Działania na rzecz seniorów w regionie świętokrzyskim a ich kondycja psychospołeczna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Działania na rzecz seniorów w regionie świętokrzyskim a ich kondycja psychospołeczna"

Transkrypt

1 ROZDZIAŁ XXIX ZDROWIE I DOBROSTAN 2/2015 DOBROSTAN I SPOŁECZEŃSTWO Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Jan Kochanowski University, Kielce, Poland ¹Wydział Pedagogiczny i Artystyczny ²Wydział Nauk o Zdrowiu Faculty of Health Sciences Kielce MARIOLA WOJCIECHOWSKA 1 MONIKA SZPRINGER 2 Actions for senior citizens in the świętokrzyskie region and their psychological and social situation Starzenie się to nie tylko pewien okres w życiu człowieka, ale czas nacechowany mądrością, którą przynoszą ze sobą lata doświadczeń. Jan Paweł II Słowa kluczowe: starość, aktywność w wieku senioralnym, kondycja psychospołeczna, klub seniora Key words: old age, senior age activity, psychological and social situation, senior citizens club Starość jest pojęciem obecnym na gruncie wielu dyscyplin naukowych, stanowi przedmiot zainteresowania m. in. przedstawicieli nauk medycznych, społecznych [14, 8, 11, 4, 11,], którzy podejmują próby opisu istotnych warunków funkcjonowania jednostek w podeszłym wieku w kontekście aktualnych uwarunkowań. Dokonywane analizy jednoznacznie wskazują na fakt, iż zagadnienie starości nabiera dzisiaj szczególnego znaczenia. Wynika to głównie z faktu poszerzania się zakresu osób lokujących się w poszczególnych okresach życia seniorów i różnorodności problemów na jakie seniorzy napotykają. Starość to okres życia człowieka, który nie omija nikogo,

2 404 ZDROWIE I DOBROSTAN 2/2015 Dobrostan i społeczeństwo lecz może przebiegać w różnorodny sposób. Tym samym, wymaga konkretnego zabezpieczenia i nieustannego wspierania w tym trudnym i szczególnym czasie życia człowieka. Seniorzy zwykle traktowani są jako grupa społeczna o minimalnych potrzebach. Jedynie konieczność zabezpieczenia lekarskiego i pielęgniarskiego nie budzi większych zastrzeżeń. Mimo pewnych starań w pomocy seniorom w spędzaniu przez nich czasu wolnego, dostęp do tych form jest w gruncie rzeczy ograniczony. Należy jednak docenić starania środowisk lokalnych dla wsparcia seniorów w utrzymaniu optymalnego poziomu aktywności życiowej [13]. Jednak seniorzy odczuwają coraz intensywniej trudności dnia codziennego, a szczególnie pogarszającą się sytuację ekonomiczną i stan zdrowia, przeżywają stan osamotnienia i samotności, różnego rodzaju lęki. W zamyśle, końcowy etap życia człowieka powinien mieć pełnię satysfakcji, zadowolenia, tymczasem okazuje się czasem pełnym niepokoju, zagrożeń, bólu. W literaturze przedmiotu znajdujemy liczne definicje pojęć starości i starzenia się, należy przy tym zaznaczyć, że tłumaczenie tych pojęć nie zostało w pełni ujednolicone. Starzenie się ujmowane jest jako proces dokonujący się w dość długim czasie, z kolei pojęcie starość ujmowana jest jako okres w życiu, jego faza, nawet zjawisko będące konsekwencją starzenia się człowieka. Na trudności definicyjne wymienionych pojęć wskazywał przed laty A. Kępiński: Starość należy do tych pojęć, które, choć dla każdego w pospolitym znaczeniu oczywiste, są trudne, a nawet niemożliwe do naukowego zdefiniowania. Klasycznym przykładem takiego pojęcia, trudnego do naukowego zdefiniowania jest życie, którego nikt jeszcze nie potrafi określić bez zastrzeżeń. Starość jest fazą końcową, po której przychodzi tylko śmierć, w konsekwencji brak definicji życia przekreśla możliwość zdefiniowania jednego z jego okresów w sposób bezdyskusyjny [5]. Pojęcie starzenia się najczęściej odnosi się do wymiaru / kontekstu biologicznego, wyrazicielami tego stanowiska mogą być określenia proponowane przed laty przez J. Piotrowskiego. Autor pisze: starzenie jest procesem zmian zachodzących w ustroju w ciągu całego życia, doprowadzając wraz z upływem lat do osłabienia funkcji poszczególnych organów i ostatecznie do śmierci. [7] Z kolei A. Leszczyńska Rejchert wskazuje na dwuaspektowość omawianego pojęcia i twierdzi, ze starzenie się należy ujmować jako nieuchronny, powszechny, długotrwały, zróżnicowany i wielopłaszczyznowy proces (zachodzący w wymiarze biologicznym, psychologicznym i społecznym), który zależy od człowieka i od czynników społecznych, ekonomicznych, biologicznych, psychologicznych, ekologicznych, historycznych i kulturowych [6]. Współczesne próby ujęcia pojęcia starość jednoznacznie potwierdzają szerokoprofilowe rozumienie pojęcia. Dowodzą tego stanowiska M. B. Pecyny, B. Sielowy, J. Staręgi Piasek, czy A. Lisowskiego. Na przykład B. Sielowa wskazuje na starość jako na okres stopniowego pogarszania się biologicznych i społecznych funkcji człowieka, narastania upośledzenia sprawności oraz ograniczania kontaktów ze środowiskiem zewnętrznym, na co nakłada się szereg czynników środowiskowych i zdrowotnych [9]. Z pojęciem starość bezpośrednio związane jest pojęcie aktywność osób starszych, którą W. Szewczuk tłumaczy jako warunek pomyślnego rozwoju, pisząc, że

3 Mariola Wojciechowska, Monika Szpringer [ ] do istoty samego życia należy aktywność. Organizm z natury swej jest ściśle związany z otaczającym światem, jego istnienie opiera się na nieustannej regulacji stosunku z tym światem. Ta regulacja jest aktywnością. Zmienia się tylko jej zakres i poziom [12]. Powszechnie uznaje się, że zakres aktywności uznanej przez jednostkę stanowi wyraz jego zadowolenia z życia, oceny własnej wartości, oceny przydatności własnej. Gerontolodzy dowodzą, że aktywność jednostki w późnym wieku przyczynia się do lepszej sprawności psychofizycznej, wydłuża wiek życia, poprawia radzenie sobie z problemami codziennego życia, rzadziej wskazują na osamotnienie i bezradność. Badania w tym zakresie jednoznacznie wskazują, że realizacja różnorodnych zadań wzmacnia optymizm jednostki i poczucia kontroli nad własnym życiem oraz powodowanie zmiany stylu życia (jako systemu przekonań, wartości, motywów działania, percepcji świata). Owe założenia należy jednak widzieć w kontekście potrzeb i możliwości jednostki. Biorąc za podstawę specyfikę omawianego okresu życia człowieka oraz uwarunkowania współczesnej rzeczywistości, nazywanej ponowoczesnością, późną nowoczesnością, nowoczesnością radykalną, zagadnienia starości i aktywności osób starszych nabiera szczególnego znaczenia. W aktualnej rzeczywistości należy zauważyć, że poszerza się grupa osób w wieku senioralnym, co więcej, zmiany społeczno-kulturowe spowodowały zachwianie dotąd utrwalonej pozycji seniorów w społeczeństwie, obniżono ich status społeczny i rolę, skazano na samotność. Dopełniają to znaczne osłabienie funkcji zdrowotnych, intelektualnych, percepcyjnych, społecznych osób starych. Wobec tych niedogodności zagadnienie wsparcia osób w wieku senioralnym nabiera priorytetu, zasadnym wydaje się poszukiwać właściwych, tj. zgodnych z oczekiwaniami, preferencjami, możliwościami, działań w celu wzmocnienia seniorów w codziennym życiu oraz nadawaniu mu satysfakcjonującej jakości. CELE BADAŃ Zasadniczym celem badań było poznanie zakresu działań klubów seniora wspierających osoby w wieku senioralnym w regionie świętokrzyskim, w odniesieniu do oczekiwań oraz aktywności psychospołecznej badanych. Określenie zakresu korzystania przez badanych z istniejących ofert stanie się informacją zwrotną na temat oczekiwań seniorów w tym względzie, a tym samym podstawą dla konstruowania określonych oraz oczekiwanych form wsparcia dla osób w omawianym wieku. MATERIAŁ I METODA Materiał badawczy zebrano za pomocą metody sondażu diagnostycznego, z wykorzystaniem techniki ankiety, analizy dokumentów, technik statystycznych. Uzyskane dane poddano analizie ilościowej i jakościowej. Badania przeprowadzono wśród uczestników zajęć w klubach seniora w regionie świętokrzyskim w latach , objęto nimi 120 seniorów korzystających z ofert klubów seniora. Głównym założeniem funkcjonowania tego typu placówek jest dostarczenie osobom starszym optymalnych warunków do aktywnego, produktywnego, satysfakcjonującego życia. 405

4 ZDROWIE I DOBROSTAN 2/2015 Dobrostan i społeczeństwo Pierwszoplanowym zadaniem jest więc pobudzanie zainteresowań, nawiązywanie nowych znajomości, kreowanie aktywności odbiorców oferty. Dokonuje się to poprzez zajęcia terapeutyczne w kołach zainteresowań, które proponują seniorom działania w zakresie rękodzieła artystycznego, gimnastyki indywidualnej i zbiorowej, kosmetyki, informatyki, rozgrywek sportowych (brydż), rekreacji fizycznej (wycieczki piesze i autokarowe), imprez okolicznościowych, itp. Do badań wybrano placówki legitymujące się wskazanym, czyli rozbudowanym zakresem ofert dla seniorów. WYNIKI Proces starzenia się przebiega z różną dynamiką i intensywnością, jest to uwarunkowane czynnikami indywidualnymi i społecznymi. Biorąc pod uwagę zasadniczy cel przeprowadzonych badań, uzyskane dane (czynniki) pogrupowano i przedstawiono w poniższych zestawieniach. Najliczniejszą grupę stanowili respondenci w wieku lat oraz lat, łącznie wskazani seniorzy stanowili 72,0% ogółu badanych. Ponadto w badaniach uczestniczyły także osoby w przedziale wiekowym r. ż oraz osoby powyżej 81 r. ż. Łącznie grupa ta obejmowała blisko 1/3 badanych seniorów. Należy zaznaczyć, że w grupie dominowały kobiety (90%), nieliczną grupą byli wśród badanych mężczyźni (10%). Mężczyźni znaleźli się w kategorii wieku lat. Szczegółowe dane ujmuje poniższy wykres. kobiety mężczyźni Wykres 1. Badani seniorzy - ogółem Wykształcenie respondentów zróżnicowano według przyjętych kategorii: wyższe (42,5 badanych), średnie ogólnokształcące lub średnie zawodowe (52,5% respondentów), zasadnicze zawodowe oraz wykształcenie podstawowe (łączenie 5,0% badanych seniorów). Szczegółowych informacji omawianej kategorii z podziałem na płeć oraz wiek badanych przedstawia poniższy wykres. 406

5 Mariola Wojciechowska, Monika Szpringer wykształcenie wyższe wykształcenie średnie wykształcenie zawodowe wykształcenie podstawowe Wykres 2. Procentowe zestawienie wykształcenia badanych seniorów z uwzględnieniem płci Dla uszczegółowienia charakterystyki kondycji psychospołecznej seniorów proponuje się wykorzystanie danych o podejmowanych przez badanych form aktywności, w tym aktywności fizycznej oraz aktywności edukacyjno-praktycznej. Z badań wynika, ze seniorzy korzystając z oferty klubów seniora uczestniczą w różnorodnych zakresach działań zarówno jednej, jak i drugiej grupie aktywności. Dane na ten temat prezentują poniższe zestawienia. kobiety mężczyźni Wykres 3. Aktywność fizyczna realizowana przez badanych w klubie seniora z uwzględnieniem płci 407

6 ZDROWIE I DOBROSTAN 2/2015 Dobrostan i społeczeństwo kobiety mężczyźni Wykres 4. Rodzaje aktywności edukacyjno-praktycznej realizowane przez seniorów w klubach seniora z uwzględnieniem płci Jak wskazują dane, aktywność fizyczna jako dość wysoko ceniona aktywność, chętniej jest realizowana podczas zajęć grupowych, niż indywidualnych. Wzmacnia to możliwość budowania relacji miedzy uczestnikami zajęć, nawiązywania nowych znajomości, wzajemnego motywowania się do realizacji przedsięwzięć. Dość szczególnym czynnikiem w wyborze aktywności okazała się płeć. Kobiet dokonywały wyboru działań lżejszych mniej wysiłkowych, z kolei w grupie mężczyzn dominują działania tzw. męskie, (mieszczą się one w kategorii inne ) np. siłownia. W drugiej analizowanej grupie aktywności - edukacyjno-praktycznej w wyborach dominują takie, które umożliwiają dbałość o własny wygląd i zdrowie, także w odniesieniu do kondycji psychicznej uczestników (brydż). Należy podkreślić, że i w tej grupie aktywności zauważa się zróżnicowanie na płeć, kobiety częściej niż mężczyźni angażują się w zajęcia przyczyniające się do rozwoju umysłowego (zajęcia językowe, komputerowe). Oprócz aktywności seniorów w korzystaniu z ofert klubów, badani podejmują także uczestnictwo w innych instytucjach czy ofertach. Zgromadzone dane potwierdzają, że większość respondentów, oprócz uczestnictwa w zorganizowanych zajęciach, systematycznie zajmuje się uprawą ogródków działkowych, zauważa się, choć w mniejszym stopniu, także deklarowanie uczestnictwa w zajęciach Uniwersytetu III Wieku oraz działań na rzecz parafii. Znaczna liczba seniorów włącza się także w czynności na rzecz dzieci i wnuków, pomocy w wypełnianiu codziennych obowiązków. Świadczy to o dość silnej więzi z rodziną, współmałżonkiem, a także o ich samodzielności i zaradności życiowej. Seniorzy wskazują także na uczestniczenie w 408

