Głos wart programu? o tym, co partie polityczne proponują młodzieży

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Głos wart programu? o tym, co partie polityczne proponują młodzieży"

Transkrypt

1 Agnieszka Kandzia Głos wart programu? o tym, co partie polityczne proponują młodzieży Młodzież w państwach demokratycznych traktowana jest od lat jako ważny czynnik zachodzących zmian społeczno-politycznych. Gdy Platforma Obywatelska wygrała wybory parlamentarne w 2007 roku zaczęto ten sukces przypisywać właśnie młodym. [Grochal; Dlaczego młodzi odrzucili Kaczyńskich; Wyborcza optyka młodych; Jarosław Kaczyński: przegraliśmy ] To oni, zdaniem mediów, polityków, socjologów i politologów zmobilizowali się i stworzyli potężna siłę wyborczą. Od tego czasu problemy ludzi młodych stały się nieco bardziej dostrzegalne. Tak bardzo bowiem, jak młodzież może partiom politycznym pomóc tak samo może im zaszkodzić. Wstęp Aby móc zastanawiać się nad wpływem młodzieży na kształt sceny politycznej danego kraju warto określić we wstępie, czym jest młodzież w polityce 1. Z formalno-prawnego punktu widzenia młodzież nie istnieje. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej znajdziemy bowiem jedynie rozróżnienie wiekowe obywateli polskich na tych, którzy ukończyli 18 rok życia i mają czynne prawo wyborcze oraz tych, którzy tego prawa z racji wieku jeszcze nie mają (art. 62). Kodeks cywilny operuje kategorią osób pełnoletnich, które ukończyły 18 rok życia lub przez zawarte wcześniej małżeństwo taką pełnoletniość uzyskały, mając tym samym pełną zdolność do czynności prawnych lub małoletnich, którzy nie mają skończonych 18 lat (art. 10). W kodeksie karnym natomiast odnajdziemy sformułowania nieletni, który nie przekroczył wieku 17 lat oraz młodociany, który nie osiągnął wieku lat 21 2 (art. 10 2, art ). W polskim prawie nie mamy więc jednoznacznego określenia, czym jest młodzież i jakie kategorie wiekowe obywateli do takiej grupy można zaliczyć. Zwiększenie udziału młodzieży w społeczeństwie, przyspieszenie rozwoju fizycz- 1 W zamieszczonym w niniejszej książce artykule Michała Brola czytelnik odnajdzie znacznie szerszą charakterystykę młodzieży nakreśloną pod kątem psychologicznych cech tej grupy społecznej. W tym miejscu zajmę się więc przede wszystkim tymi aspektami, które odnoszą się bezpośrednio do życia politycznego i które charakteryzują młodzież z punktu widzenia przydatności politycznej. 2 Gdy sprawa orzekana jest w pierwszej instancji za małoletniego uważa się osobę, która nie przekroczyła wieku lat

2 Polityka w opinii młodych. Idee Instytucje Obywatele. nego i psychicznego dzieci, wydłużenie okresu kształcenia oraz wydłużenie okresu dochodzenia do samodzielności wpłynęło na bardziej socjologiczne i pojmowanie danej grupy [Tamże: 255]. Podobieństwo wieku oraz pewnych charakterystycznych dla tego okresów przekonań, wartości i stanów psychologicznych może więc rodzić poczucie pewnej wspólnoty. Młodzież zaczęto uważać za specyficzną grupę społeczną, która jest jednakże bardzo głęboko zróżnicowana [Cieniuch, Nawrocki, Ziemski 1980: 124]. Mimo wszelkich dystynkcji, jak wychowanie, wartości, poglądy polityczne, a nawet język i strój ma ona jednak świadomość wspólnotowości i potrafi prowadzić charakterystyczną tylko dla siebie wewnętrzną komunikację [Adamczyk 2003: 51]. W tym kontekście zaczęły powstawać tzw. teorie młodości lub teorie młodzieży zaliczane dzisiaj do grona klasycznych koncepcji socjologicznych. Dla nas będą one szczególnie cenne, gdy analizujemy zaangażowanie polityczne tej grupy społecznej. Za najważniejszych teoretyków młodzieży uznaje się Helmuta ego, Shmuela N. Eisenstadta oraz Friedricha Tenbrucka. Schelsky mianem młodzież określa stan przejściowy pomiędzy dzieciństwem i dorosłością, pomiędzy grupami pierwotnymi, a wtórnymi [1996: 104 i nast.]. W koncepcji fenomenologicznej (opartej na badaniach empirycznych młodzieży niemieckiej) u Schelsky ego pod tym pojęciem kryją się młodzi robotnicy i przedstawiciele inteligencji, mający duży wpływ na dane pokolenie i kształtowanie się struktury społecznej. Do grupy młodzieży nie zalicza natomiast ludzi znajdujących się na poziomie szkolnym (uczących się) nie mających bardziej znaczącego wpływu na życie polityczne państwa. Za teoretyka młodzieży uznawany jest również Eisenstadt, którego ujęcie funkcjonalne bazuje jedynie na pojęciu wieku. Osiągnięcie pewnego wieku jest bowiem podstawowym warunkiem realizowania poszczególnych ról społecznych. W tym kontekście więc, młodzi ludzie przygotowują się do bycia świadomymi obywatelami, rozbudzają aktywność obywatelską. Wciąż jednak, jak u Schelsky ego, znajdują się jednak w tzw. okresie przejściowym (bezpiecznym, bo mimo wyrażonych opinii, także politycznych nie ponoszą za nie odpowiedzialności). Funkcjonują też w czasie pomiędzy grupami pierwotnymi (rodzinami, wspólnotami), a grupami wtórnymi (społeczeństwami). Niektóre potrzeby nie mogą być w pewnym czasie zaspokojone już tylko przez rodzinę. To właśnie w grupie rówieśniczej młodzi ludzie odnajdują poparcie i zrozumienie dla tychże potrzeb [Eisenstadt 1996: ]. Następuje więc pewna interakcja z osobami równymi sobie na poziomie demograficznym. Grupa rówieśników pomaga rozwiązywać problemy we wspomnianym okresie przejściowym. Dlatego też czas ten jest w sposób szczególny wyróżniony wobec innych okresów życia człowieka. Za stan pośredni młodzież uznaje również Tenbruck. Jest to jednak dla tego badacza etap pomiędzy odkrywaniem własnej tożsamości i zyskiwaniem wolności w działaniu, a niepewnością zastaną przed wkroczeniem w dorosłość. Młodość jest więc jego zdaniem autonomicznym okresem życia, w którym rozwojem osobowości kieruje grupa młodzieżowa [Oleniacz 2005: 17]. Warto zwrócić więc uwagę na cechy, które w różnych ujęciach najczęściej są młodzieży przypisywane. Po pierwsze, jest to więc pewna wyróżniona grupa wiekowa, której ramy wahają się między 15, a 24 rokiem życia. Po drugie, do kategorii młodzieży 46

3 Agnieszka Kandzia: Głos wart programu? o tym, co partie polityczne proponują młodzieży zakwalifikować można osoby znajdujące się w fazie przejściowej pomiędzy dzieciństwem a dorosłością. Po trzecie, okres ten obfituje w przygotowanie do życia, realizowanie potrzeb społecznych charakterystycznych dla danego poziomu rozwoju osobowościowego i społecznego (z punktu widzenia jest to przygotowanie do wejścia w życie polityczno-społczne). Po czwarte wreszcie, budowana w tym czasie specyficzna tożsamość oraz poczucie przynależności do szeroko pojmowanego społeczeństwa. Młodzież jako przedmiot procesów politycznych Jak wspomniano we wstępie, młodzież w okresie kształtowania postaw życiowych i tożsamości staje się obiektem zainteresowań polityków. W czasie bowiem, w którym po raz pierwszy większość młodych ludzi zaczyna dostrzegać w sposób bardziej świadomy problemy społeczne, a także swoje własne potrzeby, zaczyna też interesować się polityką. Młodzież danego okresu historycznego określana jest nieraz mianem tzw. pokolenia politycznego [Encyklopedia socjologii 1999: 257]. Karl Mannheim określał tym mianem kilka roczników, których przedstawiciele połączeni są wspólnotą losów (którą podobnie odczuwają). Grupa taka posiada wspólne wartości i przekonania wynikające z wieku [Przyłęcki 2009: 194]. Osoby, które chcą aktywnie włączać się w funkcjonowanie społeczeństwa stają się bazą dla rekrutacji jednostek do elit społecznych i politycznych. W kierunku młodych ludzi kierowana jest więc specjalna oferta, która z jednej strony włącza ją już do organizacji państwowej, a z drugiej strony jest nieco odmienna od tego, co proponuje się obywatelom bardziej zaawansowanym wiekowo i społecznie. Manheim zwrócił uwagę na fakt, że im większa jest dynamika zmian społeczeństwa, tym problemy młodych generacji są częściej zauważane. W warunkach niestabilności młode pokolenia nie przystosowują się do pokoleń starszych, a próbują na nie wpływać [Koseła 1999: 8]. Młodzi ludzie stanowią więc grupę szczególną, która proces owych zmian społecznych w określony sposób prokuruje i nakreśla. Dzisiaj charakter ten nieco się zmienił, jednak szeroko rozumiane badania nad młodzieżą są powszechne i dość popularne. Znaczenie młodych dostrzegane jest nie tylko w państwach o systemach demokratycznych. W reżimach autorytarnych i totalitarnych, młodzież odgrywała znaczącą rolę w budowaniu społeczeństwa. Była i jest wymieniana jako czynnik inspirujący naród, jako przyszłość jednolitego państwa narodowego lub baza funkcjonowania gospodarki. Wystarczy w tym miejscu wspomnieć jedną z najbardziej znanych organizacji młodzieżowych, jaką w XX wieku była Hitler-Jugend. Program wychowania, głoszony przez Adolfa Hitlera w 1938 roku był czytelny: Chcę młodzieży gwałtownej, władczej, nieustraszonej i okrutnej. Te wszystkie cechy musi posiadać młodzież. Musi umieć znosić ból. Nie może mieć w sobie nic słabego ani czułego. ( ) Silną i piękną chcę mieć moją młodzież Tylko z nią będę w stanie stworzyć to, co nowe [Fest 1970: 385]. Wychowanie młodzieży zgodne z zasadami narodowego socjalizmu stało się jednym z filarów polityki nazistów. Trudno znaleźć też bardziej pro-młodzieżowy okres niż ten, którym charakte- 47

