Raport końcowy projektu Edukacja ku niezależności modernizacja programu przysposobienia do pracy uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Raport końcowy projektu Edukacja ku niezależności modernizacja programu przysposobienia do pracy uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi"

Transkrypt

1 Raport końcowy projektu Edukacja ku niezależności modernizacja programu przysposobienia do pracy uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego r. Projekt przygotowany i realizowany przez: Biuro Edukacji Urzędu m. st. Warszawy w partnerstwie z Polskim Stowarzyszeniem na Rzecz Osób Upośledzonych Umysłowo Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:24

2 Biuro Edukacji Urzędu m. st. Warszawy ul. Górskiego Warszawa tel Redakcja merytoryczna: Lidia Klaro-Celej, Monika Zakrzewska Autorzy: Danuta Bartczak, Jolanta Chmielińska, Teresa Gronek, Anna Jędrysiak, Lidia Klaro-Celej, Monika Kurowska, Grażyna Parzych, Arletta Romaniuk, Anna Saturska, Monika Zakrzewska Publikacja wydana w ramach projektu Edukacja ku niezależności modernizacja programu przysposobienia do pracy uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego realizowanego przez Biuro Edukacji Urzędu m. st. Warszawy w partnerstwie z Polskim Stowarzyszeniem na Rzecz Osób Upośledzonych Umysłowo. Materiał bezpłatny Redakcja językowa i korekta: Inga Kazana Skład i łamanie: Key Agnieszka Barańska (www.key.waw.pl) Rysunki: Patryk Sabała Druk:??? 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:25

3 WSTĘP Przekazujemy Państwu Raport Końcowy projektu Edukacja ku niezależności modernizacja programu przyspo so bienia do pracy uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi wraz następującymi załącznikami: załącznik nr 1 Podręcznik do prowadzenia warsztatów z umiejętności społeczno-zawodowych dla uczniów w szkołach przysposabiających do pracy ; załącznik nr 2 Podręcznik dla uczniów w szkołach przysposabiających do pracy ; załącznik nr 3 Indywidualna sesja doradcza podręcznik dla doradcy zawodowego ; załącznik nr 4 Preorientacja zawodowa arkusze oceny kompetencji zawodowych uczniów szkół przysposabiających do pracy. Publikacja jest skierowana do wszystkich, którzy pracują lub będą pracować z młodzieżą uczącą się w szkołach przysposabiających do pracy dyrektorów szkół, nauczycieli, studentów. Celem projektu było: zdobycie przez młodzież nowych kompetencji społecznych, pozwalających zbudować pozytywny obraz samego siebie i pokonać lęk przed otoczeniem; przygotowanie uczniów do samodzielnego podjęcia pracy; dostosowanie kompetencji przyszłych absolwentów zawodowych szkół specjalnych do potrzeb rynku pracy; podniesienie jakości kształcenia w zawodowych szkołach specjalnych; modernizacja programu przysposobienia do pracy i jego wzbogacenie o treści z zakresu kompetencji społecznych oraz zajęcia praktyczne. W ramach działań projektowych opracowano materiały służące do prowadzenia zajęć. Wypracowano też koncepcję modyfikacji programu przysposobienia do pracy, obejmującą organizację warsztatów i praktyk dla uczniów szkół przysposabiających do pracy. Istotnym elementem projektu było przeszkolenie nauczycieli biorących udział w projekcie do funkcji trenera pracy. Dzięki współpracy z zewnętrznymi doradcami zawodowymi zatrudnionymi do prowadzenia warsztatów z umiejętności społeczno-zawodowych, nauczyciele mieli możliwość uzupełnienia i udoskonalenia swoich umiejętności z zakresu doradztwa zawodowego. Zachęcam do korzystania z wypracowanych rozwiązań, ich rozwijania oraz poszukiwania nowych. Tematyka projektu odnosiła się przede wszystkim do dwóch z sześciu obszarów strategicznych Polityki edukacyjnej m. st. Warszawy , dotyczących Edukacji dla rynku pracy (obszar III) oraz Rozwoju nauczycieli i kadr oświatowych (obszar V). Ważnymi punktami odniesienia do programu Polityki edukacyjnej miasta był również związek projektu z jej programami strategicznymi. Z jednej strony z V programem strategicznym Warszawskie szkoły zawodowe na europejskim poziomie, którego programy operacyjne koncentrowały się na otwieraniu nowych możliwości kształcenia zawodowego oraz rozwijaniu profesjonalnego doradztwa w tym zakresie, a z drugiej strony z VIII programem strategicznym Edukacja dla wszystkich, którego pierwszy program operacyjny Szkoła dla każdego promował działania edukacji włączającej i przeciwdziałającej segregacji edukacyjnej oraz społecznej. Środki na realizację projektu, pozyskane przez Biuro Edukacji z funduszy unijnych, pozwoliły na realizację przedsięwzięć zgodnych z kierunkami wyznaczonymi przez Politykę edukacyjną m. st. Warszawy. W odniesie niu do Edukacji dla rynku pracy, działania w ramach projektu zmierzające do podniesienia jakości kształce nia oraz modernizacji programu przysposobienia do pracy i wzbogacenia go o treści z zakresu kompetencji społecznych i zajęcia praktyczne przyczyniły się do poszerzenia oferty edukacyjnej warszawskich szkół zawodowych. Opracowane w ramach projektu materiały edukacyjne oraz przygotowanie nauczycieli do funkcji trenera pracy stanowią wkład w doskonalenie kadr oświatowych, sprzyjają innowacyjności, kreatywności i pracy zespołowej. 3 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:25

4 Wstęp Umożliwienie młodzieży zdobycia w ramach projektu nowych kompetencji społecznych, pozwalających kreować pozytywny obraz samego siebie i pokonywać lęk przed otoczeniem, oraz przygotowanie jej do samodzielnego podjęcia pracy, sprawiło, że oferta kształcenia warszawskich szkół stała się bardziej zbieżna z wymaganiami rynku pracy. Jest ona także teraz lepiej dostosowana do kierunków rozwoju miasta, nakreślonych w Społecznej strategii Warszawy na lata i zakładających podniesienie poziomu kapitału ludzkiego oraz społecznego Warszawy, a także dążenie do niwelowania negatywnych skutków nierówności społeczno-ekonomicznych wśród mieszkańców stolicy. Joanna Gospodarczyk Dyrektor Biura Edukacji 4 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:25

5 Spis treści WSTĘP Rozdział I. WSPARCIE OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ Lidia Klaro-Celej Rozdział II. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU Ogólna charakterystyka projektu. Uzasadnienie potrzeby realizacji Jolanta Chmielińska, Anna Jędrysiak, Monika Zakrzewska Cel projektu Działania zaplanowane w projekcie Warsztaty z zakresu umiejętności społeczno-zawodowych Indywidualne konsultacje doradcze Wizyty studyjne w przedsiębiorstwach, instytucjach rynku pracy Warsztaty w przedsiębiorstwach z otwartego rynku pracy Praktyki zawodowe na otwartym rynku pracy Rozdział III. UDZIAŁ RODZICÓW W PROJEKCIE. OCZEKIWANIA, OBAWY, SUGESTIE Monika Kurowska Rozdział IV. DOŚWIADCZENIA PERSONELU REALIZUJĄCEGO PROJEKT Danuta Bartczak, Teresa Gronek, Anna Jędrysiak, Arletta Romaniuk Doświadczenia nauczycieli Doświadczenia doradcy zawodowego Doświadczenia trenerów pracy/nauczycieli zawodu Rozdział V. MODERNIZACJA PROGRAMU PRZYSPOSOBIENIA DO PRACY Lidia Klaro-Celej Rozdział VI. UCZESTNICY PROJEKTU. STUDIUM PRZYPADKÓW Danuta Bartczak, Jolanta Chmielińska, Monika Kurowska, Grażyna Parzych, Arletta Romaniuk, Anna Saturska ZAŁĄCZNIKI 5 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:25

6 Rozdział I WSPARCIE OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ Autor: Lidia Klaro-Celej, profesor oświaty, doradca metodyczny m. st. Warszawy Co oznacza niepełnosprawność intelektualna? Niepełnosprawność intelektualna jest stanem nie chorobą. Jest skutkiem nieprawidłowej budowy lub uszkodzenia mózgu w życiu płodowym, w czasie porodu, krótko po urodzeniu bądź następuje w wyniku urazu. Dysfunkcje dotyczą zarówno rozwoju ruchowego, jak i procesów percepcyjnych. Widoczne są także trudności w przechodzeniu z niższego poziomu rozwoju na wyższy. Zmiany te uwarunkowane są przede wszystkim nieprawidłowym funkcjonowaniem struktur anatomicznych mózgu. Charakterystyka osób z niepełnosprawnością intelektualną Według definicji prof. Janusza Kostrzewskiego: Niedorozwój umysłowy (upośledzenie umysłowe) charakteryzuje się istotnie niższym niż przeciętne funkcjonowaniem intelektualnym z jednocześnie współwystępującym ograniczeniem w zakresie dwóch lub więcej spośród następujących umiejętności przystosowawczych: porozumiewania się, samoobsługi, trybu życia domowego, uspołecznienia, korzystania z dóbr społeczno-kulturalnych, samodzielności, troski o zdrowie i bezpieczeństwo, umiejętności szkolnych, organizowania czasu wolnego i pracy (J. Kostrzewski Niepełnosprawność umysłowa poglądy, metody i wsparcie, 2006 r.). Obecnie posługujemy się najczęściej sformułowaniem niepełnosprawność intelektualna, choć w prawie oświatowym i języku potocznym nadal funkcjonuje pojęcie upośledzenie umysłowe, ale jest uznawane przez niepełnosprawnych i ich rodziny jako dyskryminujące. Zgodnie ze skalą WHO, mamy 4 stopnie niepełnosprawności intelektualnej: stopień lekki to najliczniejsza grupa (ok. 75 %) wśród ludzi z niepełnosprawnościami, umiarkowany stopień niepełnosprawności intelektualnej (ok. 12 %), znaczny stopień niepełnosprawności intelektualnej (ok. 8 %), głęboki stopień niepełnosprawności intelektualnej (ok. 5%). Możliwości uczenia się przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną są ograniczone. Nie wolno takich osób porównywać do pełnosprawnych rówieśników, nie należy ich uczyć tak, jak osób z tzw. normą intelektualną. Każda osoba z niepełnosprawnością intelektualną jest inna, każda ma szczególne możliwości i potrzeby psychofizyczne, każda ma szczególne predyspozycje, ograniczenia, mocne i słabe strony, zainteresowania, pasje. Należy pamiętać, że wśród osób z niepełnosprawnością intelektualną możemy spotkać się z ludźmi (zwłaszcza przy głębszym upośledzeniu), u których może występować niepełnosprawność sprzężona, a więc także dodatkowo spektrum autyzmu, niedosłuch, słabe widzenie, choroby przewlekłe, inne. Z pedagogicznego punktu widzenia, każda sytuacja, w jakiej była i w przyszłości znajdzie się osoba z niepełnosprawnością intelektualną, może wpływać na jej rozwój. Wszystko, co otacza taką osobę, jest istotne. Środowisko, w jakim przebywa uczeń, czas i sposób stymulowania rozwoju, umiejętności i osobowość nauczyciela, stosowane metody pracy z uczniem, jej formy, wykorzystywane środki dydaktyczne, organizacja i planowanie zajęć, współpraca z rodziną dziecka to wszystko ma wpływ na to, jak będzie w przyszłości funkcjonować osoba z niepełnosprawnością intelektualną. Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym nie są w stanie sprostać wymaganiom szkolnym, które są możliwe do spełnienia przez uczniów z tzw. normą intelektualną. Poniżej przedstawiam tabelę z wykazem najczęstszych problemów występujących u osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym. Cały czas trzeba jednak pamiętać, że u poszczególnych osób stopień nasilenia zaburzeń może być różny. 6 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:25

