Nr 6 (44) grudzień 2007 styczeń Jesziwa do zwrotu?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nr 6 (44) grudzień 2007 styczeń 2008. Jesziwa do zwrotu?"

Transkrypt

1 Nr 6 (44) grudzień 2007 styczeń 2008 Jesziwa do zwrotu? Ministerstwo Finansów, MSWiA oraz służby lubelskiego Urzędu Miasta przyglądają się właścicielom i dokumentom Jesziwy Chachmej Lublin. Ta najsłynniejsza żydowska uczelnia w Polsce od 2001 roku należy do Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie. Niedawno Gmina skończyła pierwszy etap remontu budynku, w zeszłym roku uroczyście otworzono synagogę, wkrótce będzie działać mykwa, w pomieszczeniach znalazła siedzibę lokalna społeczność żydowska oraz niewielkie muzeum. Okazało się jednak, że na światło dzienne wypłynęły nowe fakty w latach 60. rząd PRL podpisał układ, na mocy którego Państwo Polskie wypłaciło rządowi USA zryczałtowane odszkodowanie na pokrycie ewentualnych roszczeń obywateli amerykańskich. W 1964 roku Komisja Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych USA zgodziła się wypłacić z tego budżetu odszkodowanie jesziwie o swojsko brzmiącej nazwie The Theological Seminary Yeshivath Chachmey Lublin z Southfield, Michigan. Odwołanie i skargę na decyzję o zwrocie Jesziwy Chachmej Lublin warszawskiej Gminie złożyła do stosownych instytucjach firma Euro Marketing, lubelski dealer Seata. W swym piśmie powołała się na wspomniany układ PRL- USA. Ministerstwo Finansów wszczęło już postępowanie administracyjne, a wojewoda Genowefa Tokarska wydała polecenie szczegółowego zbadania całej sprawy. Dotarliśmy do dokumentów wskazujących, że 6 stycznia 1961 r. do Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych USA wpłynął wniosek o 275 tys. dolarów odszkodowania za lubelską jesziwę. Został złożony przez The Theological Seminary Yeshivath Chachmey Lublin z Michigan, która uważała się wtedy za spadkobiercę lubelskiej uczelni. Lubelskie Seminarium Teologiczne Yeshivath Chachmey w Southfield, Michigan jest kontynuacją szkoły pierwotnie założonej w Polsce. Dlatego też uważamy, że należy się nam rekompensata czytamy we wniosku, jaki złożyli. 13 maja 1964 r. komisja zgodziła się na odszkodowanie w wysokości 177 tysięcy 42 dolarów 25 centów. Na jakiej podstawie amerykanie uznali akurat tę jesziwę na prawnego spadkobiercę? Tego nie wiemy. Sprawę komplikuje jednak fakt, iż szkół o tej nazwie istnieje na świecie co najmniej kilka (w USA, Kanadzie i Izraelu), a pieniądze amerykanie wypłacili amerykanom ze zryczałtowanej kwoty 40 mln. dolarów, które rząd PRL przekazał Stanom Zjednoczonym na pokrycie roszczeń obywateli amerykańskich względem Państwa Polskiego. Układ nie przewidywał jakiejkolwiek kontroli wypłaty odszkodowań przez stronę polską, zarówno rządową, jak i żydowską. Układ pomiędzy PRL a USA zakładał brak możliwości kontroli przez Państwo Polskie zasadności wypłaty odszkodowań na rzecz poszczególnych obywateli amerykańskich, pozostawiając w tym zakresie sprawę do uznania Rządowi Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Nie ma zatem możliwości stwierdzenia, na jakiej podstawie i w związku z jakimi roszczeniami zostało przyznane odszkodowanie Seminarium Teologicznemu Yeshivath Chachmey Lublin z siedzibą w mieście Southfield, oraz czy dowiedzione zostało, zgodnie z prawem polskim następstwo prawne po Prezydium Lubelskiej Jesziwy Chachmej Lublin. Organizacja z Michigan także (o ile nadal istnieje) nie ma żadnych powiązań prawnych ani majątkowych lub personalnych z obecnie istniejącą Gminą Wyznaniową Żydowską z siedzibą w Warszawie. W 1997 roku przy MSW powstała Komisja Regulacyjna do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich, która zajmuje się takimi wnioskami. O lubelską jesziwę w 1998 r. wystąpiła do niej Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie. Skutecznie. Ani Komisji, ani Gminie nie znana była sprawa umowy dotyczącej odszkodowania. W moim przekonaniu prawo nie zostało naruszone, bo tak jest skonstruowana ustawa z 1997 roku o stosunku Państwa do Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Być może ustawa nie przewiduje takiej sytuacji, jaka miała miejsce w przypadku lubelskiej jesziwy, czyli wypłaty odszkodowania mówił Andrzej Rudlicki, wiceprzewodniczący Komisji Regulacyjnej. Do tego dochodzi fakt, iż w świetle obowiązującego dziś prawa decyzje Komisji Regulacyjnej, w tym i Komisji Regulacyjnej do spraw gmin żydowskich nie podlegają wzruszeniu. Podczas swojej styczniowej wizyty w Izraelu Piotr Kadlčik, przewodniczący Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, rozmawiał o sprawie lubelskiej jesziwy m.in. z rabinem Meirem Lau, byłym Naczelnym Aszkenazyjskim Rabinem Izraela. Cała ta sprawa jest dla mnie bardzo bolesna. Jesziwa i prace, jakie w niej dotąd wykonaliśmy, to świadectwo odradzania się naszej społeczności. Gmina warszawska zainwestowała pieniądze i pracę w przywrócenie jesziwy do dawnej świetności. Trudno mi wyobrazić sobie ceremonię wyniesienia Tory z synagogi, która tak niedawno odbudowaliśmy powiedział Kadlčik. Jesziwa Chachmej Lublin, założona w roku 1930 przez charyzmatycznego rabina Meira Szapirę, znana była i ceniona na całym świecie, rozsławiając jednocześnie Lublin. Wykształciła około dwustu rabinów. Zaledwie kilku żyje do dziś w Izraelu i USA. Jakub Wyszyński jewish.org.pl

2 AKTUALNOŚCI wykłady Miejsce: Fundacja im. prof. M. Schorra, ul. Twarda 6, Warszawa Termin: poniedziałek, godz Prowadzenie: Tomasz Krakowski 3 marca Zawiść i nienawiść w Torze i w Talmudzie. Jak halacha walczy z tymi emocjami. 10 marca Miłość w Torze i w Talmudzie. Nakaz i obowiązek kochania Boga i bliźniego. 17 marca Radość. Nakaz bycia radosnym. Czy radość może być przykazana? 31 marca Smutek w Torze i w Talmudzie. Kiedy pojawia się smutek i rozpacz? Stosunek halachy do samoumartwiania. Miejsce: Synagoga im. Nożyków, ul. Twarda 6, Warszawa Termin: środa, godz Prowadzenie: Anna Ciałowicz 5 marca Parszat Pekudej. 13-latek buduje Miszkan. Kim był Becalel? 12 marca Parszat Wajikra. Komu jest potrzebny kult ofiarny Bogu czy człowiekowi? 19 marca Parszat Caw. Grzeszny zamysł jest gorszy niż sam czyn. Ofiara całopalna. 26 marca Parszat Szmini. Obcy ogień na ołtarzu. Dlaczego zginęli synowie Arona? zajęcia Miejsce: Klub Młodzieży Żydowskiej Moadon, ul. Twarda 6, Warszawa Kierownik: Agata Rakowiecka Młodsza grupa (7-12), niedziela: Biblia na wesoło (najciekawsze historie i tematy biblijne z punktu widzenia dziecka XXI wieku) zajęcia zabawowo-integracyjne (drama, taniec, śpiewanie, gry i szaleństwa) Arts&Crafts (zajęcia plastyczne) Starsza grupa (13-16), niedziela Projekt (zajęcia artystyczne rzeźba, fotografia, instalacje, malarstwo) MTV Bible (problemy i kwestie interesujące nastolatka XXI wieku a klasyczne żydowskie teksty w medialnej oprawie) Zajęcia dla wszystkich, środa hebrajski dla początkujących i zaawansowanych z wolontariuszami z Izraela tańce izraelskie מזל טוב! Dnia 16 grudnia 2007 roku pod chupą stanęli Hubert Chłopicki i Irina Jankowska. Nowożeńcom życzymy Mazl Tow! Mamy kaowca Z przyjemnością przyjęłam wyzwanie, jakim jest praca na nowo powstałym stanowisku koordynatora programów kulturalnych i edukacyjnych Gminy warszawskiej. Do moich obowiązków należeć będzie nie tylko koordynacja wydarzeń, organizowanych przez naszą Gminę, ale też przedstawianie i realizacja nowych programów kulturalno-edukacyjnych. Dla mnie osobiście to szansa na wykorzystanie w życiu zawodowym wieloletniego doświadczenia jako członka naszej społeczności. Zajęcia dla dzieci w Teatrze Żydowskim, kolonie w Śródborowie, obozy w Rychwałdzie, moja bat micwa w 1995 roku, seminaria młodzieżowe i działalność w PUSŻu, potem Czulencie, a ostatnio w ZOOMie życie polskiej społeczności żydowskiej było ważną częścią mojego własnego życia już od najmłodszych lat. Zadania, jakie stoją przede mną, będą miały dwa podstawowe cele. Jednym z nich jest rozwinięcie i odpowiednie sprofilowanie oferty edukacyjno-kulturalnej Gminy. Zaś drugim, najważniejszym celem będzie usatysfakcjonowanie członków naszej Gminy obecnych i przyszłych. Pragnę, aby moją pracę FOT. Aleksandra Bramson cechowały otwartość i gotowość do współpracy. Dlatego chciałabym poznać Państwa potrzeby, marzenia i oczywiście pomysły, które wspólnie będziemy wprowadzać w życie. Zapraszam do zapoznania się z informatorem kulturalno-edukacyjnym, który jest dostępny w Biurze Gminy, a wkrótce także w internecie. Judyta Nekanda-Trepka n Kontakt: tel , biuletyn nr 6/2007 (44) FOT. VTR

3 Rabin radzi W rozdziale Miszpatim, który czytaliśmy kilka tygodni temu, jest napisane: Jeśli spotkasz wołu twego wroga albo jego osła błąkającego się, musisz mu go zwrócić (Wj 23:4). Cóż to znaczy? Jeśli Boże stworzenie się zgubi, trzeba mu pomóc. Mało ważne, że to tylko wół czy osioł należy pospieszyć z pomocą. Nieważne, że zwierzę należy do wroga nie zwalania nas to z obowiązku niesienia pomocy. Zgubiło się żywe stworzenie i trzeba mu pomóc. Jeśli Tora nakłada na nas obowiązek pomocy zwierzęciu, o ileż bardziej powinniśmy pomóc drugiemu człowiekowi. Wyobraźmy sobie zagubionego Żyda jak dobrze byłoby zobaczyć go ponownie wśród nas. Musimy otworzyć drzwi dla zbłąkanej duszy i umożliwić jej powrót do domu. Nawet jeśli ta dusza odeszła daleko od judaizmu, nawet jeśli wydaje się być wrogiem musimy zostawić dla niej otwarte drzwi, tak jak Wszystko ma swój czas musimy zwrócić wołu naszego wroga. Moglibyśmy czasem pomyśleć, że ci, którzy się zgubili, nie są dla nas ważni. Zgubili się to ich problem, nie nasz. Tora jednak mówi dokładnie odwrotnie. To nasz problem, nawet jeśli zgubi się tylko osioł. Nawet jeśli jest to osioł naszego wroga, ciągle spoczywa na nas obowiązek udzielenia pomocy. Świat, w którym żyjemy, pełen jest zagubionych dusz żydowskich. Każde pokolenie musi sprostać innemu wyzwaniu. Także nasze pokolenie ma specjalne przykazanie do wypełnienia: haszew tosziwenu lo umożliwić zgubionym duszom powrót na łono narodu żydowskiego. Jeśli każdy z nas uczyniłby trochę więcej wysiłku w tym kierunku, świat stałby się lepszy. Jedyną przeszkodą jest nasz brak zaangażowania. Michael Schudrich Naczelny Rabin Polski w synagodze 3 marca, godz wieczór z filmami izraelskimi w Jimmy Bradley s: Irish Pub, organizowany we współpracy z Agencją Sochnut. Adres: ul. Sienna 39 (Warsaw Towers, na tyłach hotelu Intercontinental). Wstęp wolny. 9 marca, godz otwarte spotkanie Marzec 68 ślady i blizny zapraszamy nie tylko osoby z pokolenia marcowego, ale i tych, dla których Marzec 68 nie jest doświadczeniem osobistym, lecz wydarzeniem historycznym. Prowadzenie: Anna Dodziuk. 11 marca, godz koncert kwartetu saksofonowego z Izraela Young Jerusalem Saxophone Quartet. W programie utwory klasyczne, jazz i muzyka klezmerska. Koncert organizowany jest we współpracy z Ambasadą Izraela. Wstęp wolny. 19 marca, godz występ grupy Zemer-Lach oficjalnego chóru miasta Herclija. W repertuarze m.in. tradycyjne utwory izraelskie. Akompaniament: David Sebba. Koncert organizowany jest we współpracy z Ambasadą Izraela. Wstęp wolny. Lepiej nie mieć, nie miawszy, niż postradawszy. O prawdziwości tego przysłowia mogłem się przekonać w ostatnim czasie. Co prawda lubelskiej jesziwy nie straciliśmy i nie stracimy, jestem w tym względzie optymistą, lecz zaistniałe okoliczności nie pozostaną bez wpływu na proces restytucyjny. Może on zostać spowolniony i to jest bardzo duża strata. Tymczasem prace w jesziwie idą swoim tempem. Odremontowaliśmy mykwę, a za trzy miesiące będzie gotowy aron ha-kodesz. Mam nadzieję, że mimo wszystkich perturbacji przypadającą na jesieni 75. rocznicę śmierci rabina Majera Szapiry będziemy uroczyście obchodzić w naszej jesziwie. Chęć przyjazdu na jorcajt założyciela lubelskiej uczelni talmudycznej wyraził m.in. Meir Lau, były Naczelny Aszkenazyjski Rabin Izraela. Nie jedyny to prominentny przedstawiciel świata żydowskiej ortodoksji, który ze szczerym zainteresowaniem odnosi się do spraw naszej społeczności. Kiedy w styczniu na zaproszenie Instytutu Polskiego przebywałem w