4 Polityka w opinii młodych. Idee Instytucje Obywatele. ryzowała się retoryka Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Przywołać można tutaj słowa Edwarda Gierka wygłoszone na Zlocie Młodych Przodowników Pracy i Nauki w Katowicach w 1971 roku: Możemy Was Towarzysze zapewnić, że stworzymy niezbędne warunki ku temu, by Wasza energia, wiedza i młodzieńcza żarliwość jak najlepiej służyły socjalistycznej Ojczyźnie. Trzeba jednak otwarcie powiedzieć, że zależy to nie tylko od starszego pokolenia. Młodzież musi działać także sama, musi się uczyć, zdobywać wyższe kwalifikacje, aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym ( ) Samodzielność, zdyscyplinowanie i twórczy stosunek do pracy składają się na umiejętność współrządzenia krajem. Tę umiejętność każdy z Was powinien zdobyć i udokumentować własną postawą, własnymi czynami [Gierek 1978: 26-27]. Młodzież miała stać się narzędziem, dzięki któremu wszystkie treści propagandowe mogłyby być skutecznie i szybko rozpowszechniane. Sprawy młodych ludzi i ich wpływ na gospodarkę państwa stały się jednym z centralnych punktów strategii i działalności partyjnej. Tworzenie licznych organizacji młodzieżowych 3 ściśle podporządkowanych partii miało w jak największym stopniu skupiać młodych obywateli i przygotowywać ich do partycypacji politycznej. Powstałe ruchy młodzieżowe nie tylko przyczyniały się jednak do szerzenia propagandy, ale w czasach przełomu odgrywały znaczną rolę w obalaniu systemów. Współczesna działalność młodych ludzi w niczym już nie przypomina tej aktywności z końca lat 60-tych czy 80-tych, kiedy doprowadzono do upadku realnego socjalizmu w Polsce. Potężne niegdyś ruchy młodzieżowe odeszły raczej do przeszłości, a młodzież, jeśli w ogóle angażuje się w politykę skupia się raczej na kwestiach doraźnych i niezwykle im bliskich (np. wystąpienia w sprawie ACTA). Dzisiaj w kierunku młodzieży, która dalej dla wielu polityków jest grupą trudną do jednoznacznego zidentyfikowania, kierowane są hasła w szczególności związane z edukacja i działaniami na rynku pracy. Grupa ta nie znajduje się jednak w głównym nurcie zainteresowania polityków. Trudno kategorycznie odpowiedzieć na pytanie, czy to politycy nie mają nic do zaoferowania młodym obywatelom i dlatego Ci dają temu wyraz nie partycypując w wyborach parlamentarnych, czy też przez słabe zaangażowanie społeczne młodzież postrzegana jest jako elektorat niestabilny, dla którego nie warto przygotowywać specjalnej oferty programowej. Aktywność polityczna młodzieży i jej preferencje polityczne Gdy w 1992 roku zapytano polskich uczniów i studentów Czy demokracja jest najlepszą formą rządzenia naszym krajem i obywatelami? prawie 80% respondentów udzieliło dopowiedzi pozytywnej [Uliński 1994: 21]. Tymczasem do 2007 roku młodzież 3 W przypadku organizacji zakładanych w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej w roku 1948 włączono je do Związku Młodzieży Polskiej. Gdy ZMP został rozwiązany powstały na jego miejsce dwie organizacje: Związek Młodzieży Socjalistycznej i Związek Młodzieży Wiejskiej. Edward Gierek w latach 70-tych próbował dokonać ponownego ujednolicenia organizacji młodzieżowych. Powołano więc Federację Socjalistycznych Związków Młodzieży Polskiej oraz Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej. Duże znaczenie w PRL odgrywał również Związek Harcerstwa Polskiego będący popularyzatorem postaw patriotycznych [Sudziński 2005: 7-8]. 48

5 Agnieszka Kandzia: Głos wart programu? o tym, co partie polityczne proponują młodzieży uważana była za grupę najmniej aktywną politycznie i nie udzielającą swojego poparcia partiom politycznym. Od czasu, gdy w Polsce doszło do gruntownej przemiany systemu politycznego, aktywność polityczna młodzieży spadała. Przez ostatnie 20 lat, zaledwie 1-3% młodych wyrażało chęć wpływania na sytuację ekonomiczną i polityczną kraju [Łuczewski; Ostrowicka-Miszewska 2006: 57]. Dopiero przyspieszone wybory parlamentarne, co wyraźnie widać na wykresie 1, spowodowały, że udział najmłodszej grupy wiekowej wzrósł zdecydowanie. Wykres nr 1. Udział poszczególnych grup wiekowych w wyborach parlamentarnych (dane w %) ,1 51,7 60,3 64,6 69,3 61,1 47,2 46,9 60,1 67,3 69,1 65,1 44,2 39,9 52,7 61,2 64,2 51,9 55,8 62,6 63,5 73,9 76,9 68, Źródło: [Cześnik 2009]. Rok 2007 był przełomowy pod jeszcze jednym względem do wyborów po raz pierwszy poszło (niecałe jeszcze) pokolenie urodzone w 1989 roku. Cztery lata później do elekcji parlamentarnej po raz pierwszy mogło iść aż 2 miliony nowych młodych wyborców. Biorąc pod uwagę fakt, że przed wyborami parlamentarnymi w 2011 roku w wieku lata łącznie było ok. 3 milinów wyborców, to elektorat ten stanowiłby ok. 10% wszystkich uprawnionych do głosowania. Takie poparcie udzielone jednej lub dwóm partiom politycznym mogłoby w sposób znaczący wpłynąć na rozkład sił na polskiej scenie politycznej. Z punktu widzenia ugrupowań politycznych niezwykle rozsądnym byłoby więc opracowanie takiego programu wyborczego, aby młodzi ludzie nie tylko znaleźli w nim propozycje ich dotyczące, ale jeszcze propozycje te poparli. Z jednej strony wydaje się to niezwykle proste, z drugiej jednak niestała poglądowa grupa młodych ludzi jest obiektem niezwykle trudnym do pozyskania. Przywołanie w tym miejscu preferencji politycznych młodych Polaków jest istotne o tyle, o ile ma wpływ na efekty głosowania w tej grupie wiekowej. Warto więc przeanalizować krótko, czego oczekują najmłodsi wyborcy i na kogo najchętniej oddaliby swój głos. Jak się okazuje, młodzież w wieku lat, nie potrafi jednoznacznie dokonać oceny własnych poglądów politycznych. Sytuacja ta pozostaje niezmienna już od wielu lat. Ma również trudności z autoidentyfikacją własnych preferencji w spektrum ideologicznym lewica prawica. Nieco łatwiej przychodzi to tym, którzy deklarują jakiekolwiek zainteresowanie sprawami politycznymi [Młodzież : 65]. 49

6 Polityka w opinii młodych. Idee Instytucje Obywatele. Wykres nr 2. Deklarowane poglądy polityczne Lewica Centrum Prawica Trudno powiedzieć Źródło: [Młodzież ]. Ci jednak, którzy potrafią dokonać autoidentyfikacji preferencji politycznych najczęściej określają się jako osoby o upodobaniach prawicowych. Przewaga orientacji prawicowych nad lewicowymi i centrowymi jest cechą charakterystyczną dla całej grupy najmłodszych wyborców (a więc tych do 24 lat) 4 [Turska-Kawa, Wojtasik 2009: 130]. Osobom o poglądach prawicowych znacznie łatwiej wskazać partię, która jest bliska ich światopoglądowi. W zdecydowanej jednak większości najmłodsi wyborcy nie potrafią wskazać konkretnego ugrupowania lub też nie widzą takowego na polskiej scenie politycznej. Wykres nr 3. Preferencje partyjne wśród młodzieży (W badaniach poproszono młodzież o wskazanie partii, która jest najbliższa ich poglądom politycznym). lewicowe centrowe Wymienił(a) konkretną partię Nie ma takiej partii prawicowe Nie wiem trudno powiedzieć 24 Źródło: [Młodzież ] Gdyby porównać badania preferencji partyjnych wśród polskiej młodzieży z lat 90-tych i te z 2010 roku to widać wyraźnie, że młodzi ludzie mają niesprecyzowane 4 Z badań elektoratu przeprowadzonych w 2009 roku w ramach projektu Preferencje polityczne wynika, że 22,8% respondentów w wieku lata określiłoby swoje poglądy jako lewicowe, 35,6% uznało swoje preferencje jako centrowe, a najwięcej, bo 41,6% osób zadeklarowało poglądy prawicowe [www.badaniaelektoratu.us.edu.pl]. 50