7 WSPARCIE OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ Zagadnienia Spostrzeganie Analiza i synteza wzrokowa Myślenie Sprawność motoryczna Czytanie Uwaga Pamięć Mowa Umiarkowany stopień niepełnosprawności Znaczny stopień niepełnosprawności intelektualnej intelektualnej Często spostrzeganie niedokładne, wolne, nie adekwatnie odzwierciedlające rzeczywistość. W tym wolne, bardzo zaburzone. Często spostrzeganie niedokładne, samym czasie osoby z niepełnosprawnością intelektualną spostrzegają mniej przedmiotów niż osoby z tzw. normą intelektualną. Analiza i synteza wzrokowa chaotyczna i niedokładna. Zaburzona orientacja przestrzenna. Analiza i synteza wzrokowa oraz orien tacja przestrzenna bardzo zaburzone. Myślenie konkretno-obrazowe. Brak myślenia abstrakcyjnego, Myślenie konkretno-obrazowe. Brak bardzo duże trudności w myśleniu myślenia logicznego i abstrakcyj nego. logicznym. Zaburzone wnioskowanie i powiązanie nowych informacji z poprzednio zapamiętanymi. Częste zaburzenia motoryki małej i dużej. Słaba Często bardzo zaburzona sprawność sprawność manualna. Wiele osób z niepełnosprawnością fizyczna i manualna. intelektualną nie pisze, część pisze na kompu- terze, ale tempo pisania jest wolne, zazwyczaj sprowadza się do pojedynczych wyrazów, prostych zdań. Wiele osób potrafi się podpisać. Stosunkowo niewiele osób z niepełnosprawnością Osoby ze znaczną niepełnosprawno intelektualną czyta płynnie i ze zrozumieniem. Najczęściej ścią intelektualną nie czytają, czytają lub rozpoznają wzrokowo pojedyncze a jeśli tak, to rozpoznają wzrokowo wyrazy lub proste zdania. Mechanicznie wymieniają pojedyncze wyrazy skojarzone z piktogramem litery, ale najczęściej nie dokonują syntezy wyrazu. lub ilustracją. Zazwyczaj dominuje uwaga mimowolna, uwaga dowolna Zazwyczaj słaba trwałość uwagi. Słaba kształtuje się w procesie edukacji. Koncen- uwaga mimowolna. Osoby ze znaczną tra cja uwagi jest słaba, jej zakres wąski. Osoby niepełnosprawnością intelektualną z niepełnosprawnością intelektualną łatwo reagują na silne bodźce wzrokowe, rozproszyć. dźwiękowe. Często pamięć nietrwała, głównie mechaniczna, brak Pamięć krótkotrwała, bardzo ograniczona, zdolności dokonywania operacji logicznych, trudności nietrwała. w tworzeniu pojęć abstrakcyjnych. Trudności z zapamiętywaniem i zastosowaniem informacji w nowych sytuacjach. Wskazane są wielokrotne powtórzenia. Osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną dobrze zapamiętują sytuacje rzeczywiste, które realnie przeżyły i które wywołały u nich emocje. Mowa z częstymi wadami, ubogie słownictwo. Słownictwo bierne zdecydowanie bogatsze od czynnego. U osób z umiarkowaną niepełnosprawno ścią intelektualną występują wady wymowy utrudniające porozumiewanie się werbalne z oto cze niem, część uczniów jest więc użytkownikami alternatywnych i wspierających metod porozu miewania się (AAC). Mowa z bardzo częstymi wadami, pojawiają się zdania proste, dwu wyrazowe. Osoby ze znaczną nie pełnosprawnością intelektualną wspie ramy komunikacją AAC. 7 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:25

8 WSPARCIE OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ Zagadnienia Zachowanie Jak sobie radzą w życiu? Umiarkowany stopień niepełnosprawności Znaczny stopień niepełnosprawności intelektualnej intelektualnej Osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną są zazwyczaj bardzo pogodne, grzeczne, bar dzo nością intelektualną często są samo- Osoby ze znaczną niepełnospraw- ufne, świetnie nawiązują kontakt z obcymi, ale mo gą dzielne w bardzo prostych sytuacjach zanadto okazywać zainteresowanie i przywiązanie życiowych (załatwianiu potrzeb fizjologicznych i poruszaniu się w bliskiej do nowo poznanych osób (przytulanie się, mówie nie: lubię cię, kocham cię, jaka pani ładna ). Mo cną okolicy). Często występują u nich stroną tych osób są dobre emocje i duże możliwości zmiany nastrojów, niedojrzałość w zakresie funkcjonowania społecznego. Ale nie raz emocjonalna w krótkim czasie przechodzą bez przyczyny od śmiechu do osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną wykazują labilność w zachowaniach (od płaczu. Rozumieją proste sytuacje, śmiechu do płaczu). Często zdarza się, że są to osoby potrafią porozumiewać się w bardzo niedojrzałe emocjonalnie ich reakcje mogą być prostych sprawach. nieadekwatne do sytuacji. Osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną bywają cza sami bardzo uparte. Na ogół są samodzielne w samoobsłudze. Rozumieją proste sytuacje społeczne. Osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną wymagają w życiu wsparcia oraz ograniczonej pomocy i opieki. Prawidłowo wspierane i uczone są zaradne, samodzielne (w miarę swoich możliwości psychofizycznych). Osoby ze znaczną niepełnosprawnością intelektualną wymagają w życiu wsparcia oraz poważnej pomocy i opieki. Oddziaływania na rozwój osób z niepełnosprawnością intelektualną muszą być wielozmysłowe. Osoby te poznają przedmioty i otoczenie poprzez patrzenie, słuchanie, dotykanie, a nieraz wąchanie i smakowanie. Dobrze uczą się poprzez naśladownictwo, obserwację i praktyczne działanie. Zasady pedagogiki osób niepełnosprawnych intelektualnie W edukacji osób z niepełnosprawnością intelektualną obowiązują zasady ortodydaktyki. 1. Zasada gruntownej znajomości osób niepełnosprawnych intelektualnie oraz przychodzenia im z racjonalną, specjalistyczną pomocą. 2. Zasada dostosowywania poczynań pedagogicznych do możliwości i potrzeb tych osób oraz warunków środowiskowych, w tym: a) zasada indywidualizacji, b) zasada przystępności treści nauczania, c) zasada stopniowania trudności. 3. Zasada aktywnego i świadomego udziału osoby niepełnosprawnej w pracy pedagogicznej; 4. Zasada wszechstronnej poglądowości i przykładu. 5. Zasada zintegrowanego oddziaływania pedagogicznego. 6. Zasada trwałości osiągnięć, umiejętności korzystania z nich i dalszego ich doskonalenia, w tym: a) zasada systematyczności, b) zasada trwałości wiedzy, c) zasada wiązania teorii z praktyką. O edukacji uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym mówimy, że jest specyficzna. Odrębność jej wyraża się w niemożności przypisania z góry pewnych zadań i treści nauczania, w niemożności zaplanowania określonych metod, technik pracy, oceniania według obowiązującej w Polsce skali ocen. Odrębność ta to również konieczność spełnienia określonych warunków, aby edukacja była prawidłowa. Edukacja uczniów z niepełnosprawnością intelektualną to uczenie całościowe, sytuacyjne, zadaniowe, wielozmysłowe, przygotowujące do niezależności. W stosunku do wielu uczniów z tej grupy przez cały okres ich pobytu w szkole podstawowej, a następnie w gimnazjum czy szkole przysposabiającej do pracy działania 8 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:25

9 WSPARCIE OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ edukacyjne mogą nie wykraczać poza pewien obszar, zaspakajając ich specyficzne potrzeby edukacyjne. Należy uznać prawo osób niepełnosprawnych do rozwoju we własnym tempie i uwzględnić to prawo podczas ustalania kierunków pracy z uczniem. Do możliwości psychofizycznych i związanych z nimi możliwości edukacyjnych uczniów z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną powinny być dostosowane odpowiednie warunki nauczania, wychowania i rehabilitacji. Szczególnie należy zwrócić uwagę na konieczność: nawiązania pozytywnego kontaktu emocjonalnego nauczycieli z uczniem, co jest podstawowym warunkiem efektywnej pracy; dostosowania szkoły do potrzeb uczniów z niepełnosprawnością intelektualną (należy pamiętać tutaj nie tylko o zniesieniu barier architektonicznych, ale również o barierach psychologicznych, mentalnych i ich skutkach zarówno w funkcjonowaniu uczniów niepełnosprawnych, jak i w relacjach rówieśniczych); realizacji odrębnej Podstawy programowej kształcenia ogólnego dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkole podstawowej i gimnazjum oraz odrębnej Podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkół specjalnych przysposabiających do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi (Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, załącznik nr 3 i nr 7); dokonywania przez zespół nauczycieli i specjalistów wielospecjalistycznej, kompleksowej oceny funkcjonowania ucznia (sfera rozwoju poznawczego, motoryka duża, motoryka mała, samodzielność, uspołecznienie, komunikacja); opracowania i realizacji skoordynowanego specjalistycznie indywidualnego programu edukacyjnego dla każdego ucznia z podziałem na sfery rozwoju (program ten musi powstać w oparciu o zalecenia zawarte w orzeczeniach poradni psychologiczno-pedagogicznej, diagnozę pedagogiczną dokonaną w szkole, zalecenia lekarskie, wywiad z rodzicami; opracowany program edukacyjny powinien podlegać systematycznej modyfikacji w zależności od zmian, zachodzących w rozwoju psychofizycznym dziecka; program powinien być realizowany przez wszystkich nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem; w rozwoju osoby niepełnosprawnej intelektualnie ważne są wszystkie sfery rozwoju, nie wolno ich rozdzielać; każdy nauczyciel jest odpowiedzialny za całościowy rozwój ucznia); zorganizowania obowiązkowych zajęć rewalidacyjnych wspomagających rozwój ucznia zalecanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne i wynikających z wielospecjalistycznej oceny jego rozwoju (zajęcia terapii mowy, logorytmika, zajęcia korekcyjno-kompensacyjne, trening społeczny, trening komunikacyjny, terapia ruchowa, muzykoterapia, arteterapia, terapia psychoruchowa, integracja sensoryczna, inne w zależności od potrzeb uczniów i kwalifikacji nauczycieli); realizacji treści nauczania, wynikających z innych podstaw programowych dobieranych przez nauczycieli ze względu na możliwości psychofizyczne ucznia i środowisko, w jakim uczeń żyje czy zdobywa umiejętności związane z pracą (edukacja tych uczniów nie polega tylko na opanowywaniu technik szkolnych czytania, pisania, liczenia i rozwijaniu sfery poznawczej); kładzenia nacisku na rozwijanie kompetencji społecznych tak potrzebnych w ich dorosłym życiu; wykorzystywania zróżnicowanych form pracy z dominacją wycieczek dydaktycznych i praktyk zawodowych (osoby niepełnosprawne intelektualnie rozwijają się, gdy mogą doświadczać bezpośrednio kontaktu z otaczającym światem, z realnymi sytuacjami, miejscami, ludźmi; nie mogą poznawać świata przez ilustracje, telewizję, słowa); zapewnienia prawidłowej organizacji miejsca pracy ucznia (należy usuwać z otoczenia elementy rozpraszające uwagę hałas, kolorowe ruchome dekoracje, ostre światło); umiejętnego formułowania poleceń i pytań (krótko, odnosimy się do tego, czego chcemy nauczyć, nie zmieniamy poleceń, nie dajemy złożonych zdań, nie dajemy zaprzeczeń na końcu zdania, słowa podpieramy gestami i żywą mimiką twarzy); innego planowania przez nauczyciela pracy z tą grupą uczniów; stosowania pomocy dydaktycznych dostosowanych do możliwości psychofizycznych uczniów (najlepiej realne przedmioty i sytuacje); zapewnienia nauki w mniej liczebnie klasie; dostosowania czasu zajęć i przerw do możliwości psychofizycznych uczniów (ich wydolność jest często ograniczona należy uczniowi zapewnić miejsce do wypoczynku lub podjęcia innej aktywności); 9 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:26

