%/%#1*+ / I. " )&7F,***** kobiet, a raka piersi 15,7/ / /? " # $,01* &. '2M3 "#")-1*&" -:#DE" #7-&7',0-01,0&),*****',060<, / "(8'/?". # )4-7,01-,660,0<4 $ #%& $ 8 "( ' /?""$7- / N ' ' ',* " 7-1* ) = " $ 1* " - 33

35 /0% &()1 %"#$ ' % '%"&'##"%# W Polsce sytuacja w zakresie zwalczania raka piersi i szyjki macicy jest dramatyczna, mimo, $ " 8 ' $ /'.# Curie w Warszawie, a Programem Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNDP), stworzono $ /! ",,. ' 8 & " " 9$& ".. 8' $ #%' ('# % $&&$(' $ % "& &. # #%! I ' #% ' " % " %! $ $' >& I $' 9 & $ "$ I '"('2'3 W XX wieku, w Polsce realizowano trzy krajowe programy zwalczania raka, 5,0)4! r. pierwszego w Polsce onkologicznego telefonu zaufania oraz utworzenie sieci placówek onkologicznych, w tym Instytutu Radowego w Warszawie oraz licznych przychodni. :! / 5,0-) 9 $'. "." C!/5!,061,00*/ ramach tego programu m.in. opracowano i sprawdzono w praktyce modele wczesnego wykrywania nowotworów. W czasie trwania wszystkich trzech programów, realizowano liczne modele &" " Rak piersi /! ' 8' "( ' # 2& 3& / C!#( A" $ #. E" =E $$'';/&B&J! #.$&.' 8 Tab. 13. Skryningi raka piersi, organizowane w Polsce " Miasto Rok Liczba kobiet "#' skryningiem 34

36 /. Warszawa J. Warszawa /. Warszawa dotychczas Czudowska Legnica Kornafel / /$ # % '. & ;/ ',0116) " 1&6+ '.&',0<60)))+&',00-01$)<+ Rak szyjki macicy /!&,0<<8/,0<0 1 '. &# '';?&V.D&!(&&/&/ W Centrum Onkologii-Instytucie od 10 lat prowadzony jest rutynowy skryning raka szyjki &".'/;.=. Tab. 14. Skryningi raka szyjki macicy, organizowane w Polsce " Miasto Rok Liczba kobiet "#' skryningiem C. Warszawa Kazanowska i Knapp? ? B(. / Pieczurowski / Brzóska / /. Warszawa Hliniak i Rekosz Warszawa Rekosz Warszawa dotychczas Knapp? dotychczas 35

37 2 %'"" 3# #% "' "!"#$ % szyjki macicy w Polsce /. $ $ $ & #$(!" 8. ' (&$$' $ % # % " '." ''&%$%# do utraty szansy na wczesne wykrycie choroby. Wczesne wykrycie nowotworu w $ #.&$$'%$.'. "A 7-+ '.'"9"$&$ # #"" " 2 KH"KH3&$'. # ' #& "% & &. " ' ' 2 3 " D "' '23" $ %& # $% ".!&. "" # ; - zapobieganie, - wczesne wykrywanie, - leczenie. Wczesne wykrywanie stanów przedrakowych i raka w stadium przedklinicznym, w &$.; - ( tych nowotworów; - # O' 28& =M& " &"&3A - istnienia zorganizowanych programów przesiewowych; - $8. C. $.'.! & %%''!& do oceny kosztów, a w dalszej perspektywie i efektów programu wczesnego wykrywania. / $()*,*$#%; - # A - szkolenie lekarzy; - #A - 8"8 $$ $%"#"(8'." # ' : '.& '## 36

38 ! $ '% % G. 'H& '.'&; - " '. " " sutkowych; - guza albo zgrubienia w piersi; - &""'A - ("&. #. / ' ".& $ " %# Dodatkowo kobiety powinny: 1) $ 7 % # " ( 7* $"''A 2) % & )* $& & " &$ A 3) 7*$%#"A 4) 7- $ % 8# / 7-70 # 8& 4*40 8# $ %)& -*1*!$ 1* $ " 8 $ % ( 2,&- ) lat). /'('!"(' '&! 5 wykrywania raka piersi i szyjki macicy w Polsce. Tab. 15. Zasady wczesnego wykrywania raka piersi i raka szyjki macicy w Polsce Wiek Badanie Zalecenia * O -0 2 "# skryningiem) 60 + Samobadanie piersi Badanie kliniczne piersi Test PAP Mammografia Mammografia Mammografia Mammografia Teat PAP raz w roku wykonywane przez lekarza pierwszego kontaktu lub rodzinnego co 3 lata przynajmniej raz co 2 lata co roku zgodnie z zaleceniami lekarza Programy walki z rakiem 37

39 #! ' 2 ; ' 2; B"!H& # $ )***! " ',001)***#<. 1. "!&. #. '! "&..'&B5 Nowotworów. 2.!.. # " "$$ populacji. 3. Program zwalczania raka piersi i szyjki macicy u kobiet w latach Celem. " "$ 2,-**. 3 2,***. "; ' "& ' "( ' " & 2.3& # " 8' "( ' 8'& ' '. '! $ )***,4.'!& '. 4. Utworzenie systemu oceny ryzyka rodzinnego (genetycznego) nowotworów u kobiet oraz ( ' '. ". " ( onkologicznej. 5. ' " ' ' 2 '& ' #3 / "' Gcasecontrol i cohort-studyh "%.' '$'. 2 3& $ 8 '(.''&' '# 6. 8'!!.' 8'& ##"8. 8'.':$ 7. 8 '."! ' sonomammografii w diagnostyce chorób piersi, w oparciu o stworzenie systemu, opartego,4 ' 8' 1* ' ' : zarówno szkolenia personelu, jak i utrzymywania odpowiedniego standardu aparatury. 8.! $ 8! # " D& "#",82,,,7***"3:&I,8,-*** " = # )** 8.& '&#'. 38

40 !."$"&. B)**H G! /$ 8H ; 83 %! 5 '." B # Dla Programu modelowego skryningu raka piersi i raka szyjki macicy w Polsce, $ # & ' G! Ad. 3. Program zwalczania raka piersi i szyjki macicy u kobiet w latach #'. "!; A. )1+'..! " "$!&".,-**,***A%! $>. " # " 8& $' wykrywania raka piersi i raka szyjki macicy we wczesnych stopniach zaawansowania choroby $'! #$$=E&I&! # $& $ " ' / '. 23 $%,**+ ( #!#&$ & & '. "23 /!,4.!!## $ skryningu: - raka piersi: mammograficzne badania skryningowe, wykonywane co 2 lata u kobiet w -*-0"#A - raka szyjki macicy: cytologiczne badania skryningowe u kobiet w wieku lat, wykonywane co 3 lata. /# '.)**-; - poprawa wiedzy kobiet o nowotworach piersi i szyjki macicy oraz pozytywna zmiana ich '('A - #.'".&'' '&,<)*+,001-*+A - #'.44+6*6-+A - #".# '"7*4*+ po 2005 roku; - "$ raka szyjki macicy w Polsce. Ad. 6. Organizacja systemu akredytacji pracowni mammograficznych w Polsce. " ' W& 8 % & ' # : 39

41 8.. '8& " & ' " $! 8 % # & ' 88.8' " & 8! E<G!$8,001)***H.! $ 8 " '. $" Obecnie realizowany jest Narodowy Program Skryningu Raka Piersi i Raka Szyjki H ".$&..'. # & ; 1) #'(A 2) #'(A 3) ' E,!%; - #-'$%''-+A ; a) 1 '. ; /& B&M'&!/A b) <8'.;?&M(& B'&J"&V& &5A c) "#"(8'A d) $. "( " & '8''2'3A e) #'&'"('"$-* 1''2()***3A f) ' ' "( ' ' < '()**-A g) systemu akredytacji pracowni mammograficznych.!"%8.'?p&' '." 'H& $ 8. B ''2 B''3.' E)!%; a) 1 '. ' ' "( '/&?&B&M'&!/ 2()***3A b) ''"(''"' ).! 8. '? P& $ 8. B '' 2 B ''3. lokalnych. 40

42 E7 " & ; & profilaktyka pierwotna (zapobieganie) i profilaktyka wtórna (wczesne wykrywanie). Jest ona ;8'&8 2&8&&3&"." '# (2&&3.$" ; - A -.. ' A -..'.$" /#$.'! "# I.. ' Polsce poprzez: -.A - # '.'A - #$.'A -.'8 $&8$& prowadzonych skryningów, itd.; - $"' II. = " '& &.'&; - A -. A - prowadzenie wspólnych prac (publikacje). 5"(''; - Programu modelowego skryningu raka piersi i raka szyjki macicy w Polsce, ,?PA - Narodowego Programu Zdrowia (Cel - )***1'. macicy; - )**-,1.'. 2,$.3A - )*,*40'. 2,$3? ''.'& harmonogramem, w trzech etapach: 1) rozwój skryningu raka szyjki macicy i piersi w Centrum Onkologii-Instytucie im. M. /2=.3A 2) zorganizowanie skryningu raka piersi i szyjki macicy w Centrum Onkologii-Instytucie im. /2/3A 3) zorganizowanie 2 skryningów raka piersi i szyjki macicy Centrum Onkologii-Instytucie BM' 41

43 T & $. ' 2& & & "&.& 3& wykonywanego: - przez lekarzy rodzinnych, - '''""''& - w trakcie (usankcjonowanie prawne). Opracowanie wniosku do Sejmowej Komisji Zdrowia.!. ' ' 2 ( $.& rodzinnych). B '' #. ' T $( "&&.&&&& #2"8.'"#""2 "& nerki), badania markerów, itd.). T/&&'..' T! " '. ' ' rejestrów nowotworowych. W chwili obecnej opracowano Projekt rozwoju modelowego skryningu raka piersi i raka szyjki macicy w Polsce w latach %'""3# 3%' "( %%# /!#"&,0+'.J"#'(.#!,,*** ( '. 2 )*+3&#''. /!#'$4*",**&' '$6* /.' $"! -** 8.A D ;,84****"&I;,8,****"!$&$"""'8,*** & $ %& $! "'-*****" M$%!"$X? # '% &. $' ' )7 $& $ ' ' " ' ' $ & "$''.'''&.'.$. O! $ % 42

44 &8 ""8 &."'.2&&3 "% &. $ %; 1) $'."8& 2) odpowiedniej diagnostyki, 3) leczenia. 9 & ' # ; - "#'F" raka piersi; - &'"('&"" mammograficzne i powiadamiania ich o wynikach; - ".& # ' ' ' A - $%"8-A - zatrudniony specjalista II 0 z radiologii; - $""(8''2 &##3A - $82$%"83A - $%"8-A - zatrudniony specjalista II 0 z onkologii; -. '& " "& -! 7-$" % " 8 / 7-70 $ " % " 8 / 4*40 8 "% / -*1* 8# $ % A # ",&-!$ 1* $ 8# $ % (2,&-)3 B"&#'(. ' 2& ""& & 3& # 2 %'""3# 3%' "( '%"&'##"%# : # # " 5 # 4 *** ' "(&. " / 5. ',060,0<, 5 B ',0<-,0<0& - $ -*,** leczonych kobiet. / #! $ )*+. ' 7*+ C I-*+.# ponad 30% we wczesnym okresie klinicznym. 43

45 !#& $ $ " "B$"#7*1*$% " $ 7 " $ %# %="1*$ " "( raka szyjki macicy. %#! 1. Podstawy Programu modelowego skryningu raka piersi i raka szyjki macicy w Polsce, Geneza i opis Programu Program modelowego skryningu raka piersi i raka szyjki macicy w Polsce, ,!&&' "('(&.8..' 44

46 !$""!&$ # "!9&'.2&N& I&=E3&'.'. & "$%%4*+$<*+ szyjki macicy. Program modelowego skryningu raka piersi i raka szyjki macicy w Polsce, G5!5 Polsce, przewidzianego do 2010 r. Celem Programu w I etapie realizacji ww. ##"'.&."# # realizacji etapu II (do 2005 r.) i III (do 2010 r.) oraz sprawdzenia koncepcji rozwoju mammografii i cytologii skryningowej w Polsce. / #.? P! & $%! B & $! & # $!& # $ ' ' '& >/'$8&$$! Onkologii-Instytucie w Warszawie, pod kierunkiem prof. dr hab. med. Zbigniewa B! /.&'&!C 5,,,,, Konsultanci i realizatorzy Programu 5!".'B!&?P" C'&#:B ">I&&."'=E B! " 8 '"! & : Centrum Onkologii-Instytutu w Warszawie. B.'.&"#'!&"; - 8'"9C(OB8 /3-8 '" / B /3-8'"/:B - prof. dr hab. med. Piotr Knapp Organizacja i prowadzenie skryningu raka szyjki '." ' 5 :?3 - >/O 2 Pracowni Mammograficznej Centrum Onkologii-Instytutu w Warszawie) 45

47 - 5 O 2!!8. 5 Onkologii-Instytutu w Warszawie) - dr n. med. Maria Zwierko Monitorowanie skryningu przez populacyjny rejestr nowotworów (kierownik Warszawskiego Rejestru Nowotworów Centrum Onkologii- Instytutu w Warszawie) - > I" B 8 /3 - B / O " ' piersi i raka szyjki macicy. /('"'&"; - 8'"/:O23-8'"!BO2?3 - > / O 2! 8 Onkologii-Instytutu w Warszawie) - 5 O 2!!8. 5 /3-9 N O : " P# B'3 - dr Krzysztof Antonowicz - skryning raka piersi (kierownik Pracowni Mammograficznej SPZZOZ Powiatowego Szpitala Specjalistycznego w Stalowej Woli) - / P O 2 "( przesiewowych raka szyjki macicy w SPZZOZ Powiatowym Szpitalu Specjalistycznym w Stalowej Woli) - C Profilaktyki i Promocji Zdrowia Regionalnego Centrum Onkologii w Bydgoszczy) - V? 2 :'."'I Y3 /! $? Zagranicznych Programów Pomocy w Ochronie Zdrowia: - :?;:&#99 - B:( - mgr Hanna Nowakowska - mgr Edyta Grabowska - E/ - Kulis. Kontrakt /. & ' &!& ; C 5,,,,, ; G! skryningu raka piersi i raka szyjki macicy w Polsce, ; TOR to skrót P7411! 46

48 Kontrakt.!& ' /&. $ #!&,4,,)***:?;:## Dyrektora Centrum Onkologii-Instytutu: prof. dr hab. med. Marka Nowackiego. Harmonogram Dokument TOR pt.: Projekt modelowego skryningu raka piersi i raka szyjki macicy!&,000)***h$)-,000b# podpisano w dniu 14 listopada 2000 r. 5#!,<#&" okresie od 15 listopada 2000 r. do 15 marca 2002 r. W okresie marca 2002 r. (! >$! 5 " #&$ programu skryningu raka piersi i szyjki macicy w trzech etapach: Etap I "#'. '. &. $ metody skryningu do zastosowania w: - '8''& 'A - klinicznym i diagnostycznym dalszym prowadzeniu pacjentek z wynikami " '' '&.&''A -..A - ''A -.' D.. & ' $!## A - "& 8 wykrywania raka piersi i raka szyjki macicy. Etap II%$' (',1'&Etap III"#$'. 40' :#8'$?P &!& $ ' '&"''.?$ /C 5,,,,,&!&&$!"##8.? :8?P". &.$'&# 47

49 ,).& "#& $ ' (&'' lekarzy pierwszego kontaktu. $ ' 2# & 83& 2" & 3! " # 4-*** "( 8' 4-*** "( '& '!& ' ' & ' realizacji Programu. /"..! ". # & '&.. #. '!&.$ ' # " poziomem gospodarczym regionu. Nadzór 8! +4!%#!# ( 5!. '!. " ' ' = >& "!= /!#. 1. Przy wykorzystaniu uprzednio opracowanych i sprawdzonych metod skryningu raka piersi & 8 $ Programu Skryningu Raka Piersi i Szyjki Macicy ' # # '.'."!& &"$'. +*5%"6!3 ; -! "# /A -!"#"%#"' ' ' & '.$''!A 48

50 -!"#" A - $' (! "# "( ' 8' '& ''A - '! specjalistyczne szkolenia dla personelu medycznego, zatrudnionego w modelowych '! szkolenie dla lekarzy pierwszego kontaktu i rodzinnych w zakresie szeroko rozumianej profilaktyki raka piersi i raka szyjki macicy; - '! #.$ ' " 8 wczesnego wykrywania raka piersi i raka szyjki macicy.!.''$'; 1) 8 8..& '"A 2) &# ; a) $2" badania); b) & "&. "% "# & $ # ' "( skryningowych; c).'a d) "( '& " #A e) $'.8'!#&$"%"#"-*10?8"% $" %"7*-0& ""%7 /'!## '(; & '%!A - $ ''&$!A - ' &. #. 'A - $ & ''A - podniesienie poziomu wiedzy zawodowej lekarzy pierwszego kontaktu i '. ' macicy; - $. ' mammograficznych i cytologicznych; - $" "(&'A 49

51 - zmiana niekorzystnej struktury stadiów klinicznego zaawansowania. ' "& "#'! 2 dalszej perspektywie); - D. -' $% '' '"#'!23A -. "&.. ' $ piersi i raka szyjki macicy. +75!3"#$ '%' "( ' : 23 #" "# badaniem (osoby bezobjawowe) osób prawdopodobnie zdrowych, u których test 283"'&.'"2""'3 9 ' 8 23& & 2 8 & # & #& " 8& "3& diagnostycznymi. $ %& regularne, zorganizowane badania mammograficzne przesiewowe (skryning raka piersi), ""&" "-*10& 2&&&.&3 W ramach realizacji I etapu Programu, w oparciu o metody skryningu raka piersi, & 1 ' ' $ "% & # '$(; a) " ' " "# & &.71"A b) "#"-*10O )*+ "'2" 3A c) # #& $ "'-"-*1026*+" "#'3A d) % " ' " % 6*+A e) "# 2.'.$''. " "3A # " "& "# & badania; f) ("# 8 badania mammograficznego; g) " 8 ' "&. # odpowiedzi na zaproszenie; 50

52 h) ""(8'&' & 6&- 2- " "' & )- tych kobiet zostanie wykonana powtórna mammografia w okresie #'1#3A i) # # " 8 %,A j) "#.. '&8.' skryningu; k) $ & $ wyników A. Cechy skryningu raka piersi: - populacyjnyo"#"& # & 2& & &.& kraj); - aktywny (zorganizowany)o 2 3& " # A - 8 ' zdrowia; - nowoczesny: - zorganizowany sprawnie i efektywnie; - $;8&8& 2 83A " stereotaktycznej, specjalne negatoskopy, archiwum; - $; 8 & kasety, odczynniki; - skomputeryzowany; -. O& terenie; -.&$ #8. skryningu; - - co,*o,)***"(2-*o,**"(3!'; - %;6*+""#'&-*** kobiet rocznie; - #%"8;,)#A - "8;6*A - O & ) '.""& A - informacja o wyniku - przekazywana do badanej kobiety i jej lekarza 51

53 ?!"#; - kobiety w wieku lat; - "% "& "' O -***"&1*6*+""#' C. Personel 2,**"(3; Personel podstawowy - 2 lekarzy radiologów (przeszkoleni w mammografii i badaniach skryningowych); techników (przeszkoleni w mammografii i badaniach skryningowych); -,#A - 1 sekretarka; -,)"& #; " "'& (& - przekazywaniem wyników, (' - onkolog; - chirurg; - patomorfolog. D. Pomieszczenia: - pomieszczenia dla mammografów; - A - pomieszczenie dla oceny i opisu mammogramów; - " " " ' # " (minimum dwa); - poczekalnia; -." " ' 2& " &3!"%& ' "'&' >E$2' parametrów technicznych): 1) dwa mammografy (optymalnie), w tym: " $ #(3& - 88&$ #' #% ' ) 8. # " '? " % 52

54 " "&. # :''&$, 8& & $ "( przesiewowych. Wymagane parametry techniczne mammografu: a) lampa rentgenowska: - anoda molibdenowa (Mo) z filtrami: molibdenowym (Mo) i rodowym (Rh), zmienianymi automatycznie - ;2*&,Z*&,3$2*&7Z*&73 ogniska lampy do filmu (SID) = 60 cm - %7**N= - $6&*MFA "3#; - #))74T - %"#O,T - #)-,**NA c) kompresja piersi - &" - automatyczne zwalnianie ucisku po ekspozycji i w sytuacji awaryjnej; 3 ; - zestaw tubusów zgodnie z potrzebami pracowni - A e) automatyczna kontrola ekspozycji (AEC); f) ruchoma kratka przeciwrozproszeniowa; g) $.'8';,<Z)4)4Z7*2.'8. 3A h) $ 8'."A i) #%#'A j) $ 8 ' badania; k) $ % ' 8& " #&,**"( 2) O8-8. 8' 2Day-light System) - %,-*8.8'# - " *&- - mikser do automatycznego mieszania odczynników fotochemicznych, "#8. - %.6. - A 3) $&$; - "8& - %1-**F 2 - %' D. '".8 - #$(8.8' 53

55 - $# 41A 4) & #8 ; mammograficznej na poziomie podstawowym przez technika: - sensytometr; - densytometr z automatycznym odczytem; - drukarka do rejestracji pomierzonych danych z densytometru; - 8 A - miernik kompresji; - termometr cyfrowy; - 8A - ;.& utrwalacza na filmie; - $; 8 &.&&" - & 5) aparat ultrasonograficzny; - archiwum, odpowiednio pojemne i sprawnie zorganizowane, 6) komputery.! 8 ( '$"''&"'$ 8 $. '' 8 ' E( C 5 2E53& $ " '=> Aparatura mammograficzna, wykorzystywana w badaniach przesiewowych w modelowych ' "% & $" % $%.'. ''? $ 8. 8.& $ ' 8& ' ' E( C 52E53&$" ''=>! "%#''.! 8 # 8:..8''2&8& & '%3!"#$ - &$ ''. # ' '& wyników; - negatoskop mammograficzny 6-polowy; - densytometr z automatycznym odczytem; - kserokopiarka. 54

56 I$ /. $'& ' 8& $ "# %& " 8 & & '& G. Metoda badania przesiewowego Procedury wykrywcze Badanie mammograficzne test skryningowy : $ 8 2" 3 9 % $ & ' '$-& &. # A ' ' $ ($% Badanie mammograficzne stanowi podstawo # &$ " 9 " &$%"&; # " #& " " "& ".&#&"8&" cytologiczne i patologiczne. Zalecana metoda badania mammograficznego w skryningu raka piersi /)#%8' $&;O" U kobiet, u których stwierdzono w wyniku rutynowego badania mammograficznego, zmiany " &## 8 "% '& $,**#% H. Procedury I. Klasyfikacja kliniczna wykrytych raków piersi!.'$%# klasyfikacji AJCC Cancer Staging Manual, opracowanej przez American Joint Commitee 55

57 2!''; J5U&,006;,6)3 $ klasyfikacja TNM Tumor, Node and Metastasis Classification of Malignant Tumours, 4&#,004 J. Procedury terapeutyczne /"8& ''"('"&. "% "; - ze zmianami typu zapalnego w piersi (leczenie zachowawcze lub chirurgiczne); - 2''."3A - O28'3A - 2.$ ; '& radioterapia, chemioterapia, hormonoterapia). $ ' ' " ''.''.'$D%&$ "% & "&.'" zmiany patologiczne w piersi. /$; - %A - 8%#"%$ leczenia; - % &.' $ "% % '. ' #& 'A - %. 'A - 8% #" K. Baza danych "# " '# '8"; - 8 "# "2#&& numer PESEL); - ""A - data wykonania badania; - wyniki badania z opisem wszystkich zastosowanych metod diagnostycznych; - #& #&. % 8 & badania, nowotworu piersi. /'($$%; - ''A 56