7 Agnieszka Kandzia: Głos wart programu? o tym, co partie polityczne proponują młodzieży postawy wobec poszczególnych opcji politycznych i są wyborcami niestałymi. Popierają partie, które mają do zaoferowania coś nowego i są pewną odmianą dla rywalizujących ze sobą, podzielonych jak po pierwszych w pełni wolnych wyborach parlamentarnych czy skłóconych, jak obecnie, ugrupowań 5. Jan Garlicki już w latach 90-tych dostrzegł również, co z powodzeniem można przenieść na obecne realia, że takie niezgodne z obowiązującym nurtem poparcie jest świadectwem że z zagmatwaniem polskiej sceny politycznej wielu młodych ludzi sobie nie radzi i nie potrafi się rozeznać w prawdziwych różnicach między partiami [1994: 35]. Młodzi w programach partii politycznych Kluczową kwestią dla tego artykułu jest miejsce młodzieży w programach partii politycznych. Obszarem analizy będą dokumenty programowe największych polskich partii politycznych ubiegających się o mandaty w wyborach parlamentarnych 2011 roku, które przekroczyły 5-procentowy prób wyborczy i uczestniczyły w podziale mandatów, a więc: Platformy Obywatelskiej, Prawa i Sprawiedliwości, Ruchu Palikota, Polskiego Stronnictwa Ludowego i Sojuszu Lewicy Demokratycznej 6. Z badań przeprowadzonymi przed wyborami parlamentarnymi 2011 roku TNS OBOP wynika, że najbardziej niezdecydowaną grupą wyborczą jest grupa wiekowa obywateli najmłodszych pomiędzy 18, a 24 rokiem życia (45%). Do samego końca aż 35% osób z tej grupy nie wiedziało też na kogo odda swój głos, jeśli pójdzie głosować [Młodzi nie wiedzą na kogo głosować]. Zestawiając to ze słabo określonymi preferencjami politycznymi przedstawionymi powyżej, widzimy, że ostatnie dni kampanii politycznej są kluczowe dla podjęcia decyzji przez ludzi młodych. Interesującym przedmiotem analizy stają się zatem poszukiwania przedmiotu zainteresowania młodzieży, który mógłby z jednej strony zachęcać ich do aktywności wyborczej, z drugiej, oddania głosu na poszczególne ugrupowania. Poniższą analizę podzielono na dwie części. Po pierwsze, sprawdzono ile razy w programie występuje sformułowanie młodzież, młody lub pokrewne oraz czy istnieją jakieś dodatkowe dokumenty poświęconej polityce młodzieżowej, po drugie, jakie propozycje w poszczególnych płaszczyznach przedstawiają politycy dla najmłodszych wyborców. Analizowane propozycje programowe podzielono na 4 obszary: a. edukacja i szkolnictwo wyższe, b. praca i świadczenia emerytalne, c. rodzina i mieszkalnictwo, d. kwestie światopoglądowe. 5 W badaniach prowadzonych przez Pracownię Edukacji Politycznej PAN w 1992 roku najwięcej osób uczniów i studentów warszawskich szkół wyższych (57,8%) uznało program Polskiej Partii Ekologicznej za bardzo bliski lub zbliżony do własnych poglądów politycznych. Co warte odnotowania, partia ta nie posiadała wówczas swojego przedstawiciela w ani w Sejmie, ani w Senacie. Na drugim miejscu znalazła się Unia Demokratyczna z programowym poparcie 47,6% badanych. Jako trzeci najbliższy ich poglądom program partyjny respondenci wskazali Polską Partię Przyjaciół Piwa (36,3%). 6 W kolejności takiej, jaki osiągnęły wynik w wyborach parlamentarnych. 51

8 52 Polityka w opinii młodych. Idee Instytucje Obywatele. Platforma Obywatelska Platforma Obywatelska w programie wyborczym 2011 Następny krok. Razem 36 razy odwołuje się do młodzieży lub ludzi młodych. Oferta dla tej grupy przed wyborami była dość bogata i zróżnicowana, zawarta przede wszystkim w programie wyborczym. Najwięcej miejsca młodym ludziom poświęcono w dziedzinach edukacji i pracy. Wprowadzenie na etapie szkoły średniej przedmiotów filozoficznych, pobudzających kreatywność i aktywność obywatelską miałoby pomóc przyszłym humanistom w znalezieniu pracy. W ramach programu Koperniki PO planowała stworzenie centrów nauki na wzór Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Ośrodki takie miałyby, zdaniem polityków PO, inspirować młodzież do nauki i innowacyjności. Tym samym proponowano powstanie konsorcjów wiedzy skupiających jednostki dydaktyczne różnych szczebli oraz szkolne i studenckie zespoły badawcze. PO zapowiedziała również opiekę nad zdolną młodzieżą z rodzin biedniejszych. System stypendiów i kredytów miałby ułatwić im dostęp do najlepszych krajowych uniwersytetów. Zdolna młodzież wkraczająca dopiero w życie uczelni wyższych miałaby szansę na uzyskanie dofinansowania z funduszu konkursowego Generacja Przyszłości. Dla tych, którzy studentami już są Platforma proponowała Diamentowy Grant na badania naukowe (dla 100 najlepszych). Zapowiedziano także rozszerzenie skierowanych do młodzieży programów Praktycznej nauki prawa. W programie PO znalazły się również propozycje dla młodych związane z ich działaniem na rynku pracy. Dla wzmocnienia stabilności zatrudnienia młodych ludzi PO planowała wdrożenie do kodeksu pracy odnawialnych umów sezonowych. Proponowano także wcześniejszy start osób młodych na rynku pracy oraz otwarcie niektórych zawodów (tak, by młodzi mieli do nich łatwiejszy dostęp) oraz płatne staże. W programie PO zapowiedziano stworzenie modelu promocji przedsiębiorczości wśród młodych opartego na tzw. start up-ach. Cel ten miałyby realizować Akademickie Inkubatory Innowacyjności. Ich działania rozwijałyby funkcjonujące już Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości. Studenci będą mieli możliwość m.in. przeniesienia kosztów ubezpieczeń społecznych oraz kosztów księgowo-prawnych na inkubator, wsparcia kadry naukowej uczelni i niezależnych ekspertów, uczestnictwa w szkoleniach z zakresu np. prawa patentowego, dostępu do infrastruktury biurowej oraz do Internetu [Następny krok. Razem]. Dla pomysłowych młodych naukowców i przedsiębiorców zaproponowano zamrożenie podatku od praw autorskich do wynalazku do czasu uzyskania dochodów ze sprzedaży produktu. Zmiany zapowiadano też także w Otwartych Funduszach Emerytalnych, które dla młodych miały stać się bardziej efektywne, choć nie określono dokładnie na czym owe zmiany miałyby polegać. Platforma zaproponowała również zwiększenie ulg podatkowych dla osób, które dobrowolnie odkładają oszczędności na emeryturę wszystko po to, by wzmocnić bezpieczeństwo emerytalne obecnej młodzieży. Specjalną pomoc zaoferowano młodym rolnikom, dla których wsparcie miało zwiększyć się z 50 do 75 tys. złotych. Zapowiedziany szerokopasmowy Internet dla młodzieży z obszarów wiejskich miał pomóc w starcie w karierze naukowej oraz na rynku pracy. Już w pierwszej części działu poświęconego rodzinie czytamy, że aktywna polityka na rzecz rodziny dzieci, osób młodych, małżeństw, seniorów to inwestycja w przyszłość