10 WSPARCIE OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ dokonywania przez zespół nauczycieli opisowej oceny rozwoju ucznia; wykorzystywania podczas lekcji specjalnych metod i technik pracy rehabilitacyjnej; współpracy z rodziną ucznia, wspierania jej w trudach wychowywania niepełnosprawnego dziecka (rodzice dzieci niepełnosprawnych intelektualnie mają prawo do uczestniczenia w posiedzeniach zespołów nauczycielskich dokonujących diagnozy ucznia, jak i ustalających programy edukacyjne, i mogą realizować fragmenty indywidualnego programu edukacyjnego w domu). Należy pamiętać, że cele edukacji uczniów niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu umiarkowanym lub znacznym są zupełnie inne niż cele uczniów pełnosprawnych. Chodzi tu przede wszystkim o rozwijanie ich autonomii, wdrażanie do funkcjonowania społecznego, rozumienia i uznawania norm społecznych, a w szczególności wyposażenie ich stosownie do możliwości w takie umiejętności i wiadomości, które pozwolą im na postrzeganie siebie jako niezależnych osób. Edukacja uczniów niepełnosprawnych ma służyć także temu, by: mogli oni porozumiewać się z otoczeniem w najpełniejszy sposób werbalnie lub pozawerbalnie; zdobyli maksymalną samodzielność w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych; byli zaradni w życiu codziennym, adekwatnie do indywidualnego poziomu sprawności i umiejętności, oraz mieli poczucie decydowania o sobie; mogli uczestniczyć w różnych formach życia społecznego na równi z innymi członkami danej zbiorowości, znając i przestrzegając ogólnie przyjętych norm współżycia, a także zachowując prawo do swojej inności. Na etapie specjalnej szkoły przysposabiającej do pracy celem edukacji jest osiągnięcie maksymalnej zaradności i niezależności na miarę indywidualnych możliwości uczniów. Powinno się to odbywać poprzez: kształtowanie prawidłowej postawy uczniów wobec pracy, w aspekcie motywacji, kompetencji i wykonania; przygotowanie do wykonywania, indywidualnie i zespołowo, różnych prac, mających na celu zaspokojenie potrzeb własnych i otoczenia; kształtowanie umiejętności posługiwania się narzędziami, maszynami i urządzeniami oraz opanowanie prostych umiejętności i czynności pracy; kształtowanie umiejętności związanych z poszukiwaniem pracy, w tym korzystania z różnych źródeł informacji; przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w różnych formach życia społecznego na równi z innymi członkami danej zbiorowości, pełnienia ról społecznych oraz przygotowanie do załatwiania różnych spraw osobistych w urzędach i innych instytucjach; kształtowanie poczucia odpowiedzialności za samodzielnie dokonywane wybory i podejmowane decyzje; kształtowanie umiejętności samodzielnego organizowania wypoczynku i czasu wolnego. Dla wielu rodziców uczniów niepełnosprawnych, ale także i nauczycieli, edukacja kojarzy się przede wszystkim z biegłym opanowaniem technik szkolnych czytania, pisania, liczenia, z naciskiem na rozwój poznawczy ucznia, z koniecznością nabywania przez uczniów wiadomości z różnych dziedzin wiedzy. Zapominają oni o kompetencjach społecznych, które w edukacji osób niepełnosprawnych intelektualnie są najważniejsze. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym zawsze będą potrzebowały wsparcia opiekunów, ukierunkowania, pomocy przy bardziej skomplikowanych sprawach. Jednak na etapie, gdy dziecko uczęszcza do szkoły, nauczyciele i rodzice rzadko zastanawiają się nad tym, co będzie działo się z osobą z niepełnosprawnością intelektualną po jej ukończeniu. A przyszłość jest, niestety, nieciekawa. Do dzisiaj nie stworzono w naszym kraju spójnego systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami od urodzenia do późnej dorosłości. Odwiedzając z dyrektorami i nauczycielami inne kraje Unii Europejskiej można obserwować dobre praktyki. Już na etapie szkoły precyzyjnie planuje się przyszłość osób z niepełnosprawnością intelektualną. W Polsce tymczasem ciągle za mało jest zakładów aktywności zawodowej, środowiskowych domów samopomocy, dziennych centrów aktywności, mieszkań treningowych, grupowych czy indywidualnych mieszkań chronionych, miejsc interwencyjnych. Mało osób niepełnosprawnych pracuje na chronionym lub otwartym rynku pracy. O ich przyszłości często decyduje to, jaką ofertę po ukończeniu edukacji ma dla nich lokalny samorząd czy akurat w jakiejś placówce jest miejsce, a nie ich rzeczywiste możliwości czy potrzeby raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:26

11 WSPARCIE OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ A jaki jest stosunek polskiego społeczeństwa do takich osób? W niektórych grupach, niestety, mało tolerancyjny, często naznaczony lękiem. A przecież to tacy wspaniali ludzie uśmiechnięci, pozbawieni zawiści, pełni miłości. Gdy tylko znajdą się w środowisku, gdzie czują się bezpiecznie, gdzie są akceptowani rozkwitają. Przeciwstawiając się utartym stereotypom dotyczącym osób z niepełnosprawnością intelektualną, pragnąc pokazać ich możliwości i inny sposób ich uczenia, przystąpiliśmy do projektu Edukacja ku niezależności modernizacja programu przysposobienia do pracy raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:26

12 Rozdział II OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU Autor: Jolanta Chmielińska, Anna Jędrysiak, Monika Zakrzewska 1. Ogólna charakterystyka projektu. Uzasadnienie potrzeby realizacji Osoby z niepełnosprawnością intelektualną są pełnoprawnymi członkami społeczeństwa i posiadają prawo do wykonywania płatnej pracy. 1 Doświadczenia wielu krajów pokazują, że są to często dobrzy pracownicy, o czym świadczy zadowolenie pracodawców. Potrzebują jednak specjalistycznego, kompleksowego wsparcia, dzięki któremu będą mogli podjąć zatrudnienie na otwartym rynku pracy. Wspieranie osób z niepełnosprawnością intelektualną w wyborze zawodu i ich przygotowywanie do późniejszego zatrudnienia powinno zacząć się już w szkole. Zgodnie z ustawą o systemie oświaty, system ten w Polsce powinien zapewnić m.in.: przygotowywanie uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia; kształtowanie u uczniów postaw przedsiębiorczości sprzyjających aktywnemu uczestnictwu w życiu gospodarczym; dostosowywanie kierunków i treści kształcenia do wymogów rynku pracy. 2 W szkołach gimnazjalnych powinien być zorganizowany wewnątrzszkolny system doradztwa oraz zajęć związanych z wyborem kierunku kształcenia. 3 System doradztwa powinien funkcjonować również w szkołach zawodowych. Przepisy nie nakładają już jednak takiego obowiązku na szkoły specjalne przysposabiające do pracy, a określają jedynie wymóg, by statuty tych szkół, podobnie jak szkół zawodowych, określały organizację współdziałania szkoły z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi oraz innymi instytucjami świadczącymi poradnictwo i specjalistyczną pomoc uczniom i rodzicom 4 (szkoły zawodowe i szkoły przysposabiające do pracy to dwie najbardziej prawdopodobne opcje kształcenia dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną po zakończeniu gimnazjum). Obecny system doradztwa edukacyjno-zawodowego w szkołach uznaje się za rozwinięty w niewystarczającym stopniu. 5 Według danych Systemu Informacji Oświatowej w 2007 r. ogółem w kraju, w szkołach i placówkach oświatowych zatrudnionych było zaledwie 689 doradców zawodowych. 6 Dostęp uczniów do informacji zawodowej i służb doradczych ocenia się jako niedostateczny, a popyt na te usługi w poradniach psychologiczno-pedagogicznych jest dużo większy niż możliwości jego zaspokojenia. 7 Odrębnym problemem jest skuteczne przygotowanie młodzieży niepełnosprawnej intelektualnie do funkcjonowania na rynku pracy. Zbyt wąskie powiązanie w Polsce kształcenia zawodowego z rynkiem pracy jest istotnym problemem polskiej oświaty w ogóle 8 i dotyka również kształcen ia zawodowego i przygotowania do pracy osób z niepełnosprawnością intelektualną 9. Dorosła osoba z niepełnosprawnością intelektualną często potrzebuje 1 Zostało to wyraźnie wyartykułowane w Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych, która uznaje prawo osób niepełnosprawnych do pracy, na równych zasadach z innymi obywatelami, w tym prawo do utrzymywania się z pracy wybranej przez siebie i akceptowanej na rynku pracy i w środowisku pracy, o charakterze otwartym, niewykluczającym i dostępnym dla osób niepełnosprawnych ( ). 2 Art. 1. ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 1991 r., nr 95, poz. 425, z późniejszymi zmianami). 3 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz.U. z 2001 r., nr 61, poz. 624, z późniejszymi zmianami). 4 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz.U. z 2001 r., nr 61, poz. 624, z późniejszymi zmianami). 5 Program operacyjny Kapitał Ludzki. Narodowe strategiczne ramy odniesienia , Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa, 7 września 2007 r., s Nauczyciele we wrześniu 2007 roku. Stan i struktura zatrudnienia, Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, Zespół ds. Analiz i Prognozowania Kadr Oświaty, Warszawa, maj 2008, tabela 6 c. 7 Prawa osób z niepełnosprawnością intelektualną. Dostęp do edukacji i zatrudnienia. Polska. Open Society Institute/EU Monitoring and Advocacy Program, Budapeszt-Warszawa Program operacyjny Kapitał Ludzki. Narodowe strategiczne ramy odniesienia , Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 7 września Prawa osób z niepełnosprawnością intelektualną. Dostęp do edukacji i zatrudnienia. Polska, Open Society Institute/EU Monitoring and Advocacy Program, Budapeszt-Warszawa raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:26