7 Mariola Wojciechowska, Monika Szpringer różnego rodzaju rekreacji (wycieczki), co wskazuje na dążenie badanych do samorealizacji, spełniania własnych marzeń, wpływa ponadto pozytywnie na jednostkę i pogłębia jej relacje z otoczeniem i środowiskiem lokalnym. Oferty przygotowane przez charakteryzowane placówki oraz charakter aktywności podejmowanej przez badanych seniorów, pozwalają na ukazanie interesujących korelacji między wyróżnionymi zmiennymi. W pierwszym rzędzie należy przeanalizować związki między zakresem aktywności seniorów, tj. aktywnością fizyczną i edukacyjno-praktyczną a sytuacją rodzinną. Ponadto, zamiarem badawczym było określenie związku między różnorodnością aktywności podejmowanych przez badanych a wiekiem respondentów, ich poziomem wykształcenia i powyżej Wykres 5. Realizacja różnych form aktywności fizycznej względem wieku respondentów 409

8 ZDROWIE I DOBROSTAN 2/2015 Dobrostan i społeczeństwo i powyżej Wykres 6. Realizacja różnych form aktywności edukacyjno praktycznej względem wieku respondentów Dane wskazują na znaczące zróżnicowanie wyboru forma aktywności w zależnosci od wieku badanych seniorów. Jak widać, osoby w młodszym wieku uczestniczą we wszystkich przygotowanych ofertach zarówno w obszarze aktywnosci edukacyjno-praktycznej, jak i fizycznej. Wraz z wiekim, zauważa się spadek uczestnictwa w przygotowanych ofertach przez kluby seniora. Osoby legitymujace się wiekiem 81 lat i powyżej uczestniczą jedynie w jednej formie aktywności. Jak należy sądzić, wynika to z pojawiającej się w tym wieku niechęcią do wysiłku fizycznego, słabnacą koordynacją wzrokowo-ruchową, ogólną nieporadnoscią. Zakłada się, że zdrowie człowieka, zwłaszcza psychiczne, jest determinowane zróżnicowanymi czynnikami, wśród nich szczególną rolę odgrywają nasze całożyciowe doświadczenia. Badania wielu autorów jednozancznie potwierdzają, że dbałość o sferę intelektualną zwykle się człowiekowi opłaca, procentuje bowiem w wieku senioralnym, wówczas człowiek może wykorzystywać zgromadzone wcześniej zasoby w postaci intelektu i zdolnosci twórczych. [17] Wśród naszych badanych zauważa się korelacja miedzy poziomem wykształcenia a wyborem różnorodnych form aktywności zarówno fizycznej jak i edukacyjno-praktycznej. Wraz ze wzrostem poziomu wykształcenia zwiększa się realizacja wybieranych form aktywności. 410

9 Mariola Wojciechowska, Monika Szpringer Jak wynika z uzyskanych danych, wykształcenie badanych seniorów jest znaczącym czynnikiem różnicującym wybór form aktywności fizycznej oraz edukacyjnopraktycznej. Osoby legitymujące się wykształceniem na poziomie wyższym wybierają niemalże wszystkie oferowane formy, zarówno aktywności fizycznej jak też edukacyjno-praktycznej. Z kolei seniorzy, którzy uzyskali wykształcenie na niższym powyższe średnie zawodowe podstawowe Wykres 7. Realizacja róznych form aktywności edukacyjno-praktycznych względem wykształenia badanych wyższe średnie zawodowe podstawowe Wykres Realizacja różnych form aktywności fizycznych względem wykształcenia badanych 411

10 412 ZDROWIE I DOBROSTAN 2/2015 Dobrostan i społeczeństwo ziomie wybierają tylko niektóre spośród oferowanych form aktywności. Warto zaznaczyć, że badani posiadający wykształcenie zasadnicze zawodowe i podstawowe uczestniczą tylko w jednej przygotowanej ofercie. Postrzeganie starości przez osoby w wieku senioralnym lub zbliżające się do tego okresu życia jest złożone, starość jest coraz bardziej realna i bliska. Trudno więc zakładać akceptowanie przez seniora jego jakości funkcjonowania w tym czasie, własnego wyglądu zewnętrznego, udziału w życiu jednostkowym i zbiorowym. [10] Istnieją dowody, iż utrzymanie kondycji psychicznej człowieka na optymalnym poziomie stanowi ważną podstawę funkcjonowania w dobrej kondycji psychospołecznej do późnej starości. Zdarza się jednak, że przygnębienie wywołane wiekiem powodują pesymizm i apatię, osoby te unikają kontaktów społecznych, zamykają się we własnych sprawach. Nie do przecenienia jest więc aktywizacja społeczna seniorów, która czyni życie bardziej szczęśliwym i satysfakcjonującym. Pogląd ten wyraża m.in. M. Dzięgielewska pisząc [ ] na ogół charakterystyczna dla tych jednostek, które wcześniej wyróżniały się w tego typu działaniach i w związku z tym, ze znana jest im ich specyfika, w dalszym ciągu oddają swój czas i doświadczenie na rzecz innych i jednocześnie dla ich wspólnego dobra. [3] W naszej rzeczywistości dość często zdarza się, że seniorzy włączają się w działania na rzecz najbliższej rodziny, podejmują czynności usługowe na rzecz środowiska lokalnego. Wykorzystanie takich możliwości przez seniora działa na jego korzyść, podnosi bowiem rangę osoby w społeczeństwie, poprawia samopoczucie seniorów, zabezpiecza przed izolacją, wykluczeniem. A. Zych wskazuje, że działania takie mają zwykle charakter ukierunkowany na realizację konkretnego celu, lub ich celem jest nawiązywanie kontaktów z innymi osobami bądź z grupami społecznymi [16]. Dotyczy to także naszych badanych, Blisko 54,0% jako powody uczestnictwa w zajęciach oferowanych przez kluby seniora wskazywało rozwijanie zainteresowań, pracę nad sobą, 2/3 pragnęło w ten sposób zagospodarować własny czas wolny, a 49,0% wskazywało na chęć poszerzenia grona znajomych. WNIOSKI Badania nad aktywnością psychospołeczną seniorów wpisują się w zakres badań poświeconych diagnozie uwarunkowań funkcjonowania seniorów we współczesnych społeczeństwach. Wskazują dostępne dla seniorów zakresy aktywności, osobiste preferencje w tym względzie, z drugiej strony ukazują bariery niechęci, stereotypowego myślenia. Aktualnie długość ludzkiego życia ulega wydłużeniu, jednak społeczeństwa, w tym także polskie, nie są przygotowane na objęciem opieką coraz większej populacji seniorów. Szczególnie wskazane jest podjecie działań nad modernizacją placówek służby zdrowia, tworzenie miejsc pracy dla osób w późniejszym etapie życia, stworzenie właściwego zabezpieczenia ekonomicznego [1]. W przygotowaniu nowoczesnych społeczeństw do współpracy z osobami w wieku senioralnym nie należy pomijać także ageizmu, jako wyrażanie niechęci wobec osób starszych, dyskryminowanie ich udziału w życiu społecznym i zawodowym. Taka postawa negowania przydatności osób w jesieni życia dla tworzenia jakości życia społecznego jest nie

11 Mariola Wojciechowska, Monika Szpringer tylko wyrazem zakłóceń aksjologicznych społeczeństwa, ale także bazowania na niesłusznych założeniach o braku przydatności osób starszych dla społeczeństwa. Podobne stereotypy uniemożliwiają pogłębioną, rzeczywistą integrację seniorów. Propagowanie międzypokoleniowej zależności, z wykorzystaniem dostępnych możliwości przekazu i edukacji wydaje się koniecznością. Na podstawie przeprowadzonych badań nasuwają się następujące konstatacje: 1. Badani seniorzy korzystają z szerokiej oferty klubów seniora, uczestniczą w różnorodnych formach aktywności: fizycznej i edukacyjno-praktycznej. W zakresie aktywności fizycznej najczęściej wybieranymi okazały się basen i gimnastyka. Zajęcia te charakteryzują się umiarkowanym wysiłkiem fizycznym, pomagają jednak w utrzymaniu odpowiedniej kondycji fizycznej i psychicznej. Z kolei wśród zajęć edukacyjno-praktycznych największą popularnością cieszyły się zajęcia poprawiające urodę (zajęcia kosmetyczne), lektorat języka obcego oraz brydż. 2. Należy stwierdzić, że badani charakteryzują się zadawalającym poziomem aktywności psychospołecznej, podejmują różnorodne działania na rzecz własnych rodzin oraz środowiska lokalnego. Koniecznym podkreślenia jest fakt aktywizowania się w obszary dotąd nierealizowane, nowe dla seniorów. 3. Między analizowanymi zmiennymi zaznacza się zależność między wyborem liczby zajęć (aktywności) a wiekiem i wykształceniem seniorów. Osoby usytuowane w młodszym wieku wybierają szerszy zakres aktywności fizycznej i edukacyjno-praktycznej. Podobne spostrzeżenie dotyczą związku z poziomem wykształcenia. Osoby legitymujące się wyższym poziomem wykształcenia wykazują szerszy zakres aktywność, niż osoby posiadające niższy poziomem wykształcenia. 4. Zauważa się słabnącą aktywność fizyczną wśród osób powyżej 81 roku życia. Co jak dowodzą przedstawiciele nauk medycznych, nieuchronnie prowadzić może do obniżenia się sprawności fizycznej np. w zakresie działań samoobsługowych. Koniecznym wydaje się motywowanie seniorów do działań ruchowych, ukazywanie konsekwencji zaniedbań ruchu oraz poszerzenie i uatrakcyjnienie oferty związanej z aktywnością ruchową. [2] Między innymi uświadamianie, że systematycznie realizowana aktywność ruchowa pomaga minimalizować powszechne w tym wieku stany i choroby, stres, otyłość, nadciśnienie tętnicze, osteoporozę, cukrzycę, zachorowania na chorobę wieńcową, występowania różnych infekcji. 5. Głównymi powodami uczestniczenia w zajęciach klubów seniorów są: rozwijanie własnych zainteresowań, praca nad zdobywaniem nowej wiedzy, nawiązywanie nowych kontaktów społecznych. PIŚMIENNICTWO 1. Biedrzycka A., Wsparcie i aktywizacja edukacja i dialog a problem adaptacji starzejącego się człowieka [w:] N. Stanik, A. Zduniak (red.) Podmiotowość w edukacji wobec odmienności kulturowych oraz społecznych zróżnicowań. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bezpieczeństwa w Poznaniu. Poznań 2012, s

12 ZDROWIE I DOBROSTAN 2/2015 Dobrostan i społeczeństwo 2. Deja A., Szawłowski K.: Zapobieganie następstwom unieruchomienia u obłożnie chorych. Katedra i Zakład Rehabilitacji Akademii Medycznej w Gdańsku 1995, s Dzięgielewska M., Społeczna aktywność osób starszych i jej główne uwarunkowania [w:] Materiały z konferencji Psychologiczne uwarunkowania satysfakcji z życia w okresie starzenia się, Lublin 2005 s Erikson E., Dopełniony cykl życia. Wyd. Rebis, Poznań 2002, s Kępiński A., Rytm życia. WL, Kraków 1973, s Leszczyńska Rejchert A., Człowiek starszy i jego wspomnienia w stronę pedagogiki starości. Wyd. Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego, Olsztyn 2010, s Piotrowski J., Gerontologia i geriatria (w:) Encyklopedia seniora. WP Warszawa 1986, s Rembowski J.: Psychologiczne problemy starzenia się człowieka. Wyd. PWN Warszawa Poznań 1984, s.24; 9. Sielowa B., Osteoporoza jako czynnik pogarszający jakość życia w starości, W: Refleksje nad starością aspekty społeczne, edukacyjne i etyczne. Łódź 1992, s Steuden S., Marczuk M.: Starzenie się a satysfakcja z życia Wyd. KUL, Lublin 2006, s Szatur-Jaworska B., i wsp. Podstawy gerontologii społecznej, ASPRA-JR, Warszawa 2006, s Szewczuk W., Psychologia ogólna WSiP, Warszawa 1990, s Szpringer M., Wojciechowska M., Potrzeby osób starszych i realne możliwości ich zaspokajania w wybranych gminach województwa świętokrzyskiego [w:] Ubóstwo jako globalna kwestia społeczna. Wyd. Apla, Kielce 2014, s Trafiałek E., Starzenie się i starość. Wybór tekstów z gerontologii społecznej. Kielce Wiśniewska Roszkowska K.: Pochwała starości, Wyd. PZWL, Warszawa 1994, s.7; 16. Zych A.: Słownik gerontologii społecznej. Wyd. Żak, Warszawa2001, s Zych A.: Człowiek wobec starości. Szkice z gerontologii społecznej. Wyd. PWN, Warszawa 1995, s

13 Mariola Wojciechowska, Monika Szpringer STRESZCZENIE Zagadnienie starości nabiera dzisiaj szczególnego znaczenia, wzrasta bowiem rzesza osób lokujących się w obszarze starości, wzrasta także ilość problemów dotykających osoby w wieku senioralnym. Mimo dużego zainteresowania zagadnieniem przez przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych wciąż istnieje potrzeba rozpoznawania jakości życia seniorów, a poprzez to dostosowania działań w celu poprawy funkcjonowania wspomnianych osób. Artykuł podejmuje próbę określenia zależności miedzy ofertą budowaną na rzecz seniorów przez kluby seniora w województwie świętokrzyskim względem ich oczekiwań oraz rezultatów tych działań, tj. kondycji psychospołecznej seniorów. Wnioski i końcowe konstatacje oparto na wynikach badań z udziałem 120 seniorów lokujących się w różnym wieku, poziomie wykształcenia, sytuacji rodzinnej i jakości zdrowia. Mimo szerokiego profilu działań podejmowanych przez wspomniane placówki, badani seniorzy korzystają z nich wybiórczo często ograniczając się jednej lub dwóch propozycji. Należy jednak zaznaczyć, że obserwuje się zadawalający poziom kondycji psychofizycznej seniorów. ABSTRACT Nowadays, the problem of senior age is of special importance because the number of elderly people is increasing, the number of problems related to senior citizens is increasing as well. Despite considerable interest in this issue among representatives of various scientific disciplines there is still the need to recognize senior life quality and by means of that to adjust actions in order to improve everyday life of the abovementioned group of people. The author of this article attempts to define the relationship between an offer created by senior citizens clubs in the Świętokrzyskie Province directed towards the elderly individuals with regard to their expectations and results of these actions, i.e. psychological and social situation of senior citizens. Conclusions and final observations have been based on the results of the research with the participation of 120 senior citizens of various age, education level, family situation and health condition quality. In spite of the fact that the above-mentioned institutions provide wide range of actions subject senior citizens benefit from these offers selectively, quite often limiting themselves to one or two suggestions. However, it should be emphasized that the satisfying level of psychological and social senior situation can be observed. Artykuł zawiera znaków ze spacjami + grafika 415

Opis modułu kształcenia

Opis modułu kształcenia Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nysie Instytut Pielęgniarstwa Opis modułu kształcenia Nazwa modułu (przedmiotu) Edukacja osób starszych i rodzin Kod podmiotu IP NS4/EOSiR Formy zajęć i inne Kierunek

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Poznawcze, emocjonalne i behawioralne problemy osób starszych i metody ich kompensacji./ Moduł 190.: Niepełnosprawność intelektualna

Bardziej szczegółowo

w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej

w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej Uchwała Nr Rady Powiatu Ełckiego z dnia Projekt w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej Na podstawie art. 12 ust. 8 lit. i) ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi. /Jan Paweł II/

Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi. /Jan Paweł II/ Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi /Jan Paweł II/ Gryficki Uniwersytet Trzeciego Wieku swoją działalność rozpoczął 26 stycznia 2014r.

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY. W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C

PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY. W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C Środowiskowy Domy Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej funkcjonuje od dnia 1 grudnia 2012 r. Dom jest dziennym ośrodkiem

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA I EFEKTYWNOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ

ORGANIZACJA I EFEKTYWNOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ PUBLICZNA SZKOŁA PODSTAWOWA NR 3 IM. JANA PAWŁA II W PACZKOWIE RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ ORGANIZACJA I EFEKTYWNOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ ROK SZKOLNY 2013 / 2014 1 PROBLEM BADAWCZY: Organizacja

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 22 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 22 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 22 SECTIO D 2004 Zakład Organizacji Pracy Pielęgniarskiej Wydziału Opieki i Oświaty Zdrowotnej Śląskiej Akademii Medycznej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE. z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020

UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE. z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020 UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020 Na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia. Kierunek Ratownictwo Medyczne

Efekty kształcenia. Kierunek Ratownictwo Medyczne Efekty kształcenia Kierunek Ratownictwo Medyczne Tabela odniesień efektów kształcenia dla kierunku studiów ratownictwo medyczne, studia pierwszego stopnia, profil praktyczny do obszarowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Rola asystenta rodziny: wspomaganie rodziny w wypełnianiu podstawowych funkcji, w tym we wprowadzaniu w świat wartości

Rola asystenta rodziny: wspomaganie rodziny w wypełnianiu podstawowych funkcji, w tym we wprowadzaniu w świat wartości Rola asystenta rodziny: wspomaganie rodziny w wypełnianiu podstawowych funkcji, w tym we wprowadzaniu w świat wartości Małgorzata Ciczkowska-Giedziun Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Katedra Pedagogiki Społecznej

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY CZCHÓW NA ROK 2015 PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY CZCHÓW NA ROK 2015

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY CZCHÓW NA ROK 2015 PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY CZCHÓW NA ROK 2015 PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY CZCHÓW NA ROK 2015 CZCHÓW, LUTY 2015 SPIS TREŚCI: I. WPROWADZENIE II. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PROGRAMU AKTYWNOŚCI LOKALNEJ III.CELE PROGRAMU AKTYWNOŚCI LOKALNEJ ORAZ KIERUNKI

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

Nowa kultura opieki nad seniorami

Nowa kultura opieki nad seniorami Nowa kultura opieki nad seniorami Seminarium edukacyjne Innowacje w geriatrii - ocena dostępności w Polsce dr n. o zdr. Elżbieta Szwałkiewicz Warszawa, 17 listopada 2014 r.) Stary człowiek to też człowiek

Bardziej szczegółowo

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JASIONNIE. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JASIONNIE. Rozdział I Postanowienia ogólne Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 2/2011 Zarządu Katolickiego Stowarzyszenia Serca dla serc w Jasionnie z dnia 21 listopada 2011r. STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JASIONNIE Rozdział I Postanowienia

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne studia II stopnia profil praktyczny

Opis efektów kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne studia II stopnia profil praktyczny Opis efektów kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne studia II stopnia profil praktyczny Załącznik nr 1 do Uchwały Uchwała NrAR001 5 -III/2013 I. Profil i cele kształcenia Główną intencją kształcenia

Bardziej szczegółowo

Miasto Żagań. Lokalny program wsparcia środowiskowego osób w podeszłym wieku i niepełnosprawnych

Miasto Żagań. Lokalny program wsparcia środowiskowego osób w podeszłym wieku i niepełnosprawnych Załącznik nr 1 do Uchwały RM Żagań Nr XVIII/1/2012 z dnia 24 lutego 2012 Miasto Żagań Lokalny program wsparcia środowiskowego osób w podeszłym wieku i niepełnosprawnych I. CZĘŚĆ OGÓLNA Żagań 2012 rok Opis

Bardziej szczegółowo

Mgr Anna Bernacka Mgr Justyna Cherchowska Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie

Mgr Anna Bernacka Mgr Justyna Cherchowska Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie Mgr Anna Bernacka Mgr Justyna Cherchowska Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie Obecnie jesteśmy świadkami niespotykanej dynamiki postępu technologicznego, który w głównej mierze tyczy się sposobu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ STOWARZYSZENIA NA RZECZ OŚWIATY W DOBRYM MIEŚCIE. Wstęp. Założenia

PROGRAM PROFILAKTYKI NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ STOWARZYSZENIA NA RZECZ OŚWIATY W DOBRYM MIEŚCIE. Wstęp. Założenia PROGRAM PROFILAKTYKI NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ STOWARZYSZENIA NA RZECZ OŚWIATY W DOBRYM MIEŚCIE Wstęp Podstawowym i naturalnym środowiskiem wychowawczym dziecka jest rodzina. To dom rodzinny wprowadza

Bardziej szczegółowo

Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych

Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych Dodać życia do lat, które zostały dodane do życia Zgromadzenie Ogólne ONZ: Doceniając wkład, jaki wnoszą osoby starsze w życie społeczeństw, Uwzględniając fakt,

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

STATUT. Rozdział I Przepisy ogólne

STATUT. Rozdział I Przepisy ogólne STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W LIMANOWEJ Rozdział I Przepisy ogólne 1. Środowiskowy Dom Samopomocy w Limanowej, zwany dalej,,domem, działa na podstawie: 1) Ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o

Bardziej szczegółowo

Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach.

Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach. Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach. Ryki, styczeń 2013r. 1 Wstęp Powiatowy Urząd Pracy w Rykach w okresie od

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Integracja społeczna Kod przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009 Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 3-9 1. Bezdomność w Województwie pomorskim to podobnie jak w całym województwie pomorskim problem typowo męski w roku 9

Bardziej szczegółowo

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W ŁĘCZYCY

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W ŁĘCZYCY Załącznik do Uchwały Nr XXIII/176/08 Rady Miasta Łęczyca z dnia 28 marca 2008 r. STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W ŁĘCZYCY Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Środowiskowy Dom Samopomocy (Dom) w

Bardziej szczegółowo

WOLONTARIAT PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY

WOLONTARIAT PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY Człowiek jest wspaniałą istotą nie z powodu dóbr, które posiada, ale jego czynów. Nie ważne jest to co się ma, ale czym się dzieli z innymi - Jan Paweł II PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY WOLONTARIAT - program społeczny

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce Marta Piekarczyk Warszawa, 2014 Obecny raport oparty jest na wynikach ogólnopolskiego sondażu uprzedzań

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki z zakresu integracji społecznej osób z zaburzeniami psychicznymi z terenu Wielkopolski.

Dobre praktyki z zakresu integracji społecznej osób z zaburzeniami psychicznymi z terenu Wielkopolski. Dobre praktyki z zakresu integracji społecznej osób z zaburzeniami psychicznymi z terenu Wielkopolski. DZIAŁANIA DŁUGOFALOWE NA RZECZ OSÓB Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI Z TERENU POWIATU OSTROWSKIEGO PODEJMOWANE

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych.

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych. Załącznik do Programu Cel główny 1: promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym Cel szczegółowy 1.1: upowszechnienie wiedzy na temat zdrowia psychicznego, kształtowanie zachowań

Bardziej szczegółowo

Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok

Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok Załącznik do uchwały nr XLVI/282/13 Rady Miejskiej w Niemodlinie z dnia 26 września 2013 r. Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok CZĘŚĆ OGÓLNA Starzenie się jest naturalnym

Bardziej szczegółowo

Decyzja Nr POKL.02.03.02-00-007/09-00 w sprawie dofinansowania projektu wydana została w dniu 30.09.2009 r. przez Ministra Zdrowia.

Decyzja Nr POKL.02.03.02-00-007/09-00 w sprawie dofinansowania projektu wydana została w dniu 30.09.2009 r. przez Ministra Zdrowia. Projekt Systemowy Profesjonalne pielęgniarstwo systemu ratownictwa medycznego w Polsce - wsparcie kształcenia podyplomowego realizowany w latach 2009-2015. Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 177/2014 z dnia 4 sierpnia 2014 r. o projekcie programu Program aktywności ruchowej 60+ miasta Sieradz Po zapoznaniu

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI W BODZANOWIE 2013-2015

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI W BODZANOWIE 2013-2015 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI W BODZANOWIE 2013-2015 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI W PRAWIE OŚWIATOWYM Podstawa prawna : 1. Ustawa o Systemie Oświaty

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

W R Z E S I E Ń 2 0 0 8 BIAŁYSTOK

W R Z E S I E Ń 2 0 0 8 BIAŁYSTOK S P O Ł E C Z N E G I M N A Z J U M N R 7 PROGRAM PROFILAKTYKI SPOŁECZNEGO GIMNAZJUM NR 7 W BIAŁYMSTOKU W R Z E S I E Ń 2 0 0 8 BIAŁYSTOK WSTĘP Podstawowym i naturalnym środowiskiem wychowawczym dziecka

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12. Specjalność: pielęgniarstwo 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r.

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2015 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej,

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education, Krakow URSZULA MIĄZEK, MARIA

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji projektu Kolpingowska Akademia Zdrowia i Kultury

Raport z ewaluacji projektu Kolpingowska Akademia Zdrowia i Kultury Raport z ewaluacji projektu Kolpingowska Akademia Zdrowia i Kultury 1. Zakres podmiotowy i przedmiotowy, cele, metoda i przebieg ewaluacji 1.1. Zakres podmiotowy i przedmiotowy ewaluacji Przedmiotem ewaluacji

Bardziej szczegółowo

PREFERENCJE TURYSTYCZNE STUDENTÓW AKADEMII IM. JANA DŁUGOSZA W CZĘSTOCHOWIE TOURIST PREFERENCES OF JAN DŁUGOSZ ACADEMY STUDENT S

PREFERENCJE TURYSTYCZNE STUDENTÓW AKADEMII IM. JANA DŁUGOSZA W CZĘSTOCHOWIE TOURIST PREFERENCES OF JAN DŁUGOSZ ACADEMY STUDENT S Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Maria Pyzik, Joanna Rodziewicz-Gruhn, Karol Pilis, Cezary Michalski Instytut Kultury Fizycznej Akademii im. Jana Długosza

Bardziej szczegółowo

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Karolina Hansen Marta Witkowska Warszawa, 2014 Polski Sondaż Uprzedzeń 2013 został sfinansowany

Bardziej szczegółowo

(materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej)

(materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ ASPEKTY PSYCHOSPOŁECZNE I PRAWNE Zestawienie bibliograficzne w wyborze za lata 1985-2010 (materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) Powstań, ty, który

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ANKIETA MONITORUJĄCA

OPRACOWANIE ANKIETA MONITORUJĄCA Strona1 OPRACOWANIE ANKIETA MONITORUJĄCA W ramach projektu RÓWNY START PRZEDSZKOLAKA współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, w ramach Priorytetu IX, Podziałania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM GMINA KLUCZBORK DLA SENIORA NA LATA 2014-2016

PROGRAM GMINA KLUCZBORK DLA SENIORA NA LATA 2014-2016 PROGRAM GMINA KLUCZBORK DLA SENIORA NA LATA 2014-2016 WSTĘP 1. CEL PROGRAMU: Godne starzenie się poprzez aktywność społeczną i poprawę jakości życia. 2. REALIZATORZY PROGRAMU 3. ZASADY FINANSOWANIA ORAZ

Bardziej szczegółowo

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Wybór zawodu wyznacza kierunek kształcenia wyznacza kierunek i stopień rozwoju osobowości umożliwia przynależność

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie opieki geriatrycznej w Polsce

Funkcjonowanie opieki geriatrycznej w Polsce 217 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Justyna Sudy 1 Podobnie jak jesień może być najpiękniejszą porą roku, tak i starość może być najpiękniejszym okresem życia, w którym osiąga się życiową mądrość

Bardziej szczegółowo

RAPORT PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ. Wstęp

RAPORT PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ. Wstęp RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ Wstęp Prezentowany raport jest rezultatem ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w przedszkolu przez

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 74/XI/2015 RADY GMINY MAŁA WIEŚ. z dnia 29 października 2015 r.

UCHWAŁA NR 74/XI/2015 RADY GMINY MAŁA WIEŚ. z dnia 29 października 2015 r. UCHWAŁA NR 74/XI/2015 RADY GMINY MAŁA WIEŚ z dnia 29 października 2015 r. w sprawie uchwalenia Statutu Środowiskowego Domu Samopomocy w Starych Święcicach. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h, art.

Bardziej szczegółowo

Wychowanie fizyczne w opinii uczniów i ich rodziców

Wychowanie fizyczne w opinii uczniów i ich rodziców Wychowanie fizyczne w opinii uczniów i ich rodziców Raport z badania przygotowanego przez pracowników Warmińsko Mazurskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Olsztynie Filia w Olecku przeprowadzonego

Bardziej szczegółowo

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie Rewalidacja - to termin pochodzenia łacińskiego (re znów, validus mocny, silny) oznacza oddziaływanie zmierzające do przywrócenia pełni sił osobom osłabionym poważną chorobą lub urazem. Pojęcia rewalidacja

Bardziej szczegółowo

Ocena potrzeb szkoleniowych oraz wiedzy lekarzy i lekarzy dentystów w zakresie kompetencji miękkich oraz organizacji systemu ochrony zdrowia

Ocena potrzeb szkoleniowych oraz wiedzy lekarzy i lekarzy dentystów w zakresie kompetencji miękkich oraz organizacji systemu ochrony zdrowia Ocena potrzeb szkoleniowych oraz wiedzy lekarzy i lekarzy dentystów w zakresie kompetencji miękkich oraz organizacji systemu ochrony zdrowia Raport z badania ilościowego realizowanego wśród lekarzy i lekarzy

Bardziej szczegółowo

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WYCHOWAWCZY I PROFILAKTYKI ZESPOŁU PLACÓWEK SPECJALNYCH W LEGNICY OŚRODEK REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZY ROK SZKOLNY 2015/2016

ROCZNY PROGRAM WYCHOWAWCZY I PROFILAKTYKI ZESPOŁU PLACÓWEK SPECJALNYCH W LEGNICY OŚRODEK REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZY ROK SZKOLNY 2015/2016 ROCZNY WYCHOWAWCZY I PROFILAKTYKI ZESPOŁU PLACÓWEK SPECJALNYCH W LEGNICY OŚRODEK REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZY ROK SZKOLNY 2015/2016 1 I. Prawa człowieka Koordynator: Gabriela Bożek, Anna Popławska, Elżbieta

Bardziej szczegółowo

Demografia członków PAN

Demografia członków PAN NAUKA 3/2007 163-167 ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Demografia członków PAN O niektórych sprawach dotyczących wieku nowych i odchodzących członków Polskiej Akademii Nauk mówiłem już w dyskusji podczas Zgromadzenia

Bardziej szczegółowo

Główne powody udzielania osobom i rodzinom pomocy społecznej w województwie Lubuskim

Główne powody udzielania osobom i rodzinom pomocy społecznej w województwie Lubuskim Główne powody udzielania osobom i rodzinom pomocy społecznej w województwie Lubuskim Obserwatorium Integracji Społecznej Zielona Góra, sierpień r. Główne powody udzielania osobom i rodzinom pomocy społecznej

Bardziej szczegółowo

Dr A. Wołpiuk- Ochocińska. Dr A. Wołpiuk- Ochocińska

Dr A. Wołpiuk- Ochocińska. Dr A. Wołpiuk- Ochocińska (1) Nazwa przedmiotu Psychologia stosowana (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - () Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia. Kod modułu Język kształcenia Efekty kształcenia dla modułu kształcenia

Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia. Kod modułu Język kształcenia Efekty kształcenia dla modułu kształcenia Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu Kod modułu Język Efekty dla modułu Wychowanie fizyczne Zakład Fizjologii, Katedra Nauk Fizjologiczno- Medycznych Fizjologiczne podstawy treningu

Bardziej szczegółowo

Cele szczegółowe zostaną osiągnięte dzięki: 3. Formy działalności Środowiskowego Domu Samopomocy:

Cele szczegółowe zostaną osiągnięte dzięki: 3. Formy działalności Środowiskowego Domu Samopomocy: Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Nr 6/14 Wójta Gminy Tuczna z dnia 31 stycznia 2014 r. Program działalności Środowiskowego Domu Samopomocy w Międzylesiu Typ Domu: B (dla osób upośledzonych umysłowo) 1. Cel

Bardziej szczegółowo

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym o czym warto pamiętać pracując z seniorami w bibliotece Poradnik powstał w ramach projektu Informacja dla obywateli cybernawigatorzy w bibliotekach, zainicjowanego przez

Bardziej szczegółowo

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE Z. Nowak - Kapusta Osoba niepełnosprawna to osoba, która posiadała odpowiednie orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony (osoba niepełnosprawna prawnie) lub osoba, która takiego

Bardziej szczegółowo

Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Wzmocnienie konsultacji społecznych w powiecie oleckim. grudzień 2014

Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Wzmocnienie konsultacji społecznych w powiecie oleckim. grudzień 2014 Znajomość problemów związanych z używaniem alkoholu, środków psychoaktywnych i infoholizmu wśród dzieci i młodzieży oraz potrzeb pogłębienia wiedzy przez osoby dorosłe w tym zakresie Raport z badań przeprowadzonych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologia lekarska 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Dzienniak

Małgorzata Dzienniak Małgorzata Dzienniak Trzy fazy starości: Młodzi starzy 60/65-74 lata Starzy starzy 75-84 lata Najstarsi starzy - >85 lat Trzeci wiek Czwarty wiek 75,0 70,0 65,0 60,0 55,0 50,0 45,0 40,0 35,0 30,0 25,0

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 1/01 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 8 lutego 01 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Rozwój osób w wieku senioralnym wspomagany metodą coachingu.

Rozwój osób w wieku senioralnym wspomagany metodą coachingu. Rozwój osób w wieku senioralnym wspomagany metodą coachingu. Rzuć kamieniem w tłum, a trafisz w starszą osobę W 2005 roku stwierdzono, że 15 proc. społeczeństwa to osoby powyżej 65 roku życia. Szacuje

Bardziej szczegółowo

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna 1. Osoby wdrażające innowacje: mgr Justyna Witas, mgr Adriana Jachnicka, mgr Marta Jafernik 2. Termin wprowadzenia i czas trwania innowacji: Innowacja

Bardziej szczegółowo

Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica

Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica Słowa kluczowe: rehabilitacja uzdrowiskowa, dysfunkcje narządu ruchu, ból, jakość życia Zdrowie na podstawie definicji prezentowanej, przez WHO oznacza całkowity brak