9 Agnieszka Kandzia: Głos wart programu? o tym, co partie polityczne proponują młodzieży i element zaawansowanej wspólnoty narodowej [Tamże]. Polityka prorodzinna przed wyborami zakładała powstanie na uczelniach punktów przedszkolnych, tak, aby studenci oraz młodzi naukowcy, którzy zostaną rodzicami nie musieli rezygnować z rozwoju naukowego. Platforma obiecała również kontynuowanie zmodyfikowanego programu Rodzina na swoim. Poza wymienionymi wyżej obszarami PO zaproponował udogodnienia dla młodzieży w zakresie pomocy medycznej. Osoby pomiędzy 18 a 26 rokiem życia mogłyby otrzymać dofinansowanie na korzystanie z pompy insulinowej (refundację zestawów infuzyjnych). W programie partii nie znajdziemy jednak wyraźnych odniesień do kwestii światopoglądowych. Prawo i Sprawiedliwość Prawo i Sprawiedliwość poza programem wyborczym przygotowało również odrębny dokument Prawo i Sprawiedliwość. Szansa dla młodych tu jednak w większości powtórzono tezy zawarte w programie. Znacznie częściej niż w przypadku PO odwoływano się do młodych i młodzieży, bo aż 73 razy 7. W ramach oferty edukacyjnej partia chciała zrealizować trzy cele: stwarzać dobre szanse edukacyjne dla młodych obywateli (bez względu na miejsce zamieszkania i stan majątkowy), dawać dobre wykształcenie i przygotowanie do życia w społeczeństwie oraz sprzyjać rozwojowi talentów. Nie pojawiły się jednak w ofercie konkretne rozwiązania, jak cele te osiągnąć. Była za to propozycja umieszczania uczniów, którzy zakłócają innym spokojny proces nauki w tzw. szkołach dla młodzieży trudnej. Dla uczniów wybitnych przewidziano podniesienie wysokości stypendiów. Studenci mieli mieć możliwość korzystania z nowego systemu pomocy stypendialnej i kredytowej, jednak podobnie jak w przypadku PO nie określono tego w bardziej szczegółowy sposób. Stypendia miałyby pochodzić ze źródeł państwowych, samorządowych, europejskich oraz od przyszłych pracodawców (dodatkową pomoc mogłyby otrzymać osoby pochodzące z obszarów wiejskich). Nowością w polskiej edukacji miał być program Patriotyzm jutra, w ramach którego zaproponowano między innymi cykl projekcji filmów o ważnych postaciach XX wieku. Na uczelniach zapowiadano rewizję kierunków studiów, zweryfikowanie opłat za studia dzienne 8 oraz zapewnienie statusu asystenta dla doktorantów nie zatrudnionych na uczelni. W programie znalazła się też oferta fundowania przez uczelnię lub ośrodek badawczy stypendiów naukowych poświęconych na określony cel badawczy związany z działaniem uczelni. W kwestii zatrudnienia partia Jarosława Kaczyńskiego proponowała ograniczenie reglamentacji zawodów oraz walkę z korporacjami ograniczającymi potencjał młodych ludzi [Nowoczesna Solidarna Bezpieczna Polska]. Zapowiedziano stworzenie mechanizmów interwencji państwa w przypadku, gdy bezrobocie wśród młodych osiągnęłoby 7 To bardzo duża zmiana w stosunku do programu wyborczego z 2007 roku, kiedy do młodzieży PiS odwołał się zaledwie 7 razy [Przyłęcki 2009: 198]. 8 W programie przeczytamy: Wyjątkowo ustawa dopuści opłaty obciążające również osoby studiujące w systemie bezpłatnym, na przykład za egzaminy poprawkowe czy repetowanie przedmiotów objętych programem studiów, precyzując zasady ich ustalania, tymczasem podczas spotkań z wyborcami Jarosław Kaczyński zapowiadał utrzymanie bezpłatnych studiów (brak opłaty za studiowanie drugiego kierunku), a także zniesienie opłat za egzaminy poprawkowe [Oferta PiS dla młodych]. 53

10 Polityka w opinii młodych. Idee Instytucje Obywatele. wysoki poziom. Nie sprecyzowano jednak, jakie to będą mechanizmy. PiS wysunął również pomysł przeznaczenia środków z Funduszu Pracy na staże, prace interwencyjne, dotacje oraz na uruchomienie własnej działalności gospodarczej. Studenci prowadzący własne firmy nie musieliby płacić składek do ZUS. Młode mamy miałyby szansę na otrzymanie dłuższego niż obecnie urlopu macierzyńskiego (26 tygodni przy jednym dziecku i 39 tygodniu przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka w tym samym czasie). Dla rodzin wielodzietnych zaproponowano kartę rodziny wielodzietnej uprawniającej do zniżek w obiektach sportowych, kulturalnych i w środkach komunikacji miejskiej. Dla młodych małżeństw rozpoczynających wspólne życie postulowano uproszczenie procedur najmu mieszkania. PiS zwracało też szczególną uwagę na wychowanie młodzieży w kręgu wartości obywatelskich i postaw patriotycznych [Tamże]. Podobnie jednak, jak w przypadku PO nie znajdziemy w programie tej partii wyraźnych odniesień do kwestii światopoglądowych. Ruch Palikota Inaczej na tym tle prezentuje się program Ruchu Palikota nowej partii na polskiej scenie politycznej w 2011 roku. W programie Nowoczesna Polska ani razu nie ma bezpośredniego pozytywnego odwołania do młodych. W sensie negatywnym odnajdziemy natomiast sformułowania o tym, że Polska to kraj najmłodszych emerytów i nie może być tak, aby młodzi, wykształceni, w pełni sprawni ludzie przechodzili na emeryturę [Nowoczesna Polska]. RP próbował przekonać młodych wyborców radykalnym rozdziałem państwa i kościoła, możliwością dobrowolnego finansowania z podatków partii politycznych, kościoła lub organizacji społecznych. Wyrównywanie szans na rynku pracy powinno rozpocząć się od stworzenia dostępu do darmowego Internetu dla wszystkich Polaków. Nie kwestiami gospodarczymi ani edukacyjnymi chciał jednak przekonać do siebie Janusz Palikot. W swoim programie skupił się inaczej niż pozostali rywale na problemach przekonań. Najważniejszą częścią programu, która miała pozyskać także młody elektorat były kwestie światopoglądowe. Wśród najistotniejszych znalazły się legalizacja związków partnerskich (w tym homoseksualnych), legalizacja miękkich narkotyków, liberalizacja ustawy aborcyjnej oraz zgoda na wykorzystywanie i finansowanie metody in vitro. Kwestią nie poruszaną przez inne partie był również darmowy dostęp do środków antykoncepcyjnych. Ruch Palikota starał się pozyskać młodzież w nieco inny sposób. Politycy tego ugrupowania angażowali się w marsze i akcje młodzieżowe organizowane na ulicach polskich miast [Mróz], ale nie odnosili się bezpośrednio do kwestii młodzieży w swoim programie wyborczym. 54 Polskie Stronnictwo Ludowe Dla Polskiego Stronnictwa Ludowego młodzież nie jest elektoratem kluczowym, dlatego nie poświęcono jej wiele miejsca w programie wyborczym o dość zobowiązującej nazwie Człowiek jest najważniejszy. Do młodych ludzi odwołano się zaledwie 7 razy.

11 Agnieszka Kandzia: Głos wart programu? o tym, co partie polityczne proponują młodzieży PSL widziało potrzebę rozwinięcia szans edukacyjnych dla młodzieży, szczególnie tej ze środowisk zaniedbanych. W programie tej partii nie można było odnaleźć jednak ofert związanych z rozwojem zawodowym oraz przyszłością młodych na rynku pracy. Ludowcy zaoferowali za to preferencyjne kredyty mieszkaniowe dla młodych ludzi, którzy zamierzają kupić pierwsze mieszkanie oraz rozwinięte budownictwo społeczne, które miałoby pomóc wkroczyć w dorosłe życie. Matki z dzieckiem, zdaniem polityków PSL, powinny być poddane programowi profilaktyki zdrowotnej, jednak szczegółów tego planu nie poznaliśmy przed wyborami. Dla osób młodych zaproponowano również program specjalistycznego poradnictwa pedagogiczno-psychologicznego oraz wprowadzenie obniżonej stawki VAT na towary i usługi dla dzieci i młodzieży. Podobnie jak PO planowano pomoc dla młodych rolników i zwiększenie premii dla nich z 50 do 75 tys. złotych. Jak w przypadku największych partii politycznych w programie nie poświęcono wiele miejsca zagadnieniom ideologicznym i światopoglądowym. Sojusz Lewicy Demokratycznej W dokumentach Sojuszu Lewicy Demokratycznej 6-krotnie odwoływano się do pojęcia młodzi i młodzież. Z drugiej jednak strony warto podkreślić, że znalazły się tam odrębne działy poświęcone właśnie młodym Polakom. W dziedzinie edukacji SLD chciał przywrócić system kształcenia zawodowego oraz praktyk podejmowanych przed wejściem na rynek pracy. Staże i praktyki miałyby być płatne. Na uczelniach proponowano rozwinięcie doradztwa zawodowego. Młodzieży z rodzin biedniejszych obiecywano przywrócenie Narodowego Funduszu Stypendialnego. Sieć akademików oraz specjalne stypendia zapewniano osobom z małych miasteczek i wsi, które chciałyby studiować na uniwersytetach w dużych miastach. SLD przedstawił również system rekrutacji na studia dzienne, według tzw. kryteriów społecznych 9. Szkolnictwo wyższe miałoby być ściśle powiązane z rynkiem pracy w danym regionie. Politycy lewicy zapowiadali zmianę zasad dostępu do studiów bezpłatnych, jednak i tu nie poznaliśmy szczegółów zmian. Powszechny dostęp do Internetu miałby zdaniem SLD wyrównać szanse edukacyjne młodych Polaków. Zdaniem polityków lewicy należy namawiać przedsiębiorstwa do tworzenia nowych miejsc pracy oraz likwidować bariery ograniczające dostęp kobiet (także tych młodych) do rynku pracy nie można było jednak w programie poznać szczegółów tych propozycji. Każde dziecko miałoby znaleźć miejsce w przedszkolu, co pomogłoby młodym matkom szybciej wrócić do poprzedniego miejsca pracy. Dla młodych rodzin SLD planował wsparcie państwa przy rozwoju budownictwa społecznego oraz rozwój budownictwa przeznaczonego na wynajem (co miałoby pomóc we wkroczeniu na rynek mieszkaniowy). Program Rodzina na swoim zdaniem tej partii powinien być zmodyfikowany tak, by możliwe było oszczędzanie na mieszkanie przy pomocy państwa. Powołane Centrum Opieki nad Rodziną świadczyłoby usługi psychologiczno-socjalne oraz kompleksowe usługi medyczne. Ponadto SLD zaoferował przy- 9 Na 100 kandydatów 80 zostaje przyjętych według dotychczasowych reguł (punktacji, wyniku maturalnego), a pozostałe 20 miejsc miałoby być obsadzonych osobami o niskim statusie materialnym, którzy także w tej kategorii uzyskaliby najlepsze wyniki rekrutacji. 55