13 OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU intensywnego wparcia w wyborze i rozwoju kariery wsparcia, które pełnosprawni rówieśnicy osoby otrzymali naturalnie w ramach procesu dorastania. Osoby niepełnosprawne muszą się nauczyć, że z pracą związane są obowiązki, konieczność codziennego wstawania, punktualność i konieczność wykonywania poleceń. Często także potrzebują szerokiego zakresu doświadczeń związanych z pracą, by móc podjąć decyzję o rodzaju pracy, która im odpowiada. Chcą wreszcie, tak jak wszyscy inni, być w stanie zmieniać pracę i realizować się zawodowo. Co zrobić, aby osiągnąć taki stan rzeczy? Wsparcie osób z niepełnosprawnością intelektualną w wyborze zawodu i przygotowywanie do późniejszego zatrudnienia to proces skoncentrowany na jednostce, który powinien zacząć się już w szkole. Szkoła specjalna przysposabiająca do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi przygotowuje młodzież do pełnienia różnych ról społecznych oraz autonomicznego (na miarę ich możliwości rozwojowych) i aktywnego dorosłego życia. Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół specjalnych przysposabiających do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi została już omówiona w poprzednim rozdziale. Ważne jest, aby podkreślić, że w celu nabywania praktycznych umiejętności związanych z pracą, szkoła powinna zapewnić uczniom szeroką gamę form aktywności praktycznych zarówno w szkole, jak i poza nią. Jest to bardzo pomocne w wyborze zawodu, przygotowuje uczniów z upośledzeniem umysłowym do późniejszego zatrudnienia po zakończeniu szkoły. Centrum Doradztwa Zawodowego i Wspierania Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną (Centrum DZWONI) jest pierwszą profesjonalną agencją pośrednictwa pracy dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, do której trafiają m.in. absolwenci szkół przysposobienia do pracy. Pracownicy Centrum DZWONI, pracując z dorosłymi osobami z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym (w tym z absolwentami), zwrócili uwagę na fakt, iż osoby z niepełnosprawnością intelektualną mają przekonanie o tym, że nie mogą pracować i nie są w stanie wykonywać żadnych czynności zawodowych. Nie znają rynku pracy i możliwości, jakie stwarza on osobom z niepełnosprawnością intelektualną. Nie potrafią określić, jaki zawód lub jakie czynności chcieli i mogliby wykonywać, brakuje im rozeznania, gdzie i w jaki sposób mogliby poszukiwać pracy. Brakuje im również podstawowych umiejętności społecznych, które pomogłyby im w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami, z którymi mogą się spotkać już u pracodawcy. Mając dobrze zidentyfikowane potrzeby dorosłych osób niepełnosprawnych (klientów Centrum DZWONI) oraz świadomość braków w zakresie kształcenia, Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym, wspólnie z Biurem Edukacji m.st. Warszawy, postanowiło napisać wspólny projekt. Projekt Edukacja ku niezależności modernizacja programu przysposobienia do pracy uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi realizowany był w ramach Programu operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach, Działanie 9.2 Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego przez Miasto Stołeczne Warszawa Biuro Edukacji Urzędu m. st. Warszawy w partnerstwie z Polskim Stowarzyszeniem na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym. Projekt współfinansowano środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. 2. Cel projektu Celem ogólnym projektu było podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego w warszawskich szkołach specjalnych przysposabiających do pracy (SSPdP) poprzez modernizację oferty kształcenia zawodowego i dostosowanie jej zarówno do potrzeb rynku pracy, jak i możliwości osób z niepełnosprawnością intelektualną. Celem szczegółowym było podniesienie jakości kształcenia uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w zakresie aktywizacji zawodowej, podniesienie kompetencji nauczycieli pracujących w SSPdP w zakresie aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz zmniejszenie dysproporcji w dostępie do edukacji i rynku pracy uczniów SSPdP. Projekt był realizowany w okresie od 1 września 2010 r. do 28 lutego 2013 r. Rekrutacja do projektu była zamknięta i ograniczała się do 5 warszawskich szkół specjalnych przysposabiających do pracy. Zakwalifikowano 35 uczniów (5 klas po ok. 7 osób) z umiarkowanym i znacznym stopniem upośledzenia umysłowego raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:26

14 OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU Wykres 1 Uczestnicy projektu (liczba osób) Wykres 2 Uczestnicy projektu (liczba osób) z poszczególnych szkół (ZSS zespół szkół specjalnych, ZPS-W-R zespół placówek szkolono-wychowawczo-rewalidacyjnych) W procesie rekrutacji była stosowana polityka równości płci (gender mainstreaming) dokumentacja rekrutacyjna oraz materiały promocyjne podkreślały odrębność płci uczestników projektu. Dla wszystkich uczniów zostały przygotowane specjalnie opracowane i przystosowane do ich możliwości percepcyjnych materiały promocyjne. Dokumentacja rekrutacyjna składała się z kart zgłoszeniowych, deklaracji udziału w projekcie, kopii orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oraz zgody rodziców/opiekunów na udział dziecka w projekcie. Pierwszym etapem rekrutacji były zaplanowane spotkania informacyjne zorganizowane w szkołach dla uczniów oraz ich rodziców/opiekunów prawnych w celu omówienia zasad udziału w projekcie. Istotny z punktu widzenia przygotowań, a później realizacji projektu, był fakt, że na etapie przygotowawczym zostały już wstępnie wytypowane szkoły oraz uczniowie, którzy braliby udział w zaplanowanych działaniach. Poza tym dyrektorzy szkół złożyli deklarację, że będą uczestniczyć w projekcie i wspierać nauczycieli/rodziców i uczniów w trakcie realizacji projektu. 3. Działania zaplanowane w projekcie W projekcie główne działania były nakierowane na modyfikację programu nauczania SSPdP, polegające na uzupełnieniu programu o treści z zakresu kompetencji społecznych. Przygotowana została wstępna wersja podręcznika dla nauczycieli i zewnętrznych doradców zawodowych do prowadzenia warsztatów z zakresu umiejętności społeczno-zawodowych raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:26

15 OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU Dla nauczycieli zostały również przygotowane i przeprowadzone dwa szkolenia z zakresu: a) zmodyfikowanego programu przysposobienia do pracy, polegającego na przedstawieniu instrukcji oraz treści podręcznika do prowadzenia warsztatów z zakresu kompetencji społecznych i zawodowych (21 h); b) wspierania osób z niepełnosprawnością intelektualną podczas jednodniowych warsztatów oraz praktyk zawodowych w przedsiębiorstwach z otwartego rynku pracy. Szkolenia zostały podzielone na część teoretyczną i praktyczną. Szkolenie teoretyczne dotyczyło zatrudnienia wspomaganego (ZW), w tym: powstania idei zatrudnienia wspomaganego, form zatrudnienia wspomaganego w Polsce i w Europie; definicji zatrudnienia wspomaganego (ZW); podstawowych wartości i głównych zasad ZW; roli nauczycieli w zatrudnieniu wspomaganym; określenia potrzeb i zakresu wsparcia przyszłych pracowników, pracodawców, rodziny; oceny wstępnej ucznia do zatrudnienia i stworzenie Indywidualnego Planu Działania (IPD); warsztatów praktycznych i praktyk zawodowych na otwartym rynku pracy oraz strategii wspierania ucznia podczas w/w działań; zdefiniowania roli i zadań nauczyciela zawodu/ trenera pracy. Szkolenie praktyczne odbywało się na stanowisku w przedsiębiorstwie z otwartego rynku pracy. Cześć praktyczną szkolenia prowadził doświadczony trener pracy z Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym. Działania skierowane do uczniów obejmowały moduł teoretyczny i praktyczny. 1) Moduł teoretyczny obejmował warsztaty z zakresu kompetencji społecznych i zawodowych. Każdy uczeń skorzystał średnio z 400 h warsztatów. Moduł ten miał taki sam przebieg natężenia na wszystkich poziomach nauczania. Treści poznane podczas warsztatów (jedno spotkanie tygodniowo) były wzmacniane przez nauczycieli w toku codziennych zajęć szkolnych. W ramach tego modułu każdy uczeń otrzymał również indywidulane wsparcie doradcy zawodowego 40 h przez cały czas trwania projektu. Doradca dla każdego ucznia stworzył indywidualny plan działania. 2) Moduł praktyczny obejmował: wizyty studyjne w przedsiębiorstwach (średnio dwie dwugodzinne wizyty w miesiącu); indywidualne warsztaty praktyczne w przedsiębiorstwie (średnio cztery czterogodzinne warsztaty w ciągu roku szkolnego) dla każdego ucznia; praktyki zawodowe w przedsiębiorstwie na otwartym rynku pracy przy indywidualnym wsparciu trenera pracy/nauczyciela zawodu 15 h dla każdego ucznia. 3.1 Warsztaty z zakresu umiejętności społeczno-zawodowych Kluczowym punktem projektu, będącym podstawą do realizacji innych działań, były warsztaty z zakresu umiejętności społeczno-zawodowych. Warsztaty miały formę grupową. Uczestniczyło w nich po 7 osób uczniów z każdej ze szkół przysposabiających do pracy. Zajęcia odbywały się cyklicznie przez cały okres realizacji projektu. Prowadzone były przez zespół, w skład którego wchodził doradca zawodowy i nauczyciel szkoły. Celem warsztatów grupowych było: zdobycie przez uczniów nowych kompetencji społecznych, pozwa lających zbudować pozytywny obraz samego siebie i pokonać lęk przed otoczeniem; przygotowanie uczniów do samodzielnego podjęcia pracy; dostosowanie kompetencji przyszłych absolwentów szkół specjalnych do potrzeb rynku pracy. Tematyka warsztatów obejmowała dwa główne obszary. Pierwszy dotyczył nabywania przez uczniów kompetencji społecznych, przygotowania ich do świadomego życia w społeczeństwie. Celem drugiego było rozbudzenie zainteresowania uczniów pracą, podkreślenie wartości pracy w życiu czło wieka, zapoznanie uczniów z prawami rządzącymi rynkiem pracy, przy gotowanie ich do poruszania się po rynku pracy i wejścia w rolę pracownika. Kolejność omawianych treści nie była przypadkowa. Podstawą podejmowania różnych działań w życiu każdego człowieka, bycia wśród ludzi, od najdywania się w różnych sytuacjach życiowych jest świadomość tego, kim się jest, jakie możliwości i umiejętności się posiada, świadomość samego siebie, swoich praw i potrzeb. Dla tego też pod czas pierwszych spotkań 15 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:26