Bardziej szczegółowo

POSZUKIWANIA AUTONOMICZNYCH ROZWIĄZAŃ W BUDOWANIU SUKCESU SZKOŁY

POSZUKIWANIA AUTONOMICZNYCH ROZWIĄZAŃ W BUDOWANIU SUKCESU SZKOŁY POSZUKIWANIA AUTONOMICZNYCH ROZWIĄZAŃ W BUDOWANIU SUKCESU SZKOŁY I. Ogólna charakterystyka Szkoły Podstawowej Nr 2 w Ustce. II. Opis ważniejszych przedsięwzięć. 1. Projekty unijne: a) Twój rozwój, twoja

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

Rekreacja ruchowa a czas wolny

Rekreacja ruchowa a czas wolny Rekreacja ruchowa a czas wolny Jednym z głównych warunków działalności rekreacyjno-turystycznej jest czas wolny, który ma istotny wpływ na możliwość podejmowania przez człowieka różnych działań kształtujących

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia Załącznik nr 1 do uchwały Nr 24/2014/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2015 roku Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003 Zakład Antropologii Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Department of Anthropology Academy

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego Doradztwo zawodowe i edukacja dorosłych jako systemy wspierania rozwoju człowieka

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA EKOLOGICZNA W PROCESIE KSZTAŁCENIA I WYCHOWANIA. Sylwia PŁUSA, RP

EDUKACJA EKOLOGICZNA W PROCESIE KSZTAŁCENIA I WYCHOWANIA. Sylwia PŁUSA, RP EDUKACJA EKOLOGICZNA W PROCESIE KSZTAŁCENIA I WYCHOWANIA Sylwia PŁUSA, RP Człowiek jako jednostka biopsychospołeczna w ciągu swego rozwoju przejawia określoną aktywność oraz podlega wpływom oddziaływań

Bardziej szczegółowo

Ankieta diagnostyczna dla potrzeb opracowania Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Miasta Sokołów Podlaski

Ankieta diagnostyczna dla potrzeb opracowania Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Miasta Sokołów Podlaski Ankieta diagnostyczna dla potrzeb opracowania Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Miasta Sokołów Podlaski Prosimy o wypełnienie poniższej ankiety. Jest ona skierowana do mieszkańców

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA POTRZEB I PROBLEMÓW GRUPY DOCELOWEJ W ZESPOLE SZKÓŁ IM. K. KAŁUŻEWSKIEGO I J. SYLLI W ZDUŃSKIEJ WOLI - III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

DIAGNOZA POTRZEB I PROBLEMÓW GRUPY DOCELOWEJ W ZESPOLE SZKÓŁ IM. K. KAŁUŻEWSKIEGO I J. SYLLI W ZDUŃSKIEJ WOLI - III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE Zduńska Wola, dnia 8.01.2016r. STAROSTWO POWIATOWE Wydział Edukacji Zduńska Wola DIAGNOZA POTRZEB I PROBLEMÓW GRUPY DOCELOWEJ W ZESPOLE SZKÓŁ IM. K. KAŁUŻEWSKIEGO I J. SYLLI W ZDUŃSKIEJ WOLI - III LICEUM

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Szkolny program profilaktyki na lata 2011-2014

Szkolny program profilaktyki na lata 2011-2014 SOSW nr 2 w Gdyni ZSS nr 8 ULOS LOS nr 3 Szkolny program profilaktyki na lata 2011-2014 Beata Gajewska Opracowały: Jadwiga Wójtowicz-Paciorek 1 Cele szkolnego programu profilaktyki : Celem programu profilaktycznego

Bardziej szczegółowo

Standardy. programu merytorycznego realizowanego w świetlicy środowiskowej na terenie gminy Święta Katarzyna

Standardy. programu merytorycznego realizowanego w świetlicy środowiskowej na terenie gminy Święta Katarzyna Standardy programu merytorycznego realizowanego w świetlicy środowiskowej na terenie gminy Święta Katarzyna I. Wstęp. Zadaniem świetlicy środowiskowej, czyli placówki opiekuńczo-wychowawczego wsparcia

Bardziej szczegółowo

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Działania Klubu Integracji Społecznej od 2010 roku. TUTUŁ PROGRAMU Zwiększenie szans na zatrudnienie i podniesienie kompetencji społecznych poprzez stworzenie kompleksowego systemu wsparcia dla osób zagrożonych

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA EWALUACYJNEGO SŁUCHACZY _ CENTRUM EUROPY _ JESIEŃ 2013/2014

RAPORT Z BADANIA EWALUACYJNEGO SŁUCHACZY _ CENTRUM EUROPY _ JESIEŃ 2013/2014 RAPORT Z BADANIA EWALUACYJNEGO SŁUCHACZY _ CENTRUM EUROPY _ JESIEŃ 2013/2014 Opracowanie raportu: Zawartość WPROWADZENIE DO RAPORTU... 3 IA OCENA OFERTY KURSU I NARZĘDZI MERYTORYCZNYCH4 Wykres 1. Ocena

Bardziej szczegółowo

Sytuacja życiowa osób starszych w regionie świętokrzyskim

Sytuacja życiowa osób starszych w regionie świętokrzyskim Sytuacja życiowa osób starszych w regionie świętokrzyskim dr Andrzej Kościołek Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Kielce 12. 06. 2014. W 2030 r. na świecie będzie więcej osób po 60 roku życia niż

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy w Szkole Podstawowej Nr 4 w Łowiczu w II półroczu roku szkolnego 2015/2016

Program wychowawczy w Szkole Podstawowej Nr 4 w Łowiczu w II półroczu roku szkolnego 2015/2016 Program wychowawczy w Szkole Podstawowej Nr 4 w Łowiczu w półroczu roku szkolnego 2015/2016 Podstawa prawna programu wychowawczego: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Starość nie jest pojęciem jednoznacznym. Różnie można określać początek tego okresu zarówno w życiu jednostek, jak i całych zbiorowości.

Starość nie jest pojęciem jednoznacznym. Różnie można określać początek tego okresu zarówno w życiu jednostek, jak i całych zbiorowości. Starość nie jest pojęciem jednoznacznym. Różnie można określać początek tego okresu zarówno w życiu jednostek, jak i całych zbiorowości. W demografii starość jednostek dzieli się na: młodszy wiek poprodukcyjny

Bardziej szczegółowo

STRES OKOŁOEMERYTALNY

STRES OKOŁOEMERYTALNY dr n. hum. Filip Raciborski filip.raciborski@wum.edu.pl STRES OKOŁOEMERYTALNY WSTĘPNE WYNIKI PROJEKTU WPŁYW PRZEJŚCIA NA EMERYTURĘ NA ZDROWIE Teza I (pozytywny wpływ pracy): Późniejsze przejście na emeryturę

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI

ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI (na przykładzie kompetencji autokreacyjnych) dr Ewa Kochanowska Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2012 BS/94/2012 POLACY WOBEC WŁASNEJ STAROŚCI

Warszawa, lipiec 2012 BS/94/2012 POLACY WOBEC WŁASNEJ STAROŚCI Warszawa, lipiec 2012 BS/94/2012 POLACY WOBEC WŁASNEJ STAROŚCI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Dr Sztembis. Dr Sztembis. Rok akademicki 2015/2016. (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

Dr Sztembis. Dr Sztembis. Rok akademicki 2015/2016. (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Rok akademicki 2015/2016 Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod

Bardziej szczegółowo