12 Polityka w opinii młodych. Idee Instytucje Obywatele. wrócenie w szkołach (także średnich) pielęgniarek i lekarzy oraz szczególną opiekę roztoczoną nad kobietami w ciąży. Podobnie jak RP, choć mniej radykalnie, SLD zapowiedział upowszechnienie antykoncepcji oraz liberalizację prawa antyaborcyjnego. W programie znalazły się też pomysły zahamowania procesu klerykalizacji szkolnictwa publicznego [Jutro bez obaw]. *** Po dokonaniu analizy programów wyborczych nasuwa się jednoznaczny wniosek. Młodzież w programach partii politycznych jest potraktowana marginalnie. Jej problemy są coraz bardziej dostrzegalne (w porównaniu z latami poprzednimi) jednak oferta programowa jest wciąż dość ograniczona. Powtarzają się problemy studentów i młodych naukowców, jednak okazuje się, że trudno zaproponować partiom konkretne rozwiązania. Kwestie młodzieżowe, o ile już są wyrażone w dokumentach programowych nie są też wyraźnie zróżnicowane. Szczególnie PO i PiS powtarzają wiele rozwiązań. Wspomniane propozycje nie będą więc prawdopodobnie czynnikiem decydującym przy dokonywaniu wyboru nad urną wyborczą. 56 Prawybory wśród młodych i wyniki wyborów parlamentarnych 2011 O tym, który program najbardziej przekonał młodych ludzi decydują wybory. Od 1995 roku w szkołach ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych w całej Polsce młodzież, tuż przed wyborami parlamentarnymi i referendami ogólnopolskimi, mogą oddawać swoje głosy. W ramach akcji Młodzi głosują organizowanej przez Centrum Edukacji Obywatelskiej, uczniowie szkół 10 także niepełnoletni zdobywają niezbędną wiedzę na temat funkcjonowania najważniejszych organów państwa, biorą udział w debatach przedwyborczych dotyczących państwa i społeczeństwa oraz przygotowują i przeprowadzają w szkole wybory [Młodzi głosują opis akcji]. Podstawowym celem przedsięwzięcia jest zwiększenie uczestnictwa młodych ludzi w szeroko rozumianym życiu publicznym. Najważniejszym analizowanym zjawiskiem jest więc poziom frekwencji, jednak, choć z mniejszym naciskiem, zwraca się również uwagę na wyniki tychże prawyborów. Dają one podstawę do wnioskowania na temat poglądów politycznych młodego pokolenia oraz ich ewentualnego przekładu na rzeczywiste wyniki rywalizacji wyborczej za kilka lat (gdy osoby te uzyskają czynne prawo wyborcze i po raz pierwszy staną przed urnami wyborczymi). Przed wyborami parlamentarnymi w 2011 roku odbyły się prawybory, w których udział wzięło 1400 szkół z całej Polski [W 1400 szkołach akcja ]. Frekwencja wyniosła 65%, a więc znacznie więcej niż notuje się podczas wyborów parlamentarnych. Zdecydowaną przewagę w prawyborach młodzieżowych uzyskała partia Janusza Palikota (36% oddanych głosów). Na drugim miejscu, co jest nieco zaskakujące w stosunku do prawyborów przeprowadzanych 4 lata wcześniej, znalazło się PiS (21%), 10 Do akcji włączane są wszystkie szkoły, które zgłoszą chęć partycypacji w prawyborach młodzieżowych. Zgłoszenia mogą dokonać uczniowie lub nauczyciele, a wystosowany wniosek musi zostać opatrzony podpisem dyrektora placówki.

13 Agnieszka Kandzia: Głos wart programu? o tym, co partie polityczne proponują młodzieży wyprzedzając PO 11. W wyborach do Sejmu w 2011 roku tendencja ta powtórzyła się. Można przypuszczać, że Palikot przekonał młodych nowoczesnym i bardziej niekonwencjonalnym podejściem do polityki, a także hasłami antyklerykalnymi, wolnościowymi i legalizacji marihuany. Wykres nr 4. Wyniki prawyborów przeprowadzonych w ramach akcji Młodzi głosują 30 września 2011 r. Polska Jest Najważniejsza - 6 % Sojusz Lewicy Demokratycznej - 6 % Źródło: [Pacewicz]. Nowa Prawica - 5 % Platforma Obywatelska - 20 % Polskie Stronnictwo Ludowe - 3 % Polska Partia Pracy - Sierpień'80-3 % Prawo i Sprawiedliwość - 21 % Ruch Palikota - 36 % Sondażowe badania TNS OPOB przeprowadzone dla TVN24 i TVP w dniu wyborów pokazują, że na Ruch Palikota zagłosowało 23,3 proc. wyborców z grupy wiekowej lata [Janusz Palikot gwiazdą młodych ]. Młodzi nie mają po prostu innej partii, moim znajomym zostaje głos nieważny albo Palikot mówili młodzi ludzie jeszcze przed wyborami [Pacewicz]. Janusz Palikot stał się pewnego rodzaju alternatywą dla ogólnopolskich kłótni parlamentarnych PO i PiS, ale również dla niewyrazistego SLD. Wykres nr 5. Procent głosów oddanych na poszczególne partie polityczne w wyborach 2011 roku w grupie wiekowej lat (w %). Źródło: [Janusz Palikot gwiazdą młodych ]. 11 W 2007 roku pierwsze trzy miejsca zajmowały kolejno: Platforma Obywatelska 51%, Prawo i Sprawiedliwość 22%, Sojusz Lewicy Demokratycznej 10%. 57

14 Polityka w opinii młodych. Idee Instytucje Obywatele. Drugie miejsce w prawyborach uzyskało PiS. Wyrażone więc prawicowe orientacje polityczne znalazły wyraz w faktycznym głosowaniu. Na te partię młodzi oddali 21% głosów. Elektorat PiS w najmłodszej grupie wiekowej wydaje się dość stabilny. W ogólnopolskich wyborach parlamentarnych na tę partię swoje głosy oddało prawie 24% młodych ludzi. W tym jednak przypadku to nie efektowne wystąpienia publiczne zadecydowały o wyniku. Zdaniem Jarosława Kaczyńskiego: Młode pokolenie chce głosować na PiS, bo oferujemy uczciwe państwo, które daje szansę na rynku pracy. Chcemy budować w młodych Polakach pewność siebie! [Młodzi popierają PiS]. PO, która wśród młodzieży szkolnej uzyskała trzeci wynik (20%.) zwyciężyła wśród wszystkich osób młodych w całej Polsce (37,2%). Większość młodych wyborców, która głosowała na tę partię 4 lata wcześniej, także i w 2011 roku udzieliła poparcia. PO straciła jednak wielu wyborców na rzecz RP, jednak nadal zdecydowanie przoduje wśród najmłodszej grupy wyborców. Podsumowanie W ramach podsumowania, próbując odpowiedzieć na pytanie postawione w tytule, zestawiono preferencje polityczne młodzieży z programami partii oraz wynikami głosowania. W przypadku młodzieżowych prawyborów szkolnych wynik jest jednoznaczny oraz zaskakujący. Młodzież najchętniej oddała głosy na partię, która w swoim programie zawiera najmniej treści poświęconych tej grupie społecznej. Najlepiej i najobszerniej problemy młodzieży potraktowały PiS oraz PO, które w szkolnym głosowaniu zajęły jednak drugie i trzecie miejsce. Większość partii kwestie młodych opracowała w sposób bardzo ogólnikowy i nie przekonała do swoich pomysłów. Program wyborczy mógł mieć wobec tego niewielkie znaczenie przy wskazaniu kandydata i jego zaplecza partyjnego. Wśród młodzieży, która do wyborów pójdzie za kilka lat prym wiedzie ugrupowanie, które młodzieżą w kampanii wyborczej niemal zupełnie się nie zajęło RP. Nieokreślone preferencje polityczne oraz bardzo słabe zainteresowanie polityką, a także niejasne oferty wyborcze powodują, że młodzież wybiera to, co najbardziej znane lub atrakcyjne. Dzięki organizowanym przed wyborami happeningom i medialnym event`om Janusz Palikot stał się więc dla najmłodszych wyborców dostrzegalny. Tymczasem w wyborach parlamentarnych 2011 roku wynik jest nieco inny, a więc partie, które problemami młodzieży zajęły się bardziej wnikliwie zyskały poparcie większości młodego elektoratu. Może to wynikać z kilku przyczyn. Osoby potencjalnie bardziej zaangażowane politycznie mogą już nieco intensywniej interesować się propozycjami programowymi. Wkraczając w kolejny etap życia: studencki i zawodowy znajdują w tych programach mniej lub bardziej konkretne propozycje dotyczące swojej przyszłości. Zachowania wyborcze w tym przypadku mogą więc ulec zmianie. W wynikach z 2011 roku obserwować można również ślad, jaki pozostawiła na wyborcach elekcja sprzed 4 lat. Zaangażowanie młodych w odsunięcie Prawa i Sprawiedliwości od sprawowania władzy i tym razem było jednym z motywów kampanii wyborczej. Rywalizacja dwóch najwięk- 58

