OCENA SKUTKÓW REGULACJI (OSR) WPROWADZENIA W ŻYCIE PREZYDENCKIEGO PROJEKTU USTAWY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OCENA SKUTKÓW REGULACJI (OSR) WPROWADZENIA W ŻYCIE PREZYDENCKIEGO PROJEKTU USTAWY"

Transkrypt

1 OBNIŻENIE WIEKU EMERYTALNEGO OCENA SKUTKÓW REGULACJI (OSR) WPROWADZENIA W ŻYCIE PREZYDENCKIEGO PROJEKTU USTAWY Podsumowanie Przedmiotem naszej oceny jest prezydencki projekt ustawy, który ma na celu obniżenie wieku emerytalnego w Polsce. Będzie to miało istotny i negatywny wpływ na wysokość emerytur, liczbę pracujących, produkt krajowy brutto oraz na finanse publiczne naszego kraju. Dlatego też WiseEuropa i Towarzystwo Ekonomistów Polskich rekomendują niewprowadzanie w życie tego projektu. Przedmiot oceny i podstawowe założenia Przedmiotem naszej oceny jest prezydencki projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 62). Ocenie poddaliśmy najważniejszą zmianę zawartą w tym projekcie, czyli przywrócenie powszechnego wieku emerytalnego, który obowiązywał w Polsce do 2012 r. czyli 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Od 2013 r. powszechny wiek emerytalny jest podwyższany co kwartał o 1 miesiąc tak, że osiągnie on docelowy poziom 67 lat w przypadku mężczyzn w r., a w przypadku kobiet w r. Niniejsza ocena skutków regulacji opiera się na porównaniu dwóch alternatywnych wariantów: niewprowadzenia w życie ustawy, co oznacza podwyższanie i zrównywanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn zgodnie z przepisami obowiązującymi obecnie; wprowadzenia w życie ustawy, co oznacza obniżenie wieku emerytalnego do poziomów z 2012 r. (dla uproszczenia rachunków przyjęto, że wejście w życie ustawy to nie październik, lecz początek r., założenie to nie ma istotnego wpływu na wnioski). Wpływ powszechnego wieku emerytalnego na decyzję o przejściu na emeryturę Osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego nie pociąga za sobą konieczności rezygnacji z pracy. Mimo to w rzeczywistości niemal wszystkie osoby wraz z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego przechodzą na emeryturę i jednocześnie rezygnują z dalszej pracy. Dobrze obrazuje to współczynnik aktywności zawodowej, który gwałtownie spada (do 6,6% w 2012 r. i 7,5% w II kw r.) dla osób znajdujących się przedziale wiekowym uprawniającym do emerytury (wykres 1). Dzieje się tak pomimo tego, że w nowym systemie emerytalnym odroczenie decyzji o przejściu na emeryturę i jednocześnie kontynuowanie pracy wiąże się ze znaczącym przyrostem wysokości 1

2 emerytury. Ponieważ w nowym systemie emerytura równa jest zwaloryzowanej wartości odprowadzonych składek podzielonej przez przeciętne dalsze trwanie życia, na jej wzrost w wyniku dłuższej aktywności zawodowej wpływa nie tylko wyższy wkład ubezpieczonego do systemu, powiększony dodatkowo o waloryzację, ale również krótsze oczekiwane dalsze trwanie życia. Wykres 1. Współczynnik aktywności zawodowej według wieku 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 85,6% 85,2% 2012 r. 88,0% 87,4% II kw r. 81,8% 80,5% 51,0% 57,4% dla kob./ 64 dla mężcz. 6,6% 7,5% 60 dla kob./ 65 dla mężcz. i więcej Źródło: GUS, Aktywność ekonomiczna ludności Polski II kwartał 2016 roku, tablice. Wpływ ocenianej regulacji na wysokość emerytur Obniżenie wieku emerytalnego do poziomu 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn oznacza więc znacznie niższe emerytury (wykres 2). Przykładowo w przypadku mężczyzny urodzonego w 1983 r. zarabiającego średnie wynagrodzenie przejście na emeryturę w wieku 65 lat (zamiast w wieku 67 lat) będzie oznaczało emeryturę niższą o 629 zł (3494 zł zamiast 4123 zł). Przekłada się to na spadek stopy zastąpienia (która wyraża zmianę potencjału finansowego po przejściu na emeryturę) z 41% do 46%. Powszechny wiek emerytalny niższy aż o 5 lat znacząco obniży wysokość emerytur kobiet w porównaniu do mężczyzn. Przykładowo dla kobiety urodzonej w 1983 r. zarabiającej średnie wynagrodzenie przejście na emeryturę w wieku 60 lat (zamiast w wieku 67 lat) będzie oznaczało emeryturę niższą aż o 1136 zł (1493 zł zamiast 2629 zł). Bardzo niska emerytura nawet w scenariuszu niewprowadzenia ustawy (27%) spada w takim przypadku o 10 pktów proc. do 27%. Wynika to ze znacznie dłuższego w przypadku kobiet dalszego trwania życia, a także krótszego czasu odkładania składek (ze względu na zajmowanie się dziećmi). Ponadto, różnica wieku emerytalnego pomiędzy scenariuszem niewprowadzania, a wprowadzania reformy jest w tym przypadku znacznie większa. Wykres 2. Wysokość emerytury i stopa zastąpienia mężczyzn i kobiet ur. w 1983 r. Emerytura (PLN) lat -mężczyźni 65 lat - mężczyźni 67 lat - kobiety 60 lat - kobiety 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Stopa zastąpienia Emerytura (lewa oś) Stopa zastąpienia (prawa oś) 2

