Controlling w organizacjach po ytku publicznego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Controlling w organizacjach po ytku publicznego"

Transkrypt

1 Tomasz Dyczkowski Controlling w organizacjach po ytku publicznego Perspektywa mi dzynarodowa F I N A N S E

2 Controlling w organizacjach po ytku publicznego

3 F I N A N S E

4 Tomasz Dyczkowski Controlling w organizacjach po ytku publicznego Perspektywa mi dzynarodowa Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2010

5 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Wstęp Redakcja merytoryczna: Agnieszka Niegowska Recenzent: prof. dr hab. Barbara Iwankiewicz-Rak Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: Mark Aplet/iStockphoto.com Seria: Finanse Wydawnictwo C.H. Beck 2010 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, Warszawa Skład i łamanie: Ireneusz Gawliński Druk i oprawa: Cyfrowe Centrum Druku i Fotografii, Bydgoszcz ISBN

6 Wstęp Spis treści Wstęp Organizacje pożytku publicznego cechy i znaczenie społeczne Działalność pozarządowa jako autonomiczny obszar aktywności społecznej Organizacje pozarządowe główne osie podziału Organizacje pozarządowe ujęcie funkcjonalne Organizacje pozarządowe organizacjami pożytku publicznego Organizacyjno-prawne uwarunkowania działalności pożytku publicznego Ramy prawne dla sektora pozarządowego Formy organizacyjne prowadzenia działalności społecznej Rozpoznanie organizacji pożytku publicznego przez prawo Specyfika statusu organizacji pożytku publicznego Nadzór nad działalnością pożytku publicznego Organizacje pożytku publicznego w realizacji zadań społecznych Korzenie europejskiej działalności społecznej Profil działalności organizacji pożytku publicznego Rola informacji ekonomicznych w działalności organizacji pożytku publicznego Finansowanie działalności pożytku publicznego Struktura zasileń finansowych organizacji pozarządowych Czynniki sukcesu polityki finansowej organizacji Rachunkowość i sprawozdawczość organizacji pożytku publicznego Ewidencja i ujawnianie informacji finansowych Sprawozdanie z działalności organizacji pożytku publicznego Użyteczność informacji sprawozdawczych Odpowiedzialne gospodarowanie zasobami organizacji Kształtowanie relacji organizacji z otoczeniem Rachunkowość społeczna w budowaniu wizerunku organizacji Controlling w zarządzaniu organizacjami pożytku publicznego Istota controllingu Stosowane w controllingu metody przetwarzania informacji Analiza wskaźników Modelowanie ekonomiczne Systemy informatyczne zarządzania Controlling w procesie decyzyjnym organizacji pożytku publicznego Rola controllingu w planowaniu działalności organizacji Controlling a weryfikacja efektów funkcjonowania organizacji Opracowanie systemu controllingu w organizacji pożytku publicznego Etapy tworzenia systemu controllingu Ocena przygotowania organizacji pożytku publicznego do prowadzenia controllingu

7 Spis treści 4. Funkcjonowanie systemu controllingu w organizacji pożytku publicznego studium przypadku Adaptacja controllingu w organizacji Analiza specyficznych uwarunkowań organizacyjnych Projektowanie systemu controllingu Controlling obszarów funkcjonalnych organizacji Controlling w zarządzaniu zasobami ludzkimi Controlling działalności usługowej Controlling finansowy Controlling w pomiarze sprawności działania organizacji Możliwości i ograniczenia stosowania controllingu Skuteczność systemu controllingu Rozwój systemu controllingu Bibliografia Regulacje prawne Indeks

8 Wstęp Wstęp Członkowie brytyjskiej Komisji do spraw Działalności Charytatywnej (Charity Commission) już w 1990 r. w corocznym sprawozdaniu podkreślili, iż organizacje pozarządowe wnoszą istotny wkład w budowanie dobrobytu społecznego, zaspokajając potrzeby, których ani państwo ani jednostki komercyjne nie są w stanie w pełni zrealizować. Przekonanie to podzielali także badacze z Johns Hopkins University, którzy w tym samym czasie zapoczątkowali projekt badań porównawczych sektora non-profit (Comparative Nonprofit Sector Project). Wnioski z badania były uderzające. Po pierwsze, stwierdzono, iż światowy sektor pozarządowy przy wsparciu ponad 20 mln etatowych pracowników i 190 mln wolontariuszy tworzy 5,1% produktu globalnego brutto [Salamon i in., 2003, s ]. Po drugie, okazało się, że postrzeganie gospodarki jako sumy sektora publicznego i sektora przedsiębiorstw powoduje, iż w większości statystyk państwowych brakuje kompletnych informacji o liczbie, wielkości, polach działania, znaczeniu ekonomicznym czy zasobach finansowych organizacji społecznych. Niekompletność danych statystycznych skutkuje natomiast pominięciem w rachunkach ekonomicznych działań równoważnych w skali światowej produktowi krajowemu brutto Francji [Salamon i in., 2003, s. 3]. Wspomniany okres był także przełomowy dla działalności pozarządowej w Polsce, która po 1989 r. kształtowała się niemal od podstaw. Towarzyszyło temu silne przekonanie, iż istnienie organizacji pozarządowych jest niezbędne z uwagi na ich przewagę nad instytucjami publicznymi oraz przedsiębiorstwami, wynikającą z dwóch przyczyn [Lasocik, 1994, s. 4]. Po pierwsze, organizacje pozarządowe mają wysoką świadomość swojej misji, co pozwala im łatwiej wytyczać kierunek prowadzonych działań. Po drugie zaś, brak motywu zyskowności, wysoka motywacja personelu, znajomość potrzeb beneficjen- 7

9 Wstęp tów, klimat wspólnoty i wzajemności oraz nieodpłatne wsparcie wolontariuszy powodują, iż oferta jednostek niekomercyjnych charakteryzuje się niższymi kosztami i wyższą jakością niż świadczenia realizowane przez inne podmioty [Lasocik, 1994, s. 6]. Wskazane mocne strony sektora pozarządowego mogą jednak łatwo stać się jego słabościami. Powierzone środki nie zawsze w wystarczającym stopniu służą realizacji zadań statutowych, ale finansują same organizacje. Niedobór kapitału oznacza, iż mimo pełnienia ważnej społecznie misji efekty jej urzeczywistniania bywają znikome. Wyższa jakość usług zostanie osiągnięta tylko wówczas, gdy personel organizacji dysponuje odpowiednimi kwalifikacjami, których często brakuje ze względu na atrakcyjniejsze zarobki oferowane specjalistom przez sektor komercyjny. O stopniu wykorzystania potencjału organizacji pozarządowych decydują zatem standardy zarządzania tymi jednostkami. Szczególnie istotne jest spostrzeżenie, iż organizacje niekomercyjne zwykle nie traktują osiągnięć i wyników jako priorytetu prowadzonej działalności. Jednak osiągnięcia i wyniki są o wiele ważniejsze a przy tym znacznie trudniejsze w pomiarze i kontrolowaniu dla tej grupy podmiotów niż dla jednostek nastawionych na zysk [Drucker, 1997, s. 81]. Oznacza to, iż usprawnienie funkcjonowania organizacji pozarządowych zależy od zmiany postrzegania przez nie roli zadań kontrolnych. Kontrola nie może być rozumiana jako realizacja obowiązków nakładanych przez organy administracji państwowej czy instytucje nadzoru. Jest ona cennym źródłem informacji o jednostce i jej roli w otoczeniu, stanowiąc podstawę dla kadry zarządzającej do refleksji i racjonalizacji podejmowanych decyzji. Pozwala zweryfikować, czy działania jednostki zmierzają do realizacji jej celów strategicznych i urzeczywistniania misji oraz czy gwarantują wykorzystanie potencjału. Kontrola wspomaga również organizację w umiejętnym wykorzystaniu nadarzających się szans i reagowaniu na zmiany, a jednocześnie umożliwia zademonstrowanie interesariuszom, iż potrafi ona efektywnie realizować zadania społeczne i dlatego jest godna wsparcia zarówno przez osoby indywidualne, jak i przez organy administracji państwowej. Przekonanie o znaczeniu organizacji pozarządowych dla sytuacji społecznej stało się impulsem do powstania książki, której celem jest zwrócenie uwagi na to, że organizacje takie są w stanie realizować zadania społeczne bardziej efektywnie niż inne podmioty, stosując w swojej działalności metodykę controllingu. W kolejnych rozdziałach Czytelnik znajdzie odpowiedzi na cztery pytania: Jakie uwarunkowania środowiska ekonomicznego i społecznego stymulują racjonalizację funkcjonowania organizacji pożytku publicznego innymi 8

10 Wstęp słowy, dlaczego jednostki te powinny zainteresować się koncepcją controllingu i włączyć ją w swoją działalność? Jak przygotować system informacyjny organizacji pożytku publicznego, a w szczególności ewidencję rachunkową, aby był on użyteczny w prowadzeniu controllingu? Czym jest controlling, jakie etapy postępowania obejmuje, jakimi metodami oraz miernikami ekonomicznymi się posługuje oraz w jaki sposób wspomaga zarządzających w procesie podejmowania decyzji? W jaki sposób metody controllingu stosowane są przez organizacje pożytku publicznego? Pierwszy rozdział książki objął analizę koncepcji dotyczących tożsamości, kształtu i funkcji organizacji pozarządowych funkcjonujących w warunkach europejskich z naciskiem na sytuację w Polsce, Wielkiej Brytanii i Niemczech. Dokonano w nim również przeglądu regulacji prawnych dotyczących omawianej grupy podmiotów oraz określono miejsce organizacji pożytku publicznego w państwie wynikające zarówno z uwarunkowań historycznych, jak i z obecnych obszarów oraz form działania prospołecznego. W rozdziale drugim scharakteryzowano zasoby finansowe organizacji pożytku publicznego oraz wskazano źródła i sposoby ich pozyskiwania. Następnie dokonano analizy wymogów prawnych i standardów w zakresie ujawniania informacji finansowych w tej grupie jednostek. W końcu poruszono problem budowania relacji między organizacjami pozarządowymi a ich interesariuszami. W rozdziale trzecim przedstawiono istotę controllingu jako analityczno- -diagnostycznego systemu oceny działalności organizacji pożytku publicznego. Następnie zaprezentowano narzędzia i metody wspomagające prowadzenie tej oceny, takie jak: analiza wskaźników, modelowanie ekonomiczne czy systemy informatyczne dostosowane do potrzeb organizacji pozarządowych. W końcu określono rolę controllingu w uwiarygodnieniu zamierzeń i efektów działalności jednostki oraz przedstawiono procedurę wdrożenia tej koncepcji w organizacjach pożytku publicznego. W ostatnim rozdziale książki, mającym formę studium przypadku, zaprezentowano sposoby prowadzenia controllingu w ramach podstawowych obszarów funkcjonalnych organizacji pożytku publicznego w celu dokonania kompleksowej oceny efektywności i sprawności ich działania. Punktem odniesienia były rozwiązania wypracowane przez cztery stacje opieki funkcjonujące w ramach struktury regionalnej jednej z największych niemieckich organizacji dobroczynnych. 9

11 Wstęp Taka konstrukcja sprawia, iż książka ta jest skierowana do szerokiego kręgu osób zainteresowanych skutecznością działania organizacji pozarządowych, a w szczególności do kadry zarządzającej i pracowników służb finansowo-księgowych tych jednostek oraz osób odpowiedzialnych za współpracę między organami administracji państwowej i organizacjami społecznymi. Z myślą o tej grupie Czytelników przedstawiono metodykę prowadzenia systematycznej obserwacji kluczowych obszarów działalności organizacji pożytku publicznego, zilustrowaną przykładami. Drugą grupą adresatów książki są przedstawiciele środowiska akademickiego oraz studenci kierunków zarówno ekonomicznych, jak i społecznych. Niniejsza publikacja uzupełnia listę obecnych na polskim rynku pozycji w zakresie controllingu, rachunkowości czy finansów o publikację zorientowaną na problematykę funkcjonowania organizacji pożytku publicznego. Omówiono w niej metody rachunku ekonomicznego, służące ocenie i prezentacji efektów działalności organizacji pozarządowych, oparte na praktykach i standardach stosowanych przez czołowe organizacje niekomercyjne w Niemczech i Wielkiej Brytanii, które nie są wystarczająco rozpropagowane w warunkach polskich. Przedstawione rozwiązania dostosowano jednak do realiów funkcjonowania polskich organizacji pozarządowych, co powinno być dla Czytelnika ułatwieniem. Tomasz Dyczkowski 10

12 1.1. Działalność pozarządowa jako autonomiczny obszar aktywności społecznej 1 Organizacje pożytku publicznego cechy i znaczenie społeczne 1.1. Działalność pozarządowa jako autonomiczny obszar aktywności społecznej Organizacje pozarządowe główne osie podziału W polskich realiach społeczno-prawnych określenie organizacje pożytku publicznego jest powszechnie utożsamiane z jednostkami uprawnionymi do uzyskiwania 1% podatku dochodowego od osób fizycznych. Jeżeli jednak spojrzeć na profil działalności i historię poszczególnych podmiotów o tym statusie prawnym, to znacznie łatwiej zidentyfikować istniejące między nimi różnice, niż doszukać się cech wspólnych. Pierwszym obliczem działalności pożytku publicznego są tradycyjne organizacje charytatywne zrzeszające osoby o dużym stopniu empatii i poczucia solidarności społecznej, zdeterminowane do wspierania ludzi potrzebujących. Pełniąc rolę rzecznika osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, organizacje te zdają się same być w potrzebie, gdyż ogrom problemów, z którymi próbują się zmierzyć, jest niewspółmierny z ich możliwościami finansowymi. Trudno jednak wątpić w to, iż każda złotówka uzbierana do puszki zostanie spożytkowana na zorganizowanie darmowych obiadów, zakup lekarstw dla osób z regionów dotkniętych klęskami żywiołowymi czy sfinansowanie operacji chorych dzieci. Z drugiej strony do świadomości społecznej próbuje dotrzeć wiele stowarzyszeń i fundacji, które nadają rozgłos medialny swoim działaniom, wykorzystują wizerunek znanych osób i aktywizują młodzież do uczestnictwa w wolonta- 11

13 1. Organizacje pożytku publicznego cechy i znaczenie społeczne riacie. Organizacje te stwarzają wrażenie, iż są w lepszej kondycji finansowej ogłaszają się w mediach, w ich materiałach informacyjnych widnieją znaki firmowe sponsorów, a w imprezach plenerowych uczestniczą osobistości świata kultury czy sportu. Obok tradycyjnych i nowoczesnych organizacji pozarządowych istnieje najliczniejsza grupa małych jednostek tworzonych z inicjatywy pojedynczych osób i funkcjonujących w skali lokalnej których efekty działania pozostają nieznane szerszej publiczności. Czy można więc mówić o jednorodnej grupie organizacji pożytku publicznego? Aby rozstrzygnąć tę kwestię, warto przyjrzeć się istniejącym w prawodawstwie i piśmiennictwie polskim oraz zagranicznym pojęciom i kryteriom klasyfikacyjnym, dotyczącym jednostek, które nie przynależą ani do sektora przedsiębiorstw, ani do sektora publicznego. W gospodarce wskazać można grupę jednostek niewchodzących w skład struktur administracji rządowej lub samorządowej i niezaliczanych do grupy podmiotów prowadzących zorientowaną na zysk działalność gospodarczą, których głównymi wyróżnikami są dobrowolne zaangażowanie uczestników i finansowanie działalności z darowizn. Organizacje te, będące przejawem społecznej aktywności pojedynczych osób lub grup, tworzą sektor pozarządowy działający na rzecz dobra publicznego [Czubakowska, Winiarska, 2004, s. 9]. Powyższa definicja ujmuje istotę funkcjonowania organizacji obywatelskich i można ją uznać za konsensus w sprawie charakterystyki i roli tych podmiotów w społeczeństwie. Pojawia się jednak problem ram sektora. Jak bowiem spojrzeć na organizacje prywatne, które wspomagają lub wręcz przejmują realizację zadań publicznych od państwa i finansowane są w większości ze środków budżetowych? Czy pozyskiwanie funduszy na realizację społecznie użytecznych inicjatyw poprzez prowadzenie działalności gospodarczej wyklucza jednostkę z grupy podmiotów niekomercyjnych? Zmierzając do opracowania spójnej definicji sektora non profit rozumianego jako pozarządowa działalność społeczna badacze z Johns Hopkins University dostrzegli, iż wynikająca z historii i tradycji, rozwiązań prawnych oraz uwarunkowań społeczno-gospodarczych lokalna nomenklatura stosowana w odniesieniu do organizacji niemieszczących się w sektorze publicznym i przedsiębiorstw akcentuje jedną bądź dwie z poniższych charakterystyk [Salamon i in., 2003, s. 6 7]. Pierwszą charakterystyką są podstawy ekonomiczne. Podejście to koncentruje się na źródłach, z których pochodzą zasoby jednostki. Na tej podstawie za organizacje społeczne uznaje się podmioty, których zasoby pozyskiwane są dzięki dobrowolnemu wsparciu, nie są zaś finansowane z budżetu państwa 12

14 1.1. Działalność pozarządowa jako autonomiczny obszar aktywności społecznej czy transakcji rynkowych. W tym ujęciu funkcjonują pojęcia organizacji: niedziałających dla zysku, niezarobkowych czy nieprowadzących działalności gospodarczej (non-profit, not-for-profit organisations; Organisationen ohne Erwerbszweck) bądź ochotniczych (voluntary; freiwillig) czy pozarządowych (non-governmental organisations; Nichtregierungsorganisationen). Drugą charakterystyką jest forma prawna odnosząca się zarówno do struktury organizacyjnej, jak i do szczególnego statusu posiadanego przez jednostkę (np. podatkowego). A zatem z jednej strony istnieją stowarzyszenia i fundacje (associations, foundations, charitable trusts; Vereine, Verbände, Stiftungen), z drugiej zaś pojawiają się ponownie organizacje niedziałające dla zysku, niezarobkowe czy nieprowadzące działalności gospodarczej oraz zwolnione z podatku (tax-exempt) lub pożytku publicznego (public benefit organisations; gemeinnützige Organisationen). Ostatnią cechą jest funkcja społeczna organizacji, wskazująca na cele jej powstania. Podkreśla ona związek ze społeczeństwem obywatelskim, odzwierciedlony w terminach organizacje społeczne lub organizacje obywatelskie (civil organisations; gemeinwirtschaftliche Organisationen); dążenie do przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, co ujmują określenia charytatywny i dobroczynny (charitable, benevolent, charity; mildtätig, wohltätig, karitativ, Wohlfahrt); czy też chęć poprawy sytuacji ogólnospołecznej będącą celem istnienia organizacji pożytku publicznego. Wskazane charakterystyki znacznie ułatwiają ogarnięcie tej sfery aktywności społecznej, która mogłaby być określona jako trzeci sektor. Wśród nich odnaleźć można także określenia szczególnie dotyczące ekonomicznych podstaw działania wytyczające granice między sektorami. Organizacje, które nie działają dla zysku, zostają w ten sposób odróżnione od podmiotów komercyjnych, zaś jednostki, które nie podlegają administracji publicznej, stanowią obszar działalności pozarządowej. Podziały te nie mają jednak charakteru dychotomicznego. Niewiele obszarów działalności jest zarezerwowanych wyłącznie dla podmiotów publicznych, a tym bardziej dla działalności komercyjnej czy nienastawionej na zysk. Ponadto procesy prywatyzacji i komercjalizacji oraz zmiany oczekiwań społecznych co do roli państwa powodują przesuwanie się istniejących granic [Anheier, Seibel, 1990, s. 9]. Dowodem na opisany stan rzeczy jest funkcjonowanie w nomenklaturze angielskiej wielu pojęć określających organizacje nienastawione na zysk, które wyraźnie wskazują na zróżnicowane źródła inspiracji przy powstawaniu tych podmiotów. Są to: organizacje pozarządowe inicjowane przez biznes (business organised non-governmental organisations, BONGO), organizacje pozarządowe inicjowane przez rząd (governmental organised non-governmental 13

15 1. Organizacje pożytku publicznego cechy i znaczenie społeczne organisations, GONGO), częściowo autonomiczne organizacje pozarządowe (quasi autonomous non-governmental organisations, QUANGO) czy polityczne organizacje pozarządowe (political non-governmental organisations, PONGO) [Sargeant, 1999, s. 4]. W odniesieniu do organizacji tworzonych przez podmioty komercyjne typu BONGO pojawia się kwestia intencji inspiratorów. Chodzi o definitywne stwierdzenie, iż nadrzędnym celem działalności tych jednostek jest chęć pomocy potrzebującym, nie zaś budowanie wizerunku podmiotów założycielskich czy szukanie korzyści ekonomicznych (np. z tytułu ulg podatkowych). Można dokonać rozróżnienia na organizacje typu non-profit i not-for-profit. Pierwsza grupa charakteryzuje się wewnętrznym, wynikającym ze statutu, zakazem prowadzenia działalności gospodarczej i realizuje swoje zadania wyłącznie dzięki darowiznom bądź dotacjom. Druga nie posiada takiego imperatywu, przeznaczając uzyskane z działalności gospodarczej środki na prowadzenie akcji społecznych [Czubakowska, Winiarska, 2004, s. 13]. Może to jednak rodzić wrażenie, że właściwa czysta forma dobroczynności nie dopuszcza ewentualności prowadzenia działalności gospodarczej i ograniczać się powinna do ofiarności publicznej bądź wsparcia ze strony państwa. W interesie publicznym nie powinno natomiast leżeć ograniczanie źródeł finansowania działalności organizacji pozarządowych, ale raczej zapewnienie przejrzystości i efektywności wydatkowania środków, którymi one dysponują. Trudno także nie zauważyć postępującego zbliżenia sektorów non-profit i for-profit [Leat, 1993, s ]. Po pierwsze, aby uzyskać stabilność finansową, organizacje pozarządowe starają się pozyskać partnerów instytucjonalnych, a zatem stają się częścią polityki społecznej odpowiedzialności swoich partnerów biznesowych. Po drugie, funkcjonowanie dużych organizacji pozarządowych w coraz większym stopniu bazuje na podpisywaniu umów z instytucjami publicznymi i prywatnymi na świadczenie usług. Sama działalność nie różni się więc znacząco od prowadzonej przez jednostki komercyjne, inne jednak pozostają motywy, którymi podmioty te się kierują. Po trzecie, często się okazuje, iż ze względu na preferencje podatkowe korzystniej jest prowadzić określoną działalności w formie niekomercyjnej: eliminując marżę, organizacja może uzyskać większą sprzedaż usług, oferując swoim inicjatorom i interesariuszom wewnętrznym korzyści w postaci wynagrodzeń. Do oceny, czy dana jednostka ma charakter komercyjny, czy też nie, pomocne jest kryterium ograniczenia dystrybucji zysku, które oznacza, iż wygenerowana nadwyżka nie może być przekazywana osobom kontrolującym organizację [Palmer, Randall, 2002, s. 7]. Wyodrębnione w ten sposób podmioty niedystrybuujące zysku (non-profit-distributing) charakteryzują się 14

16 1.1. Działalność pozarządowa jako autonomiczny obszar aktywności społecznej trzema cechami [Ingram i in., 1991, s. 4]. Po pierwsze, otrzymują niezbędne do funkcjonowania wsparcie finansowe oraz zasoby od darczyńców, którzy nie oczekują zwrotu z powierzonego kapitału ani też świadczenia usług lub uzyskania innych korzyści ekonomicznych o wartości adekwatnej do przekazanego wsparcia. Po drugie, celem prowadzenia takiej działalności nie jest oferowanie dóbr bądź usług dla osiągnięcia zysku. Po trzecie zaś, nie mogą istnieć grupy interesu z góry zakładające sprzedaż z zyskiem udziałów bądź domagające się partycypacji w majątku jednostki w przypadku jej likwidacji. Nawiązując do drugiej osi podziału na sektor publiczny i pozarządowy warto zwrócić uwagę na zjawisko powoływania przez państwo nowych instytucji (typu GONGO lub QUANGO), które mają stopniowo uniezależniać się od wpływów i finansowania publicznego. Dotyczy to sytuacji, w której powstaje przekonanie, iż określone zadania publiczne mogłyby być realizowane bardziej efektywnie przez struktury w pełni prywatne lub działające na zasadach partnerstwa publiczno-prywatnego, jednak dostrzegana jest niewystarczająca aktywność organizacji pozarządowych w danym obszarze zadaniowym. Organizacje takie z założenia mają zatem migrować do sektora pozarządowego, co oznacza, iż funkcjonowanie na styku obu obszarów będzie dla nich stanem typowym. Skoro wspomniane podmioty mają docelowo uniezależnić się od wpływów i finansowania publicznego, to właśnie te kryteria mogą posłużyć za podstawę zaklasyfikowania konkretnych organizacji do jednego z sektorów. Zasiadanie reprezentantów sektora publicznego w organach nadzorujących i zarządzających jednostki jest oznaką bezpośredniego wpływu administracji państwowej na zakres i formy prowadzenia działalności przez organizację, natomiast przyznawanie dotacji na realizację konkretnych zadań może być tak samo skutecznym choć pośrednim sposobem realizacji polityki społecznej państwa. Warto jednak zwrócić uwagę na to, iż o ile mniejsza kontrola ze strony przedstawicieli instytucji publicznych nad funkcjonowaniem konkretnej jednostki wskazuje na jej bardziej pozarządowy charakter, o tyle większy udział środków publicznych w źródłach finansowania podmiotu nie musi oznaczać ograniczenia swobody wyboru sposobów realizacji misji. Powiązanie sektorów pozarządowego i publicznego ma zarówno dobre, jak i złe strony. Stworzenie ram instytucjonalnych oraz finansowych do prowadzenia działalności użytecznej społecznie ułatwia pozyskanie zasobów niezbędnych do osiągnięcia widocznych efektów. Z drugiej jednak strony rodzi się problem przejrzystości działania. Powstać mogą zarzuty stawiane np. polskim fundacjom Skarbu Państwa 1 dotyczące wykorzystania publicznych środków 1 Jak stwierdziła Najwyższa Izba Kontroli, w co drugiej fundacji, której fundatorami są Skarb 15

17 1. Organizacje pożytku publicznego cechy i znaczenie społeczne do realizacji prywatnych interesów. Związki personalne między organizacjami pozarządowymi a sektorem publicznym powodują również, iż prywatni darczyńcy nie są przekonani, czy powierzone środki służą budowaniu wizerunku osób publicznych związanych z jednostką, czy też realizacji jej zadań statutowych. Sytuacja ta jest też źródłem wątpliwości, gdy chodzi o zakwalifikowanie do organizacji pozarządowych jednostek typu PONGO. O ile bowiem organizacje pozarządowe mogą i powinny aktywnie uczestniczyć w debacie publicznej, o tyle ich podstawowym celem nie może być działalność polityczna Organizacje pozarządowe ujęcie funkcjonalne Przedstawionych zagadnień związanych z kwalifikowaniem poszczególnych organizacji do sektora pozarządowego nie należy utożsamiać z oceną społecznych korzyści płynących z ich funkcjonowania. Z ekonomicznego punktu widzenia drugorzędne bowiem znaczenie ma charakter danej organizacji publiczny, prywatny czy komercyjny jeżeli wymiernie wpływa ona na rozwiązanie określonych problemów, uzyskując przy tym odpowiedni stosunek efektów do nakładów związanych z funkcjonowaniem jednostki. Na organizacje pozarządowe można najpierw spojrzeć przez pryzmat ich ról społecznych [Ingram i in., 1991, s. 3 4]. Po pierwsze, jednostki te zapewniają dostęp do dóbr publicznych. Impulsem do powstania wielu organizacji jest chęć oferowania usług, które w inny sposób nie byłyby osiągalne, czego przykładem może być stworzenie muzeum regionalnego. Po drugie, pojawia się dążenie do społecznego równouprawnienia. Inicjatywy obywatelskie podejmowane są wówczas w celu zabezpieczenia możliwości korzystania przez członków określonej społeczności z istniejących uprawnień (np. promocja zatrudnienia osób niepełnosprawnych). Trzecią rolą organizacji pozarządowych jest zapewnienie ekonomicznego równouprawnienia. Wiele organizacji tworzonych jest po to, by wybrane usługi (np. w zakresie edukacji czy ochrony zdrowia) stały się dostępne dla wszystkich członków społeczności bez względu na ich możliwości pokrycia kosztów świadczenia. Bodźcem do powstawania inicjatyw społecznych może być też chęć obniżenia kosztów dostępu do świadczeń; wówczas celem działalności społecznej jest oferowanie wyspecjalizowanych dóbr i usług (np. poradnictwo zawodowe czy prawne) po niższym koszcie w porównaniu z ofertą jednostek komercyjnych. W końcu, rolą organizacji po- Państwa lub jednostki sektora finansów publicznych, występują nieprawidłowości dotyczące wynagradzania członków organizacji oraz zawierania umów z osobami powiązanymi z jednostką [Informacja o wynikach..., 2006, s. 5]. 16

18 1.1. Działalność pozarządowa jako autonomiczny obszar aktywności społecznej zarządowych jest zwiększenie dostępności dóbr. W ten sposób realizowane są wspólne cele określonej grupy społecznej, dotychczas niedostatecznie zabezpieczone (np. lokalne specjalistyczne placówki zdrowotne). Omawianą grupę jednostek można również scharakteryzować ze względu na formalizację działania oraz stałość zasobów. Prowadzi to do wyodrębnienia trzech kategorii podmiotów o różnym stopniu rozpoznawalności efektów działalności przez opinię publiczną [Kendall, Knapp, 1993, s. 5]. Po pierwsze, istnieją profesjonalne organizacje niezarobkowe. Podmioty te zatrudniają etatowych pracowników, posiadają ukształtowaną strukturę zarządzania na szczeblu ogólnokrajowym oraz lokalnym, planują i realizują swoje działania w sposób sformalizowany, a także aktywnie zabiegają o pozyskanie środków na finansowanie działalności z różnorodnych źródeł. Obok nich funkcjonują ochotnicze organizacje usługowe. Jednostki takie odznaczają się zorganizowaną strukturą na szczeblu ogólnokrajowym, jednak lokalne grupy są autonomiczne i opierają się w dużej mierze na zaangażowaniu wolontariuszy oraz wsparciu finansowym dobroczyńców. Ostatnią kategorię stanowią niezależne grupy lokalne często o charakterze samopomocowym które nie mają scentralizowanego zarządu, funkcjonują na bazie darmowej pracy swoich członków i realizują cele lokalnych społeczności. Z punktu widzenia społeczeństwa, a zwłaszcza beneficjentów organizacji pozarządowych, najważniejszy jest jednak cel funkcjonowania jednostki, a zatem ukierunkowanie na konkretny obszar zadaniowy i określoną grupę beneficjentów. Warto uświadomić sobie, jak szerokie spektrum działań prowadzą organizacje pozarządowe, których aktywność obejmuje w szczególności następujące obszary [Czubakowska, Winiarska, 2004, s. 11; Kendall, Knapp, 1993, s. 4; Lasocik, 1994, s. 5]: Świadczenie usług będące podstawową formą aktywności organizacji pozarządowych, obejmującą przekazywanie świadczeń, poradnictwo lub udostępnianie zasobów informacyjnych bezpośrednio beneficjentom organizacji. Niesienie pomocy określonym grupom społecznym co oznacza, iż działalność jednostki zorientowana jest podmiotowo, natomiast forma i rodzaj świadczeń zależą od okoliczności. Stymulowanie działań samopomocowych czego podstawowym przejawem realizacji jest organizowanie grup wzajemnego wsparcia, które dzięki komplementarnym umiejętnościom, wspólnym zasobom i poczuciu solidarności wśród członków umożliwiają wypracowanie rozwiązań przez samych potrzebujących. Powstawanie organizacji samopomocowych może być inicjatywą samych zainteresowanych, osób wywodzących się z danego środowiska bądź też podmiotów zewnętrznych. 17

19 1. Organizacje pożytku publicznego cechy i znaczenie społeczne Integrowanie osób o podobnych poglądach, potrzebach i zainteresowaniach - będące realizacją wolności stowarzyszania się, przejawem pluralizmu w życiu publicznym lub też chęcią zaistnienia danej grupy w świadomości społecznej. Aktywizowanie określonych grup społecznych i reprezentowanie ich interesów co może służyć lepszej dystrybucji świadczeń oferowanych przez jednostki sektora publicznego lub wyrównywaniu szans w dostępie do usług komercyjnych. Rozwijanie samorządności oznaczające wzmacnianie poczucia odpowiedzialności za sytuację własną i grupy społecznej, której jest się członkiem, oraz wyrażenie chęci aktywnego kształtowania relacji danej grupy z innymi uczestnikami życia społecznego. Edukowanie i uświadamianie objawiające się promowaniem określonych idei i pozyskiwaniem dla nich zwolenników, którzy bezpośrednio jako darczyńcy bądź wolontariusze wspierają konkretne organizacje lub też pośrednio jako konsumenci, wyborcy, decydenci, pracodawcy bądź reprezentanci środowisk opiniotwórczych pomagają potęgować efekty takich działań. Wywieranie nacisku w ramach którego wokół konkretnych problemów gromadzi się ludzi i organizacje, starając się mobilizować możliwie szerokie audytorium do wspólnego prowadzenia kampanii, lobbowania czy przedstawiania stanowiska społecznego instytucjom publicznym. Poszukiwanie nowych rozwiązań problemów społecznych będące przejawem kreatywności organizacji pozarządowych, które nie ograniczają się do powtarzalnego wykonywania określonych procedur, co często charakteryzuje działalność instytucji publicznych. Organizacje pozarządowe aktywnie poszukują obszarów i adresatów wsparcia, a jednocześnie uczulają innych uczestników życia społecznego na konkretne problemy. Rozbudowa potencjału sektora pozarządowego w którym to profilu działalności podmioty pozyskują zasoby w postaci środków pieniężnych, dóbr materialnych lub osób skłonnych do zaangażowania się w niesienie pomocy potrzebującym które następnie oddawane są do dyspozycji jednostkom realizującym konkretne programy pomocowe, w ten sposób aktywnie przyczyniając się do budowania dobrobytu społecznego. Redystrybucja dóbr i usług w ramach której organizacje pozarządowe korygują niedoskonałości działania administracji państwowej i mechanizmów rynkowych. Koordynacja działań i wykorzystania zasobów przez organizacje pozarządowe będąca domeną aktywności jednostek stanowiących platformę kontaktową dla podmiotów funkcjonujących na określonym obszarze terytorialnym lub mających podobny profil działalności. 18

20 1.1. Działalność pozarządowa jako autonomiczny obszar aktywności społecznej Choć wiele organizacji pozarządowych pełni więcej niż jedną ze wskazanych funkcji, przeprowadzony podział jest istotny z punktu widzenia odbioru efektów działalności danej jednostki przez społeczeństwo. O ile bowiem organizacje usługowe uzyskują łatwo identyfikowalne i mierzalne efekty liczba zrealizowanych świadczeń jest czytelną oznaką społecznej użyteczność organizacji o tyle skutki inicjatyw samopomocowych, mających wąski krąg odbiorców, mogą pozostać niedocenione przez szeroką opinię publiczną. Podstawowym efektem działania jednostek edukacyjnych, badawczych, reprezentujących czy grup nacisku nie są usługi, lecz długookresowe zmiany uwarunkowań społecznych. Znaczenie takich działań trudno przecenić, ale jeszcze trudniej oszacować. Natomiast centra wolontariatu czy instytucje zrzeszające i koordynujące same nie świadczą pomocy, jednak organizując ruch ochotniczy, publikując informacje o działalności dobroczynnej i tworząc poradniki dla organizacji pozarządowych, przyczyniają się do zwiększenia efektywności funkcjonowania całego sektora Organizacje pozarządowe organizacjami pożytku publicznego Różnorodność obszarów działalności organizacji pozarządowych i sposobów budowania tożsamości przez te jednostki znajduje odbicie w bogatej nomenklaturze. Omawianą grupę organizacji zwykło się tradycyjnie określać mianem charytatywnych (charities), demonstrując tym samym chrześcijańskie wartości leżące u podstaw ich misji, lub niekomercyjnych (non-profit), wskazując na brak motywu zyskowności w działaniu. Oba określenia są jak najbardziej uprawnione, ale tworzą specyficzny kontekst postrzegania tych jednostek [Sprinkel Grace, 2005, s. 23]. Jeżeli sektor pozarządowy tworzą organizacje charytatywne (łac. caritas miłość bliźniego ), to akcent pada na wspieranie przez organizację osób potrzebujących i jednocześnie wspieranie potrzebującej organizacji przez dobroczyńców. Naturalnym skojarzeniem staje się zbiórka do puszki na rzecz najuboższych i zaangażowanie w pomoc osób wyczulonych na potrzeby innych. Organizacje charytatywne są jednak aktywnymi uczestnikami życia społecznego i gospodarczego. Ich inspiratorzy i zwolennicy faktycznie przyczyniają się do wzrostu dobrobytu obywateli, zaś darczyńcy nie dają pieniędzy z litości, lecz z przekonania, że zostaną one dobrze spożytkowane [Sprinkel Grace, 2005, s. 23]. Natomiast określenie organizacje niekomercyjne nie mówi, czym te jednostki są, ale raczej czym nie są. Organizacje pozarządowe nie generują zy- 19

Julia Jarnicka. aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy

Julia Jarnicka. aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy NGO JAKO ZAMAWIAJĄCY Julia Jarnicka aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy Mimo że organizacje pozarządowe nie zostały ujęte w pzp jako podmioty zobowiązane do stosowania ustawy, to jednak w pewnych sytuacjach

Bardziej szczegółowo

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 Wrzesień 2005 ROZDZIAŁ I Definicje i określenia 1. Definicje: - działalność pożytku publicznego jest to działalność społecznie

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Powiatu Chełmińskiego z organizacjami pozarządowymi w roku 2015

Program współpracy Powiatu Chełmińskiego z organizacjami pozarządowymi w roku 2015 Załącznik do uchwały Nr / / 2014 Rady Powiatu Chełmińskiego z dnia. Program współpracy Powiatu Chełmińskiego z organizacjami pozarządowymi w roku 2015 PROJEKT Wstęp Samorząd Powiatu Chełmińskiego realizuje

Bardziej szczegółowo

Tomasz Schimanek. Najważniejsze wnioski z paneli ekspertów organizowanych w ramach cyklu seminariów "Rola i modele fundacji w Polsce i w Europie"

Tomasz Schimanek. Najważniejsze wnioski z paneli ekspertów organizowanych w ramach cyklu seminariów Rola i modele fundacji w Polsce i w Europie Tomasz Schimanek Najważniejsze wnioski z paneli ekspertów organizowanych w ramach cyklu seminariów "Rola i modele fundacji w Polsce i w Europie" Zakładanie fundacji i likwidacja Rozwiązania prawne, które

Bardziej szczegółowo

I. Wstęp. II. Postanowienia ogólne.

I. Wstęp. II. Postanowienia ogólne. Program współpracy Gminy Dębica z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2015 r. I. Wstęp. Podstawowym aktem

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Preambuła. Cel i zasady współpracy

Preambuła. Cel i zasady współpracy Załącznik nr 2 do uchwały Rady Miejskiej Nr XXVI/ 182 /2004 z dnia 30.06.2004r. Zasady współpracy samorządu gminy Węgorzewo z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY WÓLKA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO W 2014 ROKU

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY WÓLKA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO W 2014 ROKU P R O J E K T PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY WÓLKA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO W 2014 ROKU I. CELE PROGRAMU WSPÓŁAPRACY 1. Cel główny Głównym

Bardziej szczegółowo

Postanowienia ogólne. 1) ustawie rozumie się przez to ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku

Postanowienia ogólne. 1) ustawie rozumie się przez to ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku Projekt Załącznik do Zarządzenia Nr 60/ON/2014 Burmistrza Miasta Rejowiec Fabryczny z dnia 22 październik 2014 r. Program współpracy Miasta Rejowiec Fabryczny z organizacjami pozarządowymi oraz innymi

Bardziej szczegółowo

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Wizerunek organizacji pozarządowych najważniejsze fakty 24% 16% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Kiedy Polacy słyszą organizacja pozarządowa to myślą 79% 77% zajmują się głównie pomaganiem

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Gminy Zwierzyniec z podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016 rok

Program współpracy Gminy Zwierzyniec z podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016 rok Program współpracy Gminy Zwierzyniec z podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016 rok WPROWADZENIE Partnerska współpraca z organizacjami pozarządowymi jest niezbędna dla skutecznego

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

CERTYFIKAT JAKOŚCI CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ. Przyznawany przez Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL

CERTYFIKAT JAKOŚCI CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ. Przyznawany przez Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL CERTYFIKAT JAKOŚCI CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ Przyznawany przez Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL MISJA Certyfikat Jakości Centrum Aktywności Lokalnej (CAL) podkreśla sposób działania organizacji/instytucji

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku

Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku Wersja nr 1 z 13 października 2015 r. Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku w sprawie: przyjęcia na rok 2016 programu współpracy Gminy Chmielnik z organizacjami pozarządowymi

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów Wprowadzenie Rozdział I. Organizowanie instytucji kultury

Wykaz skrótów Wprowadzenie Rozdział I. Organizowanie instytucji kultury Wykaz skrótów... Wprowadzenie... Rozdział I. Organizowanie instytucji kultury... 1 1. Kompetencje organizatora instytucji kultury... 1 1.1. Kompetencje w zakresie tworzenia instytucji kultury... 2 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Diagnoza Po odzyskaniu przez Polskę wolności w 1989 r. nastąpił dynamiczny rozwój

Bardziej szczegółowo

Konkurs na najlepsze projekty dofinansowywane ze środków Rządowego Programu na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2014-2020

Konkurs na najlepsze projekty dofinansowywane ze środków Rządowego Programu na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2014-2020 Konkurs na najlepsze projekty dofinansowywane ze środków Rządowego Programu na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2014-2020 edycja 2015 Minister Pracy i Polityki Społecznej zaprasza: organizacje

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ w Brześciu Kujawskim z dnia...

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ w Brześciu Kujawskim z dnia... PROJEKT UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ w Brześciu Kujawskim z dnia... w sprawie przyjęcia,, Programu współpracy Gminy Brześć Kujawski z podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w roku 2016.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY PUCHACZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO W 2015 ROKU

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY PUCHACZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO W 2015 ROKU PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY PUCHACZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO W 2015 ROKU Współpraca Gminy Puchaczów z organizacjami pozarządowymi oraz

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu dobre praktyki prowadzone przez przedsiębiorstwa w Polsce. mgr Monika Wilewska

Społeczna odpowiedzialność biznesu dobre praktyki prowadzone przez przedsiębiorstwa w Polsce. mgr Monika Wilewska Społeczna odpowiedzialność biznesu dobre praktyki prowadzone przez przedsiębiorstwa w Polsce mgr Monika Wilewska CSR a dobre praktyki W odniesieniu do CSR trudno mówić o kanonie zasad czy regulacjach z

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Gminy Kobylanka z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2015

Program współpracy Gminy Kobylanka z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2015 Załącznik do Uchwały Nr. Rady Gminy Kobylanka z dnia 26 lutego 2015 r. Program współpracy Gminy Kobylanka z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym

Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym Strategiczna wizja administracji publicznej w obszarze zarządzania kryzysowego Zmienne uwarunkowania środowiska kształtowania polityki i tworzenia

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 21/15 Wójta Gminy Adamów z dnia 18 marca 2015 r. P R O J E K T WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE MODELU LBG W FUNDACJACH KORPORACYJNYCH Warszawa, 11 września 2014r. Małgorzata Greszta, SGS Polska NASZA EKSPERCKA WIEDZA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wsparcie rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Tomasz Napiórkowski Departamentu Społeczeństwa Informacyjnego

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MEŁGIEW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MEŁGIEW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Załącznik do Uchwały Nr Rady Gminy Mełgiew z dnia...2015 r. ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MEŁGIEW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R.

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE,

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

WSTĘP PROGRAM I ZASADY WSPÓŁPRACY

WSTĘP PROGRAM I ZASADY WSPÓŁPRACY ZAŁĄCZNIK do Uchwały Nr XVI/134/2011 Rady Miejskiej w Kozienicach z dnia 01 grudnia 2011r.. WSTĘP W demokratycznym społeczeństwie organizacje pozarządowe stanowią znakomitą bazę dla rozwoju lokalnych społeczności,

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie systemu zarządzania finansami

Doskonalenie systemu zarządzania finansami Małgorzata Borowik Doskonalenie systemu zarządzania finansami w jednostkach administracji publicznej Podmioty publiczne, jak biznesowe, powinny zarządzać finansami wg budżetowania zadaniowego i controllingu.

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji

Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji TOWARZYSTWO SAMORZĄDOWE STRATEGIA 2024 SPIS TREŚCI Wizytówka organizacji 3 Znaczenie strategii i wizja zmian 4 Podstawy

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

Spółdzielnie mieszkaniowe

Spółdzielnie mieszkaniowe Redakcja naukowa Teodor Skotarczak Spółdzielnie mieszkaniowe Dylematy funkcjonowania i rozwoju N I E R U C H O M O Â C I Spółdzielnie mieszkaniowe Dylematy funkcjonowania i rozwoju Autorzy Małgorzata Blaszke

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVII/ /2013 Rady Gminy Bojszowy. z dnia 2013 r.

Uchwała Nr XXVII/ /2013 Rady Gminy Bojszowy. z dnia 2013 r. Uchwała Nr XXVII/ /2013 Rady Gminy Bojszowy projekt z dnia 2013 r. w sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Bojszowy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014. Na podstawie art.18 ust.2 pkt.15 ustawy

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie LexPolonica nr 27335. Stan prawny 2012-11-29 Dz.U.2010.234.1536 (U) Działalność pożytku publicznego i wolontariat zmiany: 2011-07-01 Dz.U.2011.112.654 art. 166 2011-10-30 Dz.U.2011.205.1211 art. 2 2011-11-03

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Siewierz z Organizacjami Pozarządowymi i innymi organizacjami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015 rok

Program Współpracy Gminy Siewierz z Organizacjami Pozarządowymi i innymi organizacjami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015 rok Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr.... /.. /14 Rady Miejskiej w Siewierzu z dnia... 2014 r. Program Współpracy Gminy Siewierz z Organizacjami Pozarządowymi i innymi organizacjami prowadzącymi działalność pożytku

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Ogrodzieniec z Organizacjami. Pozarządowymi na lata 2011-2012. Program Współpracy Gminy Ogrodzieniec z Organizacjami

Program Współpracy Gminy Ogrodzieniec z Organizacjami. Pozarządowymi na lata 2011-2012. Program Współpracy Gminy Ogrodzieniec z Organizacjami Projekt Program Współpracy Gminy Ogrodzieniec z Organizacjami 1. Ilekroć w niniejszej Uchwale mowa jest o: Rozdział I Postanowienia ogólne a. Programie należy przez to rozumieć Program Współpracy Gminy

Bardziej szczegółowo

Aktywność szkół wyższych w Polsce na rzecz rozwoju społeczności lokalnych dyskusja wokół pojęcia trzeciej misji uczelni

Aktywność szkół wyższych w Polsce na rzecz rozwoju społeczności lokalnych dyskusja wokół pojęcia trzeciej misji uczelni Aktywność szkół wyższych w Polsce na rzecz rozwoju społeczności lokalnych dyskusja wokół pojęcia trzeciej misji uczelni Agnieszka Piotrowska-Piątek Urząd Statystyczny w Kielcach Rola szkół wyższych w rozwoju

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Jacy inwestorzy i na jakich warunkach mogą wejść w projekty MS pozyskując niezbędne finansowanie?

Jacy inwestorzy i na jakich warunkach mogą wejść w projekty MS pozyskując niezbędne finansowanie? Jacy inwestorzy i na jakich warunkach mogą wejść w projekty MS pozyskując niezbędne finansowanie? Bolesław Meluch Związek Banków Polskich Warunki powstawania projektów mieszkalnictwa senioralnego: Potrzebna

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 23 marca 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 23 marca 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 80 4911 Poz. 434 434 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 23 marca 2011 r. w sprawie rocznego sprawozdania merytorycznego z działalności organizacji pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY NASIELSK Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2015

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY NASIELSK Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2015 Załącznik do Uchwały Nr LVIII/407/14 Rady Miejskiej w Nasielsku z dnia 30 października 2014 roku PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY NASIELSK Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI I INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich

Rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Cele FIO w 2006 Podstawowym celem FIO jest finansowe wsparcie inicjatyw obywatelskich z udziałem organizacji pozarządowych, podejmowanych na rzecz: Cel 1

Bardziej szczegółowo

III sektor oczami wielkopolskich organizacji

III sektor oczami wielkopolskich organizacji III sektor oczami wielkopolskich organizacji Opracowanie: Ewa Gałka, Justyna Schaefer-Kurkowiak Zaprosić wiarę na pyry z gzikiem można tylko w Wielkopolsce. Województwo wielkopolskie ma wiele cech, którymi

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ WIELICHOWA. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ WIELICHOWA. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 30 października 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ WIELICHOWA z dnia... 2015 r. w sprawie programu współpracy Miasta i Gminy Wielichowo z organizacjami pozarządowymi

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie z dnia PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LIPNOWSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI UPRAWNIONYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XLIII/40/2010

UCHWAŁA Nr XLIII/40/2010 UCHWAŁA Nr XLIII/40/2010 RADY GMINY JEDLIŃSK z dnia 28 października 2010r. w sprawie uchwalenia Programu współpracy Gminy Jedlińsk z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Rozdział I Postanowienia ogólne

WSTĘP. Rozdział I Postanowienia ogólne PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE,

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXXIV/264/2009 Rady Gminy Olsztyn z dnia 24 listopada 2009 r.

Uchwała nr XXXIV/264/2009 Rady Gminy Olsztyn z dnia 24 listopada 2009 r. Uchwała nr XXXIV/264/2009 Rady Gminy Olsztyn z dnia 24 listopada 2009 r. w sprawie: Programu Współpracy Gminy Olsztyn z Organizacjami Pozarządowymi w roku 2010 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Czy organizacja pozarządowa może stanowić źródło pozyskiwania środków na terapię i leczenie chorych dzieci?

Czy organizacja pozarządowa może stanowić źródło pozyskiwania środków na terapię i leczenie chorych dzieci? Warszawa, 2 listopada 2006 Czy organizacja pozarządowa może stanowić źródło pozyskiwania środków na terapię i leczenie chorych dzieci? Fundacja jako osoba prawna powołana dla celów społecznie użytecznych

Bardziej szczegółowo

Na terenie miasta aktywnie działa ok. 150 organizacji pozarządowych z czego 26 ma status organizacji pożytku publicznego 1. 1 Dane z marca 2015 r.

Na terenie miasta aktywnie działa ok. 150 organizacji pozarządowych z czego 26 ma status organizacji pożytku publicznego 1. 1 Dane z marca 2015 r. Sprawozdanie z realizacji przez Gminę Miasto Ostrów Wielkopolski programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności

Bardziej szczegółowo

3 Fundacja działa na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz poza jej granicami.

3 Fundacja działa na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz poza jej granicami. FUNDACJA SMA STATUT I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Fundacja SMA, zwana dalej Fundacją, ma osobowość prawną. 2 Fundacja ustanawiana jest na czas nieoznaczony. 3 Fundacja działa na terenie Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI PARTNERSTWO ZA 2012 R.

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI PARTNERSTWO ZA 2012 R. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI PARTNERSTWO ZA 2012 R. I. Nazwa: Fundacja PARTNERSTWO Siedziba i adres: ul. Prymasa Tysiąclecia 76F, 01-424 Warszawa tel. (22) 201-05-25 (22) 394-62-79 Fax: (22) 201-05-26

Bardziej szczegółowo

I. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o: /Projekt/

I. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o: /Projekt/ /Projekt/ Program współpracy Powiatu Kętrzyńskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta i Gminy ul. Ruszczańska Nr 27 28-230 Połaniec woj. świętokrzyskie tel, 865-03-05 fax. 865-03-28 0537504

Urząd Miasta i Gminy ul. Ruszczańska Nr 27 28-230 Połaniec woj. świętokrzyskie tel, 865-03-05 fax. 865-03-28 0537504 Urząd Miasta i Gminy ul. Ruszczańska Nr 27 28-230 Połaniec woj. świętokrzyskie tel, 865-03-05 fax. 865-03-28 0537504 Projekt ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY MIASTA I GMINY POŁANIEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI

Bardziej szczegółowo

Wstęp. 1. Ilekroć w programie jest mowa o:

Wstęp. 1. Ilekroć w programie jest mowa o: /PROJEKT/ Program współpracy Gminy Przeworsk z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2012 Wstęp Organizacje

Bardziej szczegółowo

Nr 1177. Informacja. Środki publiczne przekazane stowarzyszeniom i fundacjom w latach 2000-2004. Grudzień 2005. Urszula Smołkowska

Nr 1177. Informacja. Środki publiczne przekazane stowarzyszeniom i fundacjom w latach 2000-2004. Grudzień 2005. Urszula Smołkowska KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ STUDIÓW BUDŻETOWYCH Środki publiczne przekazane stowarzyszeniom i fundacjom w latach 2000-2004 Grudzień 2005 Urszula Smołkowska Informacja Nr 1177 Ustawa

Bardziej szczegółowo

Ekonomia Społeczna. zarys problematyki. Magdalena Zimoch Waldemar bik Stowarzyszenie Wspó pracy Regionalnej. Kwiecie, 2008 r.

Ekonomia Społeczna. zarys problematyki. Magdalena Zimoch Waldemar bik Stowarzyszenie Wspó pracy Regionalnej. Kwiecie, 2008 r. Ekonomia Społeczna zarys problematyki Magdalena Zimoch Waldemar bik Stowarzyszenie Wspó pracy Regionalnej Kwiecie, 2008 r. Plan prezentacji 1. Ekonomia społeczna ujęcia definicyjne 2. Stan i kierunki rozwoju

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne Załącznik nr 1 do uchwały nr.. Rady Gminy Wińsko z dnia.. PROJEKT Program współpracy Gminy Wińsko z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust.3 ustawy z dnia 24 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. powstała w 1994 roku jako spółka akcyjna, w której głównym akcjonariuszem jest Samorząd Województwa

Bardziej szczegółowo

Model Współpracy JST - NGO

Model Współpracy JST - NGO Rola organizacji pozarządowych w środowisku lokalnym Model Współpracy JST - NGO Agnieszka Wróblewska Fundacja EOS PROJEKT RAZEM JESTEŚMY NAJSILNIEJSI WDROŻENIE MODELU WSPÓŁPRACY W 6 GMINACH POWIATU ŁUKOWSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Uchwała NR /14 Rady Miejskiej Gminy Gryfów Śląski z dnia 2014 r.

Uchwała NR /14 Rady Miejskiej Gminy Gryfów Śląski z dnia 2014 r. Projekt nr Burmistrza Gminy i Miasta Gryfów Śląski Uchwała NR /14 Rady Miejskiej Gminy Gryfów Śląski z dnia 2014 r. w sprawie: uchwalenia Rocznego Programu Współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Gminy Oborniki Śląskie z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w roku 2014.

Program współpracy Gminy Oborniki Śląskie z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w roku 2014. P R O J E K T Załącznik do uchwały nr./ /13 Rady Miejskiej w obornikach Śląskich z dnia.2013r. Program współpracy Gminy Oborniki Śląskie z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w roku 2014. Wstęp

Bardziej szczegółowo

Roczny program współpracy Gminy Siedlce z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2010

Roczny program współpracy Gminy Siedlce z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2010 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr Rady Gminy Siedlce z dnia 26 listopada 2009 roku Roczny program współpracy Gminy Siedlce z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. / 2015 RADY MIEJSKIEJ W JASIENIU z dnia. 2015 r.

UCHWAŁA NR. / 2015 RADY MIEJSKIEJ W JASIENIU z dnia. 2015 r. UCHWAŁA NR. / 2015 RADY MIEJSKIEJ W JASIENIU z dnia. 2015 r. w sprawie przyjęcia Rocznego Programu Współpracy Gminy Jasień z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

OFERTA PROJEKTU CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ

OFERTA PROJEKTU CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ OFERTA PROJEKTU CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ Centrum Aktywności Lokalnej to projekt oferujący kompleksowe wsparcie dla organizacji pozarządowych oraz grup nieformalnych działających na terenie województwa

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia o zmianie ustawy o fundacjach

USTAWA. z dnia o zmianie ustawy o fundacjach p r o j e k t USTAWA z dnia o zmianie ustawy o fundacjach Art. 1. W ustawie z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203, z późn. zm. 1) ) wprowadza się następujące zmiany:

Bardziej szczegółowo

P R O G R A M Współpracy Gminy Miasta Chełm z organizacjami pozarz dowymi i innymi podmiotami prowadz cymi działalno ytku publicznego na 2006 rok.

P R O G R A M Współpracy Gminy Miasta Chełm z organizacjami pozarz dowymi i innymi podmiotami prowadz cymi działalno ytku publicznego na 2006 rok. P R O G R A M Współpracy Gminy Miasta Chełmży z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2006 rok. WSTĘP Rozwój Chełmży i poprawa warunków życia mieszkańców

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I INFORMACJE O ORGANIZACJI

CZĘŚĆ I INFORMACJE O ORGANIZACJI numer wniosku: data wpłynięcia: Program Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez Akademię Rozwoju Filantropii w Polsce Przed wypełnieniem wniosku prosimy upewnić się, czy siedziba Państwa

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Gminy Niwiska z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015r.

Program współpracy Gminy Niwiska z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015r. PROJEKT Załącznik do Uchwały Nr / /2014 Rady Gminy Niwiska z dnia. października 2014 r. Program współpracy Gminy Niwiska z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr / / RADY GMINY OSIE. z dnia. 2015 r.

UCHWAŁA Nr / / RADY GMINY OSIE. z dnia. 2015 r. Projekt UCHWAŁA Nr / / RADY GMINY OSIE z dnia. 2015 r. w sprawie uchwalenia rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r.

Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r. PROJEKT Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy Powiatu Prudnickiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Zaangażowanie społeczne firm z branży paliwowej, energetycznej i wydobywczej w Polsce. Warszawa, 7 grudnia 2011 r.

Zaangażowanie społeczne firm z branży paliwowej, energetycznej i wydobywczej w Polsce. Warszawa, 7 grudnia 2011 r. Zaangażowanie społeczne firm z branży paliwowej, energetycznej i wydobywczej w Polsce Warszawa, 7 grudnia 2011 r. 1 Kontekst badania W tegorocznej edycji 4 firmy z 18 uczestników, w tym zwycięzca - PKN

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OSTRÓDZKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OSTRÓDZKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OSTRÓDZKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2015 OSTRÓDA 2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1 POSTANOWIENIA

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne Zał.nr 1 do zarządzenia Nr 104/15 Burmistrza Śmigla z dnia 1 października 2015r. PROJEKT PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY ŚMIGIEL Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ Część I: Kryteria formalne podlegające weryfikacji na etapie oceny merytorycznej Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr III/. /14 - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia. grudnia 2014 r.

Uchwała Nr III/. /14 - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia. grudnia 2014 r. Uchwała Nr III/. /14 - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia. grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia rocznego programu współpracy Gminy Biesiekierz na rok 2015 z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami

Bardziej szczegółowo

Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Konkurs FIO 2015. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Pożytku Publicznego

Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Konkurs FIO 2015. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Pożytku Publicznego 1 Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Konkurs FIO 2015 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Pożytku Publicznego Informacje ogólne 2 Czym jest FIO? instrument programowy i finansowy coroczny

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie systemu zarządzania finansami

Doskonalenie systemu zarządzania finansami Małgorzata Borowik Doskonalenie systemu zarządzania finansami w jednostkach administracji publicznej Podmioty publiczne, jak biznesowe, powinny zarządzać finansami wg budżetowania zadaniowego i controllingu.

Bardziej szczegółowo

Regulamin Otwartego konkursu ofert dla organizacji pozarządowych i innych podmiotów realizujących zadania pożytku publicznego

Regulamin Otwartego konkursu ofert dla organizacji pozarządowych i innych podmiotów realizujących zadania pożytku publicznego Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Wójta Gminy Wierzbinek Nr 5/2014 z dnia 7 lutego 2014 r. Regulamin Otwartego konkursu ofert dla organizacji pozarządowych i innych podmiotów realizujących zadania pożytku

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie organizacją pozarządową aspekty prawne, finansowe i społeczne

Zarządzanie organizacją pozarządową aspekty prawne, finansowe i społeczne Zarządzanie organizacją pozarządową aspekty prawne, finansowe i społeczne 1. Podstawy zarządzania organizacjami non-profit Prowadzący: prof. dr hab. Ewa Stańczyk-Hugiet Celem tego modułu jest wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MIASTO OŁAWA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2015 ROK

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MIASTO OŁAWA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2015 ROK PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MIASTO OŁAWA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2015 ROK Preambuła Program ten został stworzony przez partnerów społecznych i samorząd w sposób partycypacyjny, z uwzględnieniem doświadczeń,

Bardziej szczegółowo

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO.

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Rostkowo 2014. Kultura

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia...

Uchwała Nr... - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia... Uchwała Nr... - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia... w sprawie uchwalenia rocznego programu współpracy Gminy Biesiekierz na rok 2011 z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami działającymi

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowe w procesie rewitalizacji terenów poprzemysłowych w warunkach polskich

Instrumenty finansowe w procesie rewitalizacji terenów poprzemysłowych w warunkach polskich Instrumenty finansowe w procesie rewitalizacji terenów poprzemysłowych w warunkach polskich Mgr Bogusław Wacławik Doktorant na Wydziale Finansów Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 1 Maksyma wystąpienia:

Bardziej szczegółowo