15 Agnieszka Kandzia: Głos wart programu? o tym, co partie polityczne proponują młodzieży szych polskich partii wciągnęła więc osoby młode, które z programami tychże ugrupowań nie zaznajomiły się szczegółowo. Ruch Palikota, jako młoda partia polityczna, dość ekstrawagancka, jak na polskie realia, nie był postrzegany w roli faworyta. W wielu sondażach partia ta nie przekraczała progu wyborczego, tak więc wyborca, który, mimo sympatii do tej partii, nie chciał stracić swojego głosu, oddał go na partie wiodące. Okres między 2007 a 2011 rokiem i jedne wybory parlamentarne to oczywiście czas zbyt krótki, by proponować jednoznaczne wnioski, jednak można z dużą dozą prawdopodobieństwa przypuszczać, że tendencja obserwowana na razie w szkołach przeniesie się na polską scenę polityczną (zakładając jej stosunkową stabilność i obserwując wyniki ostatnich wyborów). Poparcie młodych dla Janusza Palikota niemal pokrywające się z poparciem dla PiS jest pewnym zaskoczeniem. Kilkumilionowa grupa młodych wyborców, która w większości nie potrafi sprecyzować swojego ideologicznego miejsca i która z całą pewnością nie poświęca się lekturze kilkusetstronicowych programów wyborczych jest grupą niezwykle podatną na działania marketingowe i propozycje światopoglądowo skrajnie lewicowe. To jednak kolejne wybory parlamentarne pokażą, czy obecni uczniowie (a przyszły elektorat) pozostaną stabilni w swoich preferencjach, czy też znów zaobserwujemy zmiany poparcia partyjnego. Bibliografia: Adamczyk, G. (2003), Wartości społeczne w świadomości młodzieży niemieckiej i polskiej. Studium socjologiczne, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL. Cieniuch, S., Nawrocki, W., Ziemski, A. (1980), Młodzież a wielka polityka, Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza. Cześnik, M. (2009), Partycypacja wyborcza Polaków, Instytut Spraw Publicznych isp.org.pl/files/ pdf ( ). Człowiek jest najważniejszy, Program wyborczy Polskiego Stronnictwa Ludowego, ( ). Dlaczego młodzi odrzucili Kaczyńskich, Wywiad z prof. Andrzejem Nowakiem, ( ) Dziennik Ustaw. 1964, Nr 16 poz. 93. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Dziennik Ustaw. 1997, Nr 88 poz Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Eisenstadt, S. (1996), Von Generation zu Generation. Altersgruppen und Sozialstruktur [w:] H. M. Griese, Socjologiczne teorie młodzieży, wprowadzenie, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls. Encyklopedia psychologii (1998), W. Szewczuk (red.), Warszawa: Wyższa Szkoła Społeczno- Ekonomiczna, Fundacja Innowacja. Encyklopedia socjologii (1999), Tom 2., K-N, Warszawa: Oficyna Naukowa. Fest, J. C. (1970), Oblicze Trzeciej Rzeszy, Warszawa: Czytelnik. file:///d:/desktop/m%c5%82odzi%20w%20polityce/211-mlodziez-nie-interesuje-siepolityka-i-nie-mowi-wlasnym-jezykiem.htm ( ). 59

16 Polityka w opinii młodych. Idee Instytucje Obywatele. Garlicki, J. (1994), Postawy polskiej młodzieży wobec pluralizmu, [w:] R. Holly (red.), Wartości polityczne w świadomości polskiej młodzieży, Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN. Gierek, E. (1978), Jesteście wielką szansą. Wybór przemówień , Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza. program_sld.html ( ). Grochal, R. PO wraca do swoich, pl%2f1%2c76842%2c %2cpo_wraca_do_swoich.html ( ) Janusz Palikot gwiazdą młodych. Opłaciły się radykalne hasła, Tokfm/1,103087, ,Janusz_Palikot_gwiazda_mlodych Oplacily_sie_radykalne.html ( ). Jarosław Kaczyński: przegraliśmy przez mobilizacje młodych, ( ) ( ) Jutro bez obaw. Program wyborczy Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Karwat, M. (1998) Wzorce i style uczestnictwa młodzieży w polityce, [w:] J. Garlicki (red.), Młodzież a zmiany polityczne we współczesnym świecie, Studia Politologiczne, Warszawa: Dom Wydawniczy ELIPSA. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku. Koseła, K. (1999) Najmłodsi dorośli. Wstęp, [w:] Idem, Młodzież szkolna o rynku i demokracji, Warszawa: Oficyna Naukowa. Łuczewski, M., Młodzież nie interesuje się polityką i nie mówi dziś własnym językiem, Młodzi głosują opis akcji, https://www.ceo.org.pl/pl/mlodzi/news/mlodzi-glosuja-opis-akcji ( ). Młodzi nie wiedzą na kogo głosować, -na-kogo-glosowac,80835,1,1.html ( ). Młodzi popierają PiS, ( ). Młodzież 2010 (2011), CBOS Opinie i Diagnozy nr 19, Warszawa. Mróz, S. Marsz konopii zamienił się w wiec Palikota, Palikota ( ) Następny krok. Razem, Program wyborczy Platformy Obywatelskiej, media/dokumenty/program_po_100dpi.pdf ( ). Nowoczesna Polska. Program wyborczy Ruchu Palikota, default/files/rp.file_ pdf ( ). Nowoczesna Solidarna Bezpieczna Polska, Program wyborczy Prawa i Sprawiedliwości, programpis.org.pl/, ( ). Oferta PiS dla młodych, ( ). Oleniacz, M. (2005), Przeżywanie młodości. Obraz fenomenu w badaniach biograficznych, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls. Ostrowicka-Miszewska, H. (2006) Jak porcelana rzucona o beton. Dyskurs o młodzieży, 60

17 Agnieszka Kandzia: Głos wart programu? o tym, co partie polityczne proponują młodzieży polityce i polityce młodzieży, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls. Pacewicz, P., Młodzi głosują na Palikota, ( ). Przyłęcki, P. (2009) Problematyka młodzieży w kampanii parlamentarnej 2007 roku, [w:] D. Walczak-Duraj (red.), Wartości i postawy młodzieży polskiej T.2., Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Schelsky, H. (1996) Die skeptische Generation. Eine Soziologie der Jugend, [w:] H. M. Griese, Socjologiczne teorie młodzieży, wprowadzenie, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls. Sudziński, R. (2005), Wprowadzenie [w:] R. Sudziński (red.), Niezależny ruch młodzieżowy w Polsce po II wojnie światowej ( ), Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Turska-Kawa, A., Wojtasik, W. (2010) Struktura społeczna oraz preferencje partyjne w układzie autoidentyfikacji lewicowo-prawicowych, [w:] Preferencje Polityczne, nr 1/2010. Uliński, T. (1994) Postawy polskiej młodzieży wobec demokracji wybrane aspekty, [w:] R. Holly (red.), Wartości polityczne w świadomości polskiej młodzieży, Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN. W 1400 szkołach akcja Młodzi głosują prawybory parlamentarne, pl/wiadomosci/1,114873, ,w_1400_szkolach_akcja Mlodzi_glosuja prawybory.html ( ). Wyborcza optyka młodych, (przedruk za Gazetą Polską ), ( ) Agnieszka Kandzia mgr, asystent w Zakładzie Teorii Polityki Instytutu Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Śląskiego, doktorantka w zakresie nauk politycznych. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół systemu politycznego i partyjnego Związku Australijskiego oraz ruchu republikańskiego w tym kraju. Od 2009 roku jest redaktorem Zeszytów Naukowych Szkice o Państwie i Polityce. 61

18 62

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA październik 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

Kompetencje obywatelskie uczniów w Polsce i Unii Europejskiej. Warszawa-Poznań, marzec 2011 r.

