Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metaboliczych Koœci Uniwersytetu Medycznego w odzi 2/

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metaboliczych Koœci Uniwersytetu Medycznego w odzi 2/"

Transkrypt

1 Wlaz³owski Alergia Astma J, Zbêk Immunologia E, Stañczyk-Przy³uska 2006, 11(2): A i wsp. Analiza realizacji programu prewencji chorób 103 Analiza realizacji programu prewencji chorób alergicznych w Poradni Alergologicznej Kliniki Propedeutyki Pediatrii Uniwersytetu Medycznego w odzi w latach Analysis of implementation of Program for Asthma and Allergic Disease Prevention evaluated in Out-patient Clinic of Paediatric Propaedeutics and Metabolic Bone Diseases, Medical University of Lodz JAROS AW W LAZ OWSKI 1/, EWA ZBÊK 2/, ANNA STAÑCZYK-PRZY USKA 1/, DANUTA CHLEBNA-SOKÓ 1/ 1/ Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metaboliczych Koœci Uniwersytetu Medycznego w odzi 2/ Studentka Indywidualnego Toku Nauczania w Klinice Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metabolicznych Koœci Streszczenie Wprowadzenie. Obserwowany w ostatnich latach wzrost wystêpowania chorób alergicznych spowodowa³, e sta³y siê one jednymi z najczêstszych przewlek³ych schorzeñ wieku dzieciêcego. Maj¹c na wzglêdzie potrzebê zwiêkszenia wykrywalnoœci chorób alergicznych oraz poprawê skutecznoœci ich leczenia, ódzka Kasa Chorych wdro y³a i sfinansowa³a w latach program profilaktyki chorób atopowych. W ramach tego programu lekarze podstawowej opieki zdrowotnej kierowali do poradni specjalistycznych wszystkich pacjentów, u których podejrzewali alergiczne pod³o e manifestowanych dolegliwoœci. Chorzy ci przyjmowani byli i diagnozowani bezpoœrednio po przyjêciu. Cel pracy. Celem naszej pracy by³a ocena zarówno przyczyn zg³aszania siê pacjentów w ramach powy szego programu do przyklinicznej poradni specjalistycznej, jak równie postawionych rozpoznañ ostatecznych. Materia³ i metody. Badaniami objêto 602 dzieci w wieku od 3 miesiêcy do 19 lat, skierowanych do Poradni Alergologicznej Kliniki Propedeutyki Pediatrii UM w odzi w latach Najczêstszymi wstêpnymi rozpoznaniami by³y: nawracaj¹ce infekcje, alergie wziewne/ pokarmowe, astma oskrzelowa, nawracaj¹cy kaszel i/lub katar. Wyniki. Dodatnie wyniki testów skórnych stwierdzono u 186/428 (43%) dzieci. Podwy szenie ca³kowitego IgE u 136/317 (43%). Obni enie FEV1 poni ej 80% normy w stosunku do wieku i p³ci wykazano u 48/241 (22%) pacjentów. Wnioski. Najczêstszym ostatecznym rozpoznaniem by³a astma oskrzelowa (35%). Oprócz tego rozpoznawano: alergiczny nie yt nosa, atopowe zapalenie skóry i alergiê pokarmow¹. U czêœci pacjentów (22%) nie postawiono ostatecznej diagnozy. Dzieci te wymagaj¹ dalszej obserwacji i ewentualnego powtórzenia niektórych badañ dodatkowych. Summary Introduction. The prevalence of allergic diseases in the recent years has continued to increase, and they have become one of the most frequent illnesses among children. In , the Health Department of Lodz launched and sponsored a Program of Asthma and Allergic Disease Prevention, to improve traceability of allergic diseases and effectiveness of their treatment. Under that program, GPs referred to the out-patient clinic all patients suspected of an allergy. Aim of the study. Evaluate the reason of referring the patients to the clinic and assess the usefulness of allergic diagnostic tests. Material and methods. The study included 602 children, aged 3 months to 19 years, referred in for consultation at the Out-patient Clinic of Paediatric Propaedeutics and Metabolic Bone Diseases, Medical University of Lodz. The most frequent preliminary diagnosis was: lower respiratory tract recurrent infections, inhalation or food allergy, bronchial asthma, attacks of cough and running nose. Results.The study demonstrated that 186 of 428 children (43%) had positive skin prick tests. High IgE plasma concentration was found in 136 of 317 children (43%), whereas the spirometry results below 80% of the normal value were observed only in 48 of 241 patients (22%). Conclusions. Bronchial asthma was the most frequent final diagnosis (35%). Other diagnosed diseases included allergic rhinitis, atopic dermatitis, and food allergy. For some children (22%), final diagnosis could not be made and additional testing/obervation is required. Key words: allergic disease prevention program, child, allergy, diagnostics, asthma S³owa kluczowe: program prewencji alergii, dziecko, alergia, diagnostyka, astma Alergia Astma Immunologia, 2006, 11(2): Nades³ano: Zakwalifikowano do druku: Adres do korespondencji / Address for correspondence Jaros³aw Wlaz³owski Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metabolicznych Koœci Uniwersytetu Medycznego w odzi, ul. Sporna 36/50, ódÿ tel./fax (42) ,