3 Warto przy tym podkreślić, że obniżenie wieku emerytalnego będzie szczególnie niekorzystne dla pokolenia osób młodych, bowiem: zaczynają oni pracę zawodową później niż wcześniejsze pokolenia ze względu na zwykle dłuższy okres edukacji, będą żyć dłużej, jako podatnicy będą ponosić wyższe koszty utrzymania szybko zwiększającej się liczby osób w wieku poprodukcyjnym. Wpływ ocenianej regulacji na liczbę pracujących Ponieważ osiągnięcie wieku emerytalnego zwykle oznacza decyzję o zaprzestaniu pracy, obniżenie powszechnego wieku emerytalnego spowoduje, że Polacy będą pracować krócej. Podstawą obydwu wariantów prognozy w tym zakresie jest prognoza demograficzna Eurostatu oraz szacowane w ramach Labour Force Survey udziały poszczególnych grup wykształcenia w 5-cioletnich kohortach wiekowych. W wariancie niewprowadzenia ustawy zakłada się, że wskaźniki zatrudnienia osób w wieku 55 lat i więcej w każdej grupie wykształcenia stopniowo rosną do poziomu, którym charakteryzują się dziś młodsze roczniki (patrz tab. 1). Tabela 1. Wskaźniki zatrudnienia według wykształcenia w wybranych kohortach wiekowych w 2015 r. Kohorta wiekowa podstawowym i niepełnym średnim Mężczyźni z wykształceniem: średnim zawodowym i niepełnym wyższym wyższym, w tym licencjatem i wyższym zawodowym 3 podstawowym i niepełnym średnim Kobiety z wykształceniem: średnim zawodowym i niepełnym wyższym wyższym, w tym licencjatem i wyższym zawodowym % 67% 84% 29% 51% 78% % 38% 68% 9% 16% 38% % 13% 32% 3% 5% 17% Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu. Dla kobiet oznacza to, że wskaźnik zatrudnienia w kohorcie wiekowej rośnie stopniowo do poziomu odpowiadającego dziś średniej dla osób w wieku 50-54, zaś w kohorcie w wieku rośnie stopniowo do poziomu, który obecnie charakteryzuje kohortę w wieku Dla kohorty w wieku jest o tyle inaczej, że punktem odniesienia w 2/5 są dzisiejsze kobiety w wieku 55-59, a w pozostałych 3/5 kobiety w wieku W przypadku mężczyzn zasada jest taka sama jak w przypadku pierwszych dwóch wymienionych grup kobiet punktem odniesienia są osoby z tej samej grupy wykształcenia pracujące dzisiaj, ale o 5 lat młodsze. W ostatniej kohorcie w wieku jest identycznie zatrudnienie dąży do tego, które osiągają dzisiejsi latkowie z wagą 2/5 oraz dzisiejsi latkowie z wagą 3/5. W wariancie wprowadzenia ustawy przyjęto, że w ciągu dwóch lat nastąpi powrót do zachowań charakteryzujących populację w wieku okołoemerytalnym przed rozpoczęciem podwyższania powszechnego wieku emerytalnego, czyli w 2012 r.

4 Warto podkreślić, że w dłuższym okresie z powodu coraz mniejszej populacji osób w wieku produkcyjnym, liczba pracujących będzie spadać zarówno w przypadku niewprowadzenia w życie ustawy, jak i wtedy, gdy ustawa wejdzie w życie (wykres 3). Wprowadzenie ustawy będzie oznaczało jednak dużo większy ubytek już w r., czyli zaledwie po 8 latach, będzie pracowało o prawie 900 tys. osób mniej (spadek o ponad 5%), a w roku aż o 1,6 mln (spadek o ponad 11%). Wskaźnik zatrudnienia w kohorcie w wieku w wariancie niewprowadzania ustawy stopniowo rośnie do 61% w r., a następnie spada do poziomu trochę wyższego od notowanego obecnie. Takie kształtowanie się wskaźnika zatrudnienia wynika z jednej strony z wyższego przeciętnie zatrudnienia młodszych roczników z powodu ich wyższego poziomu wykształcenia, z drugiej ze wzrostu udziału osób starszych, które charakteryzuje przeciętnie niższe zatrudnienie. Po r. ten drugi efekt zacznie wyraźnie przeważać. W wariancie wprowadzenia ustawy już na samym początku znacząco spada wskaźnik zatrudnienia, ponieważ dochodzi do masowego korzystania z nowo przyznanych uprawnień i z obniżenia się aktywności zawodowej w oczekiwaniu na zbliżającą się emeryturę. W r. różnica w wysokości wskaźnika zatrudnienia wyniesie ponad 3 pkty proc. Dalej będzie się jeszcze pogłębiać tak, że w r. przekroczy 6,5 pkt. proc. (patrz wykres 4). Wykres 3. Liczba pracujących mln Skutek w : -860 tys. Skutek w : -1,584 mln niewprowadzenie ustawy Wykres 4. Wskaźnik zatrudnienia 62% 60% 58% 56% 54% 52% 50% 48% 46% Skutek w : -3,1 pp. wprowadzenie ustawy Skutek w : -6,6 pp. Warto także zauważyć odmienny wpływ analizowanych wariantów na liczbę emerytów. Wprawdzie będzie ona rosła przy każdym z nich, jednak po wprowadzeniu ustawy będzie to proces znacznie szybszy (patrz wykres 5). W porównaniu do wariantu niewprowadzania ustawy, po obniżeniu wieku emerytalnego nastąpi skokowy wzrost liczby emerytów, a różnica będzie tylko się powiększać tak, że w r. będzie ponad 500 tys. emerytów więcej niż w scenariuszu alternatywnym. Potem ich liczba będzie rosła jeszcze szybciej tak, że w r. będzie ok. 1,3 mln więcej emerytów niż w scenariuszu alternatywnym. Oczywiście będzie to miało wpływ na obciążenie populacji w wieku produkcyjnym w r. współczynnik obciążenia osób pracujących będzie większy o 0,06 (0,49 zamiast 0,43) a w aż o 0,19 (wyniesie 0,86 zamiast 0,68). Oznacza to, że w r. każdy pracujący będzie pracował nie tylko na siebie i swoją rodzinę, ale także na (niemal) jednego emeryta (patrz wykres 6). 4