Kompetencje obywatelskie uczniów w Polsce i Unii Europejskiej. Warszawa-Poznań, marzec 2011 r. Kompetencje obywatelskie uczniów w Polsce i Unii Europejskiej Warszawa-Poznań, marzec 2011 r. Porządek prezentacji I. Co wiemy w badań? I. Co wiemy z doświadczeń? I. Co robić? II. Co proponuje UE? 2 Kompetencje

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA grudzień 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 8 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015 Warszawa, marzec 2015 ISSN 2353-5822 NR 40/2015 DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

Raport medialny SCENA POLITYCZNA

Raport medialny SCENA POLITYCZNA Raport medialny SCENA POLITYCZNA marzec 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PODATKACH I ULGACH PODATKOWYCH BS/179/179/98 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 98

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PODATKACH I ULGACH PODATKOWYCH BS/179/179/98 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 98 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ W JAKICH SPRAWACH POWINNA DECYDOWAĆ UNIA EUROPEJSKA, A W JAKICH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE BS/58/2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ W JAKICH SPRAWACH POWINNA DECYDOWAĆ UNIA EUROPEJSKA, A W JAKICH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE BS/58/2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce Marta Piekarczyk Warszawa, 2014 Obecny raport oparty jest na wynikach ogólnopolskiego sondażu uprzedzań

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 OCENA WYSOKOŚCI PODATKU DOCHODOWEGO WARSZAWA, MAJ 96

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 OCENA WYSOKOŚCI PODATKU DOCHODOWEGO WARSZAWA, MAJ 96 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ MŁODZIEŻ I DOROŚLI O ABORCJI BS/127/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, SIERPIEŃ 99

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ MŁODZIEŻ I DOROŚLI O ABORCJI BS/127/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, SIERPIEŃ 99 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-5 - 69, 628-7 - 04 69-46 - 92, 625-76 - 2 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-50 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca:

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca: Politikon IV ʼ10 Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010 PRÓBA Wyniki sondażu dla REALIZACJA TERENOWA Wykonawca: ANALIZA Warszawa, 30 marca 2010r. WIEDZA NOTA METODOLOGICZNA Czas realizacji badania:

Bardziej szczegółowo

Przyjęcie wspólnej waluty euro

Przyjęcie wspólnej waluty euro TNS Marzec K.024/ Informacja o badaniu W marcu roku Zespół Badań Społecznych w TNS Polska przeprowadził cykliczny sondaż, w którym zapytał Polaków o opinie na temat wejścia naszego kraju do strefy euro.

Bardziej szczegółowo

Zaufanie do instytucji finansowych

Zaufanie do instytucji finansowych Zaufanie do instytucji finansowych Warszawa, kwiecień 2002 roku Bankom państwowym ufa 68% Polaków. Nie ufa im 17% osób. W porównaniu z rokiem ubiegłym różnica między pozytywnymi a negatywnymi opiniami

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA Raport prasowy SCENA POLITYCZNA listopad 2013 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 7 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Zaufanie do instytucji: firm i organizacji służby publicznej

Zaufanie do instytucji: firm i organizacji służby publicznej Zaufanie do instytucji: firm i organizacji służby publicznej Warszawa, kwiecień 2002 roku Zaufanie do straży pożarnej deklaruje 96% Polaków, przy czym 48% - bardzo duże. Nie ufa straży zaledwie jeden na

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Wybrane wskaźniki położenia materialnego a stabilność zatrudnienia NR 148/2015 ISSN 2353-5822

KOMUNIKATzBADAŃ. Wybrane wskaźniki położenia materialnego a stabilność zatrudnienia NR 148/2015 ISSN 2353-5822 KOMUNIKATzBADAŃ NR 148/2015 ISSN 2353-5822 Wybrane wskaźniki położenia materialnego a stabilność zatrudnienia Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KORUPCJA, NEPOTYZM, NIEUCZCIWY LOBBING BS/2/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KORUPCJA, NEPOTYZM, NIEUCZCIWY LOBBING BS/2/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 93/2014

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 93/2014 Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 93/2014 POLSKA SZKOŁA AD 2014 Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Kto zasiądzie w parlamencie?

Kto zasiądzie w parlamencie? Mateusz Zaremba, Uniwersytet SWPS Kto zasiądzie w parlamencie? Wybory do parlamentu dostarczają politologom interesujących danych. Pozwalają dokonać wstępnego rozpoznania zmian, jakie zaszły wśród głosujących

Bardziej szczegółowo

Raport z badań preferencji licealistów

Raport z badań preferencji licealistów Raport z badań preferencji licealistów Uniwersytet Jagielloński 2011 Raport 2011 1 Szanowni Państwo, definiując misję naszej uczelni napisaliśmy, że Zadaniem Uniwersytetu było i jest wytyczanie nowych

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY

Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY projektu Wiedza dla gospodarki (POKL.04.01.01-00-250/09) (współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Odpowiedzialny biznes to przede wszystkim uczciwe postępowanie raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Współcześnie coraz więcej mówi się na świecie

Bardziej szczegółowo

JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ

JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ 1. Polityk roku 2003 w Polsce i na Świecie. Badanie CBOS 1. Wyjaśnij kim są poszczególne osoby wymienione w sondażu; 2. Jakie wydarzenia sprawiły,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA Raport prasowy SCENA POLITYCZNA marzec 2013 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 7 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13 2

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2012 BS/94/2012 POLACY WOBEC WŁASNEJ STAROŚCI

Warszawa, lipiec 2012 BS/94/2012 POLACY WOBEC WŁASNEJ STAROŚCI Warszawa, lipiec 2012 BS/94/2012 POLACY WOBEC WŁASNEJ STAROŚCI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2011 BS/8/2011 OCENA DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WYBRANYCH INSTYTUCJI PUBLICZNYCH

Warszawa, styczeń 2011 BS/8/2011 OCENA DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WYBRANYCH INSTYTUCJI PUBLICZNYCH Warszawa, styczeń 2011 BS/8/2011 OCENA DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WYBRANYCH INSTYTUCJI PUBLICZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Raport: Oczekiwania studentów względem rynku pracy

Raport: Oczekiwania studentów względem rynku pracy Raport: Oczekiwania studentów względem rynku Wyniki badań Plany kariery Brak planów rozwoju zawodowego jest powszechnym problemem występującym w Polsce. Zdaniem ekspertów tego rodzaju plany powinny być

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 listopada 2013 r. Poz. 900

Warszawa, dnia 15 listopada 2013 r. Poz. 900 Warszawa, dnia 15 listopada 2013 r. Poz. 900 Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 7 października 2013 r. o przyjętych i odrzuconych sprawozdaniach partii politycznych o źródłach pozyskania środków

Bardziej szczegółowo

Formy edukacji na obszarach wiejskich

Formy edukacji na obszarach wiejskich dr JERZY DENEKA zastępca dyrektora Departamentu Zwiększania Szans Edukacyjnych w Ministerstwie Edukacji Narodowej Formy edukacji na obszarach wiejskich Warszawa, 31 marca 2015 r. Formy edukacji na obszarach

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

FIAT i inne firmy zagraniczne w Polsce

FIAT i inne firmy zagraniczne w Polsce K.076/12 FIAT i inne firmy zagraniczne w Polsce Warszawa, grudzień 2012 r. Sondaż TNS Polska przeprowadzony w dniach 6-10.12.2012 r. pokazuje aktualny stan opinii publicznej w sprawie firm zagranicznych

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW?

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? www.nauka.gov.pl/praktyki SPIS TREŚCI 1. CZYM SĄ STUDENCKIE PRAKTYKI ZAWODOWE 2. CO ZYSKUJE PRACODAWCA 3. GDZIE SZUKAĆ STUDENTÓW NA PRAKTYKI 3.1 Portal

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 ZAKRES NOWELIZACJI USTAWY PRAWO O SZKOLNICTWIE WYŻSZYM Maria Tomaszewska Akademia Leona Koźmińskiego 16 grudnia 2010 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Wyższa frekwencja w drugiej turze?

Wyższa frekwencja w drugiej turze? Warszawa, 22.05.2015 Wyższa frekwencja w drugiej turze? Frekwencja podczas I tury wyborów była najniższa spośród wszystkich wyborów prezydenckich po 1990 roku - do urn poszło zaledwie 48,8% wyborców. Jest

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia 4a,

Bardziej szczegółowo

PORADNICTWO ZAWODOWE W RAMACH PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

PORADNICTWO ZAWODOWE W RAMACH PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE PORADNICTWO ZAWODOWE W RAMACH PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2001 roku 1 wprowadziło na III etapie edukacyjnym - gimnazjum- przedmiot wiedza

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 listopada 2012 r. Poz. 881. Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej. z dnia 5 listopada 2012 r.

Warszawa, dnia 21 listopada 2012 r. Poz. 881. Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej. z dnia 5 listopada 2012 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 listopada 2012 r. Poz. 881 Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 5 listopada 2012 r. o przyjętych i odrzuconych sprawozdaniach

Bardziej szczegółowo

Badanie świadomości ekologicznej przedszkolaków w ramach ogólnopolskiego programu badawczego dzieci i młodzieży PLAYDO. Informator dla przedszkoli.

