Patomorfologia wykład 18. Patomorfologia. zakażenia sromu. zmiany nienowotworowe sromu. kłykciny płaskie. Kłykciny kończyste

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Patomorfologia wykład 18. Patomorfologia. zakażenia sromu. zmiany nienowotworowe sromu. kłykciny płaskie. Kłykciny kończyste 25.04."

Transkrypt

1 Patomorfologia wykład 18 ü patologia sromu Patomorfologia Wykład 18 prof hab. n. med. Andrzej Marszałek ü patologia pochwy ü zagadnienia nienowotworowe w patologii ginekologicznej. zmiany nienowotworowe sromu zakażenia zapalenia skóry torbiel gruczołu Bartholina /ropień zakażenia sromu HPV (kłykciny kończyste; VIN) HSV (1 i 2) (zmiany pęcherzykowe) Neisseria gonorrhoeae (ropne upławy) Treponema pallidum (wrzód twardy) Candida kłykciny płaskie - występują w kile 2-rzędowej - niezbyt wyniosłe, płaskie, wilgotne zmiany Mikro: Kłykciny kończyste wywołane zakażeniem HPV (głównie typ 6 i 11) Makro: - płaskie/wyniosłe/brodawkowate - wszędzie w okolicy ano-genital Mikro: rozrost nabłonka (akantoza + hyperkeratoza) koilocytoza (wakuolizacja cytoplazmy wokół jądra) nie są to zmiany przednowotworowe, ale mogą współistnieć z VIN1 1

2 zapalenia sromu Contact dermatitis: najczęstsza przyczyna zaczerwienienia skóry (zapalenie, podrażnienie, czynnik alergiczny) z podrażnienia: mocz, mydła detergenty, środki odkażające alkohol. alergiczne: perfumy, mydła, kremy, srodki chemiczne zmiany czerwone czy białe czerwone - neo, zapalenie, zanik zapalenie- grzyby (najczęsciej), - bez owrzodzenia, S. Aureus (folliculitis) bolsność, swędzenie sromu zmiany czerwone czy białe niezakaźne odczynowe wtórne do drażniących czynników chemicznych lub fizycznych (detergenty, barwniki, perfumy, środki plemnikobójcze, lubrykanty, spreje intymne, ślina, nasienie) białe zmiany czerwone czy białe hyperkeratoza (np. lichen sclerosis, sq hyperkeratosis) depigmentacja całkowita/względna awaskularyzacja depigmentacja sromu Vitiligo (wrodzone, AD) często postępujące i związane z chorobą Addisona Thyroiditis DM Lymphoma Pernicious anemia zmiany dermatologiczne sromu Squamous Hyperplasia (hyperplastic dystrophy) Lichen Sclerosis Lichen Planus Pemphigus Bechet s Syndrome Crohn Disease Acanthosis Nigricans Psoriasis Seborrhoeic dermatitis 2

3 rozrost płaskonabłonkowy pogrubienie skóry z białymi hyperkeratotycznymi plamami powtarzane podrażnienie powierzchni uszkodzenie powoduje podrażnienie rozrost płaskonabłonkowy Mikro: odcinkowe pogrubienie nabłonka hyperkeratoza, rozrost komórek nabłonka z prawidłowym dojrzewaniem + zapalenie w skórze właściwej (limfocyty & komórki plazmatyczne) liszaj twardzinowy sromu zwykle 40+ (najczęściej po menopauzie) zmiana łagodna 70% zmian łagodnych Nieznana etiologia u 1-5% rozwija się rak płaskonablonkowy Makro: leukoplakia (białe łuski) + stwardnienie i/lub zanik warg sromowych + zwężenie przedsionka pochwy liszaj twardzinowy sromu Mikro: scieńczenie naskórka + hyperkeratoza zanik rete pegs włóknienie nacieki z komórek T (skąpe) zwyrodnienie komórek podstawnych (obrzęk) liszaj prosty przewlekły sromu choroba rzadka; może być stadium końcowym jakiejkolwiek zmiany podrażnieniowej skóry sromu zwykle między 30 a 60r.ż. zmiana łagodna, ale przewlekła, nawracająca Makro: leukoplakia (białe łuski) + np. krwawienie po stosunku + bolesność liszaj prosty przewlekły sromu Mikro: wyraźne pogrubienie nabłonka zwiększenie liczby mitoz w warstwie podstawnej znaczna akantoza + hyperkeratoza obfity nacieki zapalny (głównie limofocyty, ale nie komórki plazmatyczne) mogą występować owrzodzenia 3

4 liszaj płaski Czerwonowawe niergularne zmiany może ulegać owrzodzeniu pochwa, srom, usta 3 typy: Papulosquamous Erosive Hypertrophic inne choroby dermatologiczne Pemphigus: pęcherzowa choroba autoimmunologiczna (pochwa/srom, rogówka) Chorba Behceta: owrzodzenia genitaliów, ust i zmiany oczne. Choroba Leśniowskiego-Crohn a: (także w przewodzie pokarmowym) Acanthosis Nigricans: torbiele pochwy v torbiele mogą być wrodzone lub pojawić się po zatkaniu przewodów wyprowadzających v objawy wynikają z rozmiarów torbieli lub związane są zakażeniem torbiel Bartholina torbiel nabłonkowa torbiel przewodu Skenea wrodzona torbiel śluzowa (z przewodów mezonefrum) torbiel kanału Nucka (hydrocele w wardze większej) torbiel łojowa brodawczkowatość włokniak. tłuszczak kłykciny torbiel Bartholina najczęstsza torbiel sromu zwykle jednostromnna zwykle średnica ok 2 cm zwykle zawiera śluz zwykle bezbolsna wtórne zakażenie ropień Bartholina rak sromu rzadki (ok. 3% raków okolic płciowych) ale + rak pochwy łącznie 4-ty ginekologiczny zwykle powyżej 60 r.ż. wzrost powolny, później przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych 5-letnie przeżycia 90% (bez przerzutów) Makro: - leukoplakia - zmiany barwinkowe (25% przypadków) - endo-/egzofityczne - jednoogniskowe (HPV uj) - wieloogniskowe, brodawkowate (HPV +) rak sromu Mikro: płaskonablonkowy HPV uj. starsze długotrwały liszaj twardzinowy płaskonablonkowy HPV+ (16, 18) w średnim wieku palenie tytoniu (HPV + VIN) spadek odporności gruczołowy podstawnokomórkowy 4

5 nowotwory sromu typy r. płaskonabłonkowy 90-95% czerniak 5% r. podstawnokomórkowy 1,5% r. gruczołowy 1% choroba Pageta 1% niezróżniocowany 4% rak sromu klinika: Vulval Intraepithelial Neoplasia (VIN) : 80% rozwój raka inwazyjnego w 10lat (bez leczenia) 7-8% z leczeniem VIN3 to zmiana przedinwazyjna v VIN głównie wargi mniejsze oraz krocze. inwazyjny rak sromu ok lat objawy owrzodzenie kruche zmiany, rak sromu lub naciek okolicznych struktur choroba Pageta podobna do zmian w piersi środnaskórkowo obecne komórki atypowe może trwać latami Makro: - jak zmiany zapalne - zaczerwienienie - chropowata/strupiejąca łuska - komórki z cytoplazmą Pas+ choroba Pageta klinika: Znaczne zaczerwienienie i bolesność objawy zwykle długotrwałe czerwonawe/różowe, łuszczące się oraz uniesione zmiany, z białawą hyperkeratozą granice zwykle dobrze widoczne i uniesione choroba Pageta mikro: rozprzestrzenianie się atypowych komórek w nabłonku czasem zajęcie skóry 5

6 bakterie rzeżączka grzyby Candida albicans pasożyty Trichomonas vaginalis zapalenie pochwy zapalenie pochwy Candida albicans (moniliaza) - u 5% to prawidłowa flora - rozwojowi zakażenia sprzyja - DM - antybiotykoterapia - immunosupresja - ciąża - poronienie zapalenie pochwy Trichomona vaginalis (rzęsistkowica) Klinika: u 10% bezobjawowo obfite wodniste szaro-zielone upławy vaginitis nieswoiste zanikowe zapalenie pochwy po menopauzie zanik nabłonka płaskiego pochwy zanikowe zapalenie pochwy zcieńczenie + zanik nabłonka pochwy VaIN bardzo rzadko (150 x < CIN). 70% towarzyszy CIN najczęściej u kobiet pomenopauzalnych z niskimi estrogenami dyspareunia + plamienia (różnicowanie z rakiem!) 6

7 VaIN Czynniki ryzyka: podobne jak w CIN (HPV) ale wiek VaIN wyższy niż CIN, diethylstilboesterol in utero, CIN w wywiadzie, stan po radioterapii raka szyjki VaIN VaIN mniej inwazyjny niż CIN (VaIN : CIN = 1 : 23) wykładniki VaIN atypia cytologiczna (pleomorfizm, nieregularne obrysy jąder, grudy chromatyny) zaburzenia dojrzewania powiększenie jąder VaIN 1-3 VaIN1: mild dysplasia. VaIN2: moderate dysplasia. VaIN3: severe dysplasia. VaIN VAIN 3 zwykle górna 1/3 pochwy (wieloogniskowo) CIN towarzyszy VaIN u 10-20% pacjentów pierś Srom PIERŚ I ŻEŃSKIE NARZĄDY PŁCIOWE (1) LIN (lobular intraepithelial DIN (ductal intraepithelial squamous VIN (vulvar intraepithelial non-squamous VIN LIN obejmuje zakres określeń: atypical lobular hyperplasia oraz lobular carcinoma in situ; w opisie: LIN1, LIN2, LIN3 DIN obejmuje zakres określeń: usual epithelial hyperplasia, atypuical ductal hyperplasia, ductal carcinoma in situ oraz flat epithelial atypia; w opisie: DIN1 (A, B lub C), DIN2, DIN3 obecnie system oceny podobny jak dla CIN PIERŚ I ŻEŃSKIE NARZĄDY PŁCIOWE (2) pochwa szyjka macicy VAIN (vaginal intraepithelial CIN (cervical intraepithelial SIL (squamous intraepithelial lesion) CGIN (cervical glandular intraepithelial neoplasia and adenocarcinoma in situ) Obecnie system oceny podobny jak dla CIN dysplasia oraz carcinoma in situ; w opisie: o SIL: low grade i high grade o CIN1, CIN2 oraz CIN3 o CGIN: low grade i high grade Vulvar Intraepithelial Neoplasia and Carcinoma jama macicy EIN (endometrial intraepithelial EIC (endometrial intraepithelial carcinoma) EmGD (endometrial glandular dysplasia) EIC traktowany jest jako stan przednowotworowy raka surowiczego, jest traktowany jako jednostka odrębna od atypowego rozrostu 7

8 VIN (vulvar intraepithelial - zespół zmian architektonicznych i cytologicznych nabłonka wielowarstwowego płaskiego sromu, z których potencjalnie może rozwinąć się rak płaskonabłonkowy inwazyjny, jak również może ulec spontanicznej regresji. ISSVD ( The InternaIonal Society for the Study of Vulvo- Vaginal Diseases) określa następujący podział w zależności od nasilenia zmian w nabłonku: - VIN 1(dawniej dysplazja małego stopnia) - VIN 2 (dysplazja średniego stopnia) - VIN 3 (dysplazja dużego stopnia/carcinoma in situ) w pojęciu tym mieści się choroba Bowena, czyli rak płaskonabłonkowy przedinwazyjny oraz papulosis bowenoides- mnogie, drobne, kremowo- brązowe grudki, histologicznie przypominające chorobę Bowena. Oraz podział na dwie kategorie: - low- grade VIN (VIN 1/dysplazja małego stopnia/infekcja HPV) - high- grade VIN (VIN 2 i 3/dysplazja średniego i dużego stopnia/carcinoma i situ) Patogeneza: - infekcja HPV szczególnie typ 16 i 18 - dodatkowe czynniki biorące udział w patogenezie high- grade VIN to palenie papierosów, choroby zapalne sromu, immunosupresja, ciąża - najczęściej dotyczy kobiet w wieku lat Histologicznie występują: - zaburzenia architektury nabłonka- w przypadku low- grade VIN dotyczą tylko 1/3 dolnej nabłonka - zmiany cytologiczne jak pleomorfizm (różna wielkość i kształt) oraz nadbarwliwość jąder - liczne figury podziału mitotycznego - hyperkeratoza- nadmierne rogowacenie, parakeratoza- niepełne przyspieszone rogowacenie, - koilocyty- podobnie jak w kłykcinach CIN (cervical intraepithelial definicja: + prekursorowe zmiany raka płaskonabłonkowego szyjki macicy [1] + koncepcja CIN pierwotnie zaproponowana by uznać ciągłość procesu przemian od CIN 1 poprzez CIN 2 i CIN 3 do raka inwazyjnego [1] + klasyfikacja CIN w przeciwieństwie do terminologii dysplazja/ CIS wprowadza określenie CIN 3 jako obejmujące zarówno dysplazję dużego stopnia i CIS [2] + termin wprowadzony w 1968 roku przez R.M. Richarta dla określenia ogółu zmian dysplastycznych + zmiany dysplastyczne opisał po raz pierwszy Reagan w 1953 roku CIN 1 - dojrzewanie obecne w 2/3 górnych nabłonka - powierzchowne komórki wykazują zmienną, ale zazwyczaj umiarkowaną atypię, pośród nich mogą się znajdować koilocyty - niewielkie nieprawidłowości jąder występują na całej grubości nabłonka - figury podziału w 1/3 przypodstawnej nabłonka, nieliczne CIN 2 - dojrzewanie obecne w górnej połowie nabłonka - atypia jąder dostrzegalna w obrębie całej grubości nabłonka - figury podziału ograniczone do 2/3 przypodstawnych nabłonka; nieprawidłowe figury podziału mogą być widoczne 8

9 CIN 3 - dojrzewanie może być nieobecne lub ograniczone do powierzchownej 1/3 nabłonka - nieprawidłowości jader są zaznaczone w większej części lub na całej grubości nabłonka - figury podziału mogą być liczne i pojawiać się na wszystkich poziomach nabłonka - często nieprawidłowe mitozy Zmodyfikowana terminologia dla szyjkowego nowotworzenia wewnątrznabłonkowego [2] CIN 1 ( Low grade CIN)- jako zmiana o niepewnym kierunku rozwoju CIN 2 ( High grade CIN)- jako zmiana będąca domniemanym prekursorem raka szyjki macicy CIN 3 ( High grade CIN)- jako zmiana będąca domniemanym prekursorem raka szyjki macicy ----> klasyfikacja CIN 1,2,3 nie stanowi już podstaw do postrzegania obejmowanych zmian jako kontinuum prowadzącego do raka inwazyjnego szyjki macicy, jako że wywołane przez HPV zmiany spełniające histologiczne kryteria CIN 1, nie odzwierciedlają o jak wysokim potencjale onkogennym wirusem zostały zakażone Kliniczny aspekt OIN: Miejsce najczęstszego występowania: Oral intraepithelial neoplasia (OIN) brzeg i dolna powierzchnia języka, dno jamy ustnej, podniebienie miękkie, wewnętrzna powierzchnia dolnej wargi, wyściółka za zębami trzonowymi i przylegająca powierzchnia błony śluzowej policzka Należy pamiętać, ze podobny obraz kliniczny może mieć także SCC z mikroinwazją, a nawet SCC szerzący się powierzchownie w podścielisku. Kliniczny aspekt OIN: poszczególne stadia OIN przechodzą od niższego do wyższego stopnia zaawansowania w czasie od 2 do 6 lub więcej lat, CIS przechodzi w SCC w około 7-60% przypadków średnia długość utrzymywania się SCC w stadium śródnabłonkowym to lat publikowano doniesienia o samoistnym cofaniu się różnych stadiów OIN, w tym CIS, jednak jest to zjawisko bardzo rzadkie. PRZEWÓD POKARMOWY (1) jama ustna OIN (oral intraepithelial przełyk EIN (esophageal intraepithelial ESIN (esophageal squamous intraepithelial [Barett s esophagus intraepithelial neoplasia] OSCC (oesophageal squamous cell carcinoma) żołądek klasyfikacja z Padwy (1998) klasyfikacja japońska (1971) klasyfikacja wiedeńska (2002) GIN (gastric intraepithelial squamous oral intraepithelial dysplasia (klin.: leukoplakia, erythroplakia i erythroleukoplakia); obejmuje dwa typy zmian: squamous oraz columnar (Barett s esophagus); obejmuje zmiany powstające na podłożu prawidłowego nabłonka (żołądkowego) oraz na podłożu metaplazji jelitowej; 9

10 jelito cienkie PRZEWÓD POKARMOWY (2) SIIN (small intestinal intraepithelial jelito grube CoIN (colorectal intraepithelial dysplasia, carcinoma in situ, atypical hyperplasia, atypia; odbyt AIN (anal intraepithelial dysplasia oraz carcinoma in situ; trzustka drogi żółciowe pęcherzyk żółciowy PRZEWÓD POKARMOWY (3) PanIN (pancreatic intraepithelial/ intraductal BilIN (biliary intraepithelial GBIN (gallbladder intraepithelial dysplasia oraz carcinoma in situ; w opisie: PanIN1 (A lub B), PanIN2 oraz PanIN3 intraductal papillary neoplasm, intraepithelial atypical hyperplasia; dysplasia, atypical hyperplasia, carcinoma in situ; PROSTATA I UKŁAD MOCZOWY PIN prostata układ moczowy PIN (prostatic intraepithelial [urothelial intraepithelial neoplasia/ intra-uriothelial neoplasia] intraductal dysplasia, large acinar atypical hyperplasia, hyperplasia with malignant change, marked atypia oraz ductal-acinar dysplasia; w opisie: low-grade, high-grade obejmuje zakres nowotworzenia w nabłonku urotelialnym o typie: flat oraz papillary; w opisie: low-grade, high-grade PIN - prostatic intraepithelial neoplasia nowotworowa transformacja nabłonka pokrywającego przewody i zraziki prostaty Jest uważany za prekursora raka inwazyjnego McNeal JE, Bostwick DG. Intraductal dysplasia: A premalignant lesion of the prostate. Human Pathol. 1986; 17: PIN 1 PIN 2 PIN 3 Drago JR, Mostofi FK, Lee F. Introductory remarks and workshop summary. Urology. 1992; 39: 2-8 Low grade PIN (PIN 1) High grade PIN (PIN 2 + PIN 3) PIN kryteria morfologiczne Bostwick DG, Brawer MK. Prostatic intraepithelial neoplasia and early invasion in prostate cancer. Cancer. 1987; 59: Cechy architektoniki Cechy cytologiczne Jądra Chromaty na Jąderka Cechy dodatkowe Komórki warstwy podstawnej Błona podstawna PIN PIN - prostatic intraepithelial neoplasia nowotworowa transformacja nabłonka pokrywającego przewody i zraziki prostaty Jest uważany za prekursora raka inwazyjnego PIN 1 Natłok komórek nabłonka stratyfikacja nieregularne odstępy PIN 2 Podobnie jak PIN 1, ale większy natłok i stratyfikacja komórek PIN 3 Podobnie jak PIN 2, sporadycznie mostkowanie w świetle gruczołów Powiększone Niewielkie różnice w wielkości Powiększone Wyraźne różnice w wielkości Wyraźnie powiększone Duży polimorfizm wielkości N Rzadko Zachowana ciągłość Sporadyczni Zachowana e duże i ciągłość widoczne Często, Może duże wykazywać Podobne do zakłócenia w raka ciągłości inwazyjnego Nienaruszona Nienaruszona Może wykazywać zakłócenia w ciągłości McNeal JE, Bostwick DG. Intraductal dysplasia: A premalignant lesion of the prostate. Human Pathol. 1986; 17: PIN 1 PIN 2 PIN 3 Drago JR, Mostofi FK, Lee F. Introductory remarks and workshop summary. Urology. 1992; 39: 2-8 Low grade PIN (PIN 1) High grade PIN (PIN 2 + PIN 3) 10

11 UKŁAD ODDECHOWY górne drogi SIN (squamous intraepithelial oddechowe SIL (squamous intraepithelial lesion) oskrzela BIN (bronchial intraepithelial leukoplasia, squamous epithelial dysplasia, oraz inverted papilloma; squamous cell dysplasia, basal cell dysplasia, columnar cell dysplasia, bronchial cell dysplasia with transitional differentiation, diffuse idiopathic pulmonary neuroendocrine cell hyperplasia (DIPNECH); skóra SKÓRA KIN (keratinocytic intraepidermal [solar keratotic intraepidermal SCC] [intraepidermal neoplasia of skin] actinic keratosis (hypertrophic, atrophic, bowenoid, acantholytic, pigmented, lub lichenoid); w opisie: KIN1, KIN2 oraz KIN3 pęcherzyki AIN (alveolar intraepithelial obejmuje zakres: atypical adenomatous hyperplasia; nowotwory pochwy 1-2% wszystkich ginekologicznych lat 50% w górnej 1/3, 30% w dolnej ściana tylna > przednia > boczna pierwotne: rak płaski (85%), gruczolakorak (wiek 17-21), rak jasnokomórkowy (DES) wtórne 80-90% (meta) : szyjka > endometrium >>>>> inne nowotwory pochwy czynniki ryzyka: niski status ekonomiczny w wywiadzie brodawczaki upławy/zapalenie nieprawidłowa cytologia gin wczesna histerektomia naświetlania (?) DES in utero rak płaskonabłonkowy pochwy - pierwotny bardzo rzadki!!! % HPV+ rak jasnokomórkowy pochwy - bardzo rzadki - 40x częściej po wewnątrzmacicznym narażeniu na diethylstilbestrol Gruczolistość pochwy: - Małe wtręty w błonie pochwy (wysłane nabłonkiem urzęsionym lub śluzowym) 11

12 rak jasnokomórkowy pochwy postać gruczolakoraka (pochwa, szyjka) wzrost ryzyka po 15 r.ż. ropoznanie ok. 19 r.ż. klinika: zaczerwienienie wyniosła zmiana szara/biała/barwnikowa jako brodakowata zmiana Naciekający: w/w + owrzodzenie i krwawienie mięsak groniasty pochwy - sarcoma botryoides - rhabdomyosarcoma embryonale mięsak groniasty pochwy v mięsak prążkowanokomórowy zarodkowy v najczęstszy u dzieci w lokalizacji głowa&szyja v najczęstszy wariant v rabdomyoblasty z prążkowaniem v chaotyczne układy v zróżnicowane utkanie v mięsak prążkowanokomórowy zarodkowy (groniasty) v najczęstszy w lokalizacji narządowej np. układ moczowo-płciowy v polipowate, groniaste masy nowotworu v rozproszone komórki atypowe w śluzowatym podścielisku 12

Patomorfologia. wykład. prof hab. n. med. Andrzej Marszałek

Patomorfologia. wykład. prof hab. n. med. Andrzej Marszałek Patomorfologia wykład prof hab. n. med. Andrzej Marszałek - choroby grasicy - przykłady chorób śledziony - choroby przełyku GRASICA nużliwość mięśni (myastenia gravis) Zaburzenie AChR na błonie postsynaptycznej

Bardziej szczegółowo

Patologia ginekologiczna. Część I

Patologia ginekologiczna. Część I Patologia ginekologiczna Część I Torbiel Bartholina Często związek z zapaleniem (m.in. rzeżączka) Objawy, wiek? Dyskomfort/ból, każdy wiek, zwykle 40 i więcej; może być bardzo duża Ryzyko raka? carcinoma

Bardziej szczegółowo

Rak sromu. Małgorzata Gajewska

Rak sromu. Małgorzata Gajewska Rak sromu Małgorzata Gajewska Śródnabłonkowa neoplazja sromu Vulvar intraepithelial neoplasia - VIN Stan przedrakowy zaburzenie dojrzewania komórek + atypia jądra VIN I zmiany obejmują 1/3 dolną część

Bardziej szczegółowo

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Planowanie postępowania onkologicznego???

Bardziej szczegółowo

Rola rozmazów cytologicznych w diagnostyce ginekologicznej. z uwzględnieniem profilaktyki. raka szyjki macicy

Rola rozmazów cytologicznych w diagnostyce ginekologicznej. z uwzględnieniem profilaktyki. raka szyjki macicy Rola rozmazów cytologicznych w diagnostyce ginekologicznej z uwzględnieniem profilaktyki raka szyjki macicy Cytologia złuszczeniowa Cytologia ginekologiczna należy do rodzaju cytologii złuszczeniowej.

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu Rak piersi dr drn. n.med. med.agnieszka AgnieszkaIgnatowicz Ignatowicz-Pacyna - Pacyna Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

Pułapki patologii raka stercza czyli czy rozumiemy, co patolog chce nam przekazać? Marcin Ligaj Zakład patologii Centrum Onkologii Warszawa

Pułapki patologii raka stercza czyli czy rozumiemy, co patolog chce nam przekazać? Marcin Ligaj Zakład patologii Centrum Onkologii Warszawa Pułapki patologii raka stercza czyli czy rozumiemy, co patolog chce nam przekazać? Marcin Ligaj Zakład patologii Centrum Onkologii Warszawa ASAP ASAP (atypical small acinar proliferations) Kategoria diagnostyczna

Bardziej szczegółowo

4 NIEPRAWIDŁOWOŚCI RÓŻNICOWANIA I DOJRZEWANIA TKANEK. TRANSFORMACJA NOWOTWOROWA

4 NIEPRAWIDŁOWOŚCI RÓŻNICOWANIA I DOJRZEWANIA TKANEK. TRANSFORMACJA NOWOTWOROWA 4 NIEPRAWIDŁOWOŚCI RÓŻNICOWANIA I DOJRZEWANIA TKANEK. TRANSFORMACJA NOWOTWOROWA Stefan Kruś 4.1. DEFINICJE PODSTAWOWE Różnicowanie (differentiatio) jest to uzyskanie przez komórki macierzyste zdolności

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka raka szyjki macicy

Profilaktyka raka szyjki macicy Profilaktyka raka szyjki macicy Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek Katowice, 04.07.2015 Co to jest szyjka macicy? Macica zbudowana jest z trzonu i szyjki. Szyjka macicy składa się z części brzusznej i z

Bardziej szczegółowo

Onkologia ginekologiczna

Onkologia ginekologiczna RAK SZYJKI MACICY 1. Charakterystyka epidemiologiczna rak szyjki macicy jest 2 co do częstości występowania nowotworem złośliwym u w PL stanowi 7,6% wszystkich nowotworów rozpoznanych u kobiet współczynnik

Bardziej szczegółowo

RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin

RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: pęcherzyk Ŝółciowy, wątroba, drogi Ŝółciowe zewnątrzwątrobowe, inne (wymień): 2. Procedura chirurgiczna:

Bardziej szczegółowo

RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz

RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz (nieobowiązkowe składniki oznaczono +) 1. Rodzaj materiału Srom, inne (określ): 2. Procedura chirurgiczna

Bardziej szczegółowo

DYSPLAZJA I RAK SZYJKI MACICY

DYSPLAZJA I RAK SZYJKI MACICY DYSPLAZJA I RAK SZYJKI MACICY Dr n. med. Barbara Suchońska I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. Mirosław Wielgoś RAK SZYJKI MACICY MODEL ROZWOJU RAKA 1. Infekcja

Bardziej szczegółowo

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii Choroba Crohna Zapalenie przewodu pokarmowego w chorobie Crohna

Bardziej szczegółowo

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz.

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. 42 Załącznik C.26. FLUOROURACILUM 1 FLUOROURACILUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2 FLUOROURACILUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3 FLUOROURACILUM

Bardziej szczegółowo

www.aotm.gov.pl Agencja Oceny Technologii Medycznych

www.aotm.gov.pl Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 171/2013 z dnia 9 grudnia 2013 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Silgard,

Bardziej szczegółowo

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus)

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) NOWOTWORY PIERSI NOWOTWORY ŁAGODNE SUTKA: GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) TORBIEL (cystis mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) BRODAWCZAK

Bardziej szczegółowo

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Szeroko rozpowszechniony wirus, który występuje w około 100 typach, z czego 30 może być niebezpieczne

Bardziej szczegółowo

RAK GARDŁA (GARDŁO ŚRODKOWE, GARDŁO DOLNE, NOSOGARDŁO) (Carcinomas of the Pharynx) Andrzej Marszałek

RAK GARDŁA (GARDŁO ŚRODKOWE, GARDŁO DOLNE, NOSOGARDŁO) (Carcinomas of the Pharynx) Andrzej Marszałek RAK GARDŁA (GARDŁO ŚRODKOWE, GARDŁO DOLNE, NOSOGARDŁO) (Carcinomas of the Pharynx) Andrzej Marszałek Rodzaj materiału: - biopsja, - biopsja wycinająca, - wycięcie topografia - gardło środkowe - nosogardło

Bardziej szczegółowo

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy lek. Agnieszka Wrzesińska Sytuacja epidemiologiczna na świecie i w Polsce Epidemiologia raka szyjki macicy Rak szyjki macicy jest DRUGIM po raku

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 1005 51. Nowotwory układu pokarmowego... 1007 51.1. Nowotwory przełyku Andrzej W. Szawłowski... 1007 51.1.1. Wstęp... 1007 51.1.2. Patologia... 1008 51.1.3. Rozpoznanie...

Bardziej szczegółowo

RAK PRĄCIA (Carcinoma of the Penis) Krzysztof Okoń. 1. Rodzaj materiału: prącie, fragment prącia, wycinek, wycięty guz, napletek, inny

RAK PRĄCIA (Carcinoma of the Penis) Krzysztof Okoń. 1. Rodzaj materiału: prącie, fragment prącia, wycinek, wycięty guz, napletek, inny RAK PRĄCIA (Carcinoma of the Penis) Krzysztof Okoń 1. Rodzaj materiału: prącie, fragment prącia, wycinek, wycięty guz, napletek, inny 2. Procedura chirurgiczna - Biopsja - Wycięcie miejscowe - Obrzezanie

Bardziej szczegółowo

Jama ustna i ustna część gardła

Jama ustna i ustna część gardła Jama ustna i ustna część gardła Jama ustna Przedsionek Jama ustna właściwa Z przodu ograniczona przez wargi Z tyłu przez łuk językowo-migdałkowy Od dołu dno jamy ustnej Od góry podniebienie twarde i miękkie

Bardziej szczegółowo

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013 Załącznik nr 1 WYKAZ NIEULECZALNYCH, POSTĘPUJĄCYCH, OGRANICZAJĄCYCH ŻYCIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH INIENOWOTWOROWYCH, W KTÓRYCH SĄ UDZIELANE ŚWIADCZENIA

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ

FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ A.JAKUBOWSKA, M.BRZEWSKI, M.GRAJEWSKA-FERENS, A.MARCIŃSKI, J.MĄDZIK ZAKŁAD RADIOLOGII PEDIATRYCZNEJ I KLINIKA ENDOKRYNOLOGII

Bardziej szczegółowo

1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy, inne (wymień)

1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy, inne (wymień) RAK BRODAWKI VATERA (carcinoma of the ampullary region) Krzysztof A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy,

Bardziej szczegółowo

Macica, trzon, szyjka, prawy/lewy jajnik, prawy/lewy jajowód, sieć. Inne nadesłane do badania narządy (naleŝy wymienić)

Macica, trzon, szyjka, prawy/lewy jajnik, prawy/lewy jajowód, sieć. Inne nadesłane do badania narządy (naleŝy wymienić) RAK TRZONU MACICY/ENDOMETRIUM (Carcinoma of the Endometrium) Anna Nasierowska-Guttmejer, Szymon Wojtylak 1. Rodzaj materiału Macica, trzon, szyjka, prawy/lewy jajnik, prawy/lewy jajowód, sieć Inne nadesłane

Bardziej szczegółowo

RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos

RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos 1. Opis umiejscowienia materiału (wycinka) Otrzymano Materiał świeŝy (nieutrwalony) Materiał utrwalony w formalinie Nieokreślono

Bardziej szczegółowo

Patomorfologia. Tarczyca - anatomia. rak tarczycy 25.04.2015. panel diagnostycznych badań patomorfologicznych w raku tarczycy DIAGNOSTYKA

Patomorfologia. Tarczyca - anatomia. rak tarczycy 25.04.2015. panel diagnostycznych badań patomorfologicznych w raku tarczycy DIAGNOSTYKA Patomorfologia panel diagnostycznych badań patomorfologicznych w raku tarczycy Wykład 16 prof hab. n. med. Andrzej Marszałek Tarczyca - anatomia masa u dorosłych 15-20g powyżej 60g (7g u noworodków) -

Bardziej szczegółowo

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Mam tyle marzeń co zrobić, aby je ochronić? Wszystko, co mogę. Marzenia są po to,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 254/2013 z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie oceny produktu Silgard (Human papilomavirus vaccine types 6, 11, 16,

Bardziej szczegółowo

(Carcinoma of the Distal Extrahepatic Bile Ducts)

(Carcinoma of the Distal Extrahepatic Bile Ducts) RAK ZEWNATRZWĄTROBOWYCYH DRÓG śółciowych (Carcinoma of the Distal Extrahepatic Bile Ducts) Krzysztof. A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: przewód Ŝółciowy wspólny, przewód wątrobowy prawy, przewód wątrobowy

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

r Vlp/. 2012-09- '1 2

r Vlp/. 2012-09- '1 2 to PROJEKT UCHWAL y Uchwala nr. Rady Miasta Katowice z dnia. I BIURO RADY MIASTA KATOWICE f;'.:.;~_i r Vlp/. 2012 09 '1 2 BRM w sprawie przyjęcia "Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego

Bardziej szczegółowo

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny Konferencja naukowa Wychowanie seksualne w szkole cele, metody, problemy. Lublin, 10 marca 2014 r. Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny dr n.med Ewa Baszak-Radomańska Gabinety TERPA ryzykowne

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

DIGITAL MEDICINE IN THE FUTURE

DIGITAL MEDICINE IN THE FUTURE 1 I Gdańskie prezentacje kolposkopowe- atlas multimedialny XIV. Konrad Florczak, Janusz Emerich, Ewa Żmudzińska Wcześnie wykryty rak szyjki macicy w zdecydowanej większości przypadków jest wyleczalny.

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo

Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Cena Oczekiwana 03.0000.301.

Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Cena Oczekiwana 03.0000.301. Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Kod Zakresu Nazwa Zakresu Cena Oczekiwana 03.0000.301.02 PROGRAM LECZENIA PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

ŁAGODNE NOWOTWORY NARZĄDU RODNEGO

ŁAGODNE NOWOTWORY NARZĄDU RODNEGO ŁAGODNE NOWOTWORY NARZĄDU RODNEGO *POLIP SZYJKI Łagodny polipowaty przerost błony śluzowej szyjki macicy Objawy: Nieprawidłowe krwawienia, krwawienia kontaktowe, upławy Najczęściej bezobjawowe Postępowanie:

Bardziej szczegółowo

Analiza statystyczna wybranych patologii w obrębie szyjki macicy w populacji kobiet z południowej części województwa lubuskiego

Analiza statystyczna wybranych patologii w obrębie szyjki macicy w populacji kobiet z południowej części województwa lubuskiego prace oryginalne Piel. Zdr. Publ. 2011, 1, 2, 135 139 ISSN 2082-9876 Copyright by Wroclaw Medical University Irena Kichewko, Agnieszka Strama, Barbara Grześ, Elżbieta Kawecka-Janik, Jerzy Heimrath Analiza

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE WILKÓW NA LATA

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE WILKÓW NA LATA Załącznik do uchwały Nr 14 Rady Gminy w Wilkowie z dnia..2014 r. GMINA WILKÓW PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE WILKÓW NA LATA 2013-2015 Wilków 2013 1 Program obejmuje

Bardziej szczegółowo

Rak piersi (carcinoma mammae, breast cancer)

Rak piersi (carcinoma mammae, breast cancer) Rak piersi 39 kach konieczna jest operacja (ewakuacja krwiaka, przywrócenie ciągłości osłonek). Piśmiennictwo Fibak J., Chirurgia. Podręcznik dla studentów, wyd. 3, PZWL, Warszawa 2002. Noszczyk W., Chirurgia,

Bardziej szczegółowo

Sprawcą jest bakteria Chlamydia trachomatis. Do zakażenia dochodzi podczas stosunku (również analnego lub oralnego). Objawy

Sprawcą jest bakteria Chlamydia trachomatis. Do zakażenia dochodzi podczas stosunku (również analnego lub oralnego). Objawy Wenera Chlamydioza Sprawcą jest bakteria Chlamydia trachomatis. Do zakażenia dochodzi podczas stosunku (również analnego lub oralnego). Objawy Mogą wystąpić po 2 5 tygodniach od czasu zakażenia. U mężczyzn

Bardziej szczegółowo

ULTRASONOGRAFIA SUTKÓW u dzieci

ULTRASONOGRAFIA SUTKÓW u dzieci ULTRASONOGRAFIA SUTKÓW u dzieci Katarzyna Czerwińska Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej WUM WSKAZANIA DO BADANIA USG SUTKÓW GINEKOMASTIA PRZEDWCZESNE POWIĘKSZENIE SUTKÓW ZNACZĄCA ASYMETRIA

Bardziej szczegółowo

Uratuj swoje zdrowie i życie!

Uratuj swoje zdrowie i życie! PRZECZYTAJ, PRZEKONAJ SIĘ! Zrób badanie cytologiczne. Uratuj swoje zdrowie i życie! MATERIAŁY INFORMACYJNE NA TEMAT PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY www.wok.wroclaw.pl W wielu krajach dzięki zorganizowanym,

Bardziej szczegółowo

PACLITAXELUM. Zał cznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA

PACLITAXELUM. Zał cznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA Zał cznik C.47. PACLITAXELUM Lp 1. PACLITAXELUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2. PACLITAXELUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3. PACLITAXELUM C00.1 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI DOLNEJ 4. PACLITAXELUM

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

Zmiany skórne w przebiegu nowotworów narządów wewnętrznych

Zmiany skórne w przebiegu nowotworów narządów wewnętrznych Zmiany skórne w przebiegu nowotworów narządów wewnętrznych Klinika Dermatologii i Wenerologii UM w Łodzi Zmiany skórne mogą byd pierwszym objawem nowotworów narządów wewnętrznych Pojawiają się przed, w

Bardziej szczegółowo

(Carcinomas of the Nasal Cavity and Paranasal Sinuses)

(Carcinomas of the Nasal Cavity and Paranasal Sinuses) RAK JAMY NOSA I ZATOK PRZYNOSOWYCH (Carcinomas of the Nasal Cavity and Paranasal Sinuses) Monika Durzyńska 1. Materiał chirurgiczny: jama nosowa (przegroda, dno, boczna ściana, przedsionek określ które)

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 68/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Autor

Bardziej szczegółowo

HPV......co to jest?

HPV......co to jest? HPV......co to jest? HPV- wirus brodawczaka ludzkiego Wirus z rodziny papillomawirusów. Szacuje się, że istnieje od 100 do 200 typów tego wirusa, które wywołują różne choroby. CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Program wczesnego wykrywania zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV Łódź, 2013 roku

Program wczesnego wykrywania zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV Łódź, 2013 roku Załącznik do Uchwały nr Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia Program wczesnego wykrywania zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV Łódź, 2013 roku Diagnoza problemu Nowotwory złośliwe stanowią zarówno

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIX/155/2012 RADY GMINY W ŚWIERCZOWIE Z DNIA 28 GRUDNIA 2012 R.

UCHWAŁA NR XIX/155/2012 RADY GMINY W ŚWIERCZOWIE Z DNIA 28 GRUDNIA 2012 R. UCHWAŁA NR XIX/155/2012 RADY GMINY W ŚWIERCZOWIE Z DNIA 28 GRUDNIA 2012 R. w sprawie uchwalenia na lata 2013-2015 programu zdrowotnego pod nazwą Program Zdrowotny w Zakresie Profilaktyki Zakażeń Wirusami

Bardziej szczegółowo

Układ trawienny. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312.

Układ trawienny. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312. WI Układ trawienny Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312. Opieka pielęgniarska w chorobach układu trawiennego w WY 156.5. Klasyfikuj prace:

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 169/2013 z dnia 19 sierpnia 2013 r. w sprawie oceny produktu leczniczego Cervarix we wskazaniu: profilaktyka zmian

Bardziej szczegółowo

Kolposkopia - wspólczesna technika diagnostyki zmian w obrębie szyjki macicy

Kolposkopia - wspólczesna technika diagnostyki zmian w obrębie szyjki macicy Kolposkopia - wspólczesna technika diagnostyki zmian w obrębie szyjki macicy Kolposkopia jest znakomitym narzędziem diagnostycznym drugiego rzutu u kobiet, u których stwierdzono nieprawidłowości w badaniu

Bardziej szczegółowo

Zapewniamy indywidualny tryb szkolenia praktycznego na dwu i wielostanowiskowych mikroskopach.

Zapewniamy indywidualny tryb szkolenia praktycznego na dwu i wielostanowiskowych mikroskopach. Zakład Patologii Nowotworów Centrum Onkologii w Gliwicach oraz Polskie Towarzystwo Patologów organizują kurs podstawowy, cytologiczny kierowany do Diagnostów Laboratoryjnych, zainteresowanych nabyciem

Bardziej szczegółowo

Nieprawidłowa masa stwierdzona podczas badania przedmiotowego. Dr n. med. Maciej Siński

Nieprawidłowa masa stwierdzona podczas badania przedmiotowego. Dr n. med. Maciej Siński Nieprawidłowa masa stwierdzona podczas badania przedmiotowego Dr n. med. Maciej Siński Podstawowe pytania Gdzie guz jest zlokalizowany? Jakie są jego wymiary i kształt? Kształt regularny, gładkie brzegi

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Patologia sutka zmiany zapalne i proliferacyjne. Molekularne podstawy kancerogenezy w raku sutka.

Patologia sutka zmiany zapalne i proliferacyjne. Molekularne podstawy kancerogenezy w raku sutka. Patologia sutka zmiany zapalne i proliferacyjne. Molekularne podstawy kancerogenezy w raku sutka. Sutek Gruczoł mlekowy Gruczoł sutkowy Pierś Gruczoł piersiowy Zaburzenia rozwojowe Zapalenia Zmiany włókniste

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa 1 PROBLEMY DIAGNOSTYCZNE Wady rozwojowe Wole Guzki tarczycy Nowotwory tarczycy Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Tematyka konferencja kierowana jest do dermatologów, lekarzy rodzinnych, internistów, urologów, ginekologów.

Tematyka konferencja kierowana jest do dermatologów, lekarzy rodzinnych, internistów, urologów, ginekologów. Tematyka konferencja kierowana jest do dermatologów, lekarzy rodzinnych, internistów, urologów, ginekologów. Program konferencji "Dermatologia interdyscyplinarna" Czwartek 3.09.15 Wykład inauguracyjny:

Bardziej szczegółowo

Ginekologia. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące ginekologii pediatrycznej w WS 360. Klasyfikuj: Rozmnażanie człowieka w WQ 205.

Ginekologia. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące ginekologii pediatrycznej w WS 360. Klasyfikuj: Rozmnażanie człowieka w WQ 205. WP Ginekologia Klasyfikuj prace ogólne dotyczące ginekologii pediatrycznej w WS 360. Klasyfikuj prace dotyczące pielęgniarstwa ginekologicznego oraz opieki nad pacjentami z chorobami ginekologicznymi w

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy

Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy WYBIERZ śycie PIERWSZY KROK Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy POWSTANIE PROGRAMU Rada programowa programu edukacyjnego Wybierz śycie Pierwszy Krok, w skład

Bardziej szczegółowo

RAK ZEWNĄTRZWYDZIELNICZEJ CZĘŚCI TRZUSTKI

RAK ZEWNĄTRZWYDZIELNICZEJ CZĘŚCI TRZUSTKI RAK ZEWNĄTRZWYDZIELNICZEJ CZĘŚCI TRZUSTKI (Carcinoma of the Exocrine Pancreas) Romana Tomaszewska 1. Dane kliniczne: rodzinne zapalenie trzustki rodzinny rak trzustki cukrzyca palenie tytoniu inne brak

Bardziej szczegółowo

PACLITAXELUM. Załącznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA

PACLITAXELUM. Załącznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA Załącznik C.47. PACLITAXELUM Lp 1. PACLITAXELUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2. PACLITAXELUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3. PACLITAXELUM C00.1 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI DOLNEJ 4. PACLITAXELUM

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Kobieta współczesna - O CZYM WIEDZIEĆ POWINNA BEZPŁATNE BADANIE CYTOLOGICZNE DLA KAŻDEJ POLKI

Kobieta współczesna - O CZYM WIEDZIEĆ POWINNA BEZPŁATNE BADANIE CYTOLOGICZNE DLA KAŻDEJ POLKI POPULACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA RAKA SZYJKI MACICY Kobieta współczesna - O CZYM WIEDZIEĆ POWINNA KAMPANIA SPOŁECZNA BEZPŁATNE BADANIE CYTOLOGICZNE DLA KAŻDEJ POLKI w wieku od 25-59

Bardziej szczegółowo

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Lp. Kod Nazwa świadczenia Ryczałt roczny (punkty) Uwagi 1 2 3 4 5 1 5.08.08.0000001 Diagnostyka w programie leczenia przewlekłego WZW typu B lamiwudyną

Bardziej szczegółowo

Rak nerki. Patrycja Tudrej Biotechnologia, II rok USM

Rak nerki. Patrycja Tudrej Biotechnologia, II rok USM Rak nerki Patrycja Tudrej Biotechnologia, II rok USM Budowa nerki (http://www.cancerresearchuk.org/; zmodyfikowano) 2 Charakterystyka epidemiologiczna raka nerki 3 pod względem występowania nowotwór urologiczny

Bardziej szczegółowo

Zalecenia grupy ekspertów dotyczące pierwotnej profilaktyki raka szyjki macicy u dziewcząt i młodych kobiet

Zalecenia grupy ekspertów dotyczące pierwotnej profilaktyki raka szyjki macicy u dziewcząt i młodych kobiet 360 Zalecenia grupy ekspertów dotyczące pierwotnej profilaktyki raka szyjki macicy u dziewcząt i młodych kobiet Primary prevention of cervical cancer in adolescent girls and young women recommendations

Bardziej szczegółowo

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Witold Zatoński Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Seminarium edukacyjne pt.: Innowacje w systemie szczepień

Bardziej szczegółowo

Nowotwory trzonu macicy, sromu i pochwy. Jacek Sieńko II Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM

Nowotwory trzonu macicy, sromu i pochwy. Jacek Sieńko II Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM Nowotwory trzonu macicy, sromu i pochwy Jacek Sieńko II Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM Rozrosty błony śluzowej macicy Podział 1. WHO - 1994 Rozrost bez atypii Prosty Złożony Rozrost z

Bardziej szczegółowo

Zachorowalność na nowotwory złośliwe u kobiet w 2010 r.: 1. rak sutka - 22,4% (15784) 2. rak jelita grubego 10,1% 3. rak płuca 8,6% Zgony: 1.

Zachorowalność na nowotwory złośliwe u kobiet w 2010 r.: 1. rak sutka - 22,4% (15784) 2. rak jelita grubego 10,1% 3. rak płuca 8,6% Zgony: 1. RAK SUTKA Zachorowalność na nowotwory złośliwe u kobiet w 2010 r.: 1. rak sutka - 22,4% (15784) 2. rak jelita grubego 10,1% 3. rak płuca 8,6% Zgony: 1. rak płuca 15,1% (6161) 2. rak sutka 12,8% (5226)

Bardziej szczegółowo

Powiedz rakowi: NIE!!!

Powiedz rakowi: NIE!!! Powiedz rakowi: NIE!!! Internetowe wydanie gazetki ekologicznej NR 5- wrzesień 2015 W V numerze naszej gazetki poruszymy: Nawyki żywieniowe dzisiejszych nastolatków, czyli domowe pizzerki Kleszcze, czyli

Bardziej szczegółowo

3. Profilaktyka raka szyjki macicy

3. Profilaktyka raka szyjki macicy 3. Profilaktyka raka szyjki macicy Rak szyjki macicy Na świecie, każdego roku, na raka szyjki macicy zapada około 500 000 kobiet. W Europie, co 18 minut z powodu raka szyjki macicy umiera kobieta. Co roku

Bardziej szczegółowo

Patologia raka pęcherza czy patolog może nas zaskoczyć? Marcin Ligaj Zakład Patologii i Diagnostyki Laboratoryjnej Centrum Onkologii w Warszawie

Patologia raka pęcherza czy patolog może nas zaskoczyć? Marcin Ligaj Zakład Patologii i Diagnostyki Laboratoryjnej Centrum Onkologii w Warszawie Patologia raka pęcherza czy patolog może nas zaskoczyć? Marcin Ligaj Zakład Patologii i Diagnostyki Laboratoryjnej Centrum Onkologii w Warszawie Coo? Wynik gotowy już po miesiącu?!!! To w końcu pt1 czy

Bardziej szczegółowo

(Carcinoma of the Adrenal Gland)

(Carcinoma of the Adrenal Gland) RAK KORY NADNERCZA (dotyczy pacjentów>20 roku Ŝycia) (Carcinoma of the Adrenal Gland) Barbara Górnicka, Łukasz Koperski 1. Materiał chirurgiczny: nadnercze, nadnercze z tkankami otaczającymi (określ) Inne

Bardziej szczegółowo

Stany przednowotworowe w ginekologii. Precancerous conditions in gynecology. prace przeglądowe. REview papers

Stany przednowotworowe w ginekologii. Precancerous conditions in gynecology. prace przeglądowe. REview papers prace przeglądowe Borgis Katarzyna Wójcik-Krowiranda, Tomasz Michalski, *Andrzej Bieńkiewicz Postępy Nauk Medycznych, t. XXVI, nr 7, 2013 REview papers Stany przednowotworowe w ginekologii Precancerous

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

Rak trzonu macicy. Małgorzata Gajewska

Rak trzonu macicy. Małgorzata Gajewska Rak trzonu macicy Małgorzata Gajewska Rozrosty endometrium Rozrost błony śluzowej trzonu macicy jest to zaburzenie stosunku tkanki gruczołowej do tkanki podścieliska endometrium. W wyniku niezrównoważonej

Bardziej szczegółowo

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Lp. Kod Nazwa świadczenia Ryczałt roczny (punkty) Uwagi 1 2 3 4 5 1 5.08.08.0000001 Diagnostyka w programie leczenia przewlekłego WZW typu B lamiwudyną

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIONKA SILGARD W PROFILAKTYCE SCHORZEŃ ZWIĄZANYCH Z ZAKAŻENIEM HPV

SZCZEPIONKA SILGARD W PROFILAKTYCE SCHORZEŃ ZWIĄZANYCH Z ZAKAŻENIEM HPV SZCZEPIONKA SILGARD W PROFILAKTYCE SCHORZEŃ ZWIĄZANYCH Z ZAKAŻENIEM HPV Analiza Problemu Decyzyjnego Warszawa, lipiec 2013 r. 1 2 1. Indeks skrótów... 5 2. Streszczenie... 7 3. Cel analizy problemu decyzyjnego...

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska wprowadzenie Nowotwór jest chorobą o podłożu genetycznym, czyli procesem spowodowanym nakładającym się zaburzeniami struktury DNA.

Bardziej szczegółowo

SCHORZENIA POCHWY I ICH ZAPOBIEGANIE. Poradnik dla pacjentki o diagnozowaniu i leczeniu chorób pochwy

SCHORZENIA POCHWY I ICH ZAPOBIEGANIE. Poradnik dla pacjentki o diagnozowaniu i leczeniu chorób pochwy SCHORZENIA POCHWY I ICH ZAPOBIEGANIE Poradnik dla pacjentki o diagnozowaniu i leczeniu chorób pochwy Praktycznie każda kobieta odczuwa czasami dolegliwości w obrębie intymnych części ciała. Wpływają one

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY. Katedra i Zakład Patomorfologii Klinicznej CM w Bydgoszczy

NOWOTWORY. Katedra i Zakład Patomorfologii Klinicznej CM w Bydgoszczy NOWOTWORY Katedra i Zakład Patomorfologii Klinicznej CM w Bydgoszczy Guz powiększone i przemieszczone narządy (m.in. śledziona, stercz, macica (także ciężarna), węzły chłonne, wole tarczycy), w tym przepukliny,

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO:

CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO: Andrzej W. SZAWŁOWSKI CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO: Żołądka Jelit Trzustki GEP z Kliniki Nowotworów Górnego Odcinka Układu Pokarmowego -Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

Śródnabłonkowa neoplazja raka szyjki macicy diagnoza, profilaktyka

Śródnabłonkowa neoplazja raka szyjki macicy diagnoza, profilaktyka Janiszewska Hygeia Public M Health i wsp. 2015, Śródnabłonkowa 50(1): 63-69 neoplazja raka szyjki macicy diagnoza, profilaktyka 63 Śródnabłonkowa neoplazja raka szyjki macicy diagnoza, profilaktyka Diagnosis

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA HISTOPATOLOGICZNA RAKA PŁUCA

KLASYFIKACJA HISTOPATOLOGICZNA RAKA PŁUCA POL J PATHOL 2010; 1 (SUPLEMENT 1): S24-S33 KLASYFIKACJA HISTOPATOLOGICZNA RAKA PŁUCA RENATA LANGFORT 1. Klasyfikacja raka płuca wg Światowej Organizacji Zdrowia (2004) Tabela I. Klasyfikacja złośliwych

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

WZÓR PROFILAKTYCZNEGO BADANIA PACJENTA W GABINECIE STOMATOLOGICZNYM

WZÓR PROFILAKTYCZNEGO BADANIA PACJENTA W GABINECIE STOMATOLOGICZNYM WZÓR PROFILAKTYCZNEGO BADANIA PACJENTA W GABINECIE STOMATOLOGICZNYM Przedstawiamy badanie w kierunku raka jamy ustnej zamieszczone na stronach Państwowego Instytutu Dentystycznego i Twarzowo-Czaszkowego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Zalecenia dotyczące badań przesiewowych stosowanych w celu wczesnego wykrycia

Bardziej szczegółowo