2 104 Alergia Astma Immunologia 2006, 11(2): WSTÊP W ostatnich latach na ca³ym œwiecie notuje siê wyraÿny wzrost zachorowañ na choroby o pod³o u atopowym [1,2,3]. Wed³ug danych polskich autorów, opublikowanych w 2000 r., oko³o 22% doros³ych i 21% dzieci zamieszka³ych w odzi cierpi na choroby alergiczne [4]. Na wzrost czêstoœci ich wystêpowania, a tak e na przebieg kliniczny ma wp³yw szereg ró nych czynników. Wœród nich najczêœciej wymienia siê zmianê stylu ycia oraz zanieczyszczenia œrodowiska zewnêtrznego i domowego [5,6]. Publikacje ostatnich lat wiele uwagi poœwiêcaj¹ roli infekcji, przypisuj¹c niektórym patogenom oddzia³ywania hamuj¹ce rozwój chorób atopowych [7,8,9]. Tak wiêc mo na powiedzieæ, e przyczyna wzrostu zapadalnoœci na choroby atopowe jest bardzo z³o ona, a w konsekwencji ró norodnych oddzia³ywañ genetycznych, œrodowiskowych i infekcyjnych sta³y siê one jednymi z najczêstszych chorób przewlek³ych wieku rozwojowego. W zwi¹zku z powy szym ódzka Kasa Chorych w latach zorganizowa³a program profilaktyki chorób alergicznych, w ramach którego lekarze podstawowej opieki zdrowotnej kierowali do poradni specjalistycznych pacjentów z podejrzeniem chorób o takim charakterze. W za³o eniach programu zawarte by³y zarówno d¹- enia do optymalizacji i przyspieszenia procesu diagnostycznego, jak równie do poprawy skutecznoœci leczenia. Znalaz³y tam tak e miejsce dzia³ania edukacyjne skierowane do chorych, jak te do osób z grup wysokiego ryzyka rozwoju atopii. Jednym z dalekosiê nych celów by³o pozyskanie rzetelnych danych statystycznych umo - liwiaj¹cych prognozowanie dalszych dzia³añ prozdrowotnych [10,11,12]. Celem naszej pracy by³a ocena przyczyn kierowania dzieci do przyklinicznej poradni alergologicznej oraz rozpoznañ, które na podstawie konsultacji w ramach programu prewencji chorób alergicznych, zosta³y postawione. MATERIA I METODY Pacjenci Badaniami objêto 602 dzieci (254 dziewczynki i 348 ch³opców) skierowanych do Poradni Alergologicznej Kliniki Propedeutyki Pediatrii AM w odzi w latach Wiek badanych waha³ siê od 3 miesiêcy do 19 lat i wynosi³ œrednio 7,2 ± 3,8 lat. U wszystkich pacjentów zebrano szczegó³owe wywiady lekarskie, uwzglêdniaj¹c równie wywiad rodzinny w kierunku chorób atopowych oraz przeprowadzono dok³adne badanie fizykalne. Nastêpnie w zale noœci od dotychczasowego przebiegu choroby i wieku dziecka wykonano badania dodatkowe, takie jak: oznaczenie stê enia ca³kowitego IgE w surowicy metod¹ immunoenzymatyczn¹ z u yciem zestawów firmy DPC a tak e, testy skórne metod¹ prick-test z alergenami inhalacyjnymi (roztoczy kurzu domowego, pierza, pleœni, sierœci zwierz¹t: kota, psa, œwinki morskiej oraz py³ków: traw, drzew i chwastów, oraz z alergenami pokarmowymi (mleka, selera, jab³ka, orzechów, kakao, m¹ki, ryb), wykorzystuj¹c alergeny firmy Stallergenes. Za dodatni wynik testów skórnych uznawano wyst¹pienie b¹bla o œrednicy co najmniej 3 mm w miejscu wprowadzenia alergenu [13]. Badania spirometryczne U wiêkszoœci pacjentów (241 osób) wykonywano badanie spirometryczne aparatem Vmax 29C firmy Sensor Medics USA. Próbê odwracalnoœci skurczu oskrzeli przeprowadzono, oceniaj¹c krzyw¹ przep³yw-objêtoœæ przed i po podaniu 400 mcg salbutamolu. Zgodnie z zaleceniami GINA 2002 za wynik dodatni uznawano wzrost FEV1 i/lub PEF o wiêcej ni 15% w stosunku do wartoœci wyjœciowych [14]. Inne badania Opieraj¹c siê na za³o eniach programu prewencji chorób alergicznych, w celu ustalenia ostatecznego rozpoznania, pacjent konsultowany by³ trzykrotnie. Pe³ne rozpoznanie ustalono na ogó³ w trakcie trzeciej wizyty. Poszczególne porady odbywa³y siê w odstêpach kilkudniowych. Otrzymane wyniki badañ laboratoryjnych (cige) odnoszono do wartoœci prawid³owych wg Uffelmana, zweryfikowanych w Pracowni Immunologicznej Szpitala Klinicznego nr 4 w odzi dla populacji ³ódzkiej [15]. W przypadku rozpoznania astmy oskrzelowej kierowano siê zaleceniami GINA i Standardami w Alergologii [13,14]. U dzieci do 5. roku ycia, u których nie mo na by³o wykonaæ czynnoœciowych badañ uk³adu oddechowego, diagnozê stawiano g³ównie na podstawie danych z wywiadu. W zakresie diagnostyki alergii pokarmowej obok wywiadów i testów prick z alergenami pokarmowymi wykorzystywano w razie koniecznoœci ambulatoryjny test prowokacji i eliminacji z monitorowaniem objawów klinicznych. WYNIKI Najczêstszym wstêpnym rozpoznaniem by³y nawracaj¹ce infekcje dróg oddechowych stanowi¹ce przyczynê skierowania 45,5% dzieci. U 10,6% dzieci kieruj¹cy lekarz pediatra wstêpnie rozpozna³ astmê oskrzelow¹, u 13,1% alergiê wziewn¹/pokarmow¹. Do czêstych rozpoznañ nale a³y równie : przewlek³y kaszel lub katar (20,3%), atopowe zapalenie skóry (8,5%) (ryc.1). W pojedynczych przypadkach wstêpna diagnoza odbiega³a od przyjêtych w terminologii medycznej okreœleñ, np.: kurzowica, skaza bia³kowa. Spoœród 602 dzieci, które zg³osi³y siê na pierwsz¹ wizytê, u 433 przeprowadzono pe³n¹ diagnostykê. Pozostali chorzy nie stawili siê na kolejne wyznaczone terminy badañ.

3 Wlaz³owski J, Zbêk E, Stañczyk-Przy³uska A i wsp. Analiza realizacji programu prewencji chorób 105 Ryc. 1. Wstêpne rozpoznania u dzieci kierowanych do poradni w ramach programu prewencji chorób alergicznych Testy prick z alergenami wziewnymi potwierdza³y uczulenie na py³ki roœlin (traw, drzew, chwastów) u 52% pacjentów oraz na roztocza kurzu domowego i sierœæ zwierz¹t domowych (kota, psa, œwinki morskiej) odpowiednio u 32% i 22% (ryc 2). 56% pacjentów prezentowa³o wielowa ne uczulenia na kilka ró nych alergenów. Oznaczenie stê enia ca³kowitego IgE (cige) w surowicy krwi przeprowadzono u 317 dzieci. Wartoœci powy- ej normy ustalanej wed³ug wieku, zaobserwowano u 136 (43%) badanych w tym kierunku dzieci, z czego u 48% pacjentów z rozpoznan¹ astm¹ oskrzelow¹ (ryc. 3). Nale y zaznaczyæ, e u 9% dzieci, u których stê enie cige by³o podwy szone, wyniki testów skórnych by³y ujemne. Dodatnie wyniki testów skórnych stwierdzono u 186/ 428 dzieci, co stanowi 43% osób poddanych temu badaniu. Czêstoœæ dodatnich testów skórnych u dzieci z poszczególnymi rozpoznaniami ostatecznymi przedstawia tabela 1. Tabela I. Czêstoœæ dodatnich testów skórnych u dzieci z poszczególnymi rozpoznaniami ostatecznymi Rozpoznania ostateczne Liczba Liczba dzieci (%) badanych z dodatnimi wynikami testów skórnych Astma oskrzelowa (83%) Atopowe zapalenie skóry (37%) Ca³oroczny alergiczny nie yt nosa (100%) Py³kowica (100%) Alergia pokarmowa 5 5 (100%) Ryc. 2. Najczêstsze alergeny odpowiedzialne za dodatnie odczyny skórne u dzieci kierowanych do poradni w ramach programu prewencji chorób alergicznych Ryc. 3. Czêstoœæ wystêpowania prawid³owego lub podwy szonego stê enia ca³kowitego IgE w surowicy u dzieci kierowanych do poradni w ramach programu prewencji chorób alergicznych z uwzglêdnieniem ostatecznego rozpoznania Badanie spirometryczne wykonano u 241 dzieci powy ej 6. roku ycia. Obni enie FEV1 poni ej 80% normy w stosunku do wieku i p³ci wykazano u 48 (20%) pacjentów. W grupie 46 pacjentów ze wstêpnym rozpoznaniem astmy oskrzelowej, FEV1 poni ej 80% stwierdzono tylko u 1 dziecka. W celu potwierdzenia rozpoznania astmy u czêœci pacjentów (32 dzieci) przeprowadzono ocenê odwracalnoœci obturacji oskrzeli. W 4 przypadkach uzyskano wynik dodatni (poprawê FEV1 o 15% lub wiêcej). U wiêkszoœci konsultowanych dzieci (229/433 = 53%), w wyniku przeprowadzonej diagnostyki, rozpoznano choroby o charakterze alergicznym. Jak przedstawiono na rycinie 4, najczêœciej by³a to astma oskrzelowa (150/433). Kolejnymi rozpoznaniami by³y: atopowe zapalenie skóry (27/433), ca³oroczny alergiczny nie yt nosa (26/433), py³kowica (22/433) oraz alergie pokarmowe (5/433). W 16 przypadkach rozpoznawano wspó³istnienie kilku chorób alergicznych u tego samego pacjenta. Dla czêœci pacjentów nie ustalono ostatecznego rozpoznania (96/433). Takie sytuacje mia³y miejsce, gdy zarówno badanie kliniczne, jak i wyniki badañ dodatkowych nie korespondowa³y z danymi uzyskanymi z wywiadów. Pacjenci ci wymagaj¹

4 106 Alergia Astma Immunologia 2006, 11(2): Ryc. 4. Ostateczne rozpoznania u dzieci kierowanych do poradni w ramach programu prewencji chorób alergicznych dalszej obserwacji i ewentualnego powtórzenia niektórych badañ dodatkowych. Natomiast w stosunku do 28% badanej grupy (123/433) wykluczono obecnoœæ chorób o pod- ³o u alergicznym. Astmê nieatopow¹ rozpoznano u 16 dzieci z grupy 150 z rozpoznan¹ ostatecznie astm¹. Dzieci te charakteryzowa³y siê ujemnymi wynikami testów skórnych oraz prawid³ow¹ wartoœci¹ ca³kowitej IgE. DYSKUSJA Badania doœwiadczalne i obserwacje epidemiologiczne wskazuj¹, e w ostatnich 3 dekadach nast¹pi³ oko³o 3-krotny wzrost czêstoœci wystêpowania chorób atopowych (alergicznego nie ytu nosa, astmy czy atopowego zapalenia skóry) [16]. Jeszcze bardziej niepokoj¹ce jest to, e co trzecie dziecko cierpi z powodu chorób alergicznych, a astma jest przyczyn¹ wysokiej absencji uczniów w szkole [17]. Koniecznoœæ w³aœciwego leczenia i profilaktyki chorób alergicznych sta³a siê wiêc spraw¹ priorytetow¹. W przeprowadzonej przez nas analizie astmê oskrzelow¹ rozpoznano ostatecznie u 150 spoœród 433 dzieci, które ukoñczy³y badanie, co stanowi³o 35% ocenianej grupy pacjentów. Rozpoznanie to czêœciej dotyczy³o ch³opców (102 osoby), co jest zgodne z naturaln¹ tendencj¹ do preferencji p³ci mêskiej wœród atopowych dzieci [18]. Jednym z celów, jaki wyznaczyliœmy sobie w tej pracy, by³a ocena zgodnoœci rozpoznañ wstêpnych z ostatecznymi. I tak jedynie u 24 dzieci, spoœród 46 skierowanych ze wstêpnym rozpoznaniem astmy, zosta³o ono potwierdzone. Zgodnie z opini¹ Warnera astmê udaje siê udokumentowaæ tylko u 35% dzieci z nawracaj¹c¹ obturacj¹ oskrzeli. U pozosta³ych 65% chorych do 5-6. roku ycia nawracaj¹cy kaszel, œwiszcz¹cy oddech, dusznoœæ, zaburzenia wentylacji maj¹ wed³ug tego autora zwi¹zek z innymi ni astma schorzeniami [cyt. za 17]. Wiêkszoœæ pacjentów, u których rozpoznaliœmy astmê, kierowana by³a ze wstêpnym rozpoznaniem nawracaj¹cych infekcji uk³adu oddechowego lub nawracaj¹cego kaszlu. Tak wiêc jednoznaczne rozpoznanie astmy wymaga zarówno specjalistycznej wiedzy, jak i du ego doœwiadczenia. Astma wieku dzieciêcego ma zazwyczaj charakter atopowy i wi¹ e siê z nadwra liwoœci¹ na okreœlone alergeny œrodowiskowe. W naszych badaniach 124 osoby 83% spoœród grupy z rozpoznan¹ astm¹, mia³y dodatnie wyniki testów skórnych, zaœ 48% prezentowa³o wysokie wartoœci cige. U wielu pacjentów choruj¹cych na astmê stwierdza siê podwy szony poziom cige, co poniek¹d potwierdza atopiê. Dane z literatury wskazuj¹, e dzieci, u których poni ej pierwszego roku ycia stwierdzono podwy szone poziomy IgE, maj¹ równie wysokie stê enie w wieku 6-11 lat [21]. Dwa badania epidemiologiczne przeprowadzone przez Chazan wykaza³y œcis³¹, wprost proporcjonaln¹ korelacjê miêdzy poziomem IgE w surowicy a stopniem ciê koœci astmy [22]. Szereg badañ dowodzi, e intensywnoœæ objawów choroby u osoby uczulonej jest proporcjonalna do stê enia alergenu w otoczeniu, a zmniejszenie tego stê enia prowadzi do poprawy, a z czasem do ust¹pienia objawów choroby [19]. W przekrojowych badaniach populacyjnych przeprowadzonych w roku 2001 w USA, obejmuj¹cych 226 dzieci, w tym 47 z astm¹ i nadreaktywnoœci¹ oskrzeli, stwierdzono, e zwiêkszona ekspozycja na alergen roztoczy w domu wi¹za³a siê ze znamiennym wzrostem czêstoœci uczulenia na ten alergen (swoiste IgE w surowicy) [20]. Dlatego tak wa n¹ rolê we wszystkich zaleceniach terapeutycznych przypisuje siê edukacji pacjentów i ich rodzin. Warto podkreœliæ, e dzieci objête omawianym programem prewencji chorób alergicznych mia³y zapewnion¹ edukacjê w zakresie etiologii, profilaktyki i terapii tych e chorób. Liczne czynniki œrodowiskowe, takie jak infekcje i zanieczyszczenia œrodowiska, mog¹ stymulowaæ produkcjê IgE. Pomimo powszechnego przekonania o atopowym charakterze astmy dzieciêcej u czêœci pacjentów, nie udaje siê potwierdziæ takiego charakteru choroby. Menz i wsp. brak obecnoœci atopii w takich przypadkach t³umacz¹ lokaln¹ produkcj¹ IgE w drogach oddechowych. Autorzy ci twierdz¹, e tak e w nieatopowej postaci astmy mechanizm IgE-zale ny mo e byæ odpowiedzialny za objawy choroby, przy prawid³owych wynikach testów diagnostycznych [23]. Mimo e podwy szone stê enie IgE nie mo e przes¹dziæ o rozpoznaniu lub wykluczeniu astmy oskrzelowej, to w po³¹czeniu z dok³adnym wywiadem pomaga w postawieniu prawid³owego rozpoznania. Poza tym ustalenie czynnika przyczynowego pozwala podj¹æ stosowne dzia³ania zmierzaj¹ce do ograniczenia ekspozycji alergenowej oraz umo liwiaj¹ce leczenie przyczynowe jakim jest immunoterapia. Badanie spirometryczne, jakkolwiek bardzo istotne dla prawid³owego rozpoznania astmy, wykonywane w okresie zacisza choroby, ma znacznie mniejsz¹ wartoœæ. Badania wykonane w ramach programu prewencji chorób

5 Wlaz³owski J, Zbêk E, Stañczyk-Przy³uska A i wsp. Analiza realizacji programu prewencji chorób 107 alergicznych by³y równie prawid³owe w wiêkszoœci przypadków. Jest to zgodne z obserwacjami innych autorów, a wynika z faktu, i spirometria by³a wykonywana najczêœciej w bezobjawowej fazie choroby [24,25]. Pozosta³e choroby alergiczne w omawianej grupie pacjentów rozpoznano jedynie u 80 dzieci. Jest to œciœle zwi¹zane z profilem naszej poradni, do której kierowani s¹ pacjenci z podejrzeniem astmy; s¹ tu diagnozowani i leczeni. W celu zwiêkszenia efektywnoœci programu zg³aszaj¹ce siê na badanie dzieci by³y po wstêpnej ocenie kierowane do uprofilowanych poradni alergologicznych, zgodnie z najbardziej prawdopodobnym charakterem choroby alergicznej. Realizacja programu prewencji chorób alergicznych pozwoli³a zweryfikowaæ podejrzenia chorób alergicznych u ponad 400 dzieci. U po³owy z nich potwierdzono rozpoznanie i wdro ono odpowiednie leczenie. Wczesna interwencja w chorobach alergicznych, a szczególnie w astmie, ma bardzo wa ne znaczenie zarówno dla skutecznoœci leczenia, jak i dalszego przebiegu choroby [26,27,28,29]. Potwierdzenie rozpoznania wstêpnego tylko u 53% dzieci kierowanych do Poradni wskazuje na niezbêdnoœæ konsultacji specjalistycznych, przynajmniej w chwili postawienia rozpoznania. Lekarze POZ nie maj¹ zazwyczaj wystarczaj¹cego doœwiadczenia w zakresie weryfikacji przewlekle wystêpuj¹cego kaszlu, nawrotowej obturacji czy te powtarzaj¹cych siê wysypek skórnych. Podkreœliæ nale y, i wywiad chorobowy u wiêkszoœci spoœród tych dzieci zawiera³ elementy mog¹ce sugerowaæ rozpoznanie choroby na tle atopowym. Dopiero uprecyzyjnienie danych z wywiadu i po³¹czenie ich z wynikami badania klinicznego oraz badañ dodatkowych pozwoli³o na ostateczne zweryfikowanie rozpoznania u wiêkszoœci pacjentów. Wobec stale podkreœlanych niedostatków w zakresie opieki specjalistycznej [30,31] przeprowadzenie w regionie ³ódzkim tak szerokiego programu profilaktyki nale y uznaæ za niezwykle cenne i efektywne dzia³anie prozdrowotne. Tym bardziej budzi zdziwienie fakt, e nie wszyscy pacjenci wykorzystali w pe³ni stworzone im mo liwoœci konsultacji specjalistycznej. PODSUMOWANIE Przeprowadzone badania wskazuj¹, e dok³adna diagnostyka alergologiczna u³atwia postawienie odpowiedniego rozpoznania, a co za tym idzie, umo liwia wdro enie odpowiedniej profilaktyki i leczenia. Wiêkszoœæ dzieci kierowanych przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej wymaga³a dalszej specjalistycznej opieki w warunkach poradni alergologicznej, choæ trzeba podkreœliæ, i u niektórych pacjentów nawet po kilku wizytach nie mo - na by³o postawiæ ostatecznego rozpoznania. Wczesne ustalenie diagnozy i podjêcie odpowiedniego leczenia, co mia³o miejsce w przypadku 53% badanych, mo e przyczyniæ siê do poprawy stanu klinicznego chorych dzieci i zmniejszyæ ryzyko postêpu choroby. Piœmiennictwo 1. Zychowicz C. Epidemiologia i przyczyny ci¹g³ego wzrostu liczby chorób alergicznych w ostatnim dwudziestoleciu. Klinika. 1996; 1: Bukowczan Z, Kurzawa R, Pisiewicz K. Czêstoœæ wystêpowania astmy oskrzelowej u dzieci w Polsce. Alergia Astma Immunologia. 1996; 1: Lis G, Brêborowicz A, Cichocka-Jarosz E, Œwiat³y A, G³odzik I, Gazurek D, Sobkowiak P, Alkiewicz J, Pietrzyk JJ. Wzrost wystêpowania astmy oskrzelowej u dzieci szkolnych w Krakowie i Poznaniu badania ISAAC. Pneumonol Alergol Pol. 2003; 7-8: Ma³olepszy J, Liebhart J, Wojtyniak B, Pisiewicz K, P³usa T. Wystêpowanie chorób alergicznych w Polsce. Alergia Astma Immunologia. 2000; 5(supl. 2): Górski P. Podsumowanie. w: UCB Institute of Allergy. Bia³a Ksiêga Alergii. Warszawa Majkowska-Wojciechowska B, Laskowska B, Wojciechowski Z, Kowalski ML. Wystêpowanie alergii wœród dzieci ³ódzkich szkó³ podstawowych: zwi¹zek z warunkami œrodowiska domowego i szkolnego. Alergia Astma Immunologia. 2000; 2: Strachan DP. Hay fever, hygiene and household size. BMJ. 1989; 229: Matriczrdi PM i wsp. Exposure to foodborne and orofecal microbes versus airborne viruses in relation to atopy and allergic asthma: epidemiological study. BMJ. 2000; 320: Levis SA, Britton JR. Measles infection, measles vaccination and the effect of birth order in the aetiology of hay fever. Clin Exp Allergy. 1998; 28: Langer K. Program prewencji chorób alergicznych, ze szczególnym uwzglêdnieniem atopowej astmy oskrzelowej w ramach promocji zdrowia. Za³¹cznik nr 10 do aneksu nr 4 do umowy nr 05R/PZ/ ódzka Regionalna Kasa Chorych. Maj Stelmach W, Korzeniewska A, Bry³a M, Stelmach I. Program prewencji chorób alergicznych ódzkiego Oddzia³u Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Acta Pneumonologica et Allergologica Pediatrica. 2003; 6: Zakrzewska A, Gryczyñska D, Gêsicki T, Malicka M. Diagnostyka alergologiczna i ocena stanu zdrowia dzieci skierowanych do poradni laryngologicznej w ramach programu prewencji astmy i chorób alergicznych. Alergia Astma Immunologia. 2001; 6: Kruszewski J, Silny W, Mazurek H, Czrnecka-Operacz M. Testy skórne (w) Standardy w alergologii czêœæ I. ódzka Drukarnia Dzie³owa S.A. ódÿ 2003: Raport NHLBI/WHO Medycyna Praktyczna. 2002; 6: Uffelman JA, Engelhard WE, Jollif CR. Quantitation of immunoglobulins in normal children. Clim Chin Acta. 1970; 28: Kowalski ML. Alergia atopowa epidemia XX wieku? S³u ba Zdrowia. 2000; 65:

6 108 Alergia Astma Immunologia 2006, 11(2): Chmielewska-Szewczyk D. Diagnostyka i leczenie astmy u dzieci. S³u ba Zdrowia. 2001; 26: Stazi MA, Sampogna F, Montagano G, Grandolfo ME, Covilliot MF, Annesi-Maesano I. Early life factors related to clinical manifestations of atopic disease but not to skin prick test positivity in young children. Pediatr Allergy Immunol. 2002; 13: Kowalski ML. Alergologia. Medycyna praktyczna. 2002; 1-2: Custovic A, Simpson BM, Simpson A i wsp. Effect of environmental manipulation in pregnancy and early life on respiratory symptoms and atopy during first year of life: a randomised trial. Lancet. 2001; 358: Sherill DI, Stein R, Halonen M, Holberg CJ, Wright A, Martinez FD. Total serum IgE and its association with asthma symptoms and allergic sensitization among children. J. Allergy Clin. Immunol. 1999; 104: Chazan R. Terapia anty-ige przysz³oœæ leczenia astmy. Terapia. 2003; 2: Menez GS, Ying S, Durhan SR, Corrigan CJ, Robinson DS, Hamid Q, Pfister R, Humbert M, Kay AB. Molecular conceps of IgEinitiated inflamation in atopic and non-atopic asthma. Allergy. 1998; 53: Shingo S. Correlation of airway obstruction and patient-report endpoints in clinical studies. Eur. Respir. J. 2001; 17: Goldstein AB, Castile mrg, Davis SD, Filbrun DA, Flucke RL, Mc Coy KS, Tepper RS. Bronchodilator responsiveness in normal infants and young children Am J Respir Crit Care Med. 2001; 164: Rabe KF, Vermeire PA, Soriano JB, Maier WC. Clinical management of asthma in 1999 the Asthma Insights and Reality in Europe (AIRE) Study. Eur Respir J. 2000; 16: Sullivan SD, Buxton M, Andersson LF.: Cost effectiveness of early intervention with budesonide once daily: results from the START study. Eur Respir J. 2002; 20 (suppl. 38): Berger WE, Shapiro GG. The use of inhaled corticosteroids for persistent asthma: a randomised, double-blind trial. Lancet. 2003; 361: Pare PD, Bai TR. Airway wall remodelling in chronic obstructive pulmonary disease. Eur Respir Rev. 1996; 6: Górski P. O zdrowy system opieki nad chorym na alergiê. Alergia Astma Immunologia. 2000; 5(supl 2): Kurzawa R, Bukowczan Z, Haber M. W rok po wprowadzeniu reformy ochrony zdrowia. Acta Pneumonologica et Allergologica Pediatrica. 2003; 2:34-38.

Wst p Jerzy Kruszewski... 15 PiÊmiennictwo... 18. Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman...

Wst p Jerzy Kruszewski... 15 PiÊmiennictwo... 18. Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman... Spis treêci Wst p Jerzy Kruszewski....................... 15 PiÊmiennictwo........................... 18 Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman.....................

Bardziej szczegółowo

podręcznik chorób alergicznych

podręcznik chorób alergicznych podręcznik chorób alergicznych Gerhard Grevers Martin Rócken ilustracje Jurgen Wirth Redaktor wydania drugiego polskiego Bernard Panaszek I. Podstawy alergologii... 1 II. Diagnostyka chorób alergicznych...

Bardziej szczegółowo

Sugerowany profil testów

Sugerowany profil testów ZWIERZĘTA FUTERKOWE Alergologia Molekularna Rozwiąż niejasne przypadki alergii na zwierzęta futerkowe Użyj komponentów alergenowych w celu wyjaśnienia problemu wielopozytywności wyników testów na ekstrakty

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa Tekst: dr n. med. Mikołaj Dąbrowski, Klinika Chirurgii Kręgosłupa, Ortopedii Onkologicznej i Traumatologii, Ortopedyczno-Rehabilitacyjny Szpital Kliniczny im. Wiktora Degi Uniwersytetu Medycznego im. Karola

Bardziej szczegółowo

11. Liebhard J., Małolepszy J., Wojtyniak B. i wsp. Prevalence and risk factors for asthma in Poland: Results from the PMSEAD Study.

11. Liebhard J., Małolepszy J., Wojtyniak B. i wsp. Prevalence and risk factors for asthma in Poland: Results from the PMSEAD Study. 1. Wstęp Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach epidemiologicznych stwierdzono znaczący wzrost częstości występowania alergicznego nieżytu nosa i astmy oskrzelowej

Bardziej szczegółowo

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny PODYPLOMOWA SZKOŁA PEDIATRII / POSTGRADUATE SCHOOL OF PAEDIATRICS 141 Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny The symptomatology of allergic diseases in children allergic march Grażyna

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 2007 2010

Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 2007 2010 378 Hygeia Public Health 212, 47(3): 378-382 Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 27 21 Epidemiology of selected allergic diseases in children

Bardziej szczegółowo

Pewnego razu w gabinecie. Dr hab. med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii, WUM

Pewnego razu w gabinecie. Dr hab. med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii, WUM Pewnego razu w gabinecie. Dr hab. med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii, WUM Pewnego razu w gabinecie Niemowlę 2.miesięczne CI PI SN; masa ur. 3600 W badaniu przedmiotowym bez odchyleń przybiera na masie

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Piotr Jurkowski, Marcin Skrok, Alicja Nowicka, Elżbieta Rogulska

Piotr Jurkowski, Marcin Skrok, Alicja Nowicka, Elżbieta Rogulska Piotr Jurkowski, Marcin Skrok, Alicja Nowicka, Elżbieta Rogulska Występowanie objawów chorobowych ze strony układu oddechowego u starszych dzieci i młodzieży na terenie Starogardu Gdańskiego Przegląd Naukowo-Metodyczny.

Bardziej szczegółowo

Astma u dzieci zalecenia Światowej Inicjatywy Zwalczania Astmy (GINA) 2006

Astma u dzieci zalecenia Światowej Inicjatywy Zwalczania Astmy (GINA) 2006 Astma u dzieci zalecenia Światowej Inicjatywy Zwalczania Astmy (GINA) 2006 Asthma in children and Global Initiative for Asthma (GINA) 2006 guidelines Andrzej Bant S t r e s z c z e n i e Astma oskrzelowa

Bardziej szczegółowo

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl Niepubliczna Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna INFORMATOR ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl 1.HISTORIA PORADNI. Poradnia

Bardziej szczegółowo

Wystêpowanie alergii wœród dzieci ³ódzkich szkó³ podstawowych: zwi¹zek z warunkami œrodowiska domowego i szkolnego

Wystêpowanie alergii wœród dzieci ³ódzkich szkó³ podstawowych: zwi¹zek z warunkami œrodowiska domowego i szkolnego Majkowska-Wojciechowska B. i wsp. Wystêpowanie alergii wœród dzieci ³ódzkich szkó³ podstawowych... ARTYKU Y ORYGINALNE 115 Alergia Astma Immunologia, 2000, 5(2), 115-122 Wystêpowanie alergii wœród dzieci

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Od Autora........................................... 15 Rozdzia³ 1 ROLA I ZNACZENIE FARMAKOEKONOMIKI

Bardziej szczegółowo

Hotel Mercure Kasprowy, Szymaszkowa, 34 500 Zakopane

Hotel Mercure Kasprowy, Szymaszkowa, 34 500 Zakopane INFORMACJE OGÓLNE III Konferencja Naukowo Szkoleniowa CHOROBY UKŁADU ODDECHOWEGO U DZIECI PROBLEMY DIAGNOSTYKI I TERAPII Hotel Mercure Kasprowy, Zakopane 15 16 marca 2013 MIEJSCE OBRAD Hotel Mercure Kasprowy,

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia!

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! 8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Jesteśmy po to, aby Państwu doradzić! Czym jest zapalenie przyzębia (periodontitis)? Przyzębie to zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz - wizyta wstępna

Kwestionariusz - wizyta wstępna Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - PZH 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Tel: (22) 542-13-72, E-mail: beki@pzh.gov.pl Badanie Epidemiologii Krztuśca Kwestionariusz - wizyta wstępna 1.1. Data wizyty

Bardziej szczegółowo

Wartość diagnostyczna stężenia immunoglobuliny E u pacjentów w podeszłym wieku

Wartość diagnostyczna stężenia immunoglobuliny E u pacjentów w podeszłym wieku Gerontologia Polska PRACA ORYGINALNA tom 13, nr 1, 59 63 ISSN 1425 4956 Andrzej Bożek, Jerzy Jarząb Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Dermatologii Śląskiej Akademii Medycznej w Zabrzu Wartość diagnostyczna

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 2667/2013 PREZYDENTA MIASTA KRAKOWA Z DNIA 2013-09-16

ZARZĄDZENIE NR 2667/2013 PREZYDENTA MIASTA KRAKOWA Z DNIA 2013-09-16 ZARZĄDZENIE NR 2667/2013 PREZYDENTA MIASTA KRAKOWA Z DNIA 2013-09-16 w sprawie zmiany zarządzenia Nr 1112/2013 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 22 kwietnia 2013 r. w sprawie powołania Komisji konkursowej

Bardziej szczegółowo

u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood)

u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood) Częstość alergicznego nieżytu nosa i spojówek u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood) The prevalence of allergic rhinitis

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia weterynaryjna

Epidemiologia weterynaryjna Jarosław Kaba Epidemiologia weterynaryjna Testy diagnostyczne I i II i III Zadania 04, 05, 06 Warszawa 2009 Testy diagnostyczne Wzory Parametry testów diagnostycznych Rzeczywisty stan zdrowia chore zdrowe

Bardziej szczegółowo

Wystêpowanie chorób atopowych w zak³adach celulozowo-papierniczych

Wystêpowanie chorób atopowych w zak³adach celulozowo-papierniczych Alergia Astma Immunologia, 1997, 2(3), 187-192 187 Wystêpowanie chorób atopowych w zak³adach celulozowo-papierniczych LILIANNA BARTUZI OPUSIEWICZ*, PAWE GÓRSKI** *Szpital Miejski w Œwieciu nad Wis³¹ **Instytut

Bardziej szczegółowo

Stasiak-Barmuta A. Diagnostyczne badania alergologiczne u dzieci ze wstêpnym rozpoznaniem...

Stasiak-Barmuta A. Diagnostyczne badania alergologiczne u dzieci ze wstêpnym rozpoznaniem... 201 Diagnostyczne badania alergologiczne u dzieci ze wstêpnym rozpoznaniem astmy atopowej lub nawracaj¹cych zaka eñ dolnych dróg oddechowych z odczynem spastycznym Allergy diagnostic tests in children

Bardziej szczegółowo

Choroby alergiczne układu pokarmowego

Choroby alergiczne układu pokarmowego Choroby alergiczne układu pokarmowego Zbigniew Bartuzi Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum w Bydgoszczy UMK 4 Reakcje alergiczne na pokarmy Typy

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Piątek 20.03.2015. Czy rzeczywiście nastąpił wzrost alergii pokarmowych, a jeżeli tak to dlaczego? Anafilaksja pokarmowa u niemowląt i małych dzieci

Piątek 20.03.2015. Czy rzeczywiście nastąpił wzrost alergii pokarmowych, a jeżeli tak to dlaczego? Anafilaksja pokarmowa u niemowląt i małych dzieci Piątek 20.02015 CEREMONIA INAUGURACYJNA 150 100 SESJA INAUGURACYJNA 100 130 Alergia pokarmowa w 2015 roku co dalej? Przewodniczenie: Prof. Zbigniew Bartuzi Prof. Bolesław Samoliński Czy rzeczywiście nastąpił

Bardziej szczegółowo

Roztocze spiżarniane jako czynnik etiologiczny przewlekłego alergicznego nieżytu nosa

Roztocze spiżarniane jako czynnik etiologiczny przewlekłego alergicznego nieżytu nosa Artykuł oryginalny/original paper Roztocze spiżarniane jako czynnik etiologiczny przewlekłego alergicznego nieżytu nosa Storage mite sensitivity in patients suffering from perennial rhinitis Damian Tworek

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

Astma i POChP. Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Astma i POChP. Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Astma i POChP Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Epidemia alergii i astmy Devereux G. 2006. Nature Rev Immunol 6;869-874. Epidemiologia astmy i chorób

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

POSTÊPY W CHIRURGII G OWY I SZYI 1/2008 19

POSTÊPY W CHIRURGII G OWY I SZYI 1/2008 19 Zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne w zakresie rynologii Klasyfikacja zapaleñ zatok przynosowych i zalecenia Europejskiego Towarzystwa Rynologicznego Na stronie internetowej Polskiego Towarzystwa Otorynolaryngologów

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

1. Opis problemu zdrowotnego. a) Problem zdrowotny

1. Opis problemu zdrowotnego. a) Problem zdrowotny I. Program profilaktyki astmy i chorób alergicznych młodzieŝy szkolnej. Pn.: Program profilaktyczny dla dzieci i młodzieŝy szkolnej. Alergia na środowiskowe alergeny naturalne i substancje chemiczne realizowany

Bardziej szczegółowo

Jakoœæ ycia u dzieci chorych na astmê oskrzelow¹ korelacja z badaniami czynnoœciowymi uk³adu oddechowego

Jakoœæ ycia u dzieci chorych na astmê oskrzelow¹ korelacja z badaniami czynnoœciowymi uk³adu oddechowego Alergia Astma Immunologia, Madaj A., Ziora 2004, D., 9(1), Kozielski 45-49 J. i wsp. Jakoœæ ycia u dzieci chorych na astmê oskrzelow¹... 45 Jakoœæ ycia u dzieci chorych na astmê oskrzelow¹ korelacja z

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Brêborowicz ASTMA OSKRZELOWA A i wsp. Postêpowanie diagnostyczne i terapeutyczne w astmie oskrzelowej u dzieci 129 Postêpowanie diagnostyczne i terapeutyczne w astmie oskrzelowej u dzieci Stanowisko Sekcji

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r.

ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r. PP nr 13/021/11/2016 w sprawie: ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r. WPROWADZENIA: - PROCEDURY PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECI Z PRZEDSZKOLA,

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r.

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu Êwiadczeƒ opieki zdrowotnej, w tym badaƒ przesiewowych, oraz okresów, w których

Bardziej szczegółowo

Draft programu Sympozjum Alergii na Pokarmy 2015

Draft programu Sympozjum Alergii na Pokarmy 2015 20.03.2015 Piątek GODZ. 12.50 13.00 GODZ. 13.00 14.30 Ceremonia Inauguracyjna Sesja Inauguracyjna Alergia pokarmowa w 2015 roku co dalej? 1. Czy rzeczywiście nastąpił wzrost alergii pokarmowych, 13.00-13.30

Bardziej szczegółowo

Extraneal (ikodekstryna) roztwór do dializy otrzewnowej Plan Zarządzania Ryzykiem 19.06.2014

Extraneal (ikodekstryna) roztwór do dializy otrzewnowej Plan Zarządzania Ryzykiem 19.06.2014 VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego EXTRANEAL przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Extraneal jest roztworem do dializy

Bardziej szczegółowo

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego Mirosław Moskalewicz 1 z 7 Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego Specjalista Zdrowia Publicznego i Medycyny Spo ecznej Specjalista Po o nictwa i Ginekologii Lek. Med. Miros aw

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania Laboratorium analityczne ZAPRASZA do skorzystania z promocyjnych PAKIETÓW BADAŃ LABORATORYJNYCH Pakiet I Pakiet II Pakiet III Pakiet IV Pakiet V Pakiet VI Pakiet VII Pakiet VIII Pakiet IX Pakiet X "CUKRZYCA"

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach w roku szkolnym 2013/2014 WYMAGANIE PLACÓWKA REALIZUJE KONCEPCJĘ PRACY Bełżyce 2014 SPIS TREŚCI: I Cele i zakres ewaluacji

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy Bydgoszcz, dnia lipca 2010 r. R/10/003 LBY-4110-01-01/2010 Pani Izabella Lewandowska Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Brodnicy WYSTĄPIENIE

Bardziej szczegółowo

Testy alergiczne u dzieci: dlaczego, u kogo, kiedy i jak?*

Testy alergiczne u dzieci: dlaczego, u kogo, kiedy i jak?* DIAGNOSTYKA I LECZENIE ALERGII 117 Alergia Astma Immunologia, 2004, 9(3), xxx Alergia Astma Immunologia, 2004, 9(3), 117-127 Testy alergiczne u dzieci: dlaczego, u kogo, kiedy i jak?* Allergy testing in

Bardziej szczegółowo

2) Program profilaktyki astmy i chorób alergicznych młodzieŝy szkolnej

2) Program profilaktyki astmy i chorób alergicznych młodzieŝy szkolnej 2) Program profilaktyki astmy i chorób alergicznych młodzieŝy szkolnej Pn.: Program profilaktyczny dla dzieci i młodzieŝy szkolnej. Alergia na środowiskowe alergeny naturalne i substancje chemiczne 1.

Bardziej szczegółowo

Definicja. Patogeneza. Definicja i patogeneza astmy

Definicja. Patogeneza. Definicja i patogeneza astmy Definicja i patogeneza astmy Definicja Definicja astmy oskrzelowej opracowana przez grupœ ekspertów Œwiatowej Inicjatywy Zwalczania Astmy (GINA) zawiera w sobie cechy z dziedziny patomorfologii (1), kliniki

Bardziej szczegółowo

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII 3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, charakteryzującą się nawracającymi atakami duszności, kaszlu i świszczącego oddechu, których częstotliwość

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Wstęp I. Podstawy prawne II. Diagnoza problemu III. Cel i zadania

Bardziej szczegółowo

TRICARE Overseas Program (TOP)

TRICARE Overseas Program (TOP) TRICARE Overseas Program (TOP) Krótka instrukcja dla dostawców usług obsługujących beneficjontów programu TOP Prime Remote TRICARE is a registered trademark of the Department of Defense, Defense Health

Bardziej szczegółowo

DWP. NOWOή: Dysza wentylacji po arowej

DWP. NOWOŒÆ: Dysza wentylacji po arowej NOWOŒÆ: Dysza wentylacji po arowej DWP Aprobata Techniczna AT-15-550/2007 SMAY Sp. z o.o. / ul. Ciep³ownicza 29 / 1-587 Kraków tel. +48 12 78 18 80 / fax. +48 12 78 18 88 / e-mail: info@smay.eu Przeznaczenie

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość:...dnia..r. DO POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W GOSTYNINIE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy:... Dane osoby zainteresowanej: Imię

Bardziej szczegółowo

Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. P. Kuna 2

Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. P. Kuna 2 Praca oryginalna Brak korelacji między stężeniem tlenku azotu w powietrzu wydychanym (eno) a klinicznymi wskaźnikami nasilenia choroby i jakością życia w grupie chorych na lekką i umiarkowaną astmę oskrzelową

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO W KROTOSZYNIE

REGULAMIN ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO W KROTOSZYNIE REGULAMIN ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO W KROTOSZYNIE 1 Postanowienia ogólne Podstawą prawną działania Zespołu Interdyscyplinarnego, zwanego dalej Zespołem, jest: 1) Ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy

Bardziej szczegółowo

Finansowanie świadczeń w zakresie leczenia chorób uroonkologicznych w świetle Dyrektywy o Opiece Transgranicznej. lek. med., MBA Maciej Nowicki

Finansowanie świadczeń w zakresie leczenia chorób uroonkologicznych w świetle Dyrektywy o Opiece Transgranicznej. lek. med., MBA Maciej Nowicki Finansowanie świadczeń w zakresie leczenia chorób uroonkologicznych w świetle Dyrektywy o Opiece Transgranicznej lek. med., MBA Maciej Nowicki Koszyk świadczeń gwarantowanych Zbiór świadczeń zdrowotnych

Bardziej szczegółowo

Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE

Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Miejskie Centrum Kultury w Tychach zaprasza do złożenia na sukcesywne świadczenie usług Inspektora Bezpieczeństwa i Higieny Pracy oraz Ochrony Przeciwpożarowej zgodnie

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2015 w Gminie Opinogóra Górna.

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2015 w Gminie Opinogóra Górna. Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2015 w Gminie Opinogóra Górna. Gminny Program profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO Nr ćwiczenia: 101 Prowadzący: Data 21.10.2009 Sprawozdanie z laboratorium Imię i nazwisko: Wydział: Joanna Skotarczyk Informatyki i Zarządzania Semestr: III Grupa: I5.1 Nr lab.: 1 Przygotowanie: Wykonanie:

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami DANE NABYWCY Imię i Nazwisko:...... PESEL:... Data ur.:... Dokument tożsamości:... Seria i numer:...... Adres zamieszkania:...

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

PRACE ORYGINALNE. Ewa CZARNOBILSKA 1 Krystyna OBTU OWICZ 1 Rados³aw ŒPIEWAK 2

PRACE ORYGINALNE. Ewa CZARNOBILSKA 1 Krystyna OBTU OWICZ 1 Rados³aw ŒPIEWAK 2 PRACE ORYGINALNE Ewa CZARNOBILSKA 1 Krystyna OBTU OWICZ 1 Rados³aw ŒPIEWAK 2 1 Zak³ad Alergologii Klinicznej i Œrodowiskowej Katedry Toksykologii i Chorób Œrodowiskowych UJCM, Kraków 2 Zak³ad Dermatologii

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU Lek. med. Ali Akbar Hedayati starszy asystent Oddziału Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej Szpitala Wojewódzkiego w Zielonej Górze Analiza wyników operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PROGRAMU - NOWA JA

REGULAMIN PROGRAMU - NOWA JA REGULAMIN PROGRAMU - NOWA JA 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Organizatorem Programu Nowa Ja, zwany dalej Programem, jest Klub Sportowy Centrum Sp. z o.o. al. Róż 5, 41-300 Dąbrowa Górnicza NIP: 629-241- 26-51

Bardziej szczegółowo

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ 4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ CIERPI NA PODRAŻNIENIE GÓRNYCH DRÓG ODDECHOWYCH 1,2 3w1 nebulizator Górne drogi Środkowe drogi Dolne drogi A3 COMPLETE UNIKALNY NEBULIZATOR EFEKTYWNE LECZENIE SCHORZEŃ PŁUC I GÓRNYCH

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ Rozdział I ZałoŜenia wstępne 1. Narkomania jest jednym z najpowaŝniejszych problemów społecznych w Polsce. Stanowi wyzwanie cywilizacyjne

Bardziej szczegółowo

Wnioskodawcy. Warszawa, dnia 15 czerwca 2011 r.

Wnioskodawcy. Warszawa, dnia 15 czerwca 2011 r. Warszawa, dnia 15 czerwca 2011 r. My, niŝej podpisani radni składamy na ręce Przewodniczącego Rady Dzielnicy Białołęka wniosek o zwołanie nadzwyczajnej sesji Rady dzielnicy Białołęka. Jednocześnie wnioskujemy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY Z analizy zjawiska przestępczości, demoralizacji nieletnich oraz

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT 1. Zamawiający: Skarb Państwa - Urząd Komunikacji Elektronicznej ul. Kasprzaka 18/20 01-211 Warszawa 2.

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chorób płuc dzieci za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chorób płuc dzieci za rok 2014 Warszawa dn. 15.02.2015 dr n. med. Katarzyna Krenke Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny 01-184 Warszawa, ul. Działdowska 1 Tel., fax 22 45 23 204, email

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 67/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. z dnia 18 października 2011 r.

Zarządzenie Nr 67/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. z dnia 18 października 2011 r. Zarządzenie Nr 67/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 października 2011 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY V roku

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY V roku PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY V roku 1. NAZWA PRZEDMIOTU : PULMONOLOGIA 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek ) realizującej

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 sierpnia 2004 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 sierpnia 2004 r. 1920 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 sierpnia 2004 r. w sprawie leczenia uzdrowiskowego osób zatrudnionych przy produkcji wyrobów zawierajàcych azbest Na podstawie art. 7a ust. 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 328 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 328 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 328 SECTIO D 2005 1 Poradnia Alergologiczna NZOZ Euromedica The Allergology Outpatient Department Euromedica, Grudziadz,

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS

PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS Podstawa prawna PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje:

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: orzeczenia o niepełnosprawności dla osób, które nie ukończyły 16 roku życia, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla osób, które ukończyły

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Leczenie szpitalne. wiadczenia opieki zdrowotnej nansowane ze rodków publicznych

VADEMECUM. Leczenie szpitalne. wiadczenia opieki zdrowotnej nansowane ze rodków publicznych Leczenie szpitalne Je eli cel leczenia nie mo e by osi gni ty w trybie ambulatoryjnym, pacjent mo e zosta skierowany na dalsze leczenie w szpitalu. Pacjent ma prawo wyboru szpitala, który ma podpisan umow

Bardziej szczegółowo

Sesje. "POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny" 16.00-17.30

Sesje. POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny 16.00-17.30 ŚRODA 25.03.2009 Sesje SESJA SZKOLENIOWO-NAUKOWA I 14.00-15.45 "POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny" Prof. dr hab. med. Wacław Droszcz, Prof. dr hab. med. Piotr Kuna

Bardziej szczegółowo

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03 SUBSTANCJA CZYNNA (INN) GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) PODMIOT ODPOWIEDZIALNY NAZWA HANDLOWA PRODUKTU LECZNICZEGO, KTÓREGO DOTYCZY PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM 12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna:

Bardziej szczegółowo

OKRĘGOWI RZECZNICY ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ I NACZELNY RZECZNIK ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ

OKRĘGOWI RZECZNICY ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ I NACZELNY RZECZNIK ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ OKRĘGOWI RZECZNICY ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ I NACZELNY RZECZNIK ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ OIL Pozostało z r.2010 RUCH SPRAW 2011r. Wpływ Prowadzono Zakończono Pozostało ogółem odmowa umorz. wnioski

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT ROZGRYWEK WOJEWÓDZKICH NR 8/2015/2016

KOMUNIKAT ROZGRYWEK WOJEWÓDZKICH NR 8/2015/2016 Łódź, dnia 23 września 2015r. KOMUNIKAT ROZGRYWEK WOJEWÓDZKICH NR 8/2015/2016 Treść: I. Rozgrywki wojewódzkie JUNIORÓW II. Sprawy regulaminowe i organizacyjne I Rozgrywki wojewódzkie JUNIORÓW a/ System

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Rejestr przeszczepieñ komórek krwiotwórczych szpiku i krwi obwodowej oraz krwi pêpowinowej

Rejestr przeszczepieñ komórek krwiotwórczych szpiku i krwi obwodowej oraz krwi pêpowinowej Rejestr przeszczepieñ komórek krwiotwórczych szpiku i krwi obwodowej oraz krwi pêpowinowej W roku 2013 na podstawie raportów nap³ywaj¹cych z 18 oœrodków transplantacyjnych (CIC), posiadaj¹cych pozwolenie

Bardziej szczegółowo

Atopowe testy p³atkowe w diagnostyce alergii na mleko krowie u niemowl¹t i ma³ych dzieci

Atopowe testy p³atkowe w diagnostyce alergii na mleko krowie u niemowl¹t i ma³ych dzieci Cudowska B., Kaczmarski M. Atopowe testy p³atkowe w diagnostyce alergii na mleko krowie u niemowl¹t ARTYKU Y ORYGINALNE 133 Alergia Astma Immunologia, 2005, 10(3), xxx Alergia Astma Immunologia, 2005,

Bardziej szczegółowo

20.03.2015 Piątek. 1. Diagnostyka in vitro co trzeba wiedzieć 14.30-14.50. 2. Testy skórne przydatność i interpretacja 14.50-15.10

20.03.2015 Piątek. 1. Diagnostyka in vitro co trzeba wiedzieć 14.30-14.50. 2. Testy skórne przydatność i interpretacja 14.50-15.10 20.03.2015 Piątek GODZ. 12.50 13.00 GODZ. 13.00 14.30 Ceremonia Inauguracyjna Sesja Inauguracyjna Alergia pokarmowa w 2015 roku co dalej? Prof. Bolesław Samoliński 1. Czy rzeczywiście nastąpił wzrost alergii

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo