WZORNICTWO OGRODOWE pod redakcją Jana Rylke

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WZORNICTWO OGRODOWE pod redakcją Jana Rylke"

Transkrypt

1 WZORNICTWO OGRODOWE pod redakcją Jana Rylke Wydawnictwo Sztuka ogrodu sztuka krajobrazu Warszawa

2 Wydanie sfinansowane z projektu badawczego MNiSW N N ISBN Druk Fabryka Druku Sp. z o. o., ul. Staniewicka 18, Warszawa Redakcja techniczna Jan Rylke, Joanna Dzięcioł Recenzenci: prof. Włodzimierz Dreszer dr Anna Różańska 2

3 Spis treści Wstęp Jan Rylke str. 5 Trendwatcher, zawód zrodzony z pasji - Zuzanna Skalska Trendwatcher, a profession born out of passion. Zamiast projektować do szuflady strategia zarządzania projektem od koncepcji do wdrożenia - Marta Lewin Instead of hiding in the drawer design management strategy from conception to implementation. Kompozycja warmińskich cmentarzy, na przykładzie cmentarzy gminy Jonkowo - Anna Długozima Composition of Warmian cemeteries, on the example of the gmina Jonkowo cemeteries. Funkcjonowanie systemów informacji miejskiej w Polsce - Kinga Rybak, Kinga Zinowiec Cieplik.. Functioning of City information systems in Poland. Sztuka, rzemiosło i produkcja seryjna detal nietypowy i standardowy we współczesnej architekturze krajobrazu i sztuce ogrodowej - Agata Zachariasz. Art, craft and mass production original and standard detail in the contemporary landscape architecture and garden design. Żyjąca sztuka użytkowa - Agnieszka Dudzińska Jarmolińska.. Living applied art. Rośliny w ogrodzie przydomowym. Dobór gatunkowy czy koncepcja nasadzeń? - Beata J. Gawryszewska Plants in a home garden. Selection of species or the concept of planting? Koncepcja ogrodów inspirowanych naturą w otulinie Kampinoskiego Parku Narodowego - Joanna Karaś. The conception of gardens inspired by nature in the protecting zone of the Kampinoski National Park. Ogrodowe rabaty synantropijne - Jolanta Stawicka.. Synanthropic Flowerbeds in Gardens. Szlak wiklinowych rzeźb - Marta Pisarek, Lucyna Hejnosz, Ewa Mucha.. A trail of wicker sculptures. Rola ławek jako powszechnie dostępnych miejsc do siedzenia w procesie kształtowania się przestrzeni publicznych w miastach od XVI do XX wieku - Janusz Skalski. The role of benches as universally accessible sitting places in a process of shaping city public spaces in xvi-xx centuries. str. 7 str. 12 str. 16 str. 25 str. 40 str. 60 str. 74 str. 82 str. 97 str. 107 str

4 Meble i konstrukcje ogrodowe - Monika Mikuła Furniture and garden constructions. Szkło artystyczne jako nowy element dekoracji w różnych typach przestrzeni - Marta Pisarek, Marta Gargała, Aneta Romankiewicz. Artistic glass as a new decorative element in various types of space. Ogród w pionie - Katarzyna Jagiełło, Monika J. Latkowska. Vertical garden str. 126 str. 135 str. 140 Praca dyplomowa - wzornik - Anna Bańka. str. 147 Praca dyplomowa - wzornik - Monika Falewicz str. 150 Praca dyplomowa - wzornik - Marzenna Gronczewska. str. 153 Praca dyplomowa - wzornik - Ewa Gryguc str. 156 Praca dyplomowa - wzornik - Izabela Jasińska. str. 160 Praca dyplomowa - wzornik - Ewa Kaczmarska... str. 163 Praca dyplomowa - wzornik - Ludmiła Koprowicz... str. 167 Praca dyplomowa - wzornik - Anna Agnieszka Kraszewska.. str. 170 Praca dyplomowa - wzornik - Konrad Kuczkowski... str. 173 Praca dyplomowa - wzornik - Robert Aleksander Milczarek... str. 177 Praca dyplomowa - wzornik - Magdalena Proga... str. 180 Praca dyplomowa - wzornik - Tomasz Rybak. str. 185 Praca dyplomowa - wzornik - Agnieszka Rybka str. 189 Praca dyplomowa - wzornik - Paweł Sągin... str. 193 Praca dyplomowa - wzornik - Agnieszka Siwoń... str. 197 Praca dyplomowa - wzornik - Monika Sobolewska.. str. 201 Praca dyplomowa - wzornik - Magdalena Szumińska str. 205 Praca dyplomowa - wzornik - Maria Walczak... str. 208 Praca dyplomowa - wzornik - Mirosława Włodek... str. 212 Praca dyplomowa - wzornik - Franciszek Jan Wołosiak.. str

5 Wstęp Wzornictwo, design czy w spolszczonym brzmieniu dizajn, to ważna dziedzina kształtowania naszego otoczenia. Ludziom wykonującym ten zawód zawdzięczamy przyjemność wypływającą z kontaktu z ładnymi miejscami i ładnymi przedmiotami. Myślałem, że wpisując w Internecie hasło wzornictwo ogrodowe wywołam wiele związanych z tym hasłem stron. Nie było jednak odzewu mimo, że jadąc przez Polskę napotykamy nie tylko na szkółki drzew ozdobnych, ale także na liczne punkty sprzedaży mebli i rzeźb ogrodowych. Można nawet powiedzieć, że w polskim krajobrazie wzornictwo ogrodowe dominuje. Nie powinniśmy się temu dziwić. Ogród jest miejscem, w którym przebywamy dla naszej przyjemności i w takim miejscu przed wzornictwem stoją ważne zadania. Możemy korzystać z katalogów firm sprzedających elementy wyposażenia ogrodu ale nie urządzimy z nich ogrodu szczególnego, indywidualnego, dopasowanego do użytkownika jak specjalnie skrojona do niego suknia czy marynarka. Uznaliśmy, że Katedra Sztuki Krajobrazu i Katedra Roślin Ozdobnych na Wydziale Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu są miejscem, gdzie należy rozwijać wzornictwo ogrodowe. Powołaliśmy studia podyplomowe i kształcimy w tym kierunku studentów. Mamy jednak poczucie, że jest to dziedzina, której znaczenie wykracza ponad działanie jednej, nawet dużej, uczelni. Dlatego postanowiliśmy, wzorem prowadzonych pod kierunkiem Beaty J. Gawryszewskiej podyplomowych studiów: Projektowanie ogrodu z domem rodzinnym, żeby każdej edycji studiów towarzyszyła konferencja i wystawa, stanowiące forum wymiany poglądów na temat zakresu dziedziny i w niej kształcenia. W tym tomie są zawarte zgłoszone na pierwszą konferencję z wzornictwa ogrodowego wystąpienia oraz dyplomy studentów. Pierwszą część, czyli referaty, podajemy w tradycyjnej kolejności: od ogółu do szczegółu. Drugą część, z pracami dyplomowymi, w porządku alfabetycznym nazwisk ich autorów. Pierwszy artykuł, Zuzanny Skalskiej jest o zawodzie dizajnera-tropiciela, który potrafi wywęszyć czym będziemy się otaczać w ogrodach za 5-10 lat. Drugi, Marty Lewin, dotyczy zarządzania dizajnem, czyli ogólnej strategii projektowania, która pozwoli na zaistnienie zawodu dizajnera na rynku pracy. Każdy z nas umrze i będzie wraz z innymi leżał w ogrodzie zmarłych, czyli na cmentarzu. O takich ogrodach i ich wzornictwie traktuje artykuł Anny Długozimy. Kolejny artykuł dwóch Pań King Rybak i Zinowiec-Cieplik dotyczy szerszego zagadnienia niż wzornictwo ogrodowe, bo systemów informacji miejskiej. Naszym zadaniem będzie zastosowanie tych systemów w ogrodach. Szeroko pojęte wzornictwo ogrodowe zostało wyczerpująco omówione przez Agatę Zachariasz w pozycji zamykającej zagadnienia ogólne. Tematy dotyczące poszczególnych zagadnień związanych z wzornictwem ogrodowym, koncentrują się w dwóch blokach. Jeden blok, to wzornictwo oparte na materiale roślinnym. Beata J. Gawryszewska i Joanna Karaś opisują je w ogrodach bliskich człowiekowi, Jolanta Stawicka oraz Katarzyna Jagiełło z Moniką J. Latkowską w ogrodach specjalnych inspirowanych naturą oraz wertykalnych. Drugi blok, to wzornictwo operujące martwym materiałem. Marta Pisarek, Lucyna Hejnosz i Ewa Mucha opisują wiklinowe rzeźby, Marta Pisarek, Marta Gargała i Aneta Romankiewicz szkło we wzornictwie ogrodowym, Janusz Skalski śledzi losy ławki, jako podstawowego sprzętu służącego 5

6 w ogrodach wypoczynkowi. Monika Mikuła przedstawiła własne projekty z zakresu ogrodowego wzornictwa. Artykuł łączący blok wzornictwa żywego z martwym, to żyjąca sztuka użytkowa - Agnieszki Dudzińskiej Jarmolińskiej. Drugą część tomu stanowią wzorniki wykonane przez studentów wzornictwa ogrodowego jako ich prace dyplomowe. Każdy z wzorników miał zawierać dziesięć podstawowych form i elementów ogrodowych (granic ogrodu, jego podłogi, mebli ogrodowych, oświetlenia, układów wodnych, powtarzalnych elementów dekoracyjnych, elementów przestrzennych, miejsc pamięci, kwietników przenośnych i rabat, także występujących jako ogrody wertykalne) oraz pięć, wybranych przez studenta, rozwiązań wariantowych. Wszystkie z opracowanych form miały być w jednolite w przyjętej przez autora stylistyce. Uznaliśmy, że takie wzornictwo pozwoli ogrodom na indywidualizację i niepowtarzalność. Okazało się, że to, co połączyło projektowany wystrój ogrodu, była wybrana przez autora idea funkcja i zastosowany materiał okazały się z tą, wiodącą ideą, cechami ściśle związanymi. Część z studentów odwołała się do rozpoznawalnej stylistyki - Konrad Kuczkowski do minimalizmu, Maria Walczak do klasycyzmu, Franciszek Wołosiak do romantyzmu, Mirosława Włodek do stylu rustykalnego, innych fascynują kultury odległe w czasie i przestrzeni, jak orient Ewę Gryguc czy Indianie Ludmiłę Koprowicz. Panowie: Paweł Sągin, Robert Aleksander Milczarek odwołują się do inspiracji morskich, Panie do inspiracji poszczególnymi gatunkami roślin: Magdalena Proga dębu, Marzenna Gronczewska kasztanowca, Agnieszka Sobolewska kwiatu drakwi kaukaskiej. Inni odwołują się do żywiołów i zjawisk naturalnych, Monika Falewicz słońca, Tomasz Rybak i Agnieszka Siwoń fali, Anna Kraszewska kropli wody. Magdalenę Szumińską inspiruje technika rzeźbienia drewna. Anna Bańka łączy wzory przez użycie charakterystycznego materiału. Idee okazały się dobrym spoiwem, projekty są w wyrazie czytelne, w formie samodzielne. Zainspirowanie ideą okazało się bardziej owocne niż popularne dzisiaj inspiracje zaczerpnięte z cudzych realizacji. Rozwijanie nowego tematu, jakim jest wzornictwo ogrodowe, nie było możliwe bez wsparcia specjalistów z Wydziału Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu oraz Komitetu Naukowego konferencji: profesora Włodzimierza Dreszera, kierownika Pracowni Projektowania Wnętrz Krajobrazowych z Wydziału Architektury i Wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu; profesor Bogumiłę Jung, dziekana tegoż Wydziału; profesora Jerzego Porębskiego, dziekana Wydziału Wzornictwa Przemysłowego Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie; profesora Marka S. Szyndla, dziekana Wydziału Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu i dr hab. Janusza A. Skalskiego z Katedry Sztuki Krajobrazu Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Szczególne podziękowanie chciałbym złożyć Panu profesorowi Dreszerowi i Pani dr Annie Różańskiej, wymagającym recenzentom referatów konferencyjnych. Jednak przede wszystkim chciałbym podziękować studentom podyplomowych studiów Wzornictwo ogrodowe oraz referentom, bo bez ich wysiłku i zaangażowania ten tom nie mógłby się ukazać. Na koniec należy się podziękowanie komitetowi organizacyjnemu konferencji: Paniom, Pani Joannie Dzięcioł, Annie Długozimie, Annie Różańskiej Jan Rylke 30 maj

7 Zuzanna Skalska VanBerlo Design Strategy + Product Development, Eindhoven, Holandia. Trendwatcher, zawód zrodzony z pasji. Trendwatcher, a profession born out of passion. Streszczenie: Autorka artykułu jest jedną z kilkunastu osób wykonujących zawód trendwatchera, którzy obecnie pracują w Europie. Jako reprezentantka tego nowego zawodu stara się od wielu lat; na bieżąco, bacznie obserwować to wszystko, co dotyczy ludzkich zachowań i sposobów życia a szczególnie zmiany jakie zachodzą w światowym dizajnie. Związana jest z holenderskim studiem projektowym VanBerlo Design Strategy + Product Development, gdzie odpowiada za prognozy trendów dla branż i produktów klientów tego studia Słowa kluczowe: trendwatcher, dizajn Trendwatcher to angielska nazwa nowego zawodu, który obecnie staje się niezwykle przydatny w świecie dizajnu a szczególnie w tych działaniach, które nim zarządzają i ideowo ukierunkowują. Natomiast trendwatching to czasownik, którym określa się bardzo skomplikowany proces stałej obserwacji zmian zachodzących na całym świecie w różnych dziedzinach technologii i przemysłu wytwórczego. Te angielskie nazwy nie mają jeszcze dobrych polskich odpowiedników, dlatego w dalszej części atrtykułu będą używane w oryginalnej pisowni. Umiejętność wyciągania wniosków, które powstają w trakcie tego procesu (trendwatching) wymaga wieloletniego doświadczenia i ciągłego analitycznego monitoringu nowych idei w projektowaniu, znajomości światowego rynku wyrobów oraz firm, które są motorem napędowym globalnego dizajnu. Zasady wykonywania tego zawodu dopiero się krystalizują i dlatego może być wiele nieporozumień. Najczęściej praca trendwatchera kojarzona jest tylko z pracą stylistów i obserwatorów trendów w przemyśle odzieżowym, które są najczęściej nagłaśniane przez media. Wiele osób interesuje się zagadnieniami, które dotyczą szeroko rozumianej mody. W świecie mody, kolory, desenie, kroje przewidywane są najwyżej z wyprzedzeniem dwóch lat, a ubrania i galanteria to produkty sezonowe, projektowane nawet kilka razy w roku. Inaczej wygląda praca designera produktów trwałych o skomplikowanej technologii, stanowiących wyposażenie domu, biura, szkoły, szpitala, urządzeń do pielęgnacji ogrodu, parku miejskiego i środków transportu od wózka dziecięcego po samochód osobowy. W takim zakresie realizacja projektu od idei do produkcji trwa od 3 do 5 lat i wymaga monitorowania przynajmniej 8 różnych gałęzi gospodarki oraz odwiedzenia (w ciągu każdego roku) kilku, a nawet kilkunastu profesjonalnych targów - wystaw na całym świecie. Dotyczy to liczących się na świecie imprez wystawienniczych, które są wyspecjalizowane w pokazie najnowszych osiągnięć z wielu dziedzin między innymi takich jak: medycyna, maszyny dla różnych rodzajów przemysłu, transport indywidualny i publiczny, elektroniki, przetwórstwa żywności i opakowań, wyposażenia wnętrz zarówno mieszkalnych, jak i komercyjnych oraz szeroko rozumianego ogrodnictwa. Dzięki odwiedzaniu tych imprez oraz prowadzeniu wnikliwej obserwacji i przeprowadzania bezpośrednich rozmów z wystawcami, można próbo- 7

8 wać przewidzieć dalszą (ok. 10 lat) i bliższą (ok. 5 lat) przyszłość w różnych dziedzinach. Przewidywanie na podstawie zdobytej wiedzy tego, jak coś będzie wyglądało lub jak będzie działało, jest sztuką przewidywania. Poczynione obserwacje, wykonana osobiście dokumentacja fotograficzna i materialy prasowe firm oraz dziesiątki przeglądanych stron internetowych, blogów itp są podstawą do formułowania wniosków. Praca trendwatchera nie polega na wróżeniu ale na logicznym prognozowaniu i sporządzaniu analitycznych scenariuszy, stanowiących podstawę do planowania strategii rozwoju danej firmy czy produktu. Jest to praca, która wymaga ciągłego pogłębiania wiedzy z różnych zagadnień, rozszerzania swoich zainteresowań oraz ich praktycznego doświadczania. Zdarza się, że niektóre firmy, jak i projektanci, mylą pojecie trendu z tym co jest podstawą dla zwiększania masowej sprzedaży modnych wyrobów w sklepach, z trendami prognozującymi, które są potrzebne, by zbudować strategię marki i produktu. Przyczyną takich nieporozumień jest najczęściej brak umiejętności myślenia w kategoriach dbałości o przyszłość swojej firmy, prawidłowe jej zarządzanie, które przynosi zyski i nadążanie za globalnym dizajnem. Taki sposób myślenia nazwano w języku angielskim - design management. Z rozeznania wielu firm, które w tym zakresie osiągnęły sukces, proces ten jest niezbędny i stanowi podstawę do nowego spojrzenia na całe zjawisko dizajnu. W każdym dizajnie największym sukcesem jest dojście do IDEI, która jest oryginalna, społecznie użyteczna, bezpieczna dla zdrowia i środowiska oraz prosta w produkcji. Każdy produkt, który osiągnął sukces (w biznesowym i rynkowym pojęciu) bazuje na tej jedynej i niepowtarzalnej IDEI. I właśnie, ta IDEA, jest najtrudniejsza do sformułowania. Ale to ona, jest punktem kulminacyjnym kreatywnego myślenia, a rolą trendwatchera jest dostarczanie projektantom i producentom stosownych informacji i wiedzy, które będą bodźcem i zachętą do stworzenia nowych IDEI w globalnym dizajnie. Dzisiaj projektowanie dóbr konsumenckich z zastosowaniem nowoczesnych technologii wiąże się z ryzykiem. Ogromna konkurencja na świecie zmusza producentów do inwestowania w swoją markę, która już jest lub zaczyna być rozpoznawana na rynku. Firmy które rozumieją i doceniają znaczenie zawodu trendwatchera, zlecaja przeprowadzanie stosownych analiz do wyspecjalizowanych studiów projektowych. W takich studiach projektanci i analitycy trendów, pracując w jednym multidyscyplinarnym zespole, niezwykle dokładnie obserwują zmiany zachodzące zarówno w przemyśle jak i w technologiach, w sposobach sprzedaży produktu jak i w stylu życia. Jest to bardzo złożony i odpowiedzialny proces, w którym wykorzystywane jest nie tylko ich długoletnie doświadczenie, ale przede wszystkim, ich ogromne zaangażowanie i osobista pasja jaką wkładają w swoją codzienną pracę. Na podstawie zebranych informacji można przedstawić wybrane prognozy, które dotyczą naszego życia w najbliższej przyszłości. Przełom dwóch pierwszych dekad naszego wieku to zarazem początek zmian związanych z wymianą demograficzną czyli zastępowanie jednego pokolenia przez drugie. Ludzie z pokolenia tzw. babyboomers czyli dzieci urodzonych po II wojnie światowej, którzy obecnie przechodzą na emeryturę. To pokolenie jest w Europie, Japonii i USA proporcjonalnie liczniejsze od tego, które obecnie jest aktywne zawodowo. Dlatego między innymi służba zdrowia powoli przeżywa rewolucję i zmienia swój profil działania z leczenia chorób 8

9 na ich zapobieganie. Związane jest to z kosztami leczenia ludzi z tego pokolenia, które będą wzrastały. Ludzie, którzy teraz są aktywni zawodowo będą musieli przestawić się na profilaktykę, co oznacza, że będą musieli wziąć większą niż dotychczas odpowiedzialność za swoje zdrowie i odpowiednio przystosowywać swój model życia do nowych warunków. Wraz ze zmianą modelu życia będą musiały nastąpić zmiany w mieszkaniach, sposobach wypoczywania, oświacie itd. Przewiduje się, że miejsca takie jak sypialnia i łazienka połączą się w jedną dużą przestrzeń, która stanie się rodzajem mieszkalnej oazy dla naszego zdrowia fizycznego i psychicznego. Idea takiego pomieszczenie jest juz określana jako dobrostan mieszkalny (wellness). Łóżko kojarzone do tej pory wyłącznie ze snem i komfortem wypoczynku psychicznego stanie się wysoce wyspecjalizowanym urządzeniem, które oprócz wygody dla snu będzie w razie potrzeby wspomagało nasze zdrowie i w pełni je monitorowało. Na przykład pacjent po operacji będzie mógł być hospitalizowany w domu, a więc łóżko będzie mieć specjalny materac z sensorami do podłączeń internetowych, pełny monitoring oraz spełniać liczne wymagania szpitalne tj. ustawienia wysokości i pozycji leczenia. Burza zmian nie ominie także kuchni. Dzięki nowoczesnej technologii oczyszczani powietrza z cząstek zapachowych (Air Purifing) pomieszczenie nie będzie dzielone w tradycyjny sposób na część przeznaczoną do gotowania i jedzenia. W przyszłości stół stanie się miejscem nie tylko do spożywania posiłków, lecz także do ich przygotowywania. Gotować będziemy dzięki wmontowanym, w blat stołu, nitkom indukcji, zmywać naczynia w zmywarkach, które zamiast drogocennej wody będą używać specjalny gaz, a pralki będą prać w zjonizowanym powietrzu. Nowatorską ciekawostką jest idea nowej lodówki o wnętrzu dostosowanym do dzisiejszych opakowań, których materiał i wzornictwo odpowiada naszemu nowemu stylu życia, który już objawia się w przygotowywaniu, podawaniu i spożywaniu posiłków. Nowinką technologiczną są tworzywa, z których mogą być produkowane niektóre meble do wyposażenia wnętrz publicznych w razie pożaru spowalniają one rozprzestrzenianie się ognia. Z kolei, farby do malowania ścian z dodatkiem nanokapsułek, które mogą być wypełnione dowolnymi zapachami sprawią, że w niedalekiej przyszłości będziemy projektować nasze wnętrza także dla zmysłu powonienia. Przykładem praktycznego wykorzystania tej dizajnerskiej idei są zapachowe tapety, które już są dostępne w sklepach. Obecnie są prowadzone prace nad praktycznym wykorzystaniem idei aby zaprojektować farby bakteriobójcze do malowania pomieszczeń, które będą stosowane w salach szpitalnych a także we wnętrzach mieszkalnych. Ten wynalazek może okazać się idealnym rozwiązaniem dla alergików. Wizja sterylnego świata, w którym wszystko jest bezpieczne dla zdrowia, kreujące nowy styl życia i zaprojektowane w postaci produktów gotowych do natychmiastowego skonsumowania może nie wszystkim odpowiadać. Wielu dizajnerów uważa, że najważniejszym trendem w projektowaniu wnętrz mieszkalnych powinno być to, aby nasze mieszkania były wizytówką naszych indywidualnych upodobań i cech charakteru im bogatsza osobowość domowników, tym oryginalniejsze wnętrze. Zgodnie z takimi trendami niektórzy producenci od dawna sprzedają zestawy mebli, które zostały zaprojektowane z dyskretnym udziałem samego konsumenta. Istotna jest w tym możliwość takiego zestawiania poszczególnych elementów wyposażenia wnętrz, 9

10 aby sprawiały wrażenie unikalności. Dobrym przykładem jest sieć sklepów IKEA, która także namawia klientów do kreatywnej interakcji ze swoimi meblami. Z tego pomysłu korzysta już wiele innych firm. Na przykład wiodąca ideą znanego producenta ubrań i sprzętu sportowego NIKE jest to, aby każdy według własnego życzenia mógł sobie dobrać kolor i fason kurtki, czapki, spodni, rękawic, skarpet czy gogli. Na podobnej zasadzie można już zamówić samochód osobowy firmy Volvo C30. Stawianie na indywidualność i oryginalność oraz dizajnerskie szaleństwo wykreowało modę na produkcję wyrobów według starych technik ale z użyciem nowych technologii, które nawiązują do rękodzieła i tradycyjnego rzemiosła. Ten wyłamujący się z idei futuryzmu trend jest dzisiaj nazywany w Europie (new folk) czyli powrotem do folkloru. Obecnie już obserwujemy kolejny trend w dekorowaniu wnętrz, który zapewne przejdzie do historii sztuki jako styl określonej epoki. Po czerwono-czarnych i flamastrowych latach 80. oraz technologiczno-funkcjonalnych, zimnych, srebrzyście chromowanych latach 90 tych ubiegłego stulecia zapragnęliśmy niesłychanego bogactwa barw. Kolory roku 2010 to wszystkie tonacje fioletu i różu, a także złota, miedzi i brązu. Modne będą odcienie zieleni, przede wszystkim khaki i barwa ciemnego mchu, ale również absolutnie czysta, matowa biel. Ważną rolę będą odgrywać różne desenie oraz dobór odpowiednich materiałów zarówno naturalnych jak i syntetycznych. Jakie trendy będą modne w przyszłych latach? Na pewno będzie to szaleństwo barw, świateł, dźwięków i różnego rodzaju elementów dekoracji - ruchomych i statycznych. Producenci i dizajnerzy usilnie zachęcają nas do skorzystania z tych możliwości bo za parę lat, pewno znowu powrócimy do wyciszenia barwnego szaleństwa i purytańskiej estetyki. Jesteśmy w przełomowym momencie żegnania się ze starymi metodami produkcji i konsumpcji. Produkty przyszłości to te, które będą wykonane z materiałów w całości nadających się do recyklingu lub są długoterminowym wyrobem zaprogramowanym w taki sposób aby nie ulegać destrukcji tylko się samoistnie uaktualniać. Między innymi dotyczy to wielu urządzeń cyfrowych, które w swej funkcji upodabniają się do gadżetu. Obecnie mamy do wyboru ogromną liczbę modeli aparatów cyfrowych, telefonów komórkowych, mp3, nawigacji i innych. Jednak jest to dopiero okres przejściowy, w rozwoju tych produktów, gdyż gadżetem przyszłości będzie niematerialny produkt, pozostający w stałej łączności z siecią internetową, a na życzenie właściciela pełniący jednocześnie różne funkcje. Będzie on naszym dowodem tożsamości, kartą ubezpieczeniową, bankową, aparatem fotograficznym i odtwarzaczem mp3. Mimo wszystko przyszłość dizajnu w sensie estetycznym czy w tworzeniu nowych ideii to wielka niewiadoma. Zawód trendwatchera to przymus ciągłego kontaktu z różnymi pomysłami, ideami czy rewolucyjnymi dokonaniami w technologii. Idee i projekty z zakresu dizajnu ogrodowego również ulegają różnym trendom. Ciągle zmieniający się model naszego życia wymusza na nas inny sposób dostrzegania tego co nas otacza. Balkon, ogród czy park, który dziś widzimy za oknem będziemy inaczej widzieli za pięć, czy dziesięć lat. Juz dzisiaj centra ogrodowe zmieniaja swoj profil ze sprzedaży samych roślin na centra zajmujące się pełnym serwisem urządzania naszych przestrzeni poza domem. Takie centra w naturalny sposób wymuszają zmianę profilu kształcenia architektów krajobrazu. Sztuka ogrodnicza dzięki swym przyrodniczym ograniczeniom zachowuje jednak określony dystans wobec idei futurystycz- 10

11 nych. Ale jej cykliczna powtarzalność i cudowna bioróżnorodność jest tym, czego nie ma w innych dziedzinach dizajnu. Te dwie charakterystyczne cechy sztuki ogrodowej otwierają przed każdym projektantem ogrodu nieskończone możliwości artystycznego działania. Zuzanna Skalska, urodzona w Warszawie, w 1998 roku ukończyła Akademię Sztuki i Wzornictwa w Eindchoven (Holandia ). Od 12 lat zajmuje się monitorowaniem trendów w różnych dziedzinach przemysłu. Jej klientami są zarówno wielkie światowe korporacje, jak i średnie oraz mniejsze firmy. Swoją karierę rozpoczęła w 1998 roku jako Sensorial Trend Analyst w departamencie strategii firmy Philips Design. Obecnie, od ponad 8 lat, pracuje dla największego holenderskiego studia projektowego Van- Berlo Design Strategy + Product Development. Jest wykładowcą na Politechnice TU/e w Eindhoven na Wydziale Wzornictwa Przemysłowego. Od szesciu lat jest członkiem zarządu corocznej imprezy miejskiej Dutch Design Week w Eindhoven w Holandii. Jednocześnie od kilku lat prowadzi (także w Polsce) wykłady i warsztaty na temat trendów w światowym dizajnie. Jest pomysłodawcą Wyższej Szkoły Designu w Poznaniu oraz jedną z bohaterek filmu Dizajnerki produkcji DOMO Canal Plus. Według publikacji Giana Luci Amadei, pt. Discovering Women in Polish Design: Interviews & Conversations", Zuznna Skalska mimo, że nie mieszka na stałe w Polsce, jest jedną z najbardziej wpływowych kobiet w polskim dizajnie. 11

12 Marta Lewin Katedra Sztuki Krajobrazu, Wydział Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu SGGW w Warszawie Zamiast projektować do szuflady strategia zarządzania projektem od koncepcji do wdrożenia. Instead of hiding in the drawer design management strategy from conception to impelementetion Streszczenie: Artykuł przedstawia zasady zarządzania wzornictwem w ujęciu nie korporacyjnym, a indywidualnym. Pokazuje drogę, jaką powinien przebyć projektant w pracy nad projektem wzorniczym tak, aby ten odpowiedział na oczekiwania konsumentów. Słowa kluczowe: design management, zarządzanie wzornictwem, wzornictwo, projekt, projektant, rynek Proces projektowania istniał od początku dziejów ludzkości. Nasi przodkowie projektowali broń i narzędzia z kamienia, z metalu, z drewna. Budowali paleniska, piece, domostwa. Ozdabiali ciała malowanymi wzorami oraz wykonywali ozdoby. W miarę postępu cywilizacyjnego wymyślane i tworzone przez nich wzornictwo stawało się coraz bardziej złożone, coraz bardziej pomysłowe. Można powiedzieć, że zdolność do projektowania jest naszą wrodzoną cechą. Być może dlatego praca projektowa jest tak bardzo absorbująca i fascynująca i daje projektantom ogromną satysfakcję. Należy jednak pamiętać, że wzornictwo jest dziedziną interdyscyplinarną, wymagającą olbrzymiej wiedzy i bezustannej nauki (Morris 2009). Tempo zmian zachodzących w dzisiejszym świecie stanowi dla projektantów ogromne wyzwanie. Aby nadążać za potrzebami klientów, trzeba nieustannie zbierać i przyswajać aktualne dane, a niejednokrotnie także pracować pod dużą presją czasu, aby wyprzedzić działania konkurencji. Aby wspomóc i uskutecznić proces projektowy, na przestrzeni ostatnich lat prężnie rozwinęła się dyscyplina zwana design menagement czyli zarządzanie wzornictwem. W powszechnym rozumieniu design management oznacza zarządzanie projektami wzorniczymi zlecanymi przez klienta, przedsiębiorstwo lub organizację, a następnie realizowanymi przez projektanta, zespół projektowy lub wyspecjalizowanych doradców (Best 2009). Taka definicja odnosi się do sytuacji, kiedy temat projektu wzorniczego jest zlecony odgórnie i kiedy jego realizacją zajmuje się grupa osób o określonej hierarchii i przydzielonych rolach jak dzieje się to w korporacjach. Jednak znajomość zasad zarządzania wzornictwem jest też ważna dla projektantów indywidualnych, którzy chcą sprzedać swoje indywidualne pomysły rozwiązań wzorniczych, zamiast odkładać je do szuflady. Kathryn Best wyróżnia 3 etapy zarządzania wzornictwem: 1. zarządzanie strategią wzornictwa 2. zarządzanie organizacją procesu projektowego 3. zarządzanie wdrażaniem wzornictwa. Zarządzanie strategią wzornictwa to postawienie sobie pytań takich jak: po co projektować ten produkt; czemu ten produkt ma służyć; do kogo ten produkt jest skierowany, a następnie znalezienie odpowiedzi na nie. 12

13 Na tym etapie zarządzania ujawniają się dwa podejścia do projektowania- jedno indywidualne, gdzie projektanta nie interesują rzeczywiste oczekiwania i potrzeby odbiorców, a projektując realizuje po prostu swoją wizję produktu. Drugie podejście to takie, gdzie proces projektowy poprzedzony jest analizami rynku i identyfikacją potencjału wzornictwa. Jest to projektowanie tzw. całościowe, czyli w oparciu o rynek. U jego podstaw leży zrozumienie, jakie są podstawowe potrzeby i pragnienia ludzi oraz od czego uzależnione są potencjalne różnice w ich potrzebach (Morris 2009). Jakie są narzędzia analizy rynku? Przede wszystkim analiza istniejących produktów. Na podstawie tej analizy można stwierdzić, jak inni projektanci interpretują potrzeby klientów, do kogo adresują swoje produkty, jakie są najnowsze tendencje w projektowaniu, które produkty sprzedają się dobrze oraz dlaczego. Inne narzędzia służące do analizy można zaczerpnąć z dziedzin takich ja etnografia czy socjologia. Są to ankiety, wywiady indywidualne, zogniskowane wywiady w grupach fokusowych, czy kwestionariusze (Morris 2009). Podczas badania potrzeb konsumentów stosuje się także tzw. metodę cool hounting (tropienie trendów) będącą kombinacją podejścia antropologicznego, z psychologicznym i socjologicznym. Tropiciele trendów (cool hounters) obserwują młodzież, zwracając przy tym szczególną uwagę na sposób bycia przedstawicieli subkultur, aby móc przewidzieć, w jakim kierunku kształtują się ich upodobania i zainteresowania (Morris 2009). Bowiem, jak twierdzi Swann (Swann 1990), jedynie zrozumienie potrzeb i oczekiwań odbiorców, do których produkt jest adresowany, może zagwarantować dotarcie do grupy docelowej i sukces rynkowy. Zrozumienie odbiorców nie oznacza jednak jeszcze pełnego zrozumienia rynku. Rynek bowiem tworzą nie tylko klienci ale i inni projektanci (indywidualni, oraz pracujący w firmach i korporacjach) czyli konkurencja. Z tego względu konieczne jest zbadanie związków pomiędzy proponowanym produktem a produktami konkurencji oraz tzw. luk rynkowych (Best 2009). Wynik takich badań pozwala ocenić szansę rynkową projektowanego produktu. Także popularna analiza SWOT, przy odpowiednio sformułowanym pytaniu czy problemie pozwoli na określenie konkurencyjności projektowanego produktu na tle produktów innych projektantów. Na etapie zarządzania strategią wzornictwa istotne dla projektanta jest odniesienie się do cyklu życia produktu (Product Life Cycle PLC). Wykres cyklu życia produktu przedstawia poszczególne fazy funkcjonowania produktu na rynku: po wprowadzeniu na rynek jego sprzedaż wzrasta, aż osiągnie dojrzałość rynkową na tym etapie popyt stabilizuje się, po czym sprzedaż spada. Znajomość tego schematu pozwala projektantowi przewidzieć reakcję rynku i wskazać moment, w którym należy opracować nowy produkt, który zastąpi produkt dotychczasowy, lub uzupełni linię produktów (Best 2009). Oczywiście, wybór metody postępowania zależy od projektanta czy projektując będzie się opierał na swojej indywidualnej koncepcji, czy na badaniu rynku. Jak pisze Morris (Morris 2009) oba te podejścia można krytykować bezrefleksyjne podejście do wyników badań i stworzenie projektu wyłącznie w oparciu o nie, może skutkować powstanie produktu przeciętnego, nudnego. Z kolei niezależny od badań, indywidualny projekt może zostać przez odbiorców zignorowany, ponieważ w rzeczywistości nie będzie na niego popytu. 13

14 Zarządzanie organizacją procesu projektowego obejmuje inne działania w zależności od tego, czy dotyczy projektanta pracującego samodzielnie, czy w korporacji, w zespole. W pierwszym przypadku obejmuje jedynie pracę nad koncepcją produktu, jego produkcją i w płynny sposób przechodzi w etap zarządzania wdrażaniem wzornictwa, w drugim przypadku obejmuje także zarządzanie i koordynację prac wewnątrz zespołu, pomiędzy poszczególnymi zespołami zajmującymi się produktem, a także koordynację kontaktów pomiędzy klientami a korporacją realizującą ich zamówienie. Obejmuje więc nie tylko proces tworzenia projektu i produktu, ale i tworzenie całej strategii działania przedsiębiorstwa wobec zleconego przez klienta zadania. Ponieważ ten artykuł skierowany jest do projektanta indywidualnego, skoncentruję się na zarządzaniu organizacja procesu projektowego jedynie dla tego przypadku. Odpowiedzi na pytania postawione na etapie zarządzania strategią wzornictwa przyniosły informacje, o które powinien opierać się etap zarządzania organizacją procesu projektowego i które stanowią materiał wyjściowy do tzw. specyfikacji produktu (inne określenie to dokumentacja produktu). Specyfikacji nie należy mylić ze szczegółowym opisem technicznym (wykonawczym produktu) Specyfikacja powstaje po skonfrontowaniu wszystkich pomysłów odnośnie produktu z wynikami badań dotyczących rynku i klientów. Powinna zawierać odpowiedzi na pytania, do kogo skierowany jest produkt i jakie jest jego planowane zastosowanie. Na tym etapie należy też rozważyć zakres wykonalności produktu tak pod względem ekonomicznym, jak i materiałowym oraz technologicznym. Tutaj też, dla indywidualnego projektanta rozpoczyna się trzecia faza zarządzania projektem: powstaje kompletna dokumentacja produktu informująca o jego formie, funkcji, materiale, z jakiego ma być wykonany oraz technologii wykonania. Ta dokumentacja pozwala na stworzenie prototypu produktu. Jego zastosowanie może być dwojakie aby przybliżyć przestrzenną formę produktu (do tego celu wystarczające są wizualizacje komputerowe lub tekturowe szablony), oraz aby pokazać zachowanie zastosowanego w projekcie materiału. W tym drugim przypadku bardziej interesuje nas próbka materiału w niekoniecznie dosłownej, lecz zbliżonej do projektowanego produktu formie. Chcąc wprowadzić produkt do sprzedaży, a mając już kompletne dane dotyczące jego funkcji, formy i zasad wykonania, należy uwzględnić jeszcze trzy czynniki zgodność produktu z normami i przepisami prawnymi, jego koszty środowiskowe oraz stosunek kryteriów jakości do czasu i kosztów. Zasady i regulacje dotyczące projektowania i wyrobu niektórych produktów ustalają organizacje handlowe, spółki patronackie i urzędy kontroli (Morris 2009). Przykładem mogą być standardy jakości nałożone przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (International Organization for Standarization ISO). Do norm ISO, z którymi projektanci najczęściej mają do czynienia należą ISO standardy zarządzania środowiskowego, a także ISO 9000 standardy zarządzania jakością. Coraz częściej decyzję o wyborze produktu klienci podejmują pod wpływem refleksji na temat zużycia surowców naturalnych potrzebnych do wytworzenia oraz użytkowania produktów. Wzornictwo ma duży wpływ na zmniejszanie kosztów środowiskowych towarzyszących produkcji i użytkowaniu produktu, może także służyć pogłębianiu świadomości ekologicznej i społecznej konsumentów (Best 2009). Stąd czynnik 14

15 ten powinien być wzięty przez projektanta pod uwagę na etapie nie tylko tworzenia produktu ale także i przygotowania go do sprzedaży, szczególnie w kontekście jego późniejszej utylizacji. Proekologiczne podejście do procesu projektowania, sprzedaży i utylizacji może stanowić o większym zainteresowaniu produktem i o jego konkurencyjności na rynku. Przed podjęciem ostatecznej decyzji o sprzedaży lub produkcji produktu, projektant nastawiony na zysk ze swojej działalności powinien uwzględnić jeszcze stosunek kryteriów jakości, czasu i kosztów, decydujący o opłacalności wdrożenia projektu. Kryterium jakości opisuje się uwzględniając: wydajność, cechy, niezawodność, zgodność, trwałość, sprawność, estetykę, jakość postrzegania, cenę odpowiadającą wartości. Kryterium czasu opisuje się uwzględniając: okres wdrożenia do produkcji, termin wprowadzenia na rynek, tempo działań promocyjnych, czas realizacji dostaw i częstotliwość dostaw. Kryterium kosztów opisuje się uwzględniając: koszt wdrożenia, wartość dodaną, cenę sprzedaży, koszty bieżące, koszty obsługi, zysk. Jeśli stosunek tych kryteriów jest pozytywny, warto podjąć działania zamierzające do produkcji lub sprzedaży pomysłu rozwiązania wzorniczego. Literatura: Best K., 2009: Design Management. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa Morris R., 2009: Projektowanie produktu. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa Swann A., 1990: Design and marketing. Wyd. Phaidon, USA 15

16 Anna Długozima Katedra Sztuki Krajobrazu, Wydział Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu SGGW w Warszawie Kompozycja warmińskich cmentarzy, na przykładzie cmentarzy gminy Jonkowo. Composition of Warmian cemeteries, on the example of the gmina Jonkowo cemeteries. Streszczenie. Historia ogrodów i sztuki ogrodowej dowodzi, że cmentarz jest formą ogrodową. Wspólne elementy dla cmentarzy i ogrodów to: geneza, idea, rola społeczna, symbolika oraz kompozycja. Niniejszy artykuł koncentruje się na tym ostatnim komponencie. Autorka podjęła próbę charakterystyki warmińskich cmentarzy na przykładzie miejsc pochówku zlokalizowanych na terenie gminy Jonkowo. Słowa kluczowe: cmentarz, kompozycja, krajobraz, ogród Cmentarz i ogród Cmentarz jest ogrodem co ma piękna wiele mawiał francuski poeta Guillaume Apollinaire. Również historyk sztuki Jan Białostocki dostrzegał w miejscach spoczynku coś więcej niż tylko przestrzeń grzebalną. Upatrywał w nich zielonej świątyni śmierci, w której łączą się ze sobą Natura i Sztuka. Nie tylko poeci i historycy sztuki, ale również ogrodnicy, architekci krajobrazu upodobniają cmentarz do ogrodu [Białostocki 1982]. A skoro cmentarz ma wspólne elementy, korzenie z ogrodem to należy zaakcentować jego obecność w sztuce ogrodowej i na niniejszej konferencji poświęconej Wzornictwu ogrodowemu. Artykuł stawia za cel przedstawienie kompozycji warmińskich cmentarzy na przykładzie trzech cmentarzy położonych na terenie gminy Jonkowo. Charakterystyka obszaru badań Gmina Jonkowo administracyjnie położona jest w województwie warmińsko mazurskim i powiecie olsztyńskim, historycznie zaś w regionie Warmii. W granicach gminy znajdują się trzy wsie parafialne: Jonkowo (parafia Św. Jana Chrzciciela), Nowe Kawkowo (parafia Św. Jana Apostoła i Ewangelisty) i Wrzesina (parafia Św. Marii Magdaleny). Ze względu na pełnienie funkcji lokalnych ośrodków życia religijnego w ich krajobraz wpisały się cmentarze. Ponieważ wszystkie omawiane wsie mają średniowieczny rodowód 1 od tego okresu należy rozpocząć rys historyczny warmińskich cmentarzy. Wyróżnikiem Warmii był jej katolicyzm [Chłosta 2005], dlatego też cmentarze były nierozerwalnie związane z kościołem i przykościelnym dziedzińcem. Już w XI wieku sobór rzymski zobligował władze kościelne do pozostawiania wokół świątyń przestrzeni grzebalnych o szerokości 60 kroków [Richter 1995]. Z tego powodu średniowieczne cmentarze były niemal całkowicie pozbawione zieleni. Szata roślinna sprowadzała się do drzew sadzonych wzdłuż ogrodzenia cmentarza, a czasem także na kościelnym dziedzińcu (częściej praktykowano te zabiegi na cmentarzach wiej- 1 Jonkowo (Jonkendorf) uzyskało przywilej lokacyjny w 1345, Wrzesina (Schonenberg) w 1352, zaś Stare i Nowe Kawkowo (Alt - oraz Neu Kockendorf) w 1380 roku. 16

17 skich). Miały one chronić budynki kościołów od ognia, zaś wiernych od słońca i słoty. Poza drzewami, dla ozdoby średniowiecznych cmentarzy wprowadzano pojedyncze krzewy i byliny [Richter 1995], którym przypisywano znaczenie symboliczne oraz kulturowe. Na ówczesnych cmentarzach pojawiały się: róża, bluszcz, barwinek, konwalia, lilia i czworolist [Zieliński 2005]. Podkreślić należy, iż w okresie średniowiecza zmarłym nie przyznawano ani miejsca, ani akcesoriów [Krepski 2004]. Elementy upamiętniające rzeźbiono na posadzkach kościelnych, na ścianach i galeriach krużganków 2, natomiast na placu grzebalnym wokół świątyni nagrobki występowały sporadycznie [Knercer 2004]. W średniowieczu cmentarz był przestrzenią publiczną. Stanowił miejsce zgromadzeń, sądów, przesłuchań, tortur, postoju pielgrzymek i handlu, ponadto obowiązywało nań prawo azylu [Kolbuszewski 1996]. W XVIII i XIX wieku w wyniku wydanego przez władze pruskie zarządzenia zakazującego pochówków wewnątrz kościołów i na przykościelnych cmentarzach, zaczęto likwidować cmentarze w granicach osad ludzkich a zakładać je poza ich obrębem [Knercer 2004]. Najpierw nakaz ten egzekwowany i wdrażany był w miastach. Na terenach wiejskich zaczął obowiązywać w XIX wieku. Przeniesienie cmentarzy w pole ( extra muros ) spowodowało, że ich gabaryty powiększyły się. Co z kolei poskutkowało zmianą nastawienia do śmierci (grób stał się miejscem upamiętnienia człowieka a nie tylko miejscem złożenia zwłok). Zaczęto stawiać pomniki nagrobne (każdy pochowany miał swój grób; rozwinęła się sztuka nagrobna) [Krepski 2004] i utożsamiać cmentarz z parkiem, ogrodem obsadzonym drzewami [Ariès 1989]. Trzy cmentarze parafialne gminy Jonkowo zostały założone na skraju wsi w I połowie XIX wieku 3. Są to typowe cmentarze wiejskie, czynne i użytkowane do dnia dzisiejszego. W tabeli nr 1 zestawiono podstawowe dane o cmentarzach w Nowym Kawkowie, Wrzesinie i Jonkowie. Tab. 1: Zestawienie danych na temat trzech cmentarzy gminy Jonkowo ( opracowanie własne na podstawie informacji Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (stan na ) oraz maps.geoportal.gov.pl) Miejscowość Nr rejestru zabytków i data wpisu Powierzchnia w [ha] Jonkowo 3789, z dn ,2 250,0 Nowe Kawkowo 3737, z dn ,7 390,0 Wrzesina 3736, z dn ,8 425,0 Odległość kościół cmentarz grzebalny w [m] 2 Od XII wieku praktyka pochówku zmarłych w kościołach stała się niemal powszechna, tzn. każdy mógł być pochowany w świątyni, choć zarezerwowano ten przywilej jedynie dla osób zasłużonych dla danego kościoła. W XVI wieku papież Pius V Konstytucją Apostolską Cum privum apostolatus ograniczył tę praktykę zabraniając grzebania zmarłych w kościele bez zgody rektora i patrona kościoła. Za: [Sobczak 2003, s. 12] 3 Zarówno [Kryszczuk 2005], jak i [Syrwid 2005] podają, iż grobowiec znajdujący się pod podłogą kościoła parafialnego w Kawkowie nie jest wykorzystywany od 1835 roku. Przyjąć zatem można, że od tego czasu pochówki przeniesiono na cmentarz grzebalny, z wyłączeniem duchownych, którzy chowani byli na przykościelnych cmentarzach jeszcze długo po utworzeniu cmentarzy nie związanych z budynkami świątyń (ostatni pochówek na dziedzińcu kościoła we Wrzesinie w 1882 roku proboszcz ks. F. Masuth, w Jonkowie w 1878 roku proboszcz ks. J. Skowroński, w Kawkowie w 1974 roku proboszcz ks. J. Cichosz). 17

18 Kompozycja cmentarza Cmentarz i ogród to tereny sacrum, a jednocześnie formy zieleni zaprojektowanej [ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami 2003]. Postrzeganie cmentarza jako sakralnego ogrodu pozwala analizować go w rozbiciu na poszczególne elementy kompozycji: ogrodzenie, bramę, wnętrze [Rylke 2000] oraz centrum i dystans [Swaryczewska 2008]. Poniżej scharakteryzowano komponenty kompozycji trzech warmińskich cmentarzy. Ogrodzenie pełni funkcje: estetyczne, praktyczne (chroni teren cmentarza przed złodziejami, zwierzętami) oraz symboliczne (oddziela strefę profanum od sacrum) [Kolbuszewski 1996]. W Jonkowie i Nowym Kawkowie występuje ogrodzenie metalowe ażurowe (przy czym w Nowym Kawkowie tylko od strony bramy; pozostałe trzy boki cmentarza ogrodzone są siatką). We Wrzesinie jest to mur z kamienia polnego, który jest nie tylko wygrodzeniem, ale także istotnym elementem krajobrazu wsi. W każdym z trzech analizowanych przypadków ogrodzenie tworzy z cmentarza samodzielną jednostkę kompozycyjną. Wyodrębnia go z otoczenia. Brama ma znaczenie inicjacyjne, przekroczenie jej progu oznacza zmianę kategorii przestrzeni profanum na sacrum [Eliade 1996]. Poza tym, w znacznej mierze determinuje kompozycję cmentarza [Rylke 2000]. W Jonkowie cmentarz zaopatrzony jest w 2 metalowe ażurowe bramy z furtkami rozpięte na murowanych słupkach. Natomiast w Nowym Kawkowie i Wrzesinie cmentarze posiadają po jednej metalowej ażurowej bramie z furtką rozpiętej na słupkach z kamienia polnego. Na tych dwóch ostatnich cmentarzach wejście służy jednocześnie za wyjście i tworzy regularny układ przestrzenny oparty o główną aleję (dodatkowo zaakcentowaną przez zieleń wysoką) prowadzącą od bramy do punktu kulminacyjnego w postaci krzyża ustawionego na jej zakończeniu. Cmentarz jonkowski posiada dwa wejścia, co tworzy układ oparty na kwadraturze przestrzeni. Należy jednak z niepokojem spojrzeć na dokonane na tym cmentarzu zmiany. Otóż, w ostatniej dekadzie został on powiększony w kierunku zachodnim, wycięto stare lipy rosnące wzdłuż alei na planie krzyża, przez co zatracił on swój pierwotny parkowy charakter. Wnętrze cmentarza generowane jest przez ogrodzenie. Wielkość wnętrz warmińskich cmentarzy pozwala je zakwalifikować do wnętrz odpowiadających skalą wnętrzu parkowemu 4 [Rylke 2000]. Szczególnym typem wnętrz występującym na analizowanych cmentarzach są aleje (do niedawna obecne były na wszystkich trzech cmentarzach, o czym była już mowa powyżej). Drzewa (głównie klon i lipa) sadzone wzdłuż alej i ogrodzenia akcentują te elementy kompozycji i podnoszą ich rangę, ponadto niosą treści symboliczne 5. Wnętrze cmentarza jest komponowane także przez nagrobki. Na trzech cmentarzach zaobserwować można ich dużą różnorodność od bardzo prostych kamiennych opasek otaczających grób, obecnie obrośniętych mchem i porostami do pokaźnych nagrobków składających się z postumentów krzyży i tablic. Największą grupę stanowią żeliwne odlewane krzyże. Najpopularniejsze i występujące prawie na każdym cmen- 4 Występujące w krajobrazie wnętrza można podzielić na grupy trzech wielkości: 0,04 0,06 ha, 0,2 0,8 ha i 3 6 ha. Odpowiadałyby one odpowiednio skalą: ogrodowemu wnętrzu, parkowemu i wnętrzu reprezentacyjnego salonu ogrodowego. 5 Obsadzanie cmentarzy lipami na masową skalę rozpoczęło się pod koniec XIX wieku po ukazaniu się Matki Boskiej na lipie. Jest ona symbolem nadziei i Matki Boskiej. 18

19 tarzu są płaskie krzyże powielane z kilku form odlewniczych, osadzone na podstawie z szarego piaskowca. Krzyże te oparte są na formie krzyża łacińskiego, wysokości około 1,5 m, stawiane na kamiennym postumencie, zwykle o bardzo prostej formie. Najprostsze z nich nie posiadają żadnych ozdób poza inskrypcjami lub wypukłymi reliefami na powierzchni. Inne mają zakończenia ramion rozszerzone i dekorowane ażurowymi motywami roślinnymi bądź też motywami składającymi się z ceownika i palmety (Ryc. 1). Roman Reinfuss stwierdza, że nie jesteśmy w stanie określić, kiedy żeliwne krzyże pojawiły się na wiejskich cmentarzach. Wynika to z faktu, iż wiele z nich, najbardziej prymitywnych, nie posiada dat ani napisów. Natomiast te datowane pochodzą głównie z ostatnich lat XIX wieku [Reinfuss 1983]. Ryc. 1: Zestawienie krzyży cmentarnych (Źródło: opracowanie własne) Katalog krzyży cmentarnych dowodzi, że również na cmentarzach obecne jest wzornictwo ogrodowe. Żelazne krzyże mogą stanowić ciekawą dekorację i upamiętnienie domu zmarłego (Ryc. 2). 19

20 Ryc. 2. Krzyż żeliwny na jednym z wrzesińskich nagrobków (fot. własna) Kolejnym elementem kompozycji cmentarza jest centrum. Na wrzesińskim cmentarzu tworzy się ono wokół kapliczki z czerwonej cegły usytuowanej w połowie głównej lipowej alei. Możemy jednak mówić o polaryzacji centrum, ponieważ równie ważną przestrzeń w kompozycji tego cmentarza stanowi usytuowany na zakończeniu głównej alei krzyż, obok którego spoczywają proboszczowie parafii we Wrzesinie (osiowość kompozycji brama kapliczka krzyż). W przypadku cmentarza w Jonkowie centrum było zaakcentowane przez przecięcie dwóch prostopadłych alei, ale po wycięciu starodrzewu przestało funkcjonować. W związku z tym, w Jonkowie (jak również w Nowym Kawkowie) rolę centrum pełni dominanta, którą stanowi drewniany krzyż usytuowany na zakończeniu osi kompozycyjnej. Dominanta, jej usytuowanie determinuje kompozycję ogrodu. Cmentarze gminy Jonkowo można określić mianem jednoprzestrzennych, bowiem główna linia kompozycyjna biegnie od wejścia do dominanty 6 [Majdecki 2008]. Dystans związany jest ze strefą ekspozycji cmentarza, drogą skąd widać cel, ale do tego celu jeszcze się zmierza [Swaryczewska 2008]. Wyraziście zakomponowane strefy dystansu występują w krajobrazie Jonkowa i Nowego Kawkowa. Droga kościół cmentarz jest w tych wsiach czytelnie zdefiniowana, strefa sacrum wyodrębnia się z ich ruralistycznych tkanek (Ryc. 4). Wrażenie to potęguje jeszcze fakt, iż na cmentarzach zachowana jest łączność widokowa z wieżą kościelną (Ryc. 3). 6 Co prawda cmentarz w Jonkowie oparty jest na kwadraturze podziału przestrzeni, ale w momencie wycięcia starych lip straciła ona na znaczeniu. Poza tym silnie zaakcentowana jest główna aleja poprzez jej zakończenie w postaci krzyża i lapidarium. 20

21 Ryc. 3. Widok na wieżę kościoła p.w. Św. Marii Magdaleny i plebanię z cmentarza grzebalnego we Wrzesinie (fot. własna) Ryc. 4. Aleja klonowa prowadząca z kościoła p.w. Św. Jana Chrzciciela na cmentarz grzebalny w Jonkowie (fot. własna) 21

22 Położenie cmentarzy w krajobrazie wsi Mówiąc o dystansie należy także przeanalizować położenie cmentarzy w krajobrazie, ponieważ są one z tego krajobrazu wyodrębnione [Knercer 2004]. Jonkowo, Nowe Kawkowo i Wrzesina to wsie okolnicowe. Pierwotnie kościół wraz z przykościelnym cmentarzem mieścił się na wydzielonym po środku wsi owalnym nawsiu, ujętym rozwidlającymi się drogami [Borcz 1995]. Z uwagi na układ omawianych wsi z upływem czasu niezbędne okazało się przeniesienie cmentarzy na krańce jednostek osadniczych 7 (Ryc. 5 i 6). Ryc. 5 i 6. Zmiana lokalizacji cmentarza we wsi owalnicowej (cmentarz przykościelny nie miał możliwości rozwoju, założono nowy cmentarz na skraju wsi), numerami oznaczono: 1 kościół i pierwotny cmentarz przykościelny, 2 nowy cmentarz grzebalny Źródło: [Borcz 1995, s. 218] Wieś Nowe Kawkowo opracowanie własne na podstawie zdjęcia satelitarnego maps.geoportal.gov.pl Położenie cmentarzy grzebalnych względem zabudowy wsi i budynku świątyni obrazuje poniższa tabelka (Tab. 2). Tab. 2. Położenie cmentarzy gminy Jonkowo ( opracowanie własne) Miejscowość Położenie cmentarza względem zabudowy [m n.p.m.] Min. Max. Średnia Kościół Cmentarz Różnica kościół cmentarz Jonkowo 133,0 144,0 138,5 142,0 145,0 3,0 Nowe Kawkowo 122,0 130,0 126,0 128,0 133,0 5,0 Wrzesina 117,0 123,0 120,0 121,0 123,0 4,0 7 Cmentarze przykościelne ulegały najszybciej likwidacji w przypadku wsi owalnicowych, natomiast utrzymały się a nawet powiększyły cmentarze przykościelne we wsiach o układach linearnych (kościół położony nawet w centrum wsi miał zaplecze terenu, na którym można było sytuować nowe części cmentarza). Za: [Borcz 2005, s. 215] 22

Publikacje naukowe (recenzowane, pokonferencyjne, monografie):

Publikacje naukowe (recenzowane, pokonferencyjne, monografie): Publikacje naukowe (recenzowane, pokonferencyjne, monografie): - Długozima A., 2012: "Wzornictwo ogrodów działkowych" [w:] Rylke J. (red.), Wzornictwo ogrodowe 2012, Wydawnictwo Sztuka ogrodu Sztuka krajobrazu,

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu

Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu Szkoła wyższa prowadząca kierunek studiów: Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

Rynek farb dekoracyjnych w Polsce 2015. Prognozy rozwoju na lata 2015-2021

Rynek farb dekoracyjnych w Polsce 2015. Prognozy rozwoju na lata 2015-2021 2 Język: polski, angielski Data publikacji: grudzień 2015 Format: pdf Cena od: 1700 Możesz mieć wpływ na zawartość tego produktu. Podziel się opinią! Sprawdź w raporcie Jak często polscy konsumenci zmieniają

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK ARCHITEKTURY KRAJOBRAZU SYMBOL CYFROWY 321[07]

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK ARCHITEKTURY KRAJOBRAZU SYMBOL CYFROWY 321[07] PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK ARCHITEKTURY KRAJOBRAZU SYMBOL CYFROWY 321[07] I. ZAŁOŻENIA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE A. OPIS KWALIFIKACJI ABSOLWENTA 1. W wyniku

Bardziej szczegółowo

1-3 sierpień. Park Żywiecki. Żywiecki festiwal Roślin. przy starym Zamku. Organizator: honorowy patronat: burmistrz miasta żywca-

1-3 sierpień. Park Żywiecki. Żywiecki festiwal Roślin. przy starym Zamku. Organizator: honorowy patronat: burmistrz miasta żywca- Żywiecki festiwal Roślin Park Żywiecki przy starym Zamku 1-3 sierpień Organizator: Eko-europejskie stowarzyszenie miłośników regionu podbeskidzia Kultura Krajobrazu w czernichowie honorowy patronat: burmistrz

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Załącznik nr 1 do uchwały nr 46/2013 Senatu UP Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Wydział prowadzący kierunek:

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Irena Niedźwiecka-Filipiak UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU Instytut Architektury Krajobrazu Forum Debaty Publicznej Sieć Najciekawszych Wsi sposób na zachowanie

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE PRODUKTU

PROJEKTOWANIE PRODUKTU PROJEKTOWANIE PRODUKTU Jeśli...... chcesz zwiększyć lub rozpocząć sprzedaż swoich produktów... szukasz oryginalnego i dostosowanego do Twojego budżetu rozwiązania... chciałbyś wyróżnić się na tle firm

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR na lata 2013-2017 Rzeszów, maj 2013 Strategię Rozwoju Wydziału Sztuki na lata 2013-2017 pod kierunkiem Dziekana dr. hab. prof. UR J. J. Kierskiego przygotowała Komisja

Bardziej szczegółowo

Działania marketingowe

Działania marketingowe Działania marketingowe Czyli jak sprzedać produkt Urszula Kazalska 1 Marketing Nazwa- od słowa market- rynek. Czyli marketing związany jest z wszelkiego rodzaju interakcjami jakie zachodzą pomiędzy kupującymi

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Załącznik nr 1 Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

Targi wyposażenia wnętrz

Targi wyposażenia wnętrz Tekst i zdjęcia: Anna Krzystowska / www.2atelier.pl Targi wyposażenia wnętrz Saloni Milano kwiecień 2011 Właśnie zakończyły się najbardziej prestiżowe targi w branży wyposażenia wnętrz, odbywające się

Bardziej szczegółowo

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono Raport z analizy wyników badania losów zawodowych absolwentów Wydziału Nauk Ekonomicznych UWM w Olsztynie rocznika 2012/2013 w 6 miesięcy po ukończeniu studiów Przedmiotem analizy są wyniki badania losów

Bardziej szczegółowo

21 Design Stories Studia Przypadków

21 Design Stories Studia Przypadków 21 Design Stories Studia Przypadków 21 design stories. Studia przypadków press release 2 Wystawa 21 design stories. Studia przypadków. Od 1 czerwca 2010 roku w Sali im. Wandy Telakowskiej IWP dostępna

Bardziej szczegółowo

Projektowanie interakcji

Projektowanie interakcji Projektowanie interakcji K2 User Experience www.k2.pl/ux Tytuł dokumentu: k2-projektowanie_ux-oferta.pdf Data: 21 sierpnia 2009 Przygotowany przez: Maciej Lipiec Maciej Lipiec User Experience Director

Bardziej szczegółowo

Jakość przed jakością

Jakość przed jakością Jakość przed jakością Oprogramowanie naprawdę przydatne (2) Robert Ganowski II Krajowa Konferencja Jakości Systemów Informatycznych, Warszawa, 21-22 czerwca 2005 r. 1 Teoria prawdy*

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA,

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, MAREK WĘGLARZ TEMAT: Zieleń jako 'tworzywo' w kompozycji

Bardziej szczegółowo

RODZINA JEST NAJWAŻNIEJSZA

RODZINA JEST NAJWAŻNIEJSZA JESTEŚMY RODZINNĄ FIRMĄ Z WIELOMA TRADYCJAMI RODZINA JEST NAJWAŻNIEJSZA 15 lat działalności na polskim rynku. Wieloletnie doświadczenie i wiedza to nasza przewaga konkurencyjna. Otwartość na nowe rynki

Bardziej szczegółowo

Historia. Strategia. Firma HIRSCH-POL powstała w 1981 roku. Z małego zakładu. To co nas wyróżnia na tle innych producentów artykułów

Historia. Strategia. Firma HIRSCH-POL powstała w 1981 roku. Z małego zakładu. To co nas wyróżnia na tle innych producentów artykułów Historia Strategia Firma HIRSCH-POL powstała w 1981 roku. Z małego zakładu zatrudniającego kilka osób staliśmy się znaczącym zakładem produkcyjnym zaopatrującym w swoje wyroby europejskich jak i azjatyckich

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA REWITALIZACJI PODWÓREK XIX-WIECZNEJ ZABUDOWY MIESZKANIOWEJ NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH KWARTAŁÓW PRZY ULICY JAGIELLOŃSKIEJ W SZCZECINIE

KONCEPCJA REWITALIZACJI PODWÓREK XIX-WIECZNEJ ZABUDOWY MIESZKANIOWEJ NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH KWARTAŁÓW PRZY ULICY JAGIELLOŃSKIEJ W SZCZECINIE MGR INŻ. ARCH. KRAJ. KAROLINA TURBACZEWSKA Tel. 509508209 e-mail: botanica@wp.pl W 2008 roku skończyłam Akademię Rolniczą w Szczecinie na kierunku Architektura Krajobrazu. Od tego czasu pracuję jako wolny

Bardziej szczegółowo

PRODUKT W MARKETINGU MIX

PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT Towar, usługa lub pomysł zawierający określony zestaw materialnych i niematerialnych cech, które zaspakajają potrzeby klientów, otrzymywany w zamian za pieniądze lub inną

Bardziej szczegółowo

Co n a s w y r ó ż n i a

Co n a s w y r ó ż n i a Kim jesteśmy Centrum Prawa Żywnościowego to profesjonalny ośrodek doradczo- -badawczy specjalizujący się w dziedzinie prawa żywnościowego. Stanowi ono fachowe zaplecze eksperckie dla wszystkich podmiotów

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze kształcenia w zakresie (symbole)

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze kształcenia w zakresie (symbole) Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów Kierunek studiów: Architektura krajobrazu Obszar kształcenia: obszar nauk technicznych; obszar nauk rolniczych, leśnych i weterynaryjnych; obszar

Bardziej szczegółowo

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek Z przyjemnością odpowiemy na wszystkie pytania. Prosimy o kontakt: e-mail: kontakt@mr-db.pl tel. +48 606 356 999 www.mr-db.pl MRDB Szkolenie otwarte: Launch przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów

Bardziej szczegółowo

List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA. a Politechniką Białostocką

List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA. a Politechniką Białostocką Informacja prasowa Białystok, 1 grudnia 2012 List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA a Politechniką Białostocką W dniu 30.11.2012 r. w siedzibie Politechniki Białostockiej doszło do podpisania

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA ZAWODOWA FLORYSTA (nowa podstawa programowa od 2012 )

PRAKTYKA ZAWODOWA FLORYSTA (nowa podstawa programowa od 2012 ) Centrum Nauki i Biznesu ŻAK Plac Rynek 8 Starachowice Tel. (41) 2747024 starachowice@zak.edu.pl PRAKTYKA ZAWODOWA FLORYSTA (nowa podstawa programowa od 2012 ) Podczas dwóch lat nauki konieczne jest odbycie

Bardziej szczegółowo

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Inwestycje w technologie IT 1 muszą podlegać takim samym regułom oceny, jak wszystkie inne: muszą mieć ekonomiczne uzasadnienie. Stanowią one koszty i jako takie

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA ZAKRES DZIAŁALNOŚCI PMG CONSULTING PMG CONSULTING PMG CONSULTING PROJEKTY PROJEKTY POMOCOWE POMOCOWE UNII UNII EUROPEJSKIEJ EUROPEJSKIEJ W ZAKRESIE ZAKRESIE ZARZĄDZANIA ZARZĄDZANIA MARKETINGOWE MARKETINGOWE

Bardziej szczegółowo

24 26 lutego 2012 Targi Wyposażenia Wnętrz

24 26 lutego 2012 Targi Wyposażenia Wnętrz Sosnowiec 24 26 lutego 2012 Targi Wyposażenia Wnętrz Targi Wyposażenia Wnętrz 24 26 lutego 2012 Wszystko w jednym miejscu Zapraszamy do udziału w kolejnej edycji Targów Wyposażenia Wnętrz,, które odbędą

Bardziej szczegółowo

Handel internetowy w Polsce 2015 Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2015-2020

Handel internetowy w Polsce 2015 Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2015-2020 2 Język: polski, angielski Data publikacji: wrzesień 2015 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Jakie zmiany czekają rynek e-commerce w Polsce w 2020 roku? Jakie decyzje zakupowe podejmują Polacy?

Bardziej szczegółowo

Zajęcia na module marketingowym prowadzą pracownicy Katedry Marketingu i Handlu

Zajęcia na module marketingowym prowadzą pracownicy Katedry Marketingu i Handlu Zajęcia na module marketingowym prowadzą pracownicy Katedry Marketingu i Handlu MODUŁ MARKETINGOWY Jaki j e s t cel k s z t a ł c e n i a na m o d u l e? Naszym celem jest przekazanie studentom specjalistycznej

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla programu kształcenia: Kierunek: OGRODNICTWO Stopień kształcenia: II (MAGISTERSKI) Profil kształcenia: ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla programu kształcenia: Kierunek: OGRODNICTWO Stopień kształcenia: II (MAGISTERSKI) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Załącznik 1 do Zarządzenia Rektora Uniwersytetu Rolniczego nr 23/2015 z dnia 29 kwietnia 2015 Efekty kształcenia dla programu kształcenia: Kierunek: OGRODNICTWO Stopień kształcenia: II (MAGISTERSKI) Profil

Bardziej szczegółowo

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Rekomendacje dla odnowy wsi, jako metody rozwoju: budowanie specjalizacji, łączenie potencjałów

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

GABINET SQart Managerial

GABINET SQart Managerial GABINET SQart Managerial 1 Elastyczność to najważniejsza cecha SQart. Dlatego poszerzyliśmy system o nowe elementy tworzące wersję gabinetową systemu -SQart Managerial. Zbudowane na nodze płytowej meble

Bardziej szczegółowo

PROJEKT ZAGOSPODAROWNIA DZIAŁKI

PROJEKT ZAGOSPODAROWNIA DZIAŁKI PROJEKT ZAGOSPODAROWNIA DZIAŁKI dla inwestycji: R e w i t a l i z a c j a p a r k u w c e n t r u m g m i n y C z a r n a z uwzględnieniem przebudowy traktów pieszych i zieleni urządzonej, budowy oświetlenia

Bardziej szczegółowo

WNĘTRZA UBRANE FOTELAMI

WNĘTRZA UBRANE FOTELAMI WNĘTRZA UBRANE FOTELAMI SITAG to formy siedzenia, które sprawiają, że biuro staje się miejscem o własnym stylu. Dzięki niemu nasi klienci każdego dnia cieszą się ze swoich foteli, które wyrażają ich indywidualność

Bardziej szczegółowo

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku Zakładane efekty kształcenia dla kierunku Jednostka prowadząca kierunek studiów Nazwa kierunku studiów Specjalności Obszar kształcenia Profil kształcenia Poziom kształcenia Forma kształcenia Tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

GABINET erange. WIĘCEJ NA PŁYCIE DVD i www.tmd.com.pl

GABINET erange. WIĘCEJ NA PŁYCIE DVD i www.tmd.com.pl GABINET erange Cenimy wymagających Klientów. Dbamy o szczegóły. Dlatego w londyńskim Platform Studio powstał erange system mebli gabinetowych BN Office Solution. W oparciu o modernistyczne idee Bauhausu

Bardziej szczegółowo

copyspace WEB2PRINT PROJEKTOWANIE I EDYCJA PRZEZ INTERNET www.yemo.nl

copyspace WEB2PRINT PROJEKTOWANIE I EDYCJA PRZEZ INTERNET www.yemo.nl WEB2PRINT PROJEKTOWANIE I EDYCJA PRZEZ INTERNET SAMODZIELNE POZYSKUJ I UTRZYMUJ PROJEKTOSWOICH WANIE KLIENTÓW CECHY SYSTEMU Udostępnij swoim klientom narzędzie do samodzielnego projektowania produktu,

Bardziej szczegółowo

Edukacja targowa Doświadczenia włoskie z perspektywy Fondazione Fiera Milano

Edukacja targowa Doświadczenia włoskie z perspektywy Fondazione Fiera Milano Edukacja targowa Doświadczenia włoskie z perspektywy Fondazione Fiera Milano Konferencja naukowa Polskiej Izby Przemysłu Targowego Gdańsk, 23 października 2012 r. Giovanna Duca Odpowiedzialna za badania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem.

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Opis ćwiczenia ĆWICZENIE Czy biznes jest opłacalny? Ent-teach Rozdział 3 Analiza Rynku To ćwiczenie skierowane jest do studentów wszystkich obszarów kształcenia zawodowego, którzy biorą udział w projekcie

Bardziej szczegółowo

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki.

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. Studzionki 1.1. Dawne nazwy miejscowości. Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. 1.2. Etymologia nazwy wsi. Etymologia nazwy wsi bliżej nieznana. 1.3. Historia

Bardziej szczegółowo

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl .firma Dostarczamy profesjonalne usługi oparte o nowoczesne technologie internetowe Na wstępie Wszystko dla naszych Klientów Jesteśmy świadomi, że strona internetowa to niezastąpione źródło informacji,

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

SHOPPER FEEDBACK. Nowoczesna metoda analizy potrzeb i satysfakcji klientów. Inquiry sp. z o.o.

SHOPPER FEEDBACK. Nowoczesna metoda analizy potrzeb i satysfakcji klientów. Inquiry sp. z o.o. SHOPPER FEEDBACK Nowoczesna metoda analizy potrzeb i satysfakcji klientów Inquiry sp. z o.o. O INQUIRY Od ponad 10 lat prowadzimy badania konsumenckie dla klientów z branży FMCG, sieci detalicznych oraz

Bardziej szczegółowo

Design Thinking - myślenie projektowe usystematyzowanie procesu kreatywnego rozwiązywania problemów i realizacji wyzwań

Design Thinking - myślenie projektowe usystematyzowanie procesu kreatywnego rozwiązywania problemów i realizacji wyzwań Design Thinking - myślenie projektowe usystematyzowanie procesu kreatywnego rozwiązywania problemów i realizacji wyzwań O SZKOLENU Design Thinking (popularnie tłumaczone jako myślenie projektowe ), zgodnie

Bardziej szczegółowo

Kurs Projektowania Ogrodów

Kurs Projektowania Ogrodów Kurs Projektowania Ogrodów Kategoria: Dom i ogród Ogród Miejscowość: Olsztyn Data rozpoczęcia: 22.03.2014 Data zakończenia: 27.04.2014 Ilość godzin: 80 Czas prowadzenia: Olsztyn Zakończenie kursu: Egzamin

Bardziej szczegółowo

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy ZAGADNIENIA Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH 1. Podstawowe typy i rodzaje przedsiębiorstw turystycznych w Polsce. Zakres ich funkcjonowania. Struktury organizacyjne

Bardziej szczegółowo

PLAN EDUKACJI EKOLOGICZNEJ W PRZEDSZKOLU NR. 50 NA ROK 2013/2014 HASŁO PRZEWODNIE DZIAŁAŃ EKOLOGICZNYCH: GDY O ZIEMIĘ NASZĄ DBASZ, CZYSTO WOKÓŁ MASZ

PLAN EDUKACJI EKOLOGICZNEJ W PRZEDSZKOLU NR. 50 NA ROK 2013/2014 HASŁO PRZEWODNIE DZIAŁAŃ EKOLOGICZNYCH: GDY O ZIEMIĘ NASZĄ DBASZ, CZYSTO WOKÓŁ MASZ PLAN EDUKACJI EKOLOGICZNEJ W PRZEDSZKOLU NR. 50 NA ROK 2013/2014 HASŁO PRZEWODNIE DZIAŁAŃ EKOLOGICZNYCH: GDY O ZIEMIĘ NASZĄ DBASZ, CZYSTO WOKÓŁ MASZ CELE EDUKACJI EKOLOGICZNEJ W zakres edukacji ekologicznej

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU

OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU TRANSFER WIEDZY NA PRZYKŁADZIE WDROŻEŃ WZORNICZYCH W PRZEDSIĘBIORSTWACH Seminarium podsumowujące prace zespołów wdrożeniowych w ramach projektu: Dolnośląska Sieć Wzornictwa Przemysłowego

Bardziej szczegółowo

Metodyka zarządzania projektami

Metodyka zarządzania projektami Metodyka zarządzania projektami Prof. dr hab. inż. Andrzej Karbownik Gliwice 2015 r. Wykłady: Zarządzanie projektem Andrzej Karbownik https://woiz.polsl.pl/moodle/file.php?file=/185/wyklad.pdf 2 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

PASJA TWORZENIA WYDARZEŃ... Oferta

PASJA TWORZENIA WYDARZEŃ... Oferta PASJA TWORZENIA WYDARZEŃ... Oferta 3 Agenda O nas Luxevent powstało z pasji tworzenia wyjątkowych wydarzeń, które zapewniają niezapomniane wspomnienia naszych klientów. Pracujemy na ich sukces realizując

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja terenów nadrzecznych: REURIS - Stary Kanał Bydgoski

Rewitalizacja terenów nadrzecznych: REURIS - Stary Kanał Bydgoski Rewitalizacja terenów nadrzecznych: REURIS - Stary Kanał Bydgoski II Kongres Rewitalizacji Miast Kraków, 12-14 wrzesień 2012r. 1 Rewitalizacja terenów nadwodnych w Polsce: Renaturyzacja Bulwary nadrzeczne

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ 1. o Temat: ARANŻACJA WNĘTRZ Magazynie, otwórz się!

SCENARIUSZ ZAJĘĆ 1. o Temat: ARANŻACJA WNĘTRZ Magazynie, otwórz się! SCENARIUSZ ZAJĘĆ 1 o Temat: ARANŻACJA WNĘTRZ Magazynie, otwórz się! Warsztaty poprzedzone wykonaniem architektonicznego pomiaru wydzielonej we wnętrzu szkoły przestrzeni, przeznaczonej do realizacji artystycznych

Bardziej szczegółowo

WNĘTRZA UBRANE FOTELAMI

WNĘTRZA UBRANE FOTELAMI WNĘTRZA UBRANE FOTELAMI SITAG to formy siedzenia, które sprawiają, że biuro staje się miejscem o własnym stylu. Dzięki niemu nasi klienci każdego dnia cieszą się ze swoich foteli, które wyrażają ich indywidualność

Bardziej szczegółowo

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem.

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem. ROLA OPAKOWAŃ Dla niektórych wyrobów opakowanie stanowi tylko czasowy element logistyczny ułatwiający przemieszczanie. W odniesieniu do artykułów spożywczych opakowanie jest ściśle związane z produktem

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

ZIELEŃ MIEJSKA 2009. nr 1(22) 4 INFORMACJE

ZIELEŃ MIEJSKA 2009. nr 1(22) 4 INFORMACJE ZIELEŃ MIEJSKA 2009 SPIS TREŚCI nr 1(22) 6 Piękno w barwach zieleni 8 Warto przeczytać 10 Nowe produkty 11 Komunikacja z naturą 12 Las a metropolie 14 Zieleń na szczycie 16 Ogród w mistrzowskim stylu 18

Bardziej szczegółowo

Technikum - informacje

Technikum - informacje Technikum - informacje Czteroletnie technikum, którego ukończenie umożliwia uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe po zdaniu odpowiednich kwalifikacji, a także uzyskanie świadectwa dojrzałości

Bardziej szczegółowo

Oferta współpracy na rok: 2015

Oferta współpracy na rok: 2015 Oferta współpracy na rok: 2015 02. / Ogólna oferta sklepu. 03. / Oferta dla dystrybutorów. 04. / Oferta dla architektów. 05. / Oferta dla inwestorów. 06. / Oferta indywidualna. 07. / Podstawowe formaty

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 29/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 29/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 29/2013/IV z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zintegrowane Systemy Zarządzania Jakością, prowadzonych w Wydziale Zarządzania Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Elementy budujące zaufanie pomiędzy Sprzedawcą a Klientem

Elementy budujące zaufanie pomiędzy Sprzedawcą a Klientem Elementy budujące zaufanie pomiędzy Sprzedawcą a Klientem Wszystkie prawa zastrzeżone Na celowniku sprzedawcy muszą znaleźć się cele biznesowe klienta, a jego działania muszą koncentrować się wokół tego,

Bardziej szczegółowo

Rynek produktów dla dzieci w Polsce 2015. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata 2015-2020

Rynek produktów dla dzieci w Polsce 2015. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata 2015-2020 2 Język: polski, angielski Data publikacji: wrzesień 2015 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Jaką wartość będzie miał rynek produktów dla dzieci w 2020 roku? Jakie są prognozy rozwoju dla każdego

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW. TRANSPORT studia stacjonarne i niestacjonarne

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW. TRANSPORT studia stacjonarne i niestacjonarne Załącznik do uchwały Nr 000-8/4/2012 Senatu PRad. z dnia 28.06.2012r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW TRANSPORT studia stacjonarne i niestacjonarne Nazwa wydziału: Wydział Transportu i Elektrotechniki

Bardziej szczegółowo

Z jakiej paki LOGIPAK?

Z jakiej paki LOGIPAK? 30 EDYCJA Z jakiej paki LOGIPAK? Konrad Fleśman dyrektor targów TAROPAK i LOGIPAK Warto rozmawiać. I warto słuchać. To właśnie rozmowy z przedstawicielami branży skłoniły nas do podjęcia decyzji o wydzieleniu

Bardziej szczegółowo

Wpoprzedniej części cyklu (nr 11/2009) Studium przypadku Rachunek kosztów działań w przedsiębiorstwie MK. 12 www.controlling.infor.

Wpoprzedniej części cyklu (nr 11/2009) Studium przypadku Rachunek kosztów działań w przedsiębiorstwie MK. 12 www.controlling.infor. Studium przypadku w przedsiębiorstwie MK Michał Seheńczuk konsultant w departamencie systemów Business Intelligence w ABC Akademia Sp. z o.o.; Pytania: czytelnicy.controlling@infor.pl Wdrożenie sytemu

Bardziej szczegółowo

Diagnoza i zmiana czynników decydujących o niedoskonałości w działaniu POZ-tów

Diagnoza i zmiana czynników decydujących o niedoskonałości w działaniu POZ-tów Diagnoza i zmiana czynników decydujących o niedoskonałości w działaniu POZ-tów dr hab. n. med. Tomasz Stefaniak, MBA kierownik projektu Katarzyna Dutkiewicz kontrola finansowa projektu Dariusz Szplit -

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy W jaki sposób firmy tworzą strategie? Prof. nadzw. dr hab. Justyna Światowiec-Szczepańska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 listopada 2015 r. Dr Tomaszie Projektami

Bardziej szczegółowo

Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE

Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE Najwyższa jakość usług Prawdziwą reputację można zdobyć dzięki trwałości oraz najwyższej jakości oferowanych produktów i usług. Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

Kto na Śląsku inwestuje w design?

Kto na Śląsku inwestuje w design? Kto na Śląsku inwestuje w design? Wielu osobom design wciąż kojarzy się jedynie z czymś współczesnym podobnie myśli się i na Śląsku. Warto jednak pamiętać, że od dekad o wzornictwie użytkowym i projektowaniu

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Sztuka zarabiania na wypoczynku Aleksandra Ruta Uniwersytet w Białymstoku 8 października 2015 r. Sztuka. zarabiania Sztuka (łac.ars, grec. techne) w starożytności i średniowieczu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 36/2015 Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 28 maj 2015 roku

UCHWAŁA NR 36/2015 Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 28 maj 2015 roku UCHWAŁA NR 36/2015 Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 28 maj 2015 roku w sprawie: określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych realizowanych na Wydziale Dowodzenia

Bardziej szczegółowo

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019 2 Język: polski, angielski Data publikacji: Q4 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Jaka będzie wartość sprzedaży internetowej w Polsce w 2019 roku? Jakie marki uruchomiły lub planują uruchomić

Bardziej szczegółowo

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Lp. Gmina Miejscowość Nazwa zabytku zdjęcie obiektu 1 Miasto i Gmina Łosice Chotycze Zespół Dworsko parkowy:

Bardziej szczegółowo

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Dr inż. arch. Natalia Przesmycka Katedra Architektury, Urbanistyki i Planowania Przestrzennego Wydział Budownictwa i Architektury Politechniki

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

ZMIENIAMY SIĘ DLA CIEBIE

ZMIENIAMY SIĘ DLA CIEBIE ZMIENIAMY SIĘ DLA CIEBIE NAJWAŻNIEJSZY JEST STUDENT!!! OFERTA DLA KAŻDEGO» OD EKONOMISTY PO ARCHITEKTA WYDZIAŁ EKONOMICZNO - SPOŁECZNY EKONOMIA FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ EUROPEISTYKA ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA

Bardziej szczegółowo

Architecture. Samodzielny Montaż Trwałość i Ekologia Uniwersalność Zastosowań. minigabiony W Y P E Ł N I O N E K A M I E N I E M

Architecture. Samodzielny Montaż Trwałość i Ekologia Uniwersalność Zastosowań. minigabiony W Y P E Ł N I O N E K A M I E N I E M Architecture Samodzielny Montaż Trwałość i Ekologia Uniwersalność Zastosowań minigabiony W Y P E Ł N I O N E K A M I E N I E M GABIONY inne niż wszystkie minigabiony Przedstawiamy jedyną w swoim rodzaju

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA ZAWODOWA FLORYSTA. Praktyka zawodowa

PRAKTYKA ZAWODOWA FLORYSTA. Praktyka zawodowa PRAKTYKA ZAWODOWA FLORYSTA Praktyka zawodowa powinna odbyć się: w semestrze II 4 tygodnie Praktyka zawodowa Organizacja firmy praktyki zawodowej. Wykonywanie kompozycji podczas praktyki zawodowej. Sprzedaż

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne. Dr inż. Aleksander Gwiazda. Wykład 6. Segmentacja strategiczna

Zarządzanie strategiczne. Dr inż. Aleksander Gwiazda. Wykład 6. Segmentacja strategiczna Dr inż. Aleksander Gwiazda Zarządzanie strategiczne Wykład 6 Segmentacja strategiczna Plan wykładu Idea segmentacji strategicznej Metody segmentacji Cechy segmentacji Ograniczenia segmentacji Przykłady

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Zarządzanie i Inżynieria Produkcji po ukończeniu studiów pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Zarządzanie i Inżynieria Produkcji po ukończeniu studiów pierwszego stopnia Szczegółowe efekty kształcenia na kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji i ich odniesienie do efektów obszarowych nauk rolniczych, leśnych i weterynaryjnych, nauk technicznych oraz nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

SPECJALNOŚĆ: Menedżer finansowy

SPECJALNOŚĆ: Menedżer finansowy SPECJALNOŚĆ: Menedżer finansowy Nowa sytuacja gospodarki polskiej i europejskiej po kryzysie: Bussines as usual is impossible ( generuje nierównowagi finansowe, gospodarcze, środowiskowe i społeczne) Nowe

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Ciechanowie INFORMATYKA

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Ciechanowie INFORMATYKA Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Ciechanowie INFORMATYKA Zapotrzebowanie na informatyków rośnie szybciej niż liczba absolwentów IT jest jedną z najszybciej rozwijających się branż w Polsce. Perspektywy

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Opis procesu kształcenia dla kierunku TURYSTYKA i REKREACJA studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim

Opis procesu kształcenia dla kierunku TURYSTYKA i REKREACJA studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim Opis procesu kształcenia dla kierunku TURYSTYKA i REKREACJA studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim 1. Przyporządkowanie kierunku studiów do obszarów kształcenia opisanych w Krajowych Ramach Kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

KURS ARCHITEKTONICZNY

KURS ARCHITEKTONICZNY 131111 NA OPRACOWANIE KONCEPCJI PROGRAMOWO- PRZESTRZENNEJ ZAGOSPODAROWANIA ALEI PAPIEŻA JANA PAWŁA II I ZABUDOWY KWARTAŁÓW PRZYLEGŁYCH W REJONIE PLACU LOTNIKÓW I PLACU ŻOŁNIERZA POLSKIEGO W SZCZECINIE

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 2009 TRENDY NOWOŚCI WZORNICZE 2010

Warszawa, 2009 TRENDY NOWOŚCI WZORNICZE 2010 Warszawa, 2009 TRENDY NOWOŚCI WZORNICZE 2010 Spis treści: 1. Zmiany we wzornictwie wnętrz 2. Tendencje w projektowaniu 3. Nowości PFLEIDERER 2010 Zmiany we wzornictwie wnętrz Czynniki zmian wzornictwa

Bardziej szczegółowo

StratEX: zmieniamy pomysł w praktyczne działanie. www.stratex.pl

StratEX: zmieniamy pomysł w praktyczne działanie. www.stratex.pl StratEX: zmieniamy pomysł w praktyczne działanie profil firmy www.stratex.pl Nasza tożsamość Misja Zmieniamy pomysł w praktyczne działanie Założyliśmy StratEX Strategy Execution w 2008 roku jako konsultanci

Bardziej szczegółowo