5 Wykres 5. Liczba emerytów mln Skutek w : +523 tys. Skutek w : +1,301 mln niewprowadzenie ustawy Wykres 6. Liczba emerytów na 1 pracującego 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0 Skutek w : +0,06 wprowadzenie ustawy Skutek w : +0,19 Wpływ ocenianej regulacji na PKB Mniejsze zatrudnienie oznacza niższą produkcję dóbr i usług, czyli mniejszy produkt krajowy brutto (patrz wykres 7). W wyniku wprowadzenia analizowanej ustawy, PKB w r. będzie niższe o 2% (w wartościach nominalnych prawie o 50 mld zł) a w r. o ponad 4,5% (przeszło 180 mld zł mniej). Oznacza to, że obniżenie wieku emerytalnego spowoduje stałe zmniejszenie tempa wzrostu gospodarczego- średniorocznie o ok. 0,14 punktu proc. (wykres 8). Należy to uznać za istotne spowolnienie gospodarki biorąc pod uwagę, że w wariancie niewprowadzenia ustawy średnioroczny wzrost PKB w tym okresie wyniósłby 2,27%. Wykres 7. PKB nominalne Wykres 8. Średni roczny wzrost PKB w latach ,27% 0,14 pp. 2,13% mld zł Skutek w : -48,8 mld Skutek w : -181,2 mld niewprowadzenie ustawy wprowadzenie ustawy niewprowadzenie ustawy wprowadzenie ustawy 5

6 Wpływ ocenianej regulacji na finanse publiczne Ograniczenie liczby pracujących wpłynie negatywnie na wysokość składek na ubezpieczenie społeczne, składek zdrowotnych oraz do Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (patrz wykres 9). Konsekwencje będą widoczne dość szybko wdrożenie ustawy zmniejszy dochody funduszy celowych o 0,66% PKB już w r. W kolejnych latach efekt ten będzie się utrzymywał na zbliżonym poziomie, w porównaniu do wariantu niewprowadzania ustawy w r. spadek dochodów wyniesie 0,63% PKB. Wpływ zmniejszenia liczby pracujących będzie dotyczył nie tylko funduszy celowych, ale także dochodów podatkowych, gdzie będzie się on z czasem pogłębiał (patrz wykres 10). Już w r., zakładając wprowadzenie ustawy, do budżetu państwa wpłynie o 0,15% PKB mniej dochodów podatkowych z VAT i PIT, a do r. różnica ta zwiększy się do 0,27% PKB. Wykres 9. Wpływ na dochody funduszy celowych 0,0% Wykres 10. Wpływ na dochody podatkowe 0,0% -0,2% Skutek w : -0,66% PKB -0,1% proc. PKB -0,4% -0,6% proc. PKB -0,2% Skutek w : -0,15% PKB -0,8% -1,0% Suma funduszy FUS NFZ FP i FGŚP -0,3% -0,4% Suma podatków VAT PIT Warto przy tym zaznaczyć, że przychody ze składek emerytalnych pokrywają obecnie jedynie około 2/3 wydatków na emerytury. Wynika to w dużej mierze z faktu, że zdecydowana większość emerytur wypłacanych obecnie pochodzi ze starego systemu emerytalnego. W perspektywie lat znacząca część wypłacanych emerytur pochodzić będzie z nowego systemu emerytalnego (ze zdefiniowaną składką), co teoretycznie powinno zrównoważyć fundusz emerytalny. Takie zrównoważenie utrudniać będą jednak różne odstępstwa od zasady zdefiniowanej składki (np. utrzymywanie przywilejów emerytalnych niektórych grup zawodowych, niekonsekwentne zasady rocznej waloryzacji stanu kont emerytalnych). Szczególnym odstępstwem jest tu instytucja minimalnej emerytury. Dotychczas koszt wyrównań do wysokości minimalnej emerytury jest niewielki i jego udział w deficycie funduszu emerytalnego jest marginalny. Z czasem jednak, w miarę pogarszania się relacji przeciętnych emerytur do przeciętnych płac, coraz większy odsetek emerytów znajdzie się poniżej progu emerytury minimalnej, przy czym przeciętna wysokość wyrównania przypadająca na emeryta będzie się zwiększać. 6

7 Zmiany wysokości emerytury minimalnej są przedmiotem decyzji politycznych, wprowadzanych każdorazowo odpowiednimi ustawami. Przyjmujemy założenie, że wysokość emerytury minimalnej pozostawać będzie w stałej relacji do płacy średniej (tj. 21%). Słuszność takiego założenia wydają się potwierdzać ostatnie deklaracje rządu o dość znacznym podniesieniu emerytury minimalnej przy nieznacznym wzroście emerytur przeciętnych w ostatnich latach. Naturalnie, oszacowanie kosztów dopłat w okresach przyszłych wymagało nie tylko założeń o tym, jak wzrost płac przeciętnych ma się do wzrostu przeciętnych emerytur, ale także o rozkładzie emerytur według ich wysokości. 1 Na zamieszczonych wykresach pokazujemy wyniki szacunków za pomocą dwóch podstawowych wskaźników: odsetka osób pobierających emeryturę z wyrównaniem do emerytury minimalnej (Wykres 11) oraz zagregowanej kwoty wyrównań wyrażonej w procencie PKB (Wykres 12). Głównym motorem napędzającym lawinowy wzrost tego kosztu jest spadek średniej emerytury podstawowej w stosunku do średniej płacy. Obecnie stosunek ten wynosi około 50%. W wariancie niewprowadzenia ustawy wyniesie on 27,5% w roku, zaś w przypadku wprowadzenia ustawy 24,2%. Zgodnie z naszymi szacunkami, odsetek osób objętych dopłatą do emerytury minimalnej wyniesie 37,5% w r. w przypadku niewprowadzenia ustawy, w wariancie wprowadzenia ustawy natomiast odsetek ten wyniesie 47,3%. Niemal połowa wypłacanych emerytur będzie wówczas wyższa od kwoty wynikającej ze składek zakumulowanych przez daną osobę. Można więc postawić pytanie, czy jest to nadal system o zdefiniowanej składce. Koszt wyrównań w roku w wariancie niewprowadzenia ustawy wyniesie 0,65% PKB (25,9 mld zł) natomiast w przypadku wprowadzenia ustawy: 1,04% PKB (39,1 mld zł). Obecnie koszty te wynoszą ok. 0,5 mld zł. Wykres 11. Odsetek emerytów objętych dopłatą do emerytury minimalnej 50% 40% 30% 20% 10% 0% Skutek w : +9,8 pp. niewprowadzenie ustawy Wykres 12. Koszty dopłat do emerytur minimalnych proc. PKB 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% wprowadzenie ustawy Skutek w : +0,39% PKB 1 Informacje dotyczące rozkładu emerytur według wysokości zaczerpnęliśmy z opracowań Emerytury i renty przyznane w 2015 r., oraz Struktura wysokości emerytur i rent wypłacanych przez ZUS po waloryzacji w marcu 2016 roku., dostępnych na stronie internetowej ZUS w serii opracowania tematyczne. 7

8 Biorąc pod uwagę fakt, że deficyt sektora finansów publicznych w Polsce jest bliski progu 3% PKB, wyżej oszacowany wpływ wprowadzenia ustawy na finanse publiczne będzie oznaczał konieczność znaczącej podwyżki podatków lub/i znaczącej obniżenia wydatków sektora finansów publicznych. Wnioski i rekomendacje Analizowany projekt ustawy będzie miał istotny i negatywny wpływ na wysokość emerytur, liczbę pracujących, produkt krajowy brutto oraz na finanse publiczne. W związku z tym WiseEuropa i Towarzystwo Ekonomistów Polskich rekomendują niewprowadzanie w życie tego projektu. Autorzy: Maciej Bitner prof. dr hab. Wojciech Otto dr Marek Radzikowski dr Wiktor Wojciechowski 14 listopada 2016 r. 8

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO DO 2060 ROKU WARSZAWA, MAJ 2013 SPIS TREŚCI Spis treści...2 Wstęp...3 Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

U z a s a d n i e n i e

U z a s a d n i e n i e U z a s a d n i e n i e Projekt nowelizacji ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001,

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO DO 2050 ROKU WARSZAWA, LISTOPAD 2003 SPIS TREŚCI Spis treści...2 Wstęp...3 Najważniejsze zmiany wprowadzone

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ANALIZA WYNIKÓW BADANIA OKRESÓW POBIERANIA EMERYTUR

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ANALIZA WYNIKÓW BADANIA OKRESÓW POBIERANIA EMERYTUR ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ANALIZA WYNIKÓW BADANIA OKRESÓW POBIERANIA EMERYTUR Warszawa 2012 Opracował: Akceptowała: Andrzej Kania Specjalista Izabela

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH NA LATA 2014 2018 WARSZAWA, LIPIEC 2012 SPIS TREŚCI Spis treści...2

Bardziej szczegółowo

Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji?

Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji? Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji? Spotkanie na Brukselskiej jest realizowane w ramach projektu Utworzenie Centrum

Bardziej szczegółowo

W związku z przypadającym w dniu 8 marca Dniem Kobiet postanowiliśmy przyjrzed się zawodowej sytuacji pao w Polsce.

W związku z przypadającym w dniu 8 marca Dniem Kobiet postanowiliśmy przyjrzed się zawodowej sytuacji pao w Polsce. W związku z przypadającym w dniu 8 marca Dniem Kobiet postanowiliśmy przyjrzed się zawodowej sytuacji pao w Polsce. Mimo, że pozycja kobiet na rynku pracy w Polsce stale się poprawia, to wciąż widoczne

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki 2008-04-07 NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY Dane bilansu płatniczego zostały zweryfikowane od I kwartału

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych określa zasady opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz stopy procentowe składek na poszczególne

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Dr Wojciech Nagel Zespół Ubezpieczeń Społecznych Trójstronnej Komisji ds. SG UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Część I. Obecna sytuacja systemu ubezpieczeń społecznych, problematyka

Bardziej szczegółowo

Komunikat FOR: Obietnice A. Dudy kosztują więcej niż B. Komorowskiego

Komunikat FOR: Obietnice A. Dudy kosztują więcej niż B. Komorowskiego Warszawa, 21 maja 2015 r. Komunikat FOR: Obietnice A. Dudy kosztują więcej niż B. Komorowskiego W Polsce polityka gospodarcza jest domeną rządu. Prezydent może jednak na nią wpływać wychodząc z inicjatywą

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH NA LATA 2007 2011 WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2005 SPIS TREŚCI Spis treści...2 Wstęp...3 Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

Załącznik Z1 Uzupełnienie do metodologii z części 1.2 Raportu Do przygotowania analiz mikrosymulacyjnych wartości podatku VAT płaconego przez gospodarstwa domowe wykorzystano dane dotyczące wydatków konsumpcyjnych

Bardziej szczegółowo

Emerytury i system ubezpieczeń

Emerytury i system ubezpieczeń Emerytury i system ubezpieczeń 1 1 EMERYTURA świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej.

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ANALIZA WYNIKÓW BADANIA OKRESÓW POBIERANIA EMERYTUR I RENT

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ANALIZA WYNIKÓW BADANIA OKRESÓW POBIERANIA EMERYTUR I RENT ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ANALIZA WYNIKÓW BADANIA OKRESÓW POBIERANIA EMERYTUR I RENT Warszawa 2007 SPIS TREŚCI str. I. WPROWADZENIE...5 II. ŚWIADCZENIOBIORCY WYCHODZĄCY Z SYSTEMU

Bardziej szczegółowo

Uzasadnienie. Uwarunkowania ogólne

Uzasadnienie. Uwarunkowania ogólne 13 maja 2008 r. Uzasadnienie Uwarunkowania ogólne W wyniku reformy systemu ubezpieczeń społecznych, zgodnie z regulacjami zawartymi w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia a poziom wykształcenia

Wynagrodzenia a poziom wykształcenia Wynagrodzenia a poziom wykształcenia Artykuł powstał w oparciu o wyniki Internetowego Badania Wynagrodzeń przeprowadzonego przez portal wynagrodzenia.pl wraz z wp.pl, interia.pl, bankier.pl, pracuj.pl,

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a Warszawa, 09.05.2014 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a W końcu grudnia 2013 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków otwartych

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

dochody budżetu państwa). Osoby urodzone po 1948 r. z chwilą osiągnięcia tego wieku uzyskują prawo do emerytury ustalanej w myśl zreformowanych

dochody budżetu państwa). Osoby urodzone po 1948 r. z chwilą osiągnięcia tego wieku uzyskują prawo do emerytury ustalanej w myśl zreformowanych Przeliczanie emerytur Każdy emeryt ma prawo do przeliczenia swojego świadczenia. Musi spełnić jednak określone warunki. O sytuacjach, w których ZUS obliczy nową wysokość emerytury, mówi Eliza Skowrońska

Bardziej szczegółowo

Kryzys demograficzny RP: potrzeba skutecznej polityki rodzinnej

Kryzys demograficzny RP: potrzeba skutecznej polityki rodzinnej Agnieszka Maria Popko dr Dominik Smyrgała Kryzys demograficzny RP: potrzeba skutecznej polityki rodzinnej Ekspertyza IJ nr 1 (1)/2011 Warszawa, lipiec 2011 Zamiast wstępu Z szacunków ONZ wynika, że problemy

Bardziej szczegółowo

Emerytura. Wyliczanie emerytury. Do kiedy stare emerytury? 2014-04-03. Zasady wyliczania wysokości emerytury

Emerytura. Wyliczanie emerytury. Do kiedy stare emerytury? 2014-04-03. Zasady wyliczania wysokości emerytury Emerytura Zasady wyliczania wysokości emerytury to suma pieniędzy, którą będzie comiesięcznie otrzymywał ubezpieczony z ZUS w momencie, gdy nabędzie status emeryta. Reforma ubezpieczeń społecznych podzieliła

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r.

OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r. WICEPRZEWODNICZĄCA OGÓLNOPOLSKIEGO POROZUMIENIA ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH WIESŁAWA TARANOWSKA OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r. Koleżanki i Koledzy W załączeniu przekazuję dokumenty zawierające: - najistotniejsze

Bardziej szczegółowo

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia Część II świadczenia Emerytury: } Część I: Finansowanie } Część II: Świadczenia Filarowa konstrukcja ubezpieczeń społecznych model klasyczny : I filar - z budżetu państwa II filar ze składki pracodawców

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś 2009 obszary wiejskie zajmują ponad 93% powierzchni

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Emerytury i system ubezpieczeń

Emerytury i system ubezpieczeń Emerytury i system ubezpieczeń 1 56 EMERYTURA to świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej.

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA Emerytury indywidualne, renta rodzinna dla wdów i wdowców, waloryzacja według zysków takie emerytury kapitałowe proponuje rząd. Dlaczego? Dlatego, że taki system

Bardziej szczegółowo

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Pieniądz w gospodarstwie domowym Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Od wieków pieniądz w życiu każdego człowieka spełnia rolę ekonomicznego środka wymiany. Jego wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Polska 2030. Wyzwania rozwojowe. Polska 2030. Solidarność pokoleń. Strategiczne rozwiązania wobec zmiany demograficznej.

Polska 2030. Wyzwania rozwojowe. Polska 2030. Solidarność pokoleń. Strategiczne rozwiązania wobec zmiany demograficznej. 1 Wyzwania rozwojowe Solidarność pokoleń Strategiczne rozwiązania wobec zmiany demograficznej Paweł Kaczmarczyk 2009 2030 od transformacji do modernizacji 3 Trzeba zapytać: 1. Jakie są nasze aspiracje

Bardziej szczegółowo

Pracujący wynagrodzenia). osoby, które. botne. (ogółem lub

Pracujący wynagrodzenia). osoby, które. botne. (ogółem lub URZĄ D STATT YSTYC ZNY W BIAŁ Y MSTOKU Opracowania sygnalne Kontakt: e-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl tel. 85 749 77 00 fax 85 749 77 79 Białystok, marzec 2012 r. r Internet: www.stat..gov.pl/urzedy/bialystok

Bardziej szczegółowo

UDZIAŁ KOBIET W OGÓLNEJ LICZBIE ZATRUDNIONYCH W POLSCE % 50. Źródło: Rocznik Statystyczny Pracy 2012.

UDZIAŁ KOBIET W OGÓLNEJ LICZBIE ZATRUDNIONYCH W POLSCE % 50. Źródło: Rocznik Statystyczny Pracy 2012. Płeć jest jedną z kluczowych cech stosowanych w analizie rynku pracy. Wiele zjawisk przedstawionych jest w podziale na mężczyzn i kobiety. Także indywidualne możliwości oraz decyzje pracowników i osób

Bardziej szczegółowo

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha.

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha. UWAGI ANALITYCZNE UDZIAŁ DOCHODÓW Z DZIAŁALNOŚCI ROLNICZEJ W DOCHODACH OGÓŁEM GOSPODARSTW DOMOWYCH W Powszechnym Spisie Rolnym w woj. dolnośląskim spisano 140,7 tys. gospodarstw domowych z użytkownikiem

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Warszawa, 7 maja 2010 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 19.05.1999 r. do 31.12.2009 r.

Bardziej szczegółowo

Różne aspekty ubezpieczeń społecznych

Różne aspekty ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych Różne aspekty ubezpieczeń społecznych Materiały z seminariów ZUS (2) Warszawa 2012 ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Różne aspekty ubezpieczeń społecznych Materiały z seminariów

Bardziej szczegółowo

Największa firma REASEKURACYJNA na świecie. http://www.capitol.com.pl/ http://www.swissre.com/ foto: http://www.eikongraphia.com/?

Największa firma REASEKURACYJNA na świecie. http://www.capitol.com.pl/ http://www.swissre.com/ foto: http://www.eikongraphia.com/? Vienna Insurance Group jest wiodącym austriackim koncernem ubezpieczeniowym w Europie Środkowej i Wschodniej. Na skalę międzynarodową Vienna Insurance Group należy w tym regionie do liderów rynku. Poza

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ. Poznań, 12.09.2015

ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ. Poznań, 12.09.2015 ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ Poznań, 12.09.2015 Nasza propozycja Zniesiemy składki na ZUS i NFZ ani pracownik ani pracodawca nie będzie musiał odprowadzać składek Zrobimy PIT jedynym i bardziej sprawiedliwym

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

itax Nowy system finansów publicznych dla Polski Dr Kamil ZUBELEWICZ Przemysław REMIN

itax Nowy system finansów publicznych dla Polski Dr Kamil ZUBELEWICZ Przemysław REMIN itax Nowy system finansów publicznych dla Polski Dr Kamil ZUBELEWICZ Przemysław REMIN SPIS TREŚCI Struktura środków sektora finansów publicznych Akcyza VAT CIT vs. PIT w 2010 roku PIT+ZUS Podatnicy Obserwacje

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych Struktura wysokości emerytur i rent wypłacanych przez ZUS po waloryzacji w marcu 2014 roku. Warszawa 2014 Opracowała: Ewa Karczewicz

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (druk nr 870)

do ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (druk nr 870) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (druk nr 870) USTAWA z dnia 13 października

Bardziej szczegółowo

Bezrobotni 50+ charakterystyka grupy oraz źródła trudności osób bezrobotnych 50+ na polskim rynku pracy

Bezrobotni 50+ charakterystyka grupy oraz źródła trudności osób bezrobotnych 50+ na polskim rynku pracy Bezrobotni 50+ charakterystyka grupy oraz źródła trudności osób bezrobotnych 50+ na polskim rynku pracy Agnieszka Piątkiewicz Dolnośląski Urząd Wojewódzki 1 I. Sytuacja demograficzna i jej wpływ na rynek

Bardziej szczegółowo

Uzasadnienie. Uwarunkowania ogólne

Uzasadnienie. Uwarunkowania ogólne Uzasadnienie Uwarunkowania ogólne W wyniku reformy systemu ubezpieczeń społecznych, zgodnie z regulacjami zawartymi w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

Bardziej szczegółowo

Spełnienie warunków do wcześniejszej emerytury pracowniczej do końca 2008 r. gwarancją przyznania świadczenia

Spełnienie warunków do wcześniejszej emerytury pracowniczej do końca 2008 r. gwarancją przyznania świadczenia Spełnienie warunków do wcześniejszej emerytury pracowniczej do końca 2008 r. gwarancją przyznania świadczenia Komu przysługuje wcześniejsza emerytura pracownicza Wcześniejsza emerytura pracownicza przysługuje

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

- o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-20-09 Druk nr 1743 Warszawa, 20 lutego 2009 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁ PRZYSZ OŚĆ DEMOGRAFICZNA A EDUKACJA

PRZYSZŁ PRZYSZ OŚĆ DEMOGRAFICZNA A EDUKACJA PRZYSZŁOŚĆ DEMOGRAFICZNA A EDUKACJA Urszula Sztanderska Uwagi wstępne Silne zmiany liczby dzieci i młodzieży powodem konieczności ś i znacznych zmian w szkolnictwie Zmiany demograficzne nie są jednokierunkowe,

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (druk nr 743).

- o zmianie ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (druk nr 743). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezes Rady Ministrów DSP - 140-106(6)/06 Warszawa, 12 września 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej ustawy Przekazuję stanowisko

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus.

Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus. Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 17 Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus. Część I. Osoby z grupy 50 plus na rynkach pracy państw członkowskich. Proces starzenia się społeczeństw nie

Bardziej szczegółowo

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY LISTA PŁAC - PRZYKŁADY Spis treści I. Lista płac przykłady... 2 1) Praca w miejscu zamieszkania, przysługuje ulga... 2 2) Praca poza miejscem zamieszkania, przysługuje ulga... 3 3) Praca w miejscu zamieszkania,

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ DEMOGRAFICZNA POLSKI A MIGRACJE. DEBATA Fundacji Ośrodek Badań nad Migracjami 19 marca 2012

PRZYSZŁOŚĆ DEMOGRAFICZNA POLSKI A MIGRACJE. DEBATA Fundacji Ośrodek Badań nad Migracjami 19 marca 2012 PRZYSZŁOŚĆ DEMOGRAFICZNA POLSKI A MIGRACJE DEBATA Fundacji Ośrodek Badań nad Migracjami 19 marca 2012 Przyszłość demograficzna Polski a migracje GŁÓWNE TEZY W świetle prognoz ONZ i Komisji Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Ludność według ekonomicznych grup wieku: Współczynnik feminizacji

Ludność według ekonomicznych grup wieku: Współczynnik feminizacji Źródłem informacji opracowania z zakresu sytuacji kobiet na rynku pracy w województwie kujawsko pomorskim są dane pochodzące z badań i zasobów danych Głównego Urzędu Statystycznego, tj. z Badania Aktywności

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Polityka podatkowa wobec branży tytoniowej

Polityka podatkowa wobec branży tytoniowej Polityka podatkowa wobec branży tytoniowej Prezentacja raportu Fundacji Republikańskiej wrzesień 2012 Kontekst Akcyza i VAT Rynek Zmiany Kontekst podatki w branży tytoniowej a stan finansów państwa System

Bardziej szczegółowo

Ustalanie prawa do emerytury w każdym z państw członkowskich UE; w tym również w Anglii

Ustalanie prawa do emerytury w każdym z państw członkowskich UE; w tym również w Anglii Ustalanie prawa do emerytury w każdym z państw członkowskich UE; w tym również w Anglii Jeżeli osoby zainteresowane pracowały za granicą w państwach członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRACY OSÓB 50+ W WOJ. PODLASKIM. Jarosław Sadowski Wicedyrektor ds. Rynku Pracy Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Białymstoku

RYNEK PRACY OSÓB 50+ W WOJ. PODLASKIM. Jarosław Sadowski Wicedyrektor ds. Rynku Pracy Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Białymstoku RYNEK PRACY OSÓB 50+ W WOJ. PODLASKIM Jarosław Sadowski Wicedyrektor ds. Rynku Pracy Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Białymstoku BIAŁYSTOK, 8 MAJA 2013 R. PROGNOZA LUDNOŚCI W WOJ. PODLASKIM NA LATA 2007-2035

Bardziej szczegółowo

Propozycja kierunkowych zmian prawnych w zakresie przywilejów emerytalnych

Propozycja kierunkowych zmian prawnych w zakresie przywilejów emerytalnych Propozycja kierunkowych zmian prawnych w zakresie przywilejów emerytalnych Z uwagi na aktualny stan finansów publicznych, w tym zadłużenie Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, należy przeprowadzić reformę

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i innych ustaw.

- o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i innych ustaw. Warszawa, dnia 4 września 2013 r. Szanowna Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. i na podstawie

Bardziej szczegółowo

YTUACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA MAZOWIECKIM RYNKU PRACY

YTUACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA MAZOWIECKIM RYNKU PRACY S YTUACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA MAZOWIECKIM RYNKU PRACY 1. Aktywność ekonomiczna 1.1. Współczynnik aktywności zawodowej w Polsce 2012 r. (dane średnioroczne) 2007 2008 2009 2010 2011 2012 OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. -

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Miejski Urząd Pracy w Lublinie ul. Niecała 14, 20-080 Lublin www.mup.lublin.pl Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Lublin, wrzesień 2011 Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Jedenaście sposobów na wyższą emeryturę obliczoną według starych zasad

Jedenaście sposobów na wyższą emeryturę obliczoną według starych zasad Jedenaście sposobów na wyższą emeryturę obliczoną według starych zasad To nie żadna tajemnica. Każdy emeryt, którego świadczenie obliczono na starych zasadach (z uwzględnieniem zarobków, stażu ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Rok 2012 czas stopniowego i umiarkowanego pogorszenia sytuacji na rynku pracy Warunki na

Bardziej szczegółowo

Kobiety na małopolskim rynku pracy

Kobiety na małopolskim rynku pracy 2014 Kobiety na małopolskim rynku pracy Aktywność zawodowa Zgodnie z definicją stosowaną przez Główny Urząd Statystyczny osoby aktywne zawodowo to osoby w wieku 15 lat i więcej należące do grupy pracujących

Bardziej szczegółowo

1. Wpływ systemu emerytalnego na finanse publiczne... 3 2. Wpływ na zadłużenie publiczne. Dług ukryty.. 5 3. Przyszłość systemu... 6 4.

1. Wpływ systemu emerytalnego na finanse publiczne... 3 2. Wpływ na zadłużenie publiczne. Dług ukryty.. 5 3. Przyszłość systemu... 6 4. 1 1. Wpływ systemu emerytalnego na finanse publiczne... 3 2. Wpływ na zadłużenie publiczne. Dług ukryty.. 5 3. Przyszłość systemu... 6 4. Wpływ na wyniki... 10 5. Czy jednak nie jest znacznie gorzej?...

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT ANALIZ EKONOMICZNYCH I PROGNOZ ANALIZA ROZLICZENIE SKŁADEK EMERYTALNYCH WPŁACANYCH DO ZUS I OFE ZA OKRES: LIPIEC 1999 MAJ 28 WARSZAWA, LISTOPAD 28 SPIS

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Materiał na konferencję prasową w dniu 30 maja 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Podstawowe dane demograficzne o dzieciach

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia siedemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2013 r.) oraz prognozy na lata 2013 2014

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Okresowa emerytura kapitałowa ze środków zgromadzonych w OFE i zewidencjonowanych na subkoncie w ZUS. Świadczeniobiorcy

Okresowa emerytura kapitałowa ze środków zgromadzonych w OFE i zewidencjonowanych na subkoncie w ZUS. Świadczeniobiorcy Okresowa emerytura kapitałowa ze środków zgromadzonych w OFE i zewidencjonowanych na subkoncie w ZUS Świadczeniobiorcy Warunki nabywania prawa do okresowej emerytury kapitałowej ze środków zgromadzonych

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy

Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy Rządowa Rada Ludnościowa Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy Zbigniew Strzelecki Janusz Witkowski Warszawa 1. 10. 2009 r. Od przyspieszonego rozwoju do ubytku liczby ludności spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2015 Biuletyn kwartalny

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2015 Biuletyn kwartalny Warszawa, 1 czerwca 215 r. Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/215 Biuletyn kwartalny 1. Państwowy dług publiczny (PDP, zadłużenie sektora finansów publicznych po konsolidacji) na koniec I kwartału

Bardziej szczegółowo

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej 11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej Raport Euro-Tax.pl Kwiecień 2015 W 11 lat Polacy zarobili 996 miliardów złotych w UE W ciągu 11 lat naszej obecności w strukturach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy

Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy Dr Gabriela Grotkowska Plan wykładu 2. Rachunek dochodu narodowego w gospodarce zamkniętej i otwartej (SNA) Tożsamość

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Jak uniknąć kryzysu aktywnej polityki rynku pracy w Polsce?

Jak uniknąć kryzysu aktywnej polityki rynku pracy w Polsce? Mieczysław Kabaj Instytut Pracy i Spraw Socjalny Jak uniknąć kryzysu aktywnej polityki rynku pracy w Polsce? 1. Wzrost stopy bezrobocia i liczby bezrobotnych na jedną ofertę pracy W okresie ostatnich trzech

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 21 kwietnia 1998 r. II UKN 605/97

Wyrok z dnia 21 kwietnia 1998 r. II UKN 605/97 Wyrok z dnia 21 kwietnia 1998 r. II UKN 605/97 Wnioskodawca, wskazujący dla ustalenia podstawy wymiaru emerytury wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w więcej niż jednym zakładzie pracy, obowiązany jest

Bardziej szczegółowo

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO Eksperci Eurosystemu opracowali projekcje rozwoju sytuacji makroekonomicznej w obszarze euro na podstawie informacji dostępnych na dzień

Bardziej szczegółowo

ILE NAPRAWDĘ KOSZTUJE NAS ENERGETYKA WĘGLOWA?

ILE NAPRAWDĘ KOSZTUJE NAS ENERGETYKA WĘGLOWA? ILE NAPRAWDĘ KOSZTUJE NAS ENERGETYKA WĘGLOWA? dr Maciej Bukowski Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych ZAKRES ANALIZY Górnictwo węgla kamiennego i brunatnego Elektroenergetyka węglowa, w tym współspalanie

Bardziej szczegółowo

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R.

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego (DBK 1) Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, W dniu 9 kwietnia r.

Bardziej szczegółowo

EMERYTURA Obowiązkowy Dobrowolny Dobrowolny

EMERYTURA Obowiązkowy Dobrowolny Dobrowolny ZUS OFE Zabezpieczenie indywidualne 2015-01-12 Reforma ubezpieczeń społecznych podzieliła społeczeństwo na trzy grupy Grupa 1 Grupa 2 Grupa 3 Ubezpieczenia społeczne I Filar czyli zreformowany ZUS Urodzeni

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Opinia Rady Polityki Pieniężnej do projektu Ustawy budżetowej na rok 2014

Opinia Rady Polityki Pieniężnej do projektu Ustawy budżetowej na rok 2014 Warszawa, 19 listopada 2013 r. Opinia Rady Polityki Pieniężnej do projektu Ustawy budżetowej na rok 2014 Polityka fiskalna ma dla Rady Polityki Pieniężnej zasadnicze znaczenie z punktu widzenia zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

Udział w rynku, wielkość i struktura audytorium programów radiowych w IV kwartale 2009 roku

Udział w rynku, wielkość i struktura audytorium programów radiowych w IV kwartale 2009 roku Biuro Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji KRAJOWA RADA RADIOFONII I TELEWIZJI Departament Programowy Udział w rynku, wielkość i struktura audytorium programów radiowych w IV kwartale 2009 roku ANALIZA

Bardziej szczegółowo

Symbole emerytury wcześniejszej

Symbole emerytury wcześniejszej Podstawa prawna: ustawa o emeryturach i rentach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity z 2009r., Dz. U. Nr 153, poz. 1227, ze zm.) Ustawa z 11.5.2012r. o zmianie ustawy o emeryturach

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS BENEFICJENCI ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH W 2013 R. Podstawowe źródło danych opracowania

Bardziej szczegółowo