16 OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU uczniowie odkry wali własny potencjał, nabywali rów nież umiejętności komu nikowania się, prezentacji włas nej oso by, werbalizowania swoich myśli, kreowania własnego wi ze runku, dbania o zdrowy i higie niczny styl życia. Poznawali siebie, próbowali zrozumieć swoją niepełnosprawność, do strzec możliwości i ograniczenia. Kształtowali umiejętność dokonywania samo oceny, refleksji nad samym sobą. Wspomagani przez prowadzących dokonywali bi lansu swoich mocnych i słabych stron, umiejętności i mo żliwości. Było to punktem wyjścia do refleksji, co mogą zro bić z potencjałem, który posia dają, jak wykorzystać go na ryn ku pracy. Dużą ilość czasu poświęcono na kształtowanie w ucz niach umiejętności radzenia sobie z emocjami, stre sem, trudnymi sytuacjami, z którymi niejednokrotnie spotkają się w swo im życiu i nauce, jak zachowywać się zgodnie z normami społecznymi, efektywnie pracować w gru pie i być aser tywnymi w kontaktach z innymi ludźmi. Drugi obszar tematyczny związany był z kształtowaniem w uczniach umiejętności niezbędnych przy podjęciu aktywności zawodowej. Podczas zajęć uczniowie pozyskiwali odpowiednie umiejętności, które mogli wykorzystać podczas działań praktycznych oraz w przyszłości wykorzystać w życiu zawodowym. Wstępem do tych treści było wyjaśnienie pojęcia praca oraz pojęć z nią związanych, np. pracodawca, pracownik, umowa o pracę, które dla niejednego ucznia były zupełnie nowe. Uczniowie zapoznawani byli również ze specyfiką pracy w różnych zawodach. Główny nacisk położony był na uświadomienie, jakie czynności mogliby wykonywać w pracy i jak wiele jest takich czynności. W dalszej kolejności uczniowie dowiedzieli się, jakie szanse i zagrożenia niesie ze sobą podjęcie zatrudnienia, jakie trudności i bariery mogą się pojawić, kiedy wejdą już w rolę pracownika. Jednocześnie jednak otrzymywali wskazówki, w jaki sposób mogą rozwiązać napotkane problemy. Ważnym punktem spotkań było poznawanie przez uczniów zasad obowiązujących w miejscu pracy, praw, obowiązków pracownika, sposobów komunikacji między współpracownikami i przełożonymi. Uczestnicy uczyli się również, jak postępować zgodnie z instrukcją, pracować przestrzegając zasad BHP oraz planować swoje działania i brać za nie odpowiedzialność. Ostatnim, ale bardzo istotnym etapem było przygotowanie uczniów do poszukiwania pracy. W trakcie zajęć uczest nicy warsztatów dowiedzieli się, jak i gdzie szukać pracy, jak tworzyć dokumenty aplikacyjne oraz w jaki sposób przygotować się i dobrze zaprezentować podczas roz mowy kwalifikacyjnej. Na zajęciach mieli również mo żliwość przećwiczyć zachowania podczas takich rozmów. Tematyka warsztatów została określona z punktu wi dzenia przyjętych celów. Treści, ogólny zarys ćwiczeń, me tody pracy wymagały jednak stałego modyfikowania, do stosowywania do potrzeb i możliwości psychofizycznych uczniów. Prowadzący musieli mieć na względzie zróżnicowanie grup pod względem funkcjonowania poszczególnych osób, poziomu intelektualnego, ogólnej sprawności. Zadaniem prowadzących było przystosowanie przekazu, rodzaju informacji tak, aby były nie tylko zrozumiałe, ale i interesujące dla uczniów. Dlatego też spotkania były prowadzone w formie warsztatowej (gry, zabawy, scenki, praca w grupie, w parach). Taka forma zajęć przynosiła najlepsze efekty, albowiem osoby z niepełnosprawnością intelektualną najlepiej uczą się poprzez naśladownictwo, doświadczanie samodzielne różnych zachowań, sytuacji. Dzięki temu mają możliwość przepracowania konkretnych sytuacji/zachowań, w bezpiecznych dla siebie warunkach, uczą się (np. prowadzenia rozmów kwalifikacyjnych, zachowania w urzędzie pracy), wcielają w role pracodawców i pracowników, ćwiczą różne warianty zachowań w danych sytuacjach, przełamując w ten sposób lęk przed tym, co nowe i nieznane raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:27

17 OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU Do każdego tematu prowadzący przygotowywali dodatkowe materiały (filmy, prezentacje, zdjęcia, modele), co urozmaicało zajęcia, podtrzymywało zainteresowanie uczniów omawianymi treściami oraz motywowało do podejmowania aktywności. Ponadto uczniowie, pracując przy wykorzystaniu różnych materiałów w zmieniających się warunkach, przyswajali więcej informacji, wydłużał się też czas ich skupienia na zadaniu. Można było zaobserwować, że najchętniej uczestniczyli w zajęciach interaktywnych, z odpowiednim umotywowaniem do omawianego tematu. Chętniej też wykonywali ćwiczenia w małych grupach, gdzie rywalizacja była dodatkowym czynnikiem motywującym. Dużym zainteresowaniem cieszyły się również projekcje filmowe. Zajęcia grupowe spotkały się z pozytywnym odbiorem wśród uczniów. W początkowej fazie projektu czuli się trochę zdezorientowani, ponieważ zajęcia projektowe zaburzały dotychczasowy, znany im schemat funkcjonowania w szkole, ale dość szybko spotkania stały się akceptowaną przez nich normą. Współpraca w grupach układała się dobrze, choć można było zauważyć różny poziom zaangażowania poszczególnych uczestników. Przyswajanie treści również było różne i zależało od możliwości psychofizycznych uczniów oraz od tematów, jakie były omawiane. Niektóre tematy były dla uczniów przyjemne, chętnie je omawiali, pojawiały się jednak też takie, które były niezrozumiałe, trudne, wymagające szerszego zagłębienia się w problemie, powtórnego omówienia. Dużym zainteresowaniem cieszyły się tematy związane z kreowaniem własnego wizerunku, dbaniem o siebie, dotyczące współpracy w grupie, związane z poznawaniem różnych zawodów, omawianiem możliwości na rynku pracy. Trudne były tematy, które wymagały od uczniów myślenia abstrakcyjnego, gdzie musieli wyobrażać sobie sytuacje, z którymi nie mieli do tej pory do czynienia. Między innymi te związane z samooceną, wymagały bowiem od uczniów refleksji nad sobą. Uczniowie napotykali duże trudności ze zrozumieniem emocji, radzeniem sobie z nimi, ze zrozumieniem i nabyciem umiejętności z zakresu asertywności. W dużej mierze był to wynik codziennego funkcjonowania według określonych schematów zachowawczych, dlatego ciężko im było odróżnić postawę asertywną od postawy uległej, a tym bardziej dostrzec nieprawidłowości w określonym reagowaniu w różnych sytuacjach. Problemem okazało się też planowanie, stawianie celów, ponieważ uczniowie musieli wykazać się myśleniem abstrakcyjnym. Warsztaty grupowe pozwalały: uczniom nabyć umiejętności, które utrwalali podczas indywidualnych zajęć zarówno teoretycznych, jak i praktycznych, a prowadzącym warsztaty dostarczyć wielu informacji o funkcjonowaniu uczniów, sposobach ich zachowania, radzenia sobie z różnymi sytuacjami oraz sprawdzić ich gotowość do wejścia w nowe środowisko, jakim jest miejsce pracy. 3.2 Indywidualne konsultacje doradcze Równolegle z warsztatami z zakresu umiejętności społeczno-zawodowych prowadzone były indywidualne spotkania doradcy zawodowego z uczniami. Ich celem było przede wszystkim utrwalenie, ponowne omówienie, usystematyzowanie treści realizowanych podczas spotkań grupowych, ale w warunkach często bardziej komfortowych dla uczniów. Nie wszyscy uczestnicy projektu mieli bowiem odwagę wypowiadać się na forum, część z nich potrzebowała więcej czasu na przyswojenie, zrozumienie treści, miała problem z komunikacją na spotkaniach grupowych. W przypadku niektórych z nich dopiero zindywidualizowana praca przynosiła efekty. Pierwsze spotkania polegały na zebraniu jak największej ilości informacji o uczniu. Doradca zawodowy próbował m.in. zweryfikować poziom posiadanych kompetencji społecznych, emocjonalnych i funkcjonowanie poznawcze ucznia. Dokonywał również analizy jego zainteresowań, umiejętności szkolnych (pisanie, czytanie, liczenie), orientacji w czasie, miejscu, sprawności motorycznej (w tym sprawności manualnej) oraz sprawdzał poziom motywacji do podjęcia pracy. Kolejnym krokiem była praca nad budowaniem pozytywnego wizerunku własnej osoby. Przeprowadzone rozmowy, ćwiczenia miały przygotować ucznia do samodzielnego dokonywania realnej samooceny. Praca z nim miała nauczyć osoby dostrzegać u siebie pozytywne cechy, ale też mobilizować do pracy nad tym, co jest jeszcze niedoskonałe raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:30

18 OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU W dalszej pracy doradca zawodowy pomagał uczniowi w wyborze miejsc na warsztaty praktyczne i indywidualne zajęcia praktyczne oraz w podejmowaniu decyzji o zatrudnieniu poprzez zidentyfikowanie jego zainteresowań, umiejętności, preferencji. Starał się rozmawiać o możliwościach i ograniczeniach związanych ze schorzeniami, jakie posiada uczeń. Wspólnie z nim próbował ustalić, jakie miejsce pracy byłoby jednocześnie interesujące i zgodne z predyspozycjami zawodowymi, umiejętnościami i możliwościami ucznia. Należy jednak podkreślić, że podczas tej wspólnej pracy skupiano się na pozytywach, zdolnościach, sprawnościach, które można wykorzystać, a nie na niepełnosprawności. W efekcie tych spotkań uczeń wybierał cztery stanowiska pracy, na których odbywał jednodniowe warsztaty praktyczne, po których z kolei wybierał jedno miejsce, w którym odbywały się indywidualne zajęcia praktyczne. Podczas spotkań indywidualnych uczniowie utrwalili również wiadomości i kształtowali umiejętności z zakresu zasad zachowania się w miejscu pracy, pracy zgodnie z instrukcją, przestrzegania norm społecznych. Ostatnim etapem spotkań indywidualnych było przygotowanie z każdym uczniem indywidualnego planu działania (IPD). Etap ten służył podsumowaniu informacji o kompetencjach i umiejętnościach ucznia, o jego słabych i mocnych stronach, o zainteresowaniach i predyspozycjach, umiejętnościach praktycznych oraz poziomie funkcjonowania społecznego. Celem tego etapu było również zebranie informacji dotyczących osobistych preferencji związanych z przyszłą pracą lub życiem, zaplanowanie kroków, jakie uczeń musi wykonać, aby osiągnąć zamierzone cele. Z tego względu na tym etapie szczególna uwaga zwracana była na aktywny i świadomy udział ucznia w tworzeniu tego planu. W IPD szczegółowo zostały przestawione cele, jakie chce osiągnąć uczeń podjęcie pracy, uczestnictwo w WTZ, wolontariat, nabycie konkretnych umiejętności itp. Cele odpowiadały zainteresowaniom ucznia, potrzebom, aspiracjom, sytuacji życiowej. Rozpisane też zostały krok po kroku działania, jakie musi uczeń podjąć, aby je osiągnąć. W IPD uwzględniono również zakres wsparcia, jakiego będzie potrzebował uczeń, wszelkie bariery, które mogą utrudniać czy opóźniać ich osiągnięcie, ale również sposoby ich przełamywania. Określony został również przybliżony czas, w jakim powinny być zrealizowane poszczególne cele. Każde spotkanie indywidualne podzielone było na dwie części teoretyczną i praktyczną. Ta praktyczna, czyli wspólne wyjście do pracy z uczniem było zweryfikowaniem poziomu teoretycznej wiedzy ucznia z omawianego zakresu i ustaleniem zakresu treści, które trzeba mu uzupełnić. Kwestie wymagające uzupełnienia utrwalane były następnie poprzez proponowanie ćwiczeń do wykonania. Można było zauważyć duże zaangażowanie w realizację zaproponowanych tematów, uczniowie chętnie zgłaszali się na konsultacje, aktywnie uczestniczyli w proponowanych ćwiczeniach. Podczas spotkań czuli się wyróżnieni, wyrażali zadowolenie z poświęconej im uwagi. U niektórych z nich niska motywacja przy przystępowaniu do pracy wzrastała z czasem realizacji działań. Największym zainteresowaniem cieszyły się ćwiczenia tematyczne, można było zauważyć największy poziom przyswajania wiedzy dzięki ich realizacji. Niektóre tematy były powtarzane ze względu na ich wagę oraz niedostateczny poziom ich przyswojenia. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że dostrzegano zmianę poziomu informacji uczniów po uczestnictwie w działaniach praktycznych. Nabyte doświadczenia w przedsiębiorstwach pozytywnie wpłynęły na poziom wiedzy uczestników. 3.3 Wizyty studyjne w przedsiębiorstwach, instytucjach rynku pracy Integralną część warsztatów z kompetencji społeczno-zawodowych stanowiły wizyty studyjne w przed siębiorstwach i instytucjach rynku pracy. Miały one na celu pokazanie uczestnikom projektu różnych zakładów pracy oraz przeprowadzenie rozmów z pracownikami, w tym też z pracownikami z niepełnosprawnością intelektualną. Podczas tych spotkań pracownicy opowiadali o swoim zaangażowaniu w poszukiwanie, a na stępnie w podjęcie zatrudnienia. Uczniowie mieli również możliwość uczestniczenia w wizytach w publicznych i niepublicznych instytucjach rynku pracy. Uczestnicy projektu, odwiedzając zakłady pracy, zapoznali się z funkcjonowaniem m.in.: hurtowni gdzie obserwowali środowisko pracy oraz realnie wykonywane czynności przez pracowników z niepełnosprawnością intelektualną, urzędu pracy tu dowiedzieli się, jakie dokumenty należy wypełnić, aby się zarejestrować i jaką ofertę dla absolwentów szkół ma urząd (szkolenia, staże itp.); Centrum DZWONI dowiedzieli się tu, gdzie i do kogo można się zwrócić o pomoc w poszukiwaniu pracy oraz w jaki sposób pracuje taka niepubliczna agencja pośrednictwa; 18 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:31

19 OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU Szpitala Praskiego w Warszawie w którym nauczyli się, gdzie należy szukać pomocy w nagłych przypadkach zdrowotnych; Carrefour gdzie zapoznali się z charakterem pracy na różnych stanowiskach; biblioteki publicznej w której dowiedzieli się, że wypożyczając i czytając książki można przyjemnie spędzić wolny czas oraz poznali stanowiska pomocnicze w bibliotece, na których w przyszłości mogliby podjąć pracę. Wizyty studyjne przebiegały według następującego schematu: zbiórka na terenie szkoły: sprawdzenie listy, przypomnienie zasad BHP, podanie celu wizyty; spotkanie z kierownikiem zakładu pracy omówienie specyfiki zakładu, profilu produkcji, stanowisk pracy, czynności zawodowych; oprowadzenie po zakładzie pracy; dyskusja, pytania; podpisanie listy obecności na wizycie studyjnej; powrót do szkoły, omówienie wizyty. Uczniowie bardzo chętnie uczestniczyli w wyjściach studyjnych. Rozbudziły one w nich chęć udziału w działaniach zaplanowanych w projekcie i pokazały ich praktyczną stronę. Wizyty te były przygotowaniem do mających odbyć się czterech 4-godzinnych warsztatów praktycznych, a następnie 15-godzinnych praktyk. W trakcie omawiania tematów projektowych nastąpiła potrzeba zorganizowania dodatkowych wyjść studyjnych (dla uczniów z jednej z pięciu szkół) do takich miejsc, jak: kawiarnia, gdzie uczniowie sami dokonywali wyboru potrawy, zamawiali i realizowali rachunek oraz potrafili dostrzec różnicę w ubiorze pracownika (czepek, fartuch strój służbowy) i klienta; ZOO, w którym zapoznali się z pracą osób opiekujących się dzikimi zwierzętami oraz pracami związanymi z ogrodnictwem. Wyjścia studyjne to ważny element w nauczaniu praktycznym uczniów niepełnosprawnych intelektualnie. 3.4 Czterogodzinne warsztaty w przedsiębiorstwach z otwartego rynku pracy Kolejnym etapem działań praktycznych zaplanowanych dla uczniów w projekcie były 4-godzinne warsztaty zorganizowane na czterech różnych stanowiskach pracy. Doradca zawodowy, na podstawie informacji uzyskanych od ucznia na temat jego preferencji za wodowych, przygotowywał opinię referencyjną, która zawierała informację o stanowiskach pracy wybra nych przez ucznia. Warsztaty odbywały się u czterech pracodawców reprezentujących różne branże, na czte rech różnych stanowiskach pracy, np.: w kuchni re stau racyjnej, w biurze, w hostelu, na basenie, w pra lni, itp. O wyborze konkretnego miejsca na jedno dniowe warsztaty decydował sam uczestnik, przy wsparciu doradcy zawodowego i nauczyciela bio rącego udział w projekcie. Celem warsztatów było umożliwienie uczniowi sprawdze nia swoich praktycznych umiejętności w naturalnych warunkach zakładu pracy, poznanie różnych miejsc i stanowisk pracy oferowanych przez pracodawców. War szt aty pomogły poszerzyć wiedzę uczniów na temat miejsc, gdzie w przyszłości mogliby podjąć pracę. W przed siębiorstwach poznali oni specyfikę pracy oraz obo wiązki, jakie nakłada pracodawca na osobę do rosłą. Mieli możliwość zapoznania się z warunkami i stano wi skiem pracy, wykonywanymi czynnościa mi i wybrania praktyk najbardziej dopasowanych do swoich możliwości psycho fizycz nych, a także skon frontowania nabytych umiejętności i wiedzy 19 0 raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:31

20 OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU z wymogami pracodawców. Z kolei dla nas nauczycieli/trenerów war sztaty były szansą, by zobaczyć uczniów w warunkach po zaszkolnych, przekonać się, jak funkcjonują w nowych sy tuacjach społecznych, ocenić poziom ich samodzielności oraz nabyte umiejętności zawodowe. Poniżej przedstawiono szczegółowy wykaz, wraz z liczbą uczniów, przedsiębiorstw/organizacji, w których odbywały się warsztaty praktyczne. Wykres 4 Liczba uczniów uczestniczących w warsztatach praktycznych Realizacja treści projektu na czterogodzinnych warsztatach w wybranych zakładach pracy wpłynęła na zmianę poglądów nauczycieli placówki, a przede wszystkim rodziców na temat efektów kształcenia w szkole przysposabiającej. Wszyscy przekonali się, jak ważnym elementem kształcenia są treści zawodowe oraz współpraca szkoły z zakładami pracy. Podkreślali, że brak takiej współpracy spowoduje, że treści nauczania, a także nabyte kompetencje zawodowe ucznia, będą oderwane od rzeczywistości raport a_kor_28_styczniaok.indd :30:33

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO Zespołu Szkół nr 60 w Warszawie

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO Zespołu Szkół nr 60 w Warszawie SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO Zespołu Szkół nr 60 w Warszawie Obowiązujące akty prawne dotyczące udzielania uczniom pomocy w wyborze zawodu i kierunku kształcenia: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991r.

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE w roku szkolnym 2015/2016 Podstawa prawna Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach:

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: Opracowała Ewa Materka, psycholog Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej Budowanie systemu wsparcia oraz organizacja pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla nauczycieli 3x45 min. Doradca metodyczny Milenia Jaśkiewicz

Warsztaty dla nauczycieli 3x45 min. Doradca metodyczny Milenia Jaśkiewicz Warsztaty dla nauczycieli 3x45 min. Doradca metodyczny Milenia Jaśkiewicz 1. Aktywizowanie i podnoszenie kompetencji nauczycieli do prowadzenia orientacji i doradztwa zawodowego w szkołach gimnazjalnych

Bardziej szczegółowo

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej 1 Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej dla uczniów Gimnazjum nr 44 im. gen. Mariusza Zaruskiego w Poznaniu w roku szkolnym: 2015/2016. 1. Program obejmuje ogół działań podejmowanych przez

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE

PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz.

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Monika Haligowska

Opracowała: Monika Haligowska Kwalifikacja i orzekanie odnośnie dzieci niezdolnych do nauki w szkołach masowych. Podstawy prawne, rola psychologa, rola poradni w kwalifikowaniu do szkół specjalnych. Opracowała: Monika Haligowska Podstawy

Bardziej szczegółowo

Predyspozycje zawodowe życiowym drogowskazem dla młodzieży

Predyspozycje zawodowe życiowym drogowskazem dla młodzieży Załącznik nr 6 Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego w Gimnazjum im. A. Mickiewicza w Drawsku Pomorskim. Predyspozycje zawodowe życiowym drogowskazem dla młodzieży 1. Podstawowe przepisy prawa polskiego

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO w Szkole Podstawowej nr 118 im. Przyjaciół Mazowsza w Warszawie na rok szkolny 2014/2015

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO w Szkole Podstawowej nr 118 im. Przyjaciół Mazowsza w Warszawie na rok szkolny 2014/2015 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO w Szkole Podstawowej nr 118 im. Przyjaciół Mazowsza w Warszawie na rok szkolny 2014/2015 1. Ocena zapotrzebowania na WSDZ w Szkole Podstawowej nr 118 Wewnątrzszkolny

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U.

Bardziej szczegółowo

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r.

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych,

Bardziej szczegółowo

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI Problematyka poruszana w prezentacji Umocowania prawne związane z realizacją pomocy psychologiczno-pedagogicznej:

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Dz.U.2015.1113 z dnia 2015.08.07 Wersja od: 7 sierpnia 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci

Bardziej szczegółowo

Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu

Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 sierpnia 2015 r. Poz. 1113 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO GIMNAZJUM NR 1 im. Noblistów Polskich w ELBLĄGU

PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO GIMNAZJUM NR 1 im. Noblistów Polskich w ELBLĄGU PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO GIMNAZJUM NR 1 im. Noblistów Polskich w ELBLĄGU Obowiązujące akty prawne dotyczące udzielania uczniom pomocy w wyborze zawodu i kierunku kształcenia: - Ustawa z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w placówkach oświatowych.

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w placówkach oświatowych. Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w placówkach oświatowych. Podstawy prawne: 1. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Barbara Woszczyna Tomaszowice 2015r. Według brytyjskiego raportu Warnocka, około 20% populacji uczniów to dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (Children with

Bardziej szczegółowo

IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego

IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych Jolanta Rafał-Łuniewska Dziecko z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w gimnazjum nowe regulacje i nowe zadania. Małgorzata Spendel ROME Metis

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w gimnazjum nowe regulacje i nowe zadania. Małgorzata Spendel ROME Metis Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w gimnazjum nowe regulacje i nowe zadania Małgorzata Spendel ROME Metis 1 Nowe regulacje prawne - rozporządzenia w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO III LO im S. ŻEROMSKIEGO Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI W BIELSKU - BIAŁEJ Bielsko Biała; sierpień 2015 Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego obejmuje ogół

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika Studia Podyplomowe Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program

Bardziej szczegółowo

WEWENĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 6 IM. JOACHIMA LELEWLA W POZNANIU

WEWENĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 6 IM. JOACHIMA LELEWLA W POZNANIU WEWENĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 6 IM. JOACHIMA LELEWLA W POZNANIU Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. nr 256,

Bardziej szczegółowo

Organizowanie i udzielanie pomocy psychologicznopedagogicznej. nowych regulacji prawnych

Organizowanie i udzielanie pomocy psychologicznopedagogicznej. nowych regulacji prawnych Organizowanie i udzielanie pomocy psychologicznopedagogicznej w szkole w świetle nowych regulacji prawnych Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Gdańsku

Kuratorium Oświaty w Gdańsku Kuratorium Oświaty w Gdańsku Konferencja dla dyrektorów szkół i placówek wrzesień 2015 Podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2015/16 1.Wzmocnienie bezpieczeństwa dzieci

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA 9 /2014 /2015

UCHWAŁA 9 /2014 /2015 UCHWAŁA 9 /2014 /2015 Rady Pedagogicznej Gimnazjum nr 8 Sportowego w Bydgoszczy z dnia 10.02.2015r. w sprawie wprowadzenia zmian do Statutu Gimnazjum nr 8 Sportowego w Bydgoszczy Na podstawie art. 50 ust.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2010 r. Projekt z dnia 28 kwietnia 2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologicznopedagogicznej w publicznych przedszkolach,

Bardziej szczegółowo

Doradztwo edukacyjno-zawodowe w świetle krajowych i unijnych przepisów prawnych

Doradztwo edukacyjno-zawodowe w świetle krajowych i unijnych przepisów prawnych Doradztwo edukacyjno-zawodowe w świetle krajowych i unijnych przepisów prawnych Cele modułu o Przedstawienie uwarunkowań prawnych umożliwiających funkcjonowanie doradztwa edukacyjno-zawodowego w szkołach

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA. Opr. Monika Wajda-Mazur

INTEGRACJA. Opr. Monika Wajda-Mazur INTEGRACJA Opr. Monika Wajda-Mazur 1 W świetle przepisów uczeń niepełnosprawny to: uczeń, który posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez zespół orzekający publicznej poradni

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji:

Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji: Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji: Wczesne wspomaganie rozwoju Kształcenie specjalne Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej wczesne wspomaganie rozwoju Wczesne wspomaganie rozwoju art.

Bardziej szczegółowo

Orientacja i poradnictwo zawodowe

Orientacja i poradnictwo zawodowe Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach Orientacja i poradnictwo zawodowe Akty prawne akty prawne pochodzą ze strony MEN ul. Drozdów 21 i 17, 40-530 Katowice; tel.: 032 209 53 12 lub

Bardziej szczegółowo

Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu

Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych Jolanta Rafał-Łuniewska Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C.

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C. ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C. K. NORWIDA W TYCHACH Podstawa prawna: 1) Art. 22 ust. 2 pkt 11 oraz

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE PODSTAWA PRAWNA PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

Planowanie pracy z uczniem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Planowanie pracy z uczniem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Seminarium Organizacja zajęć rewalidacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych Planowanie pracy z uczniem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Bardziej szczegółowo

Zasady organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej

Zasady organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej Załącznik nr 1 Procedura organizacji i zakres zadań zespołów ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Gimnazjum im. ks. Wacława Rabczyńskiego w Wasilkowie Na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Rozwoju Edukacji

Ośrodek Rozwoju Edukacji Ośrodek Rozwoju Edukacji Karta Indywidualnych Potrzeb Ucznia Termin założenia karty 20.09.2011r. IMIĘ (IMIONA) I NAZWISKO Ucznia Kamil klasa IV Nazwa przedszkola/szkoły lub placówki zakładającej Kartę.

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ. w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ. w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie Załącznik nr1 do zarządzenia nr 60/212 z dnia 30 sierpnia 2012r. PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie 1 PODSTAWY PRAWNE: 1. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. M. KOPERNIKA W ZATORZE

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. M. KOPERNIKA W ZATORZE PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. M. KOPERNIKA W ZATORZE Załącznik do zarządzenia nr... Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących

Bardziej szczegółowo

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie Rewalidacja - to termin pochodzenia łacińskiego (re znów, validus mocny, silny) oznacza oddziaływanie zmierzające do przywrócenia pełni sił osobom osłabionym poważną chorobą lub urazem. Pojęcia rewalidacja

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE Podstawa prawna: - Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

Edukacja czytelniczo integracyjna

Edukacja czytelniczo integracyjna Edukacja czytelniczo integracyjna Międzyszkolny Program Czytelniczo Integracyjny Poczytaj mi, przyjacielu Autorka programu: Marzena Gołębiowska nauczyciel bibliotekarz 1 Spis treści: Wstęp do programu

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego. Gimnazjum nr1 im. Jana Pawła II w Świdniku

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego. Gimnazjum nr1 im. Jana Pawła II w Świdniku GIMNAZJUM NR 1 im. Jana Pawła II ul. M. Kopernika 9 21-040 Świdnik 081 468 77 00 fax: 081 468 77 02 e-mail: sekretariat.gimnazju m1 @swidnik.edu.pl www.gimn azju m1.swidnik.edu.pl Wewnątrzszkolny System

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak. Wewnątrzszkolny system doradztwa zawodowego

Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak. Wewnątrzszkolny system doradztwa zawodowego Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak Wewnątrzszkolny system doradztwa zawodowego Spis treści Wstęp... 3 I. Charakterystyka programu... 4 II. Cele Wewnątrzszkolnego Systemu Doradztwa Zawodowego...

Bardziej szczegółowo

I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1)

I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) Wymaganie Charakterystyka wymagania na poziomie D Charakterystyka wymagania na poziomie B 1. Przedszkole realizuje koncepcję pracy ukierunkowaną na rozwój dzieci Przedszkole

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ ZESPÓŁ SZKÓŁ W SULECHOWIE

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ ZESPÓŁ SZKÓŁ W SULECHOWIE ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ ZESPÓŁ SZKÓŁ W SULECHOWIE na podstawie - Rozporządzenia Ministra Edukacji narodowej z dnia 17 listopada 2010 w sprawie zasad udzielania

Bardziej szczegółowo

Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska

Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska Akty prawne na rzecz ucznia z symptomami ryzyka dysleksji oraz zadania nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej w organizowaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych

Bardziej szczegółowo

System wspierania rozwoju ucznia oraz udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Publiczne Gimnazjum nr 1 im Jana Pawła II w Ząbkach

System wspierania rozwoju ucznia oraz udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Publiczne Gimnazjum nr 1 im Jana Pawła II w Ząbkach System wspierania rozwoju ucznia oraz udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Publiczne Gimnazjum nr 1 im Jana Pawła II w Ząbkach Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO. GIMNAZJUM MISTRZOSTWA SPORTOWEGO NR 2 w Rybniku

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO. GIMNAZJUM MISTRZOSTWA SPORTOWEGO NR 2 w Rybniku SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO GIMNAZJUM MISTRZOSTWA SPORTOWEGO NR 2 w Rybniku rok szkolny 2015/2016 Obowiązujące akty prawne dotyczące udzielania uczniom pomocy w wyborze zawodu i kierunku kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r.

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r. Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Warszawa, 25 listopada 2014 r. Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty akty wykonawcze do ustawy - rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

PLAN DORADZTWA ZAWODOWEGO Gimnazjum im. Biskupa Michała Kozala w Białośliwiu

PLAN DORADZTWA ZAWODOWEGO Gimnazjum im. Biskupa Michała Kozala w Białośliwiu PLAN DORADZTWA ZAWODOWEGO Gimnazjum im. Biskupa Michała Kozala w Białośliwiu Przedstawiony Radzie Pedagogicznej w dniu 15 września 2015 r. 1 1. Organizacją wewnątrzszkolnego systemu doradztwa zajmują się

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 414 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r.

Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 414 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 414 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Rola i zadania nauczycieli oraz szkolnych zespołów wynikające z nowych zapisów prawnych

Rola i zadania nauczycieli oraz szkolnych zespołów wynikające z nowych zapisów prawnych Rola i zadania nauczycieli oraz szkolnych zespołów wynikające z nowych zapisów prawnych Izabella Lutze Ogólnopolskie seminarium pn.: Kompetentny nauczyciel jak konstruować indywidualne programy edukacyjnoterapeutyczne

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO XIV LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE im. Stanisława Staszica WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO AKTY PRAWNE : Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja dziecka objętego WWRD w Zespole Szkół Nr 12 w Białymstoku

Dokumentacja dziecka objętego WWRD w Zespole Szkół Nr 12 w Białymstoku Dokumentacja dziecka objętego WWRD w Zespole Szkół Nr 12 w Białymstoku 1. dokumentacja dotycząca dziecka: - opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju wydana przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO W GIMNAZJUM W JAZOWSKU rok szkolny 2015/2016 mgr C. Świebocka

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO W GIMNAZJUM W JAZOWSKU rok szkolny 2015/2016 mgr C. Świebocka WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO W GIMNAZJUM W JAZOWSKU rok szkolny 2015/2016 mgr C. Świebocka SPIS TREŚCI: I. Cele. II. Podstawa prawna. III. Podstawowe pojęcia związane z doradztwem zawodowym.