Badanie świadomości ekologicznej przedszkolaków w ramach ogólnopolskiego programu badawczego dzieci i młodzieży PLAYDO. Informator dla przedszkoli. Badanie świadomości ekologicznej przedszkolaków w ramach ogólnopolskiego programu badawczego dzieci i młodzieży PLAYDO. Informator dla przedszkoli. DLACZEGO STWORZYLIŚMY PLAYDO? PLAYDO powstało po to,

Bardziej szczegółowo

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego NOWOCZESNY UNIWERSYTET - kompleksowy program wsparcia dla doktorantów i kadry dydaktycznej Uniwersytetu Warszawskiego Uniwersytet Otwarty Uniwersytetu Warszawskiego Mały Dziedziniec Kampusu Centralnego,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/81/2013 POLACY O ROCZNYCH URLOPACH RODZICIELSKICH

Warszawa, czerwiec 2013 BS/81/2013 POLACY O ROCZNYCH URLOPACH RODZICIELSKICH Warszawa, czerwiec 2013 BS/81/2013 POLACY O ROCZNYCH URLOPACH RODZICIELSKICH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Praca wakacyjna wyobrażenie a rzeczywistość dla polskiego studenta

Praca wakacyjna wyobrażenie a rzeczywistość dla polskiego studenta Praca wakacyjna wyobrażenie a rzeczywistość dla polskiego studenta Mając na uwadze sytuację studenta na polskim rynku pracy, międzynarodowa organizacja AIESEC wraz ze Stowarzyszeniem Agencji Zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Diagnoza wykluczenia cyfrowego w Polsce. dr Dominik Batorski, ICM UW

Diagnoza wykluczenia cyfrowego w Polsce. dr Dominik Batorski, ICM UW Diagnoza wykluczenia cyfrowego w Polsce dr Dominik Batorski, ICM UW Plan wystąpienia Wykluczenie cyfrowe co to jest? dlaczego jest to zjawisko ważne? kogo dotyczy? jakie są powody wykluczenia? co się robi

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Program Inwestycje Polskie

Program Inwestycje Polskie K.065/12 Program Inwestycje Polskie Warszawa, listopad 2012 Zdecydowana większość Polaków (79%) nie słyszała o zapowiadanym przez premiera Donalda Tuska programie Inwestycje Polskie, natomiast jedna piąta

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98

Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98 Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98 Zdecydowana gotowosc wziecia udzialu w wyborach parlamentarnych, gdyby mialo do nich dojsc w tym miesiacu, deklaruje 37% Polaków, a 28% - z wahaniem potwierdza,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2010 BS/34/2010 WYBORY PREZYDENCKIE 2010 PREFERENCJE POLAKÓW PRZED PRAWYBORAMI W PO

Warszawa, marzec 2010 BS/34/2010 WYBORY PREZYDENCKIE 2010 PREFERENCJE POLAKÓW PRZED PRAWYBORAMI W PO Warszawa, marzec 2010 BS/34/2010 WYBORY PREZYDENCKIE 2010 PREFERENCJE POLAKÓW PRZED PRAWYBORAMI W PO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 3 października 2008 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy

Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy Rejestracja w urzędzie pracy to proces dobrowolny. Wiele osób rejestruje się jednak, by zwiększyć swoje szanse na rynku pracy, dzięki pomocy uzyskanej z urzędu.

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Opracowanie: Agata Rudnicka Łódź 2014 1 Badania ankietowe przeprowadzone zostały we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2014 NR 31/2014 POLACY O GOSPODARCE WOLNORYNKOWEJ

Warszawa, marzec 2014 NR 31/2014 POLACY O GOSPODARCE WOLNORYNKOWEJ Warszawa, marzec 2014 NR 31/2014 POLACY O GOSPODARCE WOLNORYNKOWEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w pracy Raport z badania sierpień 2013 r. O badaniu Media społecznościowe powoli zmieniają organizacje. Nie dzieje się to tak szybko, jak się spodziewano kilka lat

Bardziej szczegółowo

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym o czym warto pamiętać pracując z seniorami w bibliotece Poradnik powstał w ramach projektu Informacja dla obywateli cybernawigatorzy w bibliotekach, zainicjowanego przez

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ ZMIANY W SYSTEMIE OPIEKI ZDROWOTNEJ BS/51/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ ZMIANY W SYSTEMIE OPIEKI ZDROWOTNEJ BS/51/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CZEGO POLACY CHCĄ SIĘ NAUCZYĆ?

CZEGO POLACY CHCĄ SIĘ NAUCZYĆ? CZEGO POLACY CHCĄ SIĘ NAUCZYĆ? Warszawa, październik 2000 Największym zainteresowaniem Polaków cieszą się trzy rodzaje kursów postawieni wobec możliwości skorzystania z jednego szkolenia badani najczęściej

Bardziej szczegółowo

STUDIA Z GWARANCJĄ SUKCESU

STUDIA Z GWARANCJĄ SUKCESU Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku ul. Ks.Stanisława Suchowolca 6, 15-567 Białystok

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości

Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości 1 Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości (API) są odpowiedzią na potrzeby rynku dotyczące prowadzenia własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego. Raport badawczy

Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego. Raport badawczy Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego Raport badawczy Warszawa, 19 kwietnia 2012 Nota metodologiczna Głównym celem badania było poznanie wiedzy i opinii młodych Polaków na

Bardziej szczegółowo

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH LESKIM

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH LESKIM POWIATOWY URZĄD PRACY W LESKU MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE LESKIM Część II Oparta na wynikach badań GUS oraz danych o absolwentach z Systemu Informacji Oświatowej MEN.:: Lipiec

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 94/2014 KLAUZULA SUMIENIA LEKARZA I FARMACEUTY

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 94/2014 KLAUZULA SUMIENIA LEKARZA I FARMACEUTY Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 94/2014 KLAUZULA SUMIENIA LEKARZA I FARMACEUTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Poznaj swojego doradcę zawodowego

Poznaj swojego doradcę zawodowego Poznaj swojego doradcę zawodowego wywiad z doradcą zawodowym Gimnazjum nr 56 w Poznaniu mgr Anielą Kobusińską Luty przeprowadziła Oliwia Rataj uczennica klasy II 4 Oliwia Rataj: Dlaczego zajmujemy się

Bardziej szczegółowo

MATEMATYKA GEOGRAFIA JĘZYK ANGIELSKI lub JĘZYK FRANCUSKI

MATEMATYKA GEOGRAFIA JĘZYK ANGIELSKI lub JĘZYK FRANCUSKI MATEMATYKA GEOGRAFIA JĘZYK ANGIELSKI lub JĘZYK FRANCUSKI Informacje o klasach C Klasy ekonomiczne powołano w IV LO w roku 2, wychodząc naprzeciw potrzebom uczniów planujących podjęcie studiów na kierunkach

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa koalicji Masz głos, masz wybór KAMPANIA GDZIEKOLWIEK BĘDZIESZ, ZAGŁOSUJ 31 maja 2010, Warszawa

Konferencja prasowa koalicji Masz głos, masz wybór KAMPANIA GDZIEKOLWIEK BĘDZIESZ, ZAGŁOSUJ 31 maja 2010, Warszawa Konferencja prasowa koalicji Masz głos, masz wybór KAMPANIA GDZIEKOLWIEK BĘDZIESZ, ZAGŁOSUJ 31 maja 2010, Warszawa Koalicja Masz głos, masz wybór Koalicję tworzą organizacje pozarządowe, agencje reklamowe

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

Pakiet Promocyjny dedykowanych kursów e-learningowych dla polskich piłkarzy

Pakiet Promocyjny dedykowanych kursów e-learningowych dla polskich piłkarzy Pakiet Promocyjny dedykowanych kursów e-learningowych dla polskich piłkarzy PARTNER O WSZiC WSZiC to uczelnia, której przewodnią ideą jest hasło Profesjonalizm w sporcie. Poprzez nasze działania staramy

Bardziej szczegółowo

TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW

TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW Raport na podstawie materiałów dotyczących III Europejskiego Kongresu Kobiet, pochodzących z monitoringu Internetu, zgromadzonych

Bardziej szczegółowo

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE Działalność szkół, placówek oświatowych, instytucji wsparcia oświaty finansowana będzie w ramach dwóch głównych Programów Operacyjnych: 1. Regionalny

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

RAPORT PRZYCZYNY NIEZADOWOLENIA WYBORCÓW POSZCZEGÓLNYCH PARTII POLITYCZNYCH

RAPORT PRZYCZYNY NIEZADOWOLENIA WYBORCÓW POSZCZEGÓLNYCH PARTII POLITYCZNYCH RAPORT PRZYCZYNY NIEZADOWOLENIA WYBORCÓW POSZCZEGÓLNYCH PARTII POLITYCZNYCH ARC RYNEK I OPINIA CZERWIEC 2015 WSTĘP Ostatnie wybory prezydenckie i ich wyniki pokazały, że polska scena polityczna stoi przed

Bardziej szczegółowo

Wykorzystywane formy prasy cyfrowej

Wykorzystywane formy prasy cyfrowej Wykorzystywane formy prasy cyfrowej Czytam prasę Czytelnictwo prasy w wersji cyfrowej w ciągu ostatniego miesiąca =

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Pobudzić a zostać pobudzonym. Emocje w polityce

Pobudzić a zostać pobudzonym. Emocje w polityce Pobudzić a zostać pobudzonym Emocje w polityce Żaneta Krawczyk-Antońska POBUDZIĆ A ZOSTAĆ POBUDZONYM EMOCJE W POLITYCE Uniwersytet Śląski Katowice 2013 Redaktor serii: Nauki Polityczne Mariusz Kolczyński

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo