Specyfika marketingu. sektora publicmego. w instytucjach non-profit. Viera Cibdkovd

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Specyfika marketingu. sektora publicmego. w instytucjach non-profit. Viera Cibdkovd"

Transkrypt

1 Viera Cibdkovd KIltedra MarketIngu Uniwersytet Komon.keho Brlltyoława Specyfika marketingu w instytucjach non-profit sektora publicmego W rozwiniętych ekonomicznie krajach współczesnego świata sektor publiczny, a w jego ramach instytucje i organizacje niezyskowne (non-profit), zajmuje trwałe i ważne miejsce. W gospodarkach rozwiniętych krajów istnieje rozległy i niemniej ważny od sektora prywatnego sektor publiczny, który zaczyna również rozwijać się w gospodarkach reformujących się, pomimo ograniczonego ukierunkowania na rynek i często niesprzyjających warunków tworzonych przez procesy transformacji. I tak wzrasta do znaczącego obecnie poziomu udział całkowitych rządowych wydatków na sektor publiczny zwłaszcza w rozwiniętych krajach europejskich. W warunkach Słowacji wydatki te kształtują się pod presją fetyszyzacji rynku i forsowania poglądów o potrzebie minimalizacji nakładów na sektor publiczny. Dlatego ekonomiści i społeczeństwo stawiają pytania dotyczące efektywnego funkcjonowania i organizacji sektora publicznego,jego zakresu i zadań społecznych. W ujęciu ogólnym problem dotyczy rozstrzygnięcia powią za ń rynkowych, mechanizmów rynku i ingerencji państwa w gospodarkę. W rozwiniętych krajach sektor publiczny obejmuje więcej niż jedną trzecią działałności ekonomicznej. Jak wskazuje E. Stiglitz', sektor pubłiczny wplywa na całe nasze życie do końca jego trwania. Do 1980 r. udział sektora publicznego wyraźnie wzrastał we wszystkich rozwiniętych krajach. W Wielkiej Brytanii tylko w latach wydatki pubłiczne wzrosły sześciokrotnie. W Holanclii wydatki rządowe na sektor publiczny wyniosły prawie 54%, w USA tylko 32%2. Liczne analizy potwierdzają tendencje wzrostu znaczenia sektora publicz-, J.E. Stigtilz, EcOIlOlllics o[ PubUc, Norton Co., New York t P. Dvorak, Vel'ejlly sektor v smisetle ekonomice. Verejfle jillallce, VSE, Praha 1993,

2 I Viem Cibdkovd nego w prawie całym rozwiniętym świecie i wszystkich ekonomicznie przodujących krajach. Sektor publiczny umacniał się wyraźnie w rozwiniętych krajach Europy do 1980 r. Po długim okresie powojennego wzrostu ekonomicznego, na przełomie lat 70. i 80. doszło do poważnego kryzysu obejmującego także wszystkie rozwinięte kraje. W następstwie tego zaczęto przewartościowywać dotychczasowe podejście do funkcjonowania państwa i rynku. Pojawiły się nowe koncepcje, wskazujące na zalety i wady rynkowego liberalizmu oraz na zabiegi regulacyjne przy osiąganiu równowagi ekonomicznej. Tworzone, liczne koncepcje metodologiczne, opisujące związki pmlstwa z rynkiem są uzasadniane zmianami naukowo-technicznymi (technologia informacyjna i obliczeniowa) i złożonością procesów ekonomicznych oraz socjalnych w okresie recesji gospodarczej, co wywołało zasadnicze zmiany jakościowe w życiu gospodarczym. W odniesieniu do sektora publicznego w krajach rozwiniętych, zapoczątkowało to nowe podejście do procesów deregulacji, liberalizacji i prywatyzacji. Pod naporem realnej sytuacji (stały wyraźny wzrost sektora publicznego zaczął być problemem finansowym z wyraźnymi skutkami dła dobrobytu państwa) są formułowane nowe związki państwa i lynku, a w gospodarce ponownie uwzględnia się reguły laissez1aire, które oznaczają odwrót od koncepcji silnych oddziaływań rządu na ekonomikę, ugruntowanych keynsowską polityką makroekonomiczną. Keynsowskie koncepcje teoretyczne uwzględniano w okresie recesji we wszystkich gospodarczo rozwiniętych krajach, z rozległym sektorem publicznym. Trudności występujące na przełomie lat 70. i 80. spowodowały że zyskał uznanie pogląd o jednostronnym zastosowaniu keynsowskiej polityki gospodarczej narusza funkcjonowanie otoczenia rynkowego, osłabia rynkowy mechanizm "nagród" j "sankcji' ). Poglądy te wpływają na przewartościowanie zapatrywań na ekonomiczną funkcję pmlstwa i jego rolę w ekonomice. Zmieniają się związki pomiędzy państwem a sferą prywatnych przedsiębiorstw. Przewagę wyraźnie zdobywają rynkowe formy wytwarzania i rynkowe aspekty zaspokajania potrzeb. Zmiany te dotyczą także sektora publicznego. Zaczyna się on prywatyzować w takich J Jak uważają P.A. Samuelsan i W,E. Nordhaus w I tomie Ekollomii, w krótkiej historii rozwoju nowoczesnej mieszanej ekonomiki "przed wiekami, w Europie i Azji większość decyzji o charakterze ekonomicznym należała do władzy państwowej (warstw lub jednostek). Jednak mniej więcej w czasie amerykańskiej rewolucji władze znczęły ogranicznć regulację cen i Jngodzić ekonomiczne warunki działalności gospodarczej. Feudalne dotąd stosunki zaczął wypierać mechanizm rynkowy, M lub - jak się niekiedy określa - jako»swobodna przedsiębiorczość«, czy tei»kapitalizm wolno konkurencyjny«". Wiek XIX stal się erą laissez.-fairc. Doktryna ta, którą maina określić jako "pozostawienie przedsiębiorców i przedsiębiorstw samym sobie" zakłada całkowitą nieingerencję państwa w sferę gospodarki. W drugiej połowic XIX w. tej orientacji sprzyjało wiele krajów. Jednak zanim doktryna ta osiągnęła pełny rozwój, nastąpila zmiana kierunku na przeciwny. Przed okola stu laty we wszystkich państwach Ameryki Północnej i Europy doszł o do intensywnego rozszerzenia ekonomicznych funkcji państwa. Konserwatywna polityka ekonomiczna przcsł)dzila o znacznym obniżeniu udziału państwa w "regulowaniu iycia gospodarczego".

3 Specyfika marketillgu w instytucjach Ilon-profit sektora publicznego I krajach, jak: Wielka Brytania, Francja, Włochy. W dalszym ciągu jego zakres jest jednak znaczny, a roła w makroekonomicznej działalności regulacyjnej państwa pozostaje niezastąpiona. Poglądy o zbędności i zanikaniu publicznego sektora nie są udokumentowane argumentacją naukową, a wynikają raczej z chwilowej sytuacji ekonomicznej danego kraju i jego perspektyw. Niemałą rołę w formułowaniu tych poglądów odgrywa także znaczna różnorodność opinii o funkcjonowaniu i efektywności organizacji, których celem nie jest okreśłony interes finansowy, lecz realizacja zadań o wyraźnie społecznie korzystnym nastawieniu. Określoną rolę odgrywa fakt, że nie istnieje jednolita i powszechnie akceptowana teoria sektora publicznego, która pozwoliłaby określić mechanizm jego funkcjonowania w warunkach liberalnego rynku, a zatem poznać także reguły funkcjonowania niekomercyjnych instytucji i organizacji non-profit dzialających np. w systemie szkolnictwa i edukacji. Jest oczywiste, że motywem istnienia organizacji sektora publicznego, podobnie jak i organizacji sektora prywatnego, jest poszukiwanie sposobów, metod i działań pozwalających na osiągnięcie optymalnych efektów, a w tym także celów organizacji na danym rynku. Cele te mogą mieć różną postać: od maksymalizacji zysku aż do upowszechniania za pomocą koncepcji marketingu spolecznego określonej idei (np. szkodliwości palenia tytoniu). W wielu wypadkach tym celem może być spełnianie publicznie użytecznych zadań, np. zapewnienie wyksztalcenia określonemu segmentowi społeczeństwa. Marketing w organizacjach niekomercyjnych (instytucjach non-profit) znajduje zastosowanie w różnych dziedzinach i występuje w różnych formad!. Najczęściej funkcjonuje jako: - realizacja wybranych dzialań stymulujących w określonej kolejności (najczęściej są to reklama, public relations, badanie rynku), - strategia funkcjonowania określona przez naczelne kierowl1ictwo instytucji, - zarządzanie, w którym uwzględnia się funkcje marketingowe, - ukierunkowanie calej organizacji na potrzeby nabywcy. W marketingowej koncepcji organizacji i funkcjonowania sektora publicznego, także instytucji non-profit, nabywca musi mieć dominującą pozycję, ponieważ on właśnie decyduje o tym, czy będzie akceptować oferowane produkty, decyduje o tym, czy produkty mają dla niego określoną wmtość w szerokim społecznym i marketingowym znaczeniu. Zachowanie nabywcy na rynku, także na rynku usług organizacji niekomercyjnych, określa relacja między korzyścią dla nabywcy, której dostarcza mu oferowany produkt a ekwiwalentem, który otrzymuje wykonawca tych usług i działali. W istocie oznacza to: - określenie akceptowanych produktów, co zakłada poznanie potrzeb i popytu użytkowników, - wytworzenie pożądanego produktu, co oznacza jego rozwój i innowacje,

4 I Viera Cibrikovd - informowanie o produkcie i jego właściwościach, - dystrybucję produktu i jego sprzedaż. Już na podstawie ogólnej, wstępnej analizy ujawniają się istotne odmienności podejścia marketingowego, stosowanego w organizacjach sektora publicznego od "klasycznego" marketingu przedsiębiorstw funkcjonujących w sferze gospodarki. P. Kotler ujmuje odrębności te w dwóch aspektach. Pierwszy dotyczy podstawowych różnic między towarami a charakterem oferty organizacji sektora publicznego, która jest przeważnie niematerialna i stanowi różnego rodzaju usługi. Druga dotyczy otoczenia i warunk6w, w których są realizowane czynności marketingowe organizacji sektora publicznego. Marketing organizacji niekomercyjnych wyróżnia się: - specyfiką istoty produktu - jego niematerialnym charakterem, - większym zainteresowaniem nabywców, użytkownik6w produktu, jego wytwarzaniem, - marketingową charakterystyką produktu, czy szerzej poprzez nabywców całą ofertą, - trudnością z zachowaniem standard6w kontroli jakości, - brakiem innowacji, - rełatywnym znaczeniem czynnika czasu. Do różnic wynikających z otoczenia można zaliczyć: - odmienne (wąskie) pojmowanie marketingu, - niewystarczającą ocenę standardów działań marketingowych, - odmienną strukturę organizacyjną, - relatywny niedostatek informacji o konkurencji, - problemy przy określaniu nakładów, - specyficzne wymagania i szanse dła marketer6w. Dałsze właściwości, które uwidaczniają się w niekomercyjnych organizacjach sektora publicznego, w analizie ich zasad marketingu w zarządzaniu stanowią: - implementacja programu marketingowego, - nastawienie zarządów organizacji niekomercyjnych do marketingu. W implementacji specyfika polega przede wszystkim na konieczności ukierunkowania swojej dzialalności na dwie grupy rynku docelowego, tj. sponsorów i nabywców. To znamienne, że marketing organizacji niekomercyjnych ukierunkowuje się na dwa rynki, co wymaga wypracowania dwóch odmiennych strategii. Pierwszą strategię można określić jako skierowaną "wstecz" na sponsorów, którzy dostarczają organizacji niekomercyjnej środków finansowych, pomieszczeń i zasobów materialnych, niezbędnych do prowadzenia dzialalności. Podstawowym zadaniem marketingu w tej sferze jest pozyskiwanie zasobów. Druga strategia jest ukierunkowana "w przód", tj. na nabywców, użytkowników, którymi są np. w sferze szkolnictwa specyficzni klienci: uczniowie, studenci, nauczyciele, rodzice.

5 Specyfika marketingu w instytucjach non-profit sektora publicznego I Celem implementacji zasad marketingu w organizacjach non-profit jest skuteczne slużenie swoim sponsorom i nabywcom, maksymalizowanie całkowitej efektywności przy osiąganiu publicznie korzystnych celów. Każda organizacja, nie wykluczając instytucji niekomercyjnych, powinna określać cele, projektować właściwe strategie ich osiągania, efektywnie je realizować i porównać rezultaty z zamierzonymi celami. Potrzeba realizacji tego procesu ujawniła w ostatnim czasie konieczność przyjęcia przez organizacje sektora publicznego nowoczesnych zasad zarządzania finansami, zasobami pracy i zarządzania strategicznego. Zarządzanie marketingiem ciągle jednak pozostaje w tej sferze na marginesie zainteresowań kierownictwa organizacji, na co wskazuje m.in. brak działań zmierzających do poznania potrzeb nabywców i sponsorów, niezbędnego warunku sukcesu w realizacji misji instytucji i zaspokojenia oczekiwań społecznych. Większość ludzi kojarzy marketing wyłącznie z zyskownymi sektorami działalności. Jest to zrozumiałe, ponieważ marketing tam właśnie był początkowo stosowany i zarazem osiągnął najwyższy stopierl rozwoju. Jednakże w ostatnim okresie coraz więcej organizacji niekomercyjnych angażuje swoje działania na rzecz public z ności (konsumentów) i musi podejmować różnego rodzaju funkcje i działania marketingowe. Chociaż organizacje niekomercyjne mają okreśłoną specyfikę,jednakże zastosowanie zasad marketingowych oznacza poprawę efektywności ich działania. Prosperity, rozwój, sukces - ich motywem jest poszukiwanie sposobów, metod i procesów pozwałających na osiągnięcie efektywnych celów w danym śro dowi sku rynkowym. W tym kontekście coraz bardziej ujawnia się stwierdzenie o konieczności aplikacji marketingu i to nie tylko w organizacjach, których celem jest osiąganie efektów ekonomicznych, ale tak że w organizacjach niekomercyjnych. Także w warunkach Słowacji marketing,jako szczególny sposób poszukiwania efektów na rynku docelowym,jest przedmiotem zainteresowania organizacji niekomercyjnych o charakterze publicznie użytecznym. Powstał on na określonym stopniu rozwoju gospodarki rynkowej i jest naturalnym kontynuatorem dynamiki tego procesu. Odpowiednim przykładem zastosowania marketingu w sektorze niekomercyjnym jest szkolny i pozaszkolny system kształcenia. Chociaż priorytetem organizacji i instytucji s łowackiego systemu edukacji nie jest uzyskiwanie efektów ekonomicznych czy finansowych, to otoczenie rynkowe, w którym funkcjonuje i realizuje swoją misję, tj. realizuje kształcenie i w nim angażuje swoje działania, determinując środki, procesy i metody, stwarza warunki do realizacji tego cełu. Przejście gospodarki na rynkową wymaga także od podmiotów, które działają w systemie edukacyjnym szkół wyższych, aby w ciążeniu do przetrwania i stworzenia warunków rozwoju dostosowały się do nowych warunków ekonomicznych. W tak specyficznym fenomenie ludzkiej egzystencji, jaką jest bezspornie edukacja (w tym szkolnictwo wyższe), nie może istnieć działanie oderwane od

6 I Viera Cibdkovd realiów ekonomicznych, w sytuacji gdy wszystkie "wejścia" do tego systemu są pod wypływem otoczenia rynkowego i zarząd z anie nimi jest podporządkowane regułom rynkowym (energia, pracownicy, pomoce szkolne), gdy "wyjścia", ich jakość, są oceniane na rynku, np. miarą przydatności absolwentów szkół wyższych jest ich wejście na rynek pracy. Nie może system ten ignorować rynku i otoczenia rynkowego, w którym funkcjonuje. Transformacja systemu ekonomicznego i socjalnej strony gospodarki powoduje zmiany w zarządzaniu wszystkimi organizacjami, które ją tworzą. Skoro więc misją systemu edukacyjnego nie jest komercja, lecz wychowanie i kształcenie,jego organizacje muszą poszukiwać takich metod, które umożliwią osiągnięcie w określonym środowisku jak najlepszych efektów. Przejście gospodarki na rynkową wymaga od wszystkich podmiotów życia społecznego i ekonomicznego, aby we własnym interesie respektowały prawa i reguły rynku. Marketing jest uważany za szczególnie skuteczne podejście w osiąganiu optymalnych efektów, a w tym także osiągania celów organizacji na rynku. Cele te mogą mieć różną postać: od maksymalizacji zysku aż do upowszechnienia określonej idei (np. szkodliwości palenia tytoniu) w marketingu społecznym. Tym celem może być zdobycie określonej wiedzy i umiejętności. Podstawę marketingu tworzy ukierunkowanie na nabywcę (np. interesanta, użytkownika) i jego potrzeby. Marketing umożliwia lepiej niż inne metody określanie i rozwijanie potrzeb i żądań nabywcy i w harmonii z jego oczekiwaniami wytworzenie produktów (np. zespól kształconych umiejętności), które jako środek zaspokojenia jego potrzeby przyniesie oczekiwane korzyści. Celem marketingu jest poznanie i zrozumienie nabywcy tak dobrze, iż oferowane produkty będzie je akceptował i będzie potrzebował ich do zaspokojenia swoich potrzeb. Oznacza to uporządkowanie wszystkich czynności w taki sposób, aby produkty oferować pożądanym nabywcom, w odpowiednim miejscu, czasie i po odpowiedniej cenie z wykorzystaniem odpowiednich środków komunikacji marketingowej. Marketingu nie należy traktować zatem tylko jako "sztuki sprzedawania", ale jako specyficzny sposób realizacji czynności, które prowadzą do zaspokojenia potrzeb nabywców, np. w przypadku kształcenia uczniów, studentów, rodziców, z wykorzystaniem produktu, który ma charakter działań wychowawczokształcących, a które są realizowane w odpowiednich organizacjach systemu edukacyjnego. Z dotychczasowych rozważań można wyciągnąć wniosek, że marketingowe podejście można przyjąć za podstawę działania, wtedy gdy: - istnieje możliwość oferowania i kupowania bez ograniczell, tzn. w sytuacji wolnego rynku i gospodarki z dobrze funkcjonującym mechanizmem rynkowym, - na rynku jest obfitość produktów, tzn. w sytuacji gdy podaż danego produktu przewyższa popyt lub jeżeli istnieje przynajmniej potencjalny popyt na oferowany produkt.

7 Specyfika marketingu w instytucjach non-profit sektora publicznego I Jeżeli występuje niedostatek produktu, nie ma potrzeby działml marketingowych. W tych warunkach z reguły następuje reglamentacja i rozdzielnictwo produktów za pomocą różnego rodzaju działań administracyjnych, nie zawsze o charakterze sprawiedliwym. W tej sytuacji rynek "nie istnieje", a ściślej, istnieje w bardziej czy mniej niedoskonałych formach, utrudniających bądź nawet uniemożliwiających prawidłowe funkcjonowanie mechanizmu korelacji podaży z popytem. Marketing i działania marketingowe są dostosowane do określonego stopnia rozwoju gospodarki rynkowej. Powstał jako jej produkt i miał początkowo zastosowanie tylko w jej ramach: najpierw w sferze zbytu towarów konsumpcyjnych i produktów rolnych jako metoda na zachowanie potrzebnej równowagi między podażą a popytem. Stopniowo rozszerzał zastosowanie na rynkach przemysłowych, a w latach 70. "trafił" do organizacji niekomercyjnych i instytucji Ilon-profit. Nadal trwa swoista "ekspansja" i przenikanie marketingu do sektora usług w postaci marketingu integracyjnego, partnerskiego czy relacyjnego. Literatura Cihovska v., Marketing neziskovej organizacie [w:] Marketing, obchod a pravo, VSB - TU EF,Ostrava ł-iarna S., Marketing v ci1lllosti lieziskovych organizacii I Nonprofit, 1997, HorakovR I 'I Marketing v soucasne svelol'e praxi, Gradu, Praha Nemec I., Vanova A., Marketing c słuzbach, UMD, Banska Bystrica Wilson A., The Marketing of Profesionał Services, Me Grnw-HiII, London Zikmund WD., Amico M., Marketing, Weley & Sons, New York Stefko R" Vzdelavaci mallazmcllt a marketingowe riadenie vzdelavacej organizacje ako prostriedok efektivellho riesenia jej ekotlomickuch jjl'oblemow [w:] Acta Facultatis Phi~ losophicae Universitatis Safarikanae Vychova a vzdelavmlie v proces spolcenskych zmien, zbornik z medzinarodneho teoretickeho seminara. Fi1ozoficka fakuha Univerzity P.J. Safarika, Presov Stefko R., Vel as L., Mallazmellt vysokej skoły by sa mal spraya! Il'hoyo, Trend, Bratislava The Characterlstics of Marketing in Non-profit Publle Sector InstJtutlons The artieje allempts to idenlify Ihe factors that delermine Ihe specific nalure of mnrketing in non-profit inslilutions. The nnałysis begins by underlining lhe imporlant and steadily increasing role of Ihe pub lic sector in developed countries around the worłd. Jf non-profit organisations arc lo be professionał, their tlclivilies need to be bnsed on marketing tools and principles. The artieje addl'esses Ihe possibililies for implemenling marketing concepls wilhin Ihe pub lic sector.

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

OTOCZENIE MARKETINGOWE

OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE PRZEDSIĘBIORSTWA......to zespół warunków i czynników zewnętrznych, które decydują o powodzeniu lub niepowodzeniu w osiąganiu celów przedsiębiorstwa STRUKTURA UKŁADU RYNKOWEGO

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI WSTĘP Aleksander Panasiuk... 11 CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY MARKETINGU USŁUG Aleksander Panasiuk. 17 1.1. Istota, zasady i cele marketingu... 17 1.2. Obszary badawcze marketingu

Bardziej szczegółowo

Marketing nowych technologii

Marketing nowych technologii Marketing nowych technologii dr Bartłomiej Kurzyk dr Bartłomiej Kurzyk Uniwersytet Łódzki Wydział Zarządzania e-mail: kurzyk@kurzyk.pl WWW: www.kurzyk.pl 1 Cele Będziecie czuć i rozumieć rolę marketingu

Bardziej szczegółowo

ZALECANA LITERATURA:

ZALECANA LITERATURA: ZALECANA LITERATURA: Marketing. Sposób myślenia i działania. Red. J. Perenc. Wydawnictwo Naukowe US, Szczecin 2002 A. Smalec, G. Rosa, L. Gracz: Marketing przewodnik do ćwiczeń. Wydawnictwo Naukowe US,

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr / 3 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Do niedawna uwaga przedsiębiorców (funkcjonujących na rynkach zagranicznych lub zamierzających na nie wejść) skupiała się głównie na czynnikach

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena to pieniądze lub inne środki wymienialne na własność lub użytkowanie produktu lub usługi Dla konsumenta cena to wyznacznik wartości

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Człowiek najlepsza inwestycja E-MARKETING

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Człowiek najlepsza inwestycja E-MARKETING E-MARKETING Skuteczny marketing = skuteczna sprzedaż. Nasi klienci coraz więcej czasu spędzają w internecie i to tu szukają produktów i usług. Siła oddziaływania informacji umieszczonej w sieci jest ogromna.

Bardziej szczegółowo

Proces budowania strategii. Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego

Proces budowania strategii. Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Proces budowania strategii Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Strategia nie jest badaniem obecnej sytuacji, ale ćwiczeniem polegającym na wyobrażaniu

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

Strategie wspó³zawodnictwa

Strategie wspó³zawodnictwa Strategie wspó³zawodnictwa W MESE można opracować trzy podstawowe strategie: 1) niskich cen (dużej ilości), 2) wysokich cen, 3) średnich cen. STRATEGIA NISKICH CEN (DUŻEJ ILOŚCI) Strategia ta wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA. Sztuka wojny w biznesie.

STRATEGIA. Sztuka wojny w biznesie. PODSTAWY ZARZĄDZANIA dr Mariusz Maciejczak STRATEGIA. Sztuka wojny w biznesie. www.maciejczak.pl STRATEGIA Strategia polega na przeanalizowaniu obecnej sytuacji i jej zmianie, jeśli jest to konieczne [Drucker]

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off ... ... ... Rynek

Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off ... ... ... Rynek Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off Numer projektu*: Tytuł planowanego przedsięwzięcia:......... Rynek Jaka jest aktualna sytuacja branży? (w miarę możliwości

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

KROK 7. PLAN MARKETINGOWY. Jerzy T. Skrzypek

KROK 7. PLAN MARKETINGOWY. Jerzy T. Skrzypek KROK 7. PLAN MARKETINGOWY Jerzy T. Skrzypek 1 Prezentacja zawiera zasady konstrukcji planu organizacyjnego 2 Źródło: książka Biznesplan w 10 krokach W poprzedniej prezentacji: Plan organizacyjny 1 Prezentacja

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marketingowe

Zarządzanie marketingowe Zarządzanie marketingowe 1. Pojęcie i wymiary zarządzania. 2. Struktura zarządzania przedsiębiorstwem (rys.). 3. Przedmiot i funkcje marketingu. 4. Naczelne zasady i główne zadanie marketingu. 5. Proces

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding. Otwock, 19 października 2012r.

Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding. Otwock, 19 października 2012r. Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding Otwock, 19 października 2012r. Którą wołowinę wybierzesz? A teraz? Czym jest branding? Branding

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną dr Izabela Michalska-Dudek MARKETING Program zajęć Konsultacje: piątki

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Zarządzanie pytania podstawowe 1. Funkcje zarządzania 2. Otoczenie organizacji

Bardziej szczegółowo

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015 XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych Marketing relacji w usługach finansowych Etap szkolny Rok szkolny 2014/2015 Część I: Test Poniższy test składa się z 20 pytań zamkniętych zawierających cztery

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek.

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek. Marketing Wykład V dr Grzegorz Mazurek Marketing-mix Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk Wprowadzenie do marketingu mgr Jolanta Tkaczyk Czym marketing nie jest...czyli dwa błędne spojrzenia na marketing marketing to sprzedaż marketing to dział firmy Czym jest rynek? Rynek (ang. market) - ogół

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ.

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. Wykład 4 Konkurencja doskonała i monopol 1 MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. EFEKTYWNOŚĆ RYNKU. MONOPOL CZYSTY. KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA. 1. MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ W modelu konkurencji doskonałej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy W jaki sposób firmy tworzą strategie? Prof. nadzw. dr hab. Justyna Światowiec-Szczepańska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 listopada 2015 r. Dr Tomaszie Projektami

Bardziej szczegółowo

DYSTRYBUCJA W MARKETINGU MIX

DYSTRYBUCJA W MARKETINGU MIX DYSTRYBUCJA W MARKETINGU MIX DEFINICJA Dystrybucja - proces transferu dóbr i usług ze sfery wytwarzania do sfery finalnej konsumpcji lub finalnego zużycia poprzez kolejne szczeble i etapy kanałów dystrybucyjnych.

Bardziej szczegółowo

Spis treści WSTĘP... 13

Spis treści WSTĘP... 13 WSTĘP... 13 Rozdział I MODEL ZRÓWNOWAŻONEGO BIZNESU PRZEDSIĘBIORSTWA A KREACJA WARTOŚCI... 15 (Adam Jabłoński) Wstęp... 15 1. Konkurencyjność przedsiębiorstwa a model zrównoważonego biznesu... 16 2. Ciągłość

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02 Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych RYNEK BUDOWLANY Przedsiębiorstwo na rynku budowlanym Orientacja rynkowa przedsiębiorstwa 1 - Dostosowanie działalności do

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iv semestr 5. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

Krótki opis zakresu i wyników biznes planu. Informacja dla kogo i w jakim celu sporządzony został biznes plan 1 strona.

Krótki opis zakresu i wyników biznes planu. Informacja dla kogo i w jakim celu sporządzony został biznes plan 1 strona. BIZNES PLAN/ BIZNES CASE Czas wykonania: 2-4 tygodnie Koszt szacunkowy: w zależności od zakresu, skali projektu, informacji dostarczonych przez zamawiającego Zakres prac: 1. Streszczenie 2. Informacje

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI edycja I eliminacje centralne 14 maja 2015 r. 9. Strategia polegająca na zaspokajaniu potrzeb klientów mało wrażliwych na

Bardziej szczegółowo

ALMAMER Wyższa Szkoła Ekonomiczna 01 201 Warszawa, ul. Wolska 43 www.almamer.pl

ALMAMER Wyższa Szkoła Ekonomiczna 01 201 Warszawa, ul. Wolska 43 www.almamer.pl Recenzenci Prof. dr hab. Małgorzata Duczkowska-Piasecka dr hab. Małgorzata Bombol REDAKCJA I KOREKTA Joanna Warecka OPRACOWANIE TECHNICZNO-GRAFICZNE Beata Kocój PROJEKT OKŁADKI Tomasz Fabiański ALMAMER

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Ekspansja firm na rynki zagraniczne Strategie umiędzynarodowienia przedsiębiorstw Magdalena Grochal-Brejdak Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 22 października 2012 1 2 1 Czym

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe Koncepcja to zbiór założeń, które będą stanowić podstawę sporządzenia biznesplanu. Powinny one dotyczyć genezy pomysłu, oceny pojemności potencjalnych rynków zbytu wraz z identyfikacją potencjalnych konkurentów,

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Marketing Marketing Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and production engineering Rodzaj przedmiotu: podstawowy Rodzaj zajęć: Wyk. Ćwicz. Lab. Sem. Proj. Poziom studiów:

Bardziej szczegółowo

Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz

Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz Warszawa 2007 SPIS TREŚCI WSTĘP...................... 7 Rozdział 1. Stanisław Kuśmierski, Danuta Dudkiewicz POJĘCIE, ZASADY I INSTRUMENTY MARKETINGU USŁUG TURYSTYCZNYCH..................

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław)

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław) STUDIA PODYPLOMOWE Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Celem studiów jest przygotowanie specjalistów z zakresu administrowania kadrami i płacami. Studia mają pogłębić wiedzę z dziedziny

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE INSTYTUT INFORMACJI RYNKOWEJ DPCONSULTING WWW.IIR-DPC.PL BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE Dla POLSKIEJ IZBY KONSTRUKCJI STALOWYCH lipiec - sierpień 2015 METODOLOGIA Badanie przeprowadzono techniką

Bardziej szczegółowo

PROCES FORMUŁOWANIA STRATEGII DZIAŁANIA SZANSĄ PRZETRWANIA I ROZWOJU PLACÓWEK OSWIATOWYCH.

PROCES FORMUŁOWANIA STRATEGII DZIAŁANIA SZANSĄ PRZETRWANIA I ROZWOJU PLACÓWEK OSWIATOWYCH. PROCES FORMUŁOWANIA STRATEGII DZIAŁANIA SZANSĄ PRZETRWANIA I ROZWOJU PLACÓWEK OSWIATOWYCH. Priorytetowym celem reformy szkolnictwa zawodowego jest poprawa jakości oferowanych społeczeństwu usług edukacyjnych

Bardziej szczegółowo

PRODUKT W MARKETINGU MIX

PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT Towar, usługa lub pomysł zawierający określony zestaw materialnych i niematerialnych cech, które zaspakajają potrzeby klientów, otrzymywany w zamian za pieniądze lub inną

Bardziej szczegółowo

Definicja i podstawowe pojęcia marketingu. Podstwawy marketingu

Definicja i podstawowe pojęcia marketingu. Podstwawy marketingu Definicja i podstawowe pojęcia marketingu Podstwawy marketingu Założenie naczelne marketingu firma utrzymuje się z klienta Nieco historii Ujęcie klasyczne Ujęcie nowoczesne odpowiednie planowanie, koordynacja

Bardziej szczegółowo

O czym będziemy. się uczyć

O czym będziemy. się uczyć 1-1 O czym będziemy się uczyć Rachunkowość zarządcza spełnia dwie role: dostarcza informacji do podejmowania decyzji i kontroli Projektowanie i wykorzystywanie rachunku kosztów Rola specjalisty z zakresu

Bardziej szczegółowo

Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix

Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix Psychologiczne podstawy marketingu Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix Zarządzanie, rok III Magda Andrzejczyk Joanna Bielecka Izabela Grabowska Warszawa 18.03.2014r. Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Ćwiczenia z Podstaw Marketingu III rok studia niestacjonarne I stopnia na kierunku Zarządzanie Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

NIEZATRUDNIALNI? Bartłomiej Piotrowski

NIEZATRUDNIALNI? Bartłomiej Piotrowski NIEZATRUDNIALNI? Bartłomiej Piotrowski BARIERY Bariery na rynku pracy ograniczające szanse podjęcia zatrudnienia Bariery personalne Bariery związane z rynkiem pracy (podaż miejsc pracy) Bariery związane

Bardziej szczegółowo

Promocja w marketingu mix

Promocja w marketingu mix Promocja w marketingu mix Promocja Promocja- jest procesem komunikowania się przedsiębiorstwa z rynkiem i obejmuje zespół środków, za pomocą których przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje charakteryzujące

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Turystyczne produkty sieciowe - w kierunku konkurencyjności firmy i regionu. Magdalena.Kachniewska@sgh.waw.pl

Turystyczne produkty sieciowe - w kierunku konkurencyjności firmy i regionu. Magdalena.Kachniewska@sgh.waw.pl Turystyczne produkty sieciowe - w kierunku konkurencyjności firmy i regionu Magdalena.Kachniewska@sgh.waw.pl Produkt turystyczny jego zdefiniowanie możliwe jest tylko w ujęciu popytowym jest odpowiedzią

Bardziej szczegółowo

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing http://www.varbak.com/fotografia/olbrzym-zdj%c4%99%c4%87-sie%c4%87-paj%c4%85ka; 15.10.2012 Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing dr Anna Jęczmyk Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: Marketing w handlu i usługach

Specjalizacja: Marketing w handlu i usługach Specjalizacja: Marketing w handlu i usługach (studia II stopnia) Opracowanie: dr Radosław Mącik Slajd 1 Na początek Marketing takes day to learn. Unfortunately it takes a lifetime to master. (Philip Kotler)

Bardziej szczegółowo

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Prezentacja wyników badań Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Uniwersytet Warszawski PERSPEKTYWA PREZESÓW Badanie zrealizowane w okresie marzec-kwiecień 2014. Skierowane do prezesów 500 największych firm

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Wszystkie Semestr: Forma studiów: I stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo Oikos dom Nomos prawo Ekonomia zasady prowadzenia gospodarstwa domowego EKONOMIA jest nauką o tym, jak jednostki i całe społeczeństwa decydują o wykorzystaniu rzadkich zasobów które mogą mieć także inne,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania projektami

Wprowadzenie do zarządzania projektami Wprowadzenie do zarządzania projektami Project Management dr Marek Wąsowicz Katedra Projektowania Systemów Zarządzania, UE Wrocław Wrocław, 23 października 2012 r. Zawartość modułu (4h): wskazanie możliwości

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Logistyka Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 3 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Międzyorganizacyjne relacje logistyczne

Bardziej szczegółowo

MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ

MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ & WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 201 2 Wprowadzenie 9 ROZDZIAŁ 1. Kryteria oceny

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE Specjalności

ZARZĄDZANIE Specjalności KIERUNEK ZARZĄDZANIE Specjalności - MenedŜerska, - Zarządzanie marketingowe w usługach profesjonalnych, turystyce i mediach, - Zarządzanie projektami międzynarodowymi, - Zarządzania zasobami ludzkimi,

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne?

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne? POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I EKONOMII Międzynarodowa Konferencja Naukowo-techniczna PROGRAMY, PROJEKTY, PROCESY zarządzanie, innowacje, najlepsze praktyki INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Proces Boloński. Dostosowywanie edukacji do wymogów kapitału

Proces Boloński. Dostosowywanie edukacji do wymogów kapitału Proces Boloński Dostosowywanie edukacji do wymogów kapitału Założenia procesu Proces Boloński polega na szeregu reform narzuconych uniwersytetom w dziedzinie finansowania, zarządzania i programów nauczania.

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Działania marketingowe

Działania marketingowe Działania marketingowe Czyli jak sprzedać produkt Urszula Kazalska 1 Marketing Nazwa- od słowa market- rynek. Czyli marketing związany jest z wszelkiego rodzaju interakcjami jakie zachodzą pomiędzy kupującymi

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD.

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Uczeń zna, wie, rozumie Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi Uwagi 1 Zapoznanie z programem

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz. wydanie II

Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz. wydanie II Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz wydanie II Warszawa 2009 RECENZENCI prof. dr hab. Małgorzata Duczkowska-Piasecka prof. dr hab. Krystyna Żelazna Autorzy Barbara Dobiegała-Korona Katarzyna Duczkowska-Małysz

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I FINANSOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

EKONOMIKA I FINANSOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Program specjalności dla studentów studiów stacjonarnych I stopnia Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ nt. EKONOMIKA I FINANSOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Opiekun specjalności: dr Artur Sajnóg Katedra

Bardziej szczegółowo

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Zagadnienia Rynki elastyczne i zmonopolizowane. Funkcje popytu i podaży (położenie, przesunięcie). Równowaga rynkowa. Prawo popytu

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. w języku polskim. w języku angielskim USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW. Włodzimierz Kędziorek

KARTA PRZEDMIOTU. w języku polskim. w języku angielskim USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW. Włodzimierz Kędziorek Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu KARTA PRZEDMIOTU w języku polskim w języku angielskim USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW Marketing usług turystycznych i rekreacyjnych Marketing of services in tourism

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy kierunku ZARZĄDZANIE, I 0 licencjat Wiedza o zarządzaniu 1. Przegląd funkcji kierowniczych. 2. Teorie motywacyjne i przywódcze. 3. Współczesne koncepcje zarządzania.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19 Spis treści Wstęp...13 CZĘŚĆ I. MODEL FUNKCJONOWANIA MARKETINGU Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie....19 1.1. Koncepcja modelu funkcjonowania marketingu........ 19 1.2.

Bardziej szczegółowo

KRK w kontekście potrzeb pracodawców. Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji

KRK w kontekście potrzeb pracodawców. Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji KRK w kontekście potrzeb pracodawców Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji Gospodarka Oparta na Wiedzy Inwestycje w badania i rozwój. Wzrost zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych,

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo

PR to nie potwór. Po co firmie PR?

PR to nie potwór. Po co firmie PR? Oferta W swojej codziennej pracy pomagamy firmom w budowaniu dobrego wizerunku i wzmocnieniu pozycji marki. Staramy się wykorzystać jak najwięcej dostępnych form i narzędzi komunikacji, aby dotrzeć z informacją

Bardziej szczegółowo