58 - wzory druków do korespondencji z kobietami zapraszanymi na badania (zaproszenia, ankiety, wyniki); - (""A - system komputerowy do rejestracji danych osobowych i medycznych; -.# # ' rejestrem nowotworów; - "(8'A - program szkolenia personelu; - " 8 piersi. J: : & ' " ; - " ' " "#' 2'3A - "'& &-" lat); - (.'.$''.""A - "&. pierwsze zaproszenie; - ; 6*+ '."A - )#%$2)'A 4#3[,*+ #%'A - dalsze diagnozowanie pacjentek z wynikiem dodatnim badania 8 2 & # #& " 8&"&"3A - '. &#8 nowotworów; - skierowanie na leczenie chorych z rozpoznanym przedinwazyjnym lub '.A - ' '. '( ". nowotworów; - 8&..&. &. # " skryningowymi; - 2 standardowych procedur); -.'A - przeprowadzanie oceny kosztów i efektów skryningu. B % ' ( '. "( 8'& ' # 57

59 radiologów (np. zalecenia American College of Radiologists ACR), podobnie jak i " ''=> V 8. / "# '&."%&# '.; - %"#2+3A - "A - "'(2+3A - liczba i odsetek wykrytych patologii, w tym nowotworowych (np. wczesnych raków); -.$'.A - koszt wykrycia 1 przypadku nowotworu; - koszt wykrycia 1 przypadku wczesnego nowotworu; - $,$#DQualy. B 8 # ; - "(A - "A - "$. # % wczesnych stadiach choroby nowotworowej piersi. # "(8'# "("$4*$"$ "?8$"% '"&.' # & $ "&.' # objawy choroby (potencjalnie zdrowych). 8,** "3-0+'""' 8 & $,+ "' % 8% 8 badanych kobiet. M. Monitorowanie skryningu raka piersi 88 "##' "#&$#' '.$$%'' & # #.'&'''"& '$ A $. '& " # " 5 $ #. & ' # & $ 8#. '&. ' # " E '. 58

60 # 8 skryningowego. $ '. "&.' '& +/5!3"#$ '%' "( ' & '" &&"". Wczesne wykrycie '" # " '% $% " & $ % %<*+ $"$ 3$%$".& przedrakowym. Wczesne rozpoznanie raka szyjki macicy, jeszcze w stadium &" &$8'"% #' % &"$8%##&$ -*+.'C$" %%&.'" "(' raka szyjki macicy jest: - "$A - #'.A - ## 'A - #(A - "$.'' W ramach I etapu realizacji Programu Narodowego Skryningu Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy, lata , w oparciu o metody skryningu raka szyjki macicy, uprzednio &1 ' ' $ "% & # '$(; a) " ' " "# & &.)<"A b) "#"7*-0O 7<+ "'2" 3A c) # #& $ "'-"7*-026*+" "#'3A d) %"'"% 70%; 59

61 e) "# 2.'.$''. " "3A # " "& "# & badania; f) ( "# 8 macicy i badania cytologicznego; g) " ' "&. # odpowiedzi na zaproszenie; h) " "( '& ' & -A i) # # " %7A j) "#.. '&8.' skryningu; k) $ & $ wyników A. Cechy skryningu raka szyjki macicy: - populacyjnyo"#"& # wieku, jak i miejsca zamieszkania (dzielnica, gmina, miasto, województwo, kraj); - aktywny (zorganizowany) O 2 3& " # A - 8'A - nowoczesny: - zorganizowany sprawnie i efektywnie; - $A - $A - skomputeryzowany; -. O& terenie; -.&$ #8. skryningu; - - co najmniej,<***"(2,**"(3!'; - %;6*+""#'&-*** kobiet rocznie; - #%";7A - ";7*A - O & ) '.""& A - informacja o wyniku - przekazywana do badanej kobiety i jej lekarza 60

62 ?!"#; - kobiety w wieku lat; - "% "& "' O -***&6*+""#' C. Personel 2,**"(3; 1. Personel podstawowy - 2 lekarzy ginekologów-cytologów (przeszkolonych w cytologii, kolposkopii (co najmniej I o specjalizacji) i badaniach skryningowych); cytotechników (przeszkolonych w cytologii i badaniach skryningowych); -,#$A - 1 sekretarka; -,)"& #; " "'& (& - przekazywaniem wyników, (' %& - onkolog (co najmniej I o specjalizacji); - anestezjolog; - patomorfolog. D. Pomieszczenia: - gabinety lekarskie; - "('A - pomieszczenie dla oceny i opisu rozmazów cytologicznych; - " " " ' # " (minimum dwa); - poczekalnia; -." " ' 2& " &3! "% & ' "'&' >E$; - 2 mikroskopy ; - kolposkop; - 2 & przekazywania danych).!8# cytologicznej. Dotyczy to szczególnie procesów barwienia i utrwalania preparatów.!"%#''. 61

63 !#$ - system komputerowy do przetwarzania danych zbiorczych w celu kontroli.a - ''.A - kserokopiarka. I$ $"% G. Metoda badania Procedury wykrywcze Zalecana metoda badania cytologicznego w skryningu raka szyjki macicy test skryningowy /. G" H ".& " A. #.$." Najpowszechniej znane jest badanie cytologiczne, opracowane przez Georga ' " # ".&. "%&23"=#. # '& & " " # '. ' ' N " ' "#& 8 ' '& ''!"$#%8&$8 # " "% #' $$%" /$$&"" 8'' = # "! 2!3 "& & $ 8% H. Procedury diagnostyczne: Kolposkopia, pobranie wycinków, badanie ultrasonograficzne B8'.' Szeroko stosowana jest klasyfikacjafigo, opracowana przez Federation Internationale de M\ #,004 J. Procedury terapeutyczne /"'"(' "&."% "; 62

64 - "#" 2 zachowawcze); - $2'''3A - 2" " krótszym okresie czasu); - ze mianami podejrzanymi (kwalifikacja do dalszej diagnostyki i leczenia); - 2.$ ; chirurgia, radioterapia). $ ' ' " ' '.' '.' $ D %& $ "% & " ' skryningu zmianami patologicznymi szyjki macicy. /$; - %A - 8%#"%$ leczenia; - % &.' $ "% % '. ' #& 'A - %. 'A - 8% #" K. Baza danych "# "'# '8"; - 8 "# "2#&& numer PESEL); - ""A - data wykonania badania; - wyniki badania z opisem wszystkich zastosowanych metod diagnostycznych; - #& #&. % 8 & badania, nowotworu szyjki macicy. /'($$%; - ''A - wzory druków do korespondencji z kobietami zapraszanymi na badania (zaproszenia, ankiety, wyniki); - (""A - system komputerowy do rejestracji danych osobowych i medycznych; -.# # ' rejestrem nowotworów; - "('A - program szkolenia personelu; 63

65 - "8 macicy. J: : ' " ; - "'"#2 '3A - "'& &-" lat); - (.'.$''.""A - "&. pierwsze zaproszenie; - 26*+ '. kobiet); -!E!2);,#', macicy); - '. & # klasyfikacji nowotworów; - skierowanie na leczenie chorych z rozpoznanym przedinwazyjnym lub '. pacjentki; - ' '. '( ". nowotworów; - 8&..&.&.#" skryningowymi; - 2 standardowych procedur); -.'A - przeprowadzanie oceny kosztów i efektów skryningu. B % ' #' ( ' ' "( '& " ' krajach Unii Europejskiej. V 8. /"#'&."%.&# '.; - %"#2+3A - "A - "'(2+3A - liczba i odsetek wykrytych patologii, w tym nowotworowych (np. wczesnych raków); 64

66 -.$'.A - koszt wykrycia 1 przypadku nowotworu; - koszt wykrycia 1 przypadku wczesnego nowotworu; - $,$#DQualy. E"#%%8&$; - %(&"" % 6*+" wieku lat; - %%"(28. $ 8#"(3 #"('$% # ' "( #% "( ' '" "% " " '" '. "%#" "" $ choroby. B # ; - "( macicy; - " szyjki macicy; - "$. # %'''" # "(' #"("$7*$"$ " " "% '"2$7*3&"&.' #&$"&.'# "'" (potencjalnie zdrowych).?,** "3-0+'""' & $,+ "' % 8% " #" M. Monitorowanie skryningu raka szyjki macicy 8 8 "##' "# & $ # ''.$ $% '' & # #. ' & ' ' '"& ' $ skutecznego leczenia. E $.'&" #" 5$ #. & ' # & $ 65

67 8#. '&. ' # " E '.& & # przeprowadzania cytologicznego testu skryningowego. $ '. "&.' '& +28'! #$ ( / '!& ' " & przewidziano ponadto: - $'' wczesnego wykrywania raka piersi i szyjki macicy, takich jak: - "& & $& & $ '&. & ' 8#. '. ' macicy; - szkolenie personelu medycznego, w tym: - szkolenie lekarzy pierwszego kontaktu i rodzinnych w zakresie wczesnego. ' & "& $&.&8.UA - szkolenie specjalistyczne w zakresie mammografii i cytologii dla personelu 'A -. $ ' && 8&=#> A - #.8A - # #' #'. ""('2" ankietowe). Spodziewane wyniki ogólne Programu $!" ; -..A - "$..A - #. & wykrywanych we wczesnym stadium zaawansowania; - #"($"'' szyjki macicy; - # " 8& ' ". metod wczesnego wykrywania raka piersi i raka szyjki macicy; - stworzenie warunków do kontynuacji programów skryningowych w - stworzenie systemu szkolenia dla personelu medycznego, zatrudnionego w 'A 66

68 - #"(8''& 'A - (. "(8'2"8 '"(3 SKRYNING RAKA PIERSI POPULACJA BADANA Wiek lata POPULACJA PODDANA SKRYNINGOWI 6*<*+"#" BADANIE WYNIK (-) WYNIK (+)! 95% 5% 23 DALSZE BADANIA /? (kontrola po roku) RAK 1,0% 0,5% 67

69 Ryc. 15. Schemat modelowego skryningu raka piersi 68

70 SKRYNING RAKA SZYJKI MACICY POPULACJA BADANA Wiek lat!!=je9e?9^ceb5rm> 6*<*+"#" BADANIE CYTOLOGICZNE (2 testy PAP) WYNIK (-) WYNIK (+)! 90% 10% (kontrola po 3 latach) Zmiany nie nowotworowe Biopsja 9% 1% Zmiany RAK V 0,5% 0,5% Ryc. 16. Schemat skryningu raka szyjki macicy 69

71 9!" +") '%' "( ' % '%"&'##" B ". # 23&. "# 2.$ & ( urbanizacji). B". &!& % & '. B'.&; a) $% $ " A b) $ # A c) odpowiednie warunki lokalowe; d) odpowiednio liczny i fachowy personel; e) A f) %""#'A g) $( ' macicy; h) odpowiednie zaplecze do dalszej diagnostyki i ewentualnego leczenia; i) 8"('A j) $%"'A k) %$A l) $%.. J. 8!&# $& "%.$' '!& ' "'&#''"'/ &"" w: - $' ' '& ' " A - ' ' '& # prowadzenia rutynowego skryningu, tj. bez prowadzenia bardziej specjalistycznej diagnostyki i leczenia. '. &!& $ 8% # ' ' & ' ' & #; 8'.''2/&?&B3A E ' 2?& 3. ' 2?O:3A 70

72 w ogólnoprofilowych placówkach publicznej opieki zdrowotnej, z zapleczem diagnostycznym i terapeutycznym (Stalowa Wola - Szpital Miejski); ''''23! ' '. '& F".'2E3&.'2 :3 $% 2/&?&?&B&3!&''&"% ' '. onkologicznych (Mielec, Stalowa Wola) Charakterystyka badanej populacji "&"#'".$ $/"&"'' '$'''&$& ''''"'"" ".$&$.$ : "&'&"# " & - ' & /". " " & 8 "#cia " & " # : ' "'2?&?&&/&/3 "&."%"# mammograficznym! &.8 % %&'%D $,$"&"-*-0 $#%&$'%$"4* 40 & % % 8 $ " -*-0 & " 1*10 ' # 8& ' &$$2$-*-03 D$,$/"!& " # $ ; & '% &%%8$,$&$ %& $ ' # D " -*-0 # # $ % & &. D " *14 C #&. 8'& $ " % " 8 " 4-14C")*+"& "-*-0,*+ 71

73 ? & '! " #"-*10 "&."%"# macicy B$"7*1*%"& $ "$%# % ="$1*&"" &"( " Badania skryningowe raka szyjki macicy, prowadzone w ramach Programu, "#"7* Organizacja szkolenia 9"'(&'!&" &'? "# "( '& ''$' "; - podstawowym, - specjalistycznym, - wysokospecjalistycznym. "#"ardziej licznych grupach, np. &$"# "% 4* " " # ' '&"$%&..& %( 5. ( ' ' "#.&!&. '. *+:' %("# '%' "( ' %."& jak: - radiolodzy (mammografia); - 823A - '28&3A - #2"3A - psycholodzy, rehabilitanci. C",1& 2$3 C Charakter szkolenia Uczestnicy Liczba godzin Liczba godzin Liczba grup Liczba osób 72

74 Codzienna Kontrola dopuszczalnej Mammografia dla radiologów Mammografia dla techników Badanie kliniczne i samobadanie piersi Rehabilitacja w onkologii Rehabilitacja w onkologii Codzienne monitorowanie podstawowy specjalistycz ny specjalistycz ny specjalistycz ny podstawowy specjalistycz ny specjalistycz ny wysokospecjalistycz ny technicy fizycy med. technicy fizycy med.. %( 8 godz. 24 godz. 6 grup radiolodzy technicy # i 2 x 4 godz. 2 x 4 godz psycholodz y (2) 12 (8) rehabilitanc (4) 12 (16) i technicy 9 fizycy med. 5 *:' %("# '%' "( '%"&'##". " zawodowe, jak: - cytolodzy, patomorfolodzy - '&# C",6& 2$3 C Cytologia skryningowa Cytologia skryningowa: preparaty i zbieranie danych Charakter szkolenia wysokospecjalistycz ny specjalistycz ny Uczestnic y Liczba godzin. Liczba godzin %( Liczba grup cytolodzy 8 godz. 24 godz. 10 grup technicy Liczb a osób Szkolenia dla lekarzy pierwszego kontaktu / 8 "$"8"('& ' celu wczesne wykrywanie raka piersi i raka szyjki macicy, zorganizowano i przeprowadzono 73

75 '! #" & & '"#! 5."#(. ' '& " J'& ". & $' & ' / 8 & $ /? E#!4 blokach tematycznych: 1) Epidemiologia i wczesna profilaktyka raka. 2) Wczesne wykrywanie raka piersi i raka szyjki macicy. 3) Skryning 4) Leczenie nowotworów. / ' 8.$' 8 & szkolenie dla lekarzy pierwszego kontaktu przeprowadzono w 3 formach: 1) 2<.&<&'4*."O przeprowadzone w Centrum Onkologii-Instytucie w Warszawie); 2) '2?O skryningu raka szyjki macicy w ramach Instytutu Matki i Dziecka; Mielec i Stalowa Wola szkolenie wyjazdowe przy udziale Centrum Onkologii-Instytutu); 3).. ' przychodniach rejonowych na terenie 2 gmin: Warszawa-Mokotów i Warszawa-Ursynów.! # & $% uczestniczenia w seminarium zorganizowanym w Centrum Onkologii-Instytucie. Tab. 18. Szkolenia dla lekarzy pierwszego kontaktu, w zakresie profilaktyki i wczesnego 2$3 Forma szkolenia Liczba godzin. Liczba godzin seminarium Liczba grup wg standardowych zasad 4 x 8 godz. 4 x 8 godz. 12 ' 3,5 wg eksperymentalnych 4 zasad Program szkolenia dla lekarzy pierwszego kontaktu nt.: Wczesne wykrywanie H".'2&%3& /& # # >8.' - ".' - Ogólne podstawy epidemiologii opisowej i analitycznej 74

76 - Rola lekarza pierwszego kontaktu w zwalczaniu nowotworów - Profilaktyka pierwotna II. Wczesne wykrywanie raka piersi i szyjki macicy - Ogólne zasady wczesnego wykrywania nowotworów profilaktyka wtórna - Wczesne wykrywanie raka piersi - >"(' - Wczesne wykrywanie raka szyjki macicy - Badania cytoonkologiczne - Wczesne wykrywanie raka piersi - Diagnostyka zmian obrazowych w piersiach O$ - Diagnostyka histologiczna w raku piersi i szyjki macicy - 5"(' - O$ - O$ - O$ - O"(' - 8"('283 IV. Diagnostyka i leczenie nowotworów - /.. - Chirurgia w leczeniu nowotworów - Chemioterapia w leczeniu nowotworów piersi - Radioterapia w leczeniu nowotworów piersi i szyjki macicy - Opieka paliatywna nad chorymi na nowotwory - Rehabilitacja w onkologii Program szkolenia dla lekarzy pierwszego kontaktu i rodzinnych nt.: Wczesne wykrywanie 5?&## >8.' - "!#'" - _. 8 " 2 '& '"3 - "('23 -."(8' - Wczesne rozpoznawanie choroby w badaniach przesiewowych - /. # - Czynniki ryzyka raka szyjki macicy i piersi profilaktyka pierwotna O$ - ' "( ' O $. Kryteria i uwarunkowania w oparciu o dokumenty WHO i Komisje Ekspertów Unii Europejskiej - Ogólne zasady tworzenia systemów informatycznych i ich zastosowanie w masowych badaniach przesiewowych - Zadania struktur logistycznych oraz organizacja struktur wykonawczych w prowadzeniu skryningu raka szyjki macicy i piersi 75

77 - Znaczenie i zadania podstawowej opieki zdrowotnej w zwalczaniu - Organizacja struktur logistycznych w programach przesiewowych ocena E ' "( przesiewowych - Zagadnienia epidemiologii i organizacji skryningu III. Wczesne wykrywanie raka piersi i raka szyjki macicy: diagnostyka - : $( 2Bacterial Vaginosis) - Znaczenie zorganizowanego systemu edukacji prozdrowotnej w zapobieganiu '" - N2"& &&&3 - Cytodiagnostyka zmian szyjki macicy: - Cytodiagnostyka hormonalna - Cytodiagnostyka onkologiczna (zmiany zapalne, degeneracyjne, komórki " - "endocervicalis - B'; - Zmiany nienowotworowe - O - Nowoczesne techniki diagnostyczne w rozpoznawaniu zmian szyjki macicy (kolposkopia standardowa, rozszerzona, fluorokolposkopia, polar-probe) - : 28& ' obrazowe, biopsja) - C'" piersiowego. - Ocena preparatów - Technika samokontroli piersi jako first-step w zapobieganiu nowotworom - Technika Mammacare " 8 % fantomie IV. Leczenie nowotworów - Leczenie chirurgiczne zmian szyjki macicy: -!# # $' O wskazania, ryzyko - Chirurgia w leczeniu nowotworów szyjki macicy - Radioterapia w leczeniu nowotworów szyjki macicy - J'; - Leczenie chirurgiczne - Radioterapia - Leczenie systemowe: - Chemioterapia adiuwantowa - Przeszczep szpiku kostnego - Terapia hormonalna - 9%$" 76

78 - Leczenie w nawrotach choroby nowotworowej - Opieka paliatywna nad chorymi na nowotwory - Praktyczne zapoznanie ze sposobami leczenia onkologicznego Program szkolenia dla lekarzy pierwszego kontaktu i rodzinnych nt.: Wczesne wykrywanie H".'2&%3& przeprowadzonego w formie szkolenia wyjazdowego, przez Centrum Onkologii-Instytut w /I# Y## ; #% - Diagnostyka histologiczna w raku piersi - Diagnostyka histologiczna w raku szyjki macicy - Diagnostyka obrazowa chorób nowotworowych - &$ - Badanie fizykalne piersi - Standardy leczenia przeciwbólowego i opieka paliatywna #% - &$ - >. '. # piersi i szyjki macicy - Chirurgia i rehabilitacja w leczeniu raka piersi - Diagnostyka zmian subklinicznych - Chemioterapia i radioterapia w leczeniu raka piersi - Profilaktyka nowotworów - Badania przesiewowe - Rola lekarza pierwszego kontaktu Program szkolenia dla lekarzy pierwszego kontaktu i rodzinnych nt.: Wczesne wykrywanie H".'2&%3& przeprowadzonego w formie szkolenia wyjazdowego, przez Centrum Onkologii-Instytut w /!# / 2! 3## ; #% - >.'.# i szyjki macicy - &$ - &$ - Chirurgia i rehabilitacja w leczeniu raka piersi - Chemioterapia i radioterapia w leczeniu raka piersi - Systemy radiologiczne firmy Kodak, stosowane w mammografii #% - Badanie fizykalne piersi - Profilaktyka nowotworów - Badania przesiewowe - Rola lekarza pierwszego kontaktu - Diagnostyka obrazowa chorób nowotworowych - Diagnostyka histologiczna w raku piersi - Diagnostyka histologiczna w raku szyjki macicy - Standardy leczenia przeciwbólowego i opieka paliatywna 77

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie Dziennik Ustaw Nr 52 3302 Poz. 271 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy macicy etap podstawowy pobranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego. macicy etap diagnostyczny

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWIERANIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH UBEZPIECZONYM W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA w 2004 ROKU

Bardziej szczegółowo

Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 lutego 2011 r. Załącznik nr 1

Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 lutego 2011 r. Załącznik nr 1 Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 lutego 2011 r. Załącznik nr 1 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy Program profilaktyki raka szyjki macicy - etap podstawowy - pobranie materiału

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 6 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI 1. OPIS ŚWIADCZEŃ Na etapie podstawowym: 1) porada profilaktyczna w ramach

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI OŚRODEK KOORDYNACYJNY.

WOJEWÓDZKI OŚRODEK KOORDYNACYJNY. WOJEWÓDZKI OŚRODEK KOORDYNACYJNY. Załącznik nr 2a Wojewódzki Ośrodek Koordynujący (WOK), który nadzoruje realizację programu profilaktyki w podległym regionie-województwie tworzą: A/ kierownik WOK Pracą

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY Załącznik nr 3 do zarządzenia nr 66/2007/DSOZ ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest szóstym*, co do częstości, nowotworem u kobiet

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 5 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. OPIS ŚWIADCZEŃ Porada na etapie podstawowym obejmuje: 1) zarejestrowanie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na podstawie art. 31d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r.

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA Załącznik do zarządzenia Prezesa Funduszu nr 20/2004 NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ

Bardziej szczegółowo

Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016.

Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016. Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016. Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych- MAMMOGRAFIA I CYTOLOGIA Ma³opolski Oddzia³ Wojewódzki Narodowego

Bardziej szczegółowo

Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi - co koniecznie musisz o nim wiedzieç?

Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi - co koniecznie musisz o nim wiedzieç? Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi - co koniecznie musisz o nim wiedzieç? 2 Komu potrzebne jest badanie przesiewowe piersi? Rak piersi to problem wszystkich Polek! Każdego dnia rak ten

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH.

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Załącznik nr 1a Opis programu Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Nazwa zadania: PROGRAM OPIEKI NAD RODZINAMI WYSOKIEGO, DZIEDZICZNIE UWARUNKOWANEGO RYZYKA ZACHOROWANIA NA

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA Załącznik do Zarządzenia Prezesa Funduszu nr 19/2004 NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 81/2013/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 17 grudnia 2013r. ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I. CZĘŚĆ A. 1. Opis problemu zdrowotnego.

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 57/2009/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 października 2009 r. I. CZĘŚĆ A. ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. Opis problemu

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I. CZĘŚĆ A. Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 57/2009/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 października 2009 r. ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI 1. Opis problemu zdrowotnego.

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 81/2013/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 17grudnia 2013 r. ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY I. CZĘŚĆ A. 1. Opis problemu zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 84/2014/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 grudnia 2014r. I. CZĘŚĆ A. ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. Opis problemu zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

CENTRALNY OŚRODEK KOORDYNACYJNY. Szczegółowa struktura, zasady działania i organizacja centralnego ośrodka koordynującego.

CENTRALNY OŚRODEK KOORDYNACYJNY. Szczegółowa struktura, zasady działania i organizacja centralnego ośrodka koordynującego. Załącznik nr 2b CENTRALNY OŚRODEK KOORDYNACYJNY Szczegółowa struktura, zasady działania i organizacja centralnego ośrodka koordynującego. Centralny Ośrodek Koordynujący (nazywany dalej COK) nadzoruje realizację

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii.

Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii. Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii. Przygotowali: Komitet ds. Epidemiologii Beata Hawro, Maria Wolny-Łątka,

Bardziej szczegółowo

Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE.

Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE. Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE. Warszawa 2005 1 STRESZCZENIE Celem programu jest przeprowadzenie szybkiego, podstawowego

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KOBIETY O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI I RAKA SZYJKI MACICY BS/57/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KOBIETY O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI I RAKA SZYJKI MACICY BS/57/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia Programu Zdrowotnego ZDROWA GMINA na lata 2015-2016 oraz udzielenia dotacji dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI Załącznik nr 4 do zarządzenia nr 66/2007/DSOZ ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet. Stanowi

Bardziej szczegółowo

Nazwa i adres Wojewódzkiego Ośrodka Koordynującego. Data, miejscowość. Numer protokołu kontroli. Nazwa i adres świadczeniodawcy.

Nazwa i adres Wojewódzkiego Ośrodka Koordynującego. Data, miejscowość. Numer protokołu kontroli. Nazwa i adres świadczeniodawcy. PROTOKÓŁ Z KONTROLI JAKOŚCI BADAŃ CYTOLOGICZNYCH ETAPU DIAGNOSTYCZNEGO WYKONYWANEJ W RAMACH POPULACYJNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA RAKA SZYJKI MACICY Nazwa i adres Wojewódzkiego Ośrodka

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Nowelizacja art. 7 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych (Dz. U. Nr 143, poz. 1200), zwana dalej,,ustawą,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy Program profilaktyki raka szyjki macicy 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest drugim,

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

BREAST CANCER UNIT W ZACHODNIOPOMORSKIM

BREAST CANCER UNIT W ZACHODNIOPOMORSKIM ZACHODNIOPOMORSKIE CENTRUM ONKOLOGII BREAST CANCER UNIT W ZACHODNIOPOMORSKIM CENTRUM ONKOLOGII Małgorzata Talerczyk 17.01.2014 WSKAŹNIKI DZIAŁALNOŚCI 2013 r. Liczba hospitalizowanych pacjentów: 11 194

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy Program profilaktyki raka szyjki macicy 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest drugim,

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 2005-2011

Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 2005-2011 Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 25-211 Ostatnie, opublikowane w roku 212 dane dla Polski [1] wskazują, że w latach 28-29 w woj. dolnośląskim stwierdzano

Bardziej szczegółowo

Kurs dla studentów i absolwentów

Kurs dla studentów i absolwentów Kurs dla studentów i absolwentów Profilaktyka, rozpoznanie i leczenie raka piersi. Etapy postępowania fizjoterapeutycznego u pacjentek po mastektomii Cel główny kursu: Przygotowanie do praktycznej pracy

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 86/2014 z dnia 5 maja 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka piersi gmina

Bardziej szczegółowo

Screening raka piersi

Screening raka piersi OCENA SCREENINGU RAKA PIERSI W POLSCE Radosław Tarkowski Katedra Onkologii A.M. we Wrocławiu Polska: 14 482 zachorowania 5 255 zgonów (na podstawie danych Centrum Onkologii w Warszawie) 137,8 78 61.2 Zapadalność

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Program Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Nowotworów Głowy i Szyi

Ogólnopolski Program Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Nowotworów Głowy i Szyi Konferencja Komisji Stomatologicznej Naczelnej Rady Lekarskiej 17.10. 2013. 2013 rokiem walki z nowotworami głowy i szyi Ogólnopolski Program Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Nowotworów Głowy i Szyi

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 OPIS PROGRAMU

Załącznik nr 1 OPIS PROGRAMU Załącznik nr 1 OPIS PROGRAMU STRESZCZENIE Programem populacyjnej, aktywnej profilaktyki raka szyjki macicy zostaną objęte kobiety w wieku 25-59 lat. Celem ogólnym niniejszego programu jest obniżenie zachorowalności

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Podstawowe dane. Historia Działalność. Prognozy. Plany Podsumowanie. Adres Zarząd Akcjonariat. Poradnie Mammobus

Spis treści. Podstawowe dane. Historia Działalność. Prognozy. Plany Podsumowanie. Adres Zarząd Akcjonariat. Poradnie Mammobus 1 Spis treści Podstawowe dane Adres Zarząd Akcjonariat Historia Działalność Poradnie Mammobus Prognozy otoczenie prognozy finansowe Plany Podsumowanie POZNAŃ 2015 2 Podstawowe dane http://www.open.poznan.pl/

Bardziej szczegółowo

P/08/098 LLO-410-30-03/08 P a n i GraŜyna KRULIK Dyrektor Wojewódzkiego; Szpitala Zespolonego w Skierniewicach

P/08/098 LLO-410-30-03/08 P a n i GraŜyna KRULIK Dyrektor Wojewódzkiego; Szpitala Zespolonego w Skierniewicach Łódź, dnia listopada 2008r. NAJWYśSZA IZBA KONTROLI DELEGATURA W ŁODZI ul. Kilińskiego 210, 90-980 Łódź 7 tel. 683-11-00 (fax) 683-11-29 skr. poczt. 243 P/08/098 LLO-410-30-03/08 P a n i GraŜyna KRULIK

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH.

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. MINISTERSTWO ZDROWIA DEPARTAMENT POLITYKI ZDROWOTNEJ Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Nazwa zadania: PROGRAM PROFILAKTYKI RAKA PIERSI CZĘŚĆ ADMINISTRACYJNO LOGISTYCZNA

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Joanna Anioł Wykształcenie: wyższe Studia na Wydziale Lekarskim Collegium Medium UJ w Krakowie 1989 1995 Kształcenie podyplomowe: Specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

(Nie)przychodzi Polka do lekarza

(Nie)przychodzi Polka do lekarza ()przychodzi Polka do lekarza Wyniki badania Kontakt: Aneta Jaworska Tel. +48 +48 (22) 592 63 00 e-mail: aneta.jaworska@grupaiqs.pl Z badania omnibusowego IQS96, przeprowadzonego przez instytut badawczy

Bardziej szczegółowo

Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015

Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015 Kraków, 8 kwietnia 2015 r. Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015 Raport dotyczący etapowości leczenia onkologicznego w Polsce Stan na początek kwietnia 2015 r. Spis treści Spis treści... 2

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych".

- o zmianie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-175-07 Druk nr 80 Warszawa, 8 listopada 2007 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Spółki Ośrodek Profilaktyki i Epidemiologii Nowotworów im. Aliny Pienkowskiej Spółka akcyjna z siedzibą w Poznaniu

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Spółki Ośrodek Profilaktyki i Epidemiologii Nowotworów im. Aliny Pienkowskiej Spółka akcyjna z siedzibą w Poznaniu REGULAMIN ORGANIZACYJNY Spółki Ośrodek Profilaktyki i Epidemiologii Nowotworów im. Aliny Pienkowskiej Spółka akcyjna z siedzibą w Poznaniu Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1. Regulamin organizacyjny spółki

Bardziej szczegółowo

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy lek. Agnieszka Wrzesińska Sytuacja epidemiologiczna na świecie i w Polsce Epidemiologia raka szyjki macicy Rak szyjki macicy jest DRUGIM po raku

Bardziej szczegółowo

PODNIESIENIE JAKOŚCI I DOSTĘPNOŚCI DO USŁUG MEDYCZNYCH W POWIECIE SZAMOTULSKIM

PODNIESIENIE JAKOŚCI I DOSTĘPNOŚCI DO USŁUG MEDYCZNYCH W POWIECIE SZAMOTULSKIM PODNIESIENIE JAKOŚCI I DOSTĘPNOŚCI DO USŁUG MEDYCZNYCH W POWIECIE SZAMOTULSKIM Jest to projekt realizowany przez w Szamotułach dzięki wsparciu udzielonemu przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię poprzez

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 88/2013 z dnia 15 kwietnia 2013 r. o projekcie programu Rak jajnika cichy zabójca. Program badań dla wczesnego

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki raka prostaty.

Program profilaktyki raka prostaty. Program profilaktyki raka prostaty. I. Opis Programu: 1. Przesłanki dla realizacji Programu: Badania przesiewowe w celu wczesnego wykrycia raka stercza są równie waŝną metodą kontroli choroby, jak profilaktyka

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA NOWOTWORÓW PIERSI W LATACH 2015-2016

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA NOWOTWORÓW PIERSI W LATACH 2015-2016 PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA NOWOTWORÓW PIERSI W LATACH 2015-2016 Program został opracowany w Wydziale Zdrowia i Spraw Spraw Społecznych Urzędu Miasta Płocka Płock, maj 2015r. 1 1.Opis problemu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 12a - Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Populacyjnego programu wczesnego wykrywania raka piersi

Załącznik nr 12a - Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Populacyjnego programu wczesnego wykrywania raka piersi Załącznik nr 12a - Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Populacyjnego programu wczesnego wykrywania raka piersi Warunki realizacji przedsięwzięć w ramach Populacyjnego programu wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

2. Wczesne wykrywanie raka piersi

2. Wczesne wykrywanie raka piersi 2. Wczesne wykrywanie raka piersi Rak piersi jest najczęstszym w Polsce kobiecym nowotworem złośliwym (blisko 22% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe). Stanowi główną przyczynę zgonów kobiet wśród

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Zachorowania i zgony na nowotwory złośliwe narzadu płciowego u kobiet w Polsce w latach 1987, 1996, 3 i szacunkowe na 1 r. 1987 1996 3 1 Zachorowania

Bardziej szczegółowo

RAKOOPORNI. Program profilaktyki raka piersi. Bezpłatne badania mammograficzne

RAKOOPORNI. Program profilaktyki raka piersi. Bezpłatne badania mammograficzne RAKOOPORNI Program profilaktyki raka piersi Bezpłatne badania mammograficzne Jesteś w wieku od 40 do 49 lat lub po 70 roku życia? W ciągu ostatniego roku nie miałaś wykonanej mammografii? Skorzystaj z

Bardziej szczegółowo

Uratuj swoje zdrowie i życie!

Uratuj swoje zdrowie i życie! PRZECZYTAJ, PRZEKONAJ SIĘ! Zrób badanie cytologiczne. Uratuj swoje zdrowie i życie! MATERIAŁY INFORMACYJNE NA TEMAT PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY www.wok.wroclaw.pl W wielu krajach dzięki zorganizowanym,

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Program Profilaktyki Raka Piersi Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Onkologii) 13.06.2006

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja Rak piersi Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce 2004 r. ponad12 000 nowych zachorowań na raka piersi

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień Inspektora Ochrony Radiologicznej

Program szkolenia dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień Inspektora Ochrony Radiologicznej Program szkolenia dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień Inspektora Ochrony Radiologicznej - RMZ z dnia 21 grudnia 2012 r. (DZ. U. z 2012 r. poz. 1534) Lp. Zakres tematyczny 1. Podstawowe pojęcia

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Tegoroczna konferencja ESMO zaowocowała nowo przedstawionymi wytycznymi, dotyczącymi zarówno diagnostyki, jak

Bardziej szczegółowo

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego Efektywna kontrola ścisła obserwacja po leczeniu

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych

USTAWA. z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2005 r. Nr 143, poz. 1200,

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII PRZYKŁAD RAKA PIERSI V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY Ewelina Żarłok Revelva Concept Warszawa, 6 sierpnia 2015 1 CZYM JEST MODEL

Bardziej szczegółowo

Gmina Bierawa Zdrowa Gmina - program profilaktyki nowotworowej

Gmina Bierawa Zdrowa Gmina - program profilaktyki nowotworowej Gmina Bierawa Zdrowa Gmina - program profilaktyki nowotworowej Gala finałowa II edycji konkursu Zdrowa Gmina w Warszawie Nagroda za zajęcie drugiego miejsca w konkursie Zdrowa Gmina Gmina Bierawa Działania

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe szansą na wykrycie raka we wczesnym jego stadium rokowań inwazyjnych nowotworów w szyjki macicy

Badania przesiewowe szansą na wykrycie raka we wczesnym jego stadium rokowań inwazyjnych nowotworów w szyjki macicy Badania przesiewowe szansą na wykrycie raka we wczesnym jego stadium w aspekcie słabych s rokowań inwazyjnych nowotworów w szyjki macicy Kamila Kępska, K Jerzy BłaszczykB Wrocław 12-13.10.2010 Zakład ad

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

ONKOLOGIA KLINICZNA 1. Dane jednostki: Kierownik Katedry Onkologii Kierownik Kliniki Onkologii Osoby odpowiedzialne za dydaktykę:

ONKOLOGIA KLINICZNA 1. Dane jednostki: Kierownik Katedry Onkologii Kierownik Kliniki Onkologii Osoby odpowiedzialne za dydaktykę: ONKOLOGIA KLINICZNA 1. Dane jednostki: Katedra i Klinika Onkologii Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego ul. Łąkowa 1/2; 61-878 Poznań tel. 854 90 38; fax 854 90 72; www.oncology.am.poznan.pl/studenci

Bardziej szczegółowo

Zarząd Powiatu Bieruńsko Lędzińskiego

Zarząd Powiatu Bieruńsko Lędzińskiego Ogłoszenie o konkursie z dnia 04.08.2010 r. Działając na podstawie art. 12 pkt 11 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t. j.: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 z późn. zm.), art.

Bardziej szczegółowo

Wymagany zakres szkolenia dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień

Wymagany zakres szkolenia dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień Dziennik Ustaw 5 Poz. 1534 Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2012 r. (poz. 1534) Wymagany zakres szkolenia dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień inspektora ochrony

Bardziej szczegółowo

Świętokrzyskiego Centrum Onkologii w Kielcach

Świętokrzyskiego Centrum Onkologii w Kielcach Kielce, dnia listopada 2008 r. P/08/098 LKI-41012-2-08 Pan Stanisław Góźdź Dyrektor Świętokrzyskiego Centrum Onkologii w Kielcach WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia

Bardziej szczegółowo

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy)

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy) Centrum Pulmonologii i posiada w swojej strukturze 8 oddziałów szpitalnych w tym Oddział Chirurgii Klatki Piersiowej ( zamiennie - torakochirurgii) Oddział został utworzony w latach 50 tych ubiegłego stulecia

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Zalecenia dotyczące badań przesiewowych stosowanych w celu wczesnego wykrycia

Bardziej szczegółowo

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Spis treści Wstęp 3 Cele Kodeksu Profilaktyki RSM 4 Zasady skutecznej komunikacji z kobietami 5 Czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy 6 Badanie cytologiczne

Bardziej szczegółowo

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Witold Zatoński Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Seminarium edukacyjne pt.: Innowacje w systemie szczepień

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 88/2015 z dnia 20 kwietnia 2015 r. o projekcie programu»rak jajnika

Bardziej szczegółowo

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 W latach 2004-2008 w Dolnośląskim Rejestrze Nowotworów zarejestrowaliśmy 6.125 zachorowań na inwazyjne

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVII/500/05 Sejmiku Województwa Kujawsko - Pomorskiego z dnia 12 września 2005 r.

Uchwała Nr XXXVII/500/05 Sejmiku Województwa Kujawsko - Pomorskiego z dnia 12 września 2005 r. Uchwała Nr XXXVII/500/05 Sejmiku Województwa Kujawsko - Pomorskiego z dnia 12 września 2005 r. w sprawie zatwierdzenia zmian Statutu Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Wojewódzkiego Szpitala

Bardziej szczegółowo

HPV......co to jest?

HPV......co to jest? HPV......co to jest? HPV- wirus brodawczaka ludzkiego Wirus z rodziny papillomawirusów. Szacuje się, że istnieje od 100 do 200 typów tego wirusa, które wywołują różne choroby. CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

Sztum, dnia 10 lutego 2015r.

Sztum, dnia 10 lutego 2015r. Konferencja inaugurująca projekt pn. Uprzedź nowotwór i ciesz się życiem - efektywna profilaktyka chorób nowotworowych oraz promocja zdrowego stylu życia w powiecie sztumskim finansowany w ramach Programu

Bardziej szczegółowo