Bardziej szczegółowo

Informacja nt aktualnie obowiązujących przepisów prawa oświatowego dotyczących wydawania opinii przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne

Informacja nt aktualnie obowiązujących przepisów prawa oświatowego dotyczących wydawania opinii przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne Informacja nt aktualnie obowiązujących przepisów prawa oświatowego dotyczących wydawania opinii przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 17 listopada

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 marca 2014 r. Poz. 392 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r.

Warszawa, dnia 27 marca 2014 r. Poz. 392 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 27 marca 2014 r. Poz. 392 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego obejmuje ogół działań podejmowanych

Wstęp. Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego obejmuje ogół działań podejmowanych Wstęp Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego obejmuje ogół działań podejmowanych przez szkołę w celu prawidłowego przygotowania uczniów do planowania ścieżki edukacyjno-zawodowej. Wewnątrzszkolny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO NA ROK SZKOLNY 2011/2012

PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO NA ROK SZKOLNY 2011/2012 PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO NA ROK SZKOLNY 2011/2012 GIMNAZJUM NR 123 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI I ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI IM. JANA PAWŁA II UL. STRUMYKOWA 21 W WARSZAWIE 1) Podstawy prawne programu

Bardziej szczegółowo

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli.

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli. Powiatowe Centrum Poradnictwa Psychologiczno Pedagogicznego i Doskonalenia Nauczycieli w Głogowie od dnia 01.08.2013 r. realizuje projekt pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu

Bardziej szczegółowo

AKTY PRAWNE REGULUJĄCE PRACĘ DORADCÓW ZAWODOWYCH W POLSCE

AKTY PRAWNE REGULUJĄCE PRACĘ DORADCÓW ZAWODOWYCH W POLSCE AKTY PRAWNE REGULUJĄCE PRACĘ DORADCÓW ZAWODOWYCH W POLSCE 1. Konstytucja RP z dnia 2.04.1997r. (art. 65) podstawowy akt prawny, z którego wynika konieczność organizowania i wspierania poradnictwa zawodowego

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W GIMNAZJUM NR 4 IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W TYCHACH

PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W GIMNAZJUM NR 4 IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W TYCHACH Załącznik 1 do Zarządzenia Dyrektora Nr 10/2012 z dnia 16 maja 2012 r. PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W GIMNAZJUM NR 4 IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W TYCHACH Podstawa prawna:

Bardziej szczegółowo

Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego

Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego dr Izabella Kust 1 Regulacje prawne systemu doradztwa w Polsce 2 Podstawowym dokumentem w tym zakresie jest

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO W GIMNAZJUM IM. JANA PAWŁA II W DOBCZYCACH

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO W GIMNAZJUM IM. JANA PAWŁA II W DOBCZYCACH SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO W GIMNAZJUM IM. JANA PAWŁA II W DOBCZYCACH Spis treści : 1. Obowiązujące akty prawne dotyczące doradztwa zawodowego w gimnazjum 2. Charakterystyka programu 3. Cele

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 2 IM. DR. A. TROCZEWSKIEGO W KUTNIE

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 2 IM. DR. A. TROCZEWSKIEGO W KUTNIE Zespół Szkół Zawodowych Nr 2 im. dr. A. PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 2 IM. DR. A. TROCZEWSKIEGO W KUTNIE PODSTAWY PRAWNE: 1. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO W PUBLICZNYM GIMNAZJUM NR 1 W SIEDLCACH Podstawa prawna 1. Memorandum o kształceniu ustawicznym komisji Europejskiej z marca 2000r. (założenie nr 5). 2. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Organizowanie kształcenia specjalnego dla uczniów niepełnosprawnych w szkołach i placówkach

Organizowanie kształcenia specjalnego dla uczniów niepełnosprawnych w szkołach i placówkach Organizowanie kształcenia specjalnego dla uczniów niepełnosprawnych w szkołach i placówkach 1 Rozporządzenie MEN z dnia 24 lipca 2015r w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Podstawy organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placówkach oświatowych. Lech Stempel

Podstawy organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placówkach oświatowych. Lech Stempel Podstawy organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placówkach oświatowych Lech Stempel Agenda Specjalne potrzeby edukacyjne. Uwarunkowania potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów

Bardziej szczegółowo

Warszawski System Doradztwa Zawodowego

Warszawski System Doradztwa Zawodowego Warszawski System Doradztwa Zawodowego Współczesny rynek edukacji i pracy charakteryzuje się ciągłymi zmianami. Globalizacja gospodarki, postęp informatyczny, wzrastająca ilość informacji dotycząca zawodów

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WOBEC SZKÓŁ I PLACÓWEK

WYMAGANIA WOBEC SZKÓŁ I PLACÓWEK 3 Załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia.. r. (poz..) WYMAGANIA WOBEC SZKÓŁ I PLACÓWEK I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) Wymaganie Charakterystyka wymagania na poziomie podstawowym

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO. Gimnazjum im. K. K. Baczyńskiego w Słupnie

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO. Gimnazjum im. K. K. Baczyńskiego w Słupnie WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO Gimnazjum im. K. K. Baczyńskiego w Słupnie Podstawa prawna Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz. U. z 1996 r., Nr 67, poz.

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 38 im. Marii Skłodowskiej Curie w Warszawie

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 38 im. Marii Skłodowskiej Curie w Warszawie Wewnątrz System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 38 im. Marii Skłodowskiej Curie w Warszawie Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 15, poz. 142) 2. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Nowe przepisy prawa kładą duży nacisk na wzmocnienie współpracy przedszkola, szkoły i rodziców oraz zapewniają rodzicom możliwość większego wpływu na edukację

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Pracy Przedszkola "Kolorowy Zakątek"

Koncepcja Pracy Przedszkola Kolorowy Zakątek Koncepcję opracowano na lata 2015-2018 Podstawa prawna : Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz.U. z 2009 r. Nr 168 poz. 1324 ze zm.),

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY (ustalone w oparciu o obszary i wymagania opisane w załączniku do rozporządzenia MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego z 2009r. ) SZKOŁA PODSTAWOWA im. JANA PAWŁA

Bardziej szczegółowo

POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH

POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH SZKOŁY I PLACÓWKI WYCHOWAWCZE UDZIELAJĄ I ORGANIZUJĄ POMOC WSPÓŁPRACUJĄC Z: 1. Rodzicami 2. Nauczycielami 3. Poradniami 4. Innymi szkołami 5. Innymi podmiotami

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W RZECZYCY DŁUGIEJ

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W RZECZYCY DŁUGIEJ Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 3/2015/2016 Dyrektora Zespołu Szkół w Rzeczycy Długiej z dnia 7 września 2015r. PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO REALIZOWANY W PUBLICZNYM GIMNAZJUM IM. KSIĘDZA JERZEGO POPIEŁUSZKI W WIELOPOLU SKRZYŃSKIM W ROKU SZKOLNYM

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO REALIZOWANY W PUBLICZNYM GIMNAZJUM IM. KSIĘDZA JERZEGO POPIEŁUSZKI W WIELOPOLU SKRZYŃSKIM W ROKU SZKOLNYM WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO REALIZOWANY W PUBLICZNYM GIMNAZJUM IM. KSIĘDZA JERZEGO POPIEŁUSZKI W WIELOPOLU SKRZYŃSKIM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE ZASADY WEWNĄTRZSZKOLNEGO SYSTEMU OCENIANIA DOTYCZĄCE UCZNIÓW Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ W ZKPiG 20 W GDAŃSKU

SZCZEGÓŁOWE ZASADY WEWNĄTRZSZKOLNEGO SYSTEMU OCENIANIA DOTYCZĄCE UCZNIÓW Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ W ZKPiG 20 W GDAŃSKU SZCZEGÓŁOWE ZASADY WEWNĄTRZSZKOLNEGO SYSTEMU OCENIANIA DOTYCZĄCE UCZNIÓW Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ W ZKPiG 20 W GDAŃSKU A. DLA UCZNIÓW Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ W STOPNIU LEKKIM I OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

4. Korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest dobrowolne i nieodpłatne.

4. Korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest dobrowolne i nieodpłatne. PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W RZECZYCY DŁUGIEJ Podstawa prawna: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji narodowej z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 38 im. Marii Skłodowskiej Curie w Warszawie

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 38 im. Marii Skłodowskiej Curie w Warszawie Wewnątrz System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 38 im. Marii Skłodowskiej Curie w Warszawie Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 15, poz. 142) 2. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Centrum Doradztwa Zawodowego i Wspierania Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie (Centrum DZWONI) w Warszawie

Centrum Doradztwa Zawodowego i Wspierania Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie (Centrum DZWONI) w Warszawie Centrum Doradztwa Zawodowego i Wspierania Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie (Centrum DZWONI) w Warszawie Nasza nazwa - Centrum DZWONI Doradztwa Zawodowego i Wspierania Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 1 w Jaworzu

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 1 w Jaworzu Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 1 w Jaworzu Ilekroć w dokumencie pojawi się zapis: rodzice należy przez to rozumieć także prawnych opiekunów ucznia, orientacja zawodowa należy

Bardziej szczegółowo

ORGANIZOWANIE I UDZIELANIE UCZNIOM POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ŚWIETLE NOWYCH REGULACJI PRAWNYCH

ORGANIZOWANIE I UDZIELANIE UCZNIOM POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ŚWIETLE NOWYCH REGULACJI PRAWNYCH ORGANIZOWANIE I UDZIELANIE UCZNIOM POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ŚWIETLE NOWYCH REGULACJI PRAWNYCH PODNIESIENIE EFEKTYWNOŚCI KSZTAŁCENIA UCZNIÓW ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI Priorytet

Bardziej szczegółowo

1. Zadania Działu Poradnictwa Dydaktyczno-Wychowawczego.

1. Zadania Działu Poradnictwa Dydaktyczno-Wychowawczego. Załącznik Nr 1 ZADANIA DZIAŁÓW Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Międzyrzeczu realizuje swoje zadania w następujących działach pracy: 1. Dział Poradnictwa Dydaktyczno-Wychowawczego, w skrócie PDW,

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI PODSTAWA PRAWNA 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ W GRYFOWIE ŚLĄSKIM

REGULAMIN POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ W GRYFOWIE ŚLĄSKIM REGULAMIN POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ W GRYFOWIE ŚLĄSKIM Podstawa prawna: Rozporządzenia MEN z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO

WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO Rawa Mazowiecka, 28-29 września 2012 r. 1 System oświaty wsparcie w rozwoju i pomoc psychologiczno-pedagogiczną

Bardziej szczegółowo

I. Ogólne informacje o projekcie.

I. Ogólne informacje o projekcie. Szkoła Podstawowa Nr 113 we Wrocławiu uczestniczy w realizacji projektu: Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów klas I III wrocławskich szkół podstawowych. I. Ogólne informacje o projekcie.

Bardziej szczegółowo

III Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej we Włocławku

III Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej we Włocławku III Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej we Włocławku PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W LMK I PODSTAWA PRAWNA: 1. Rozporządzenie MEN z dnia 17 listopada 2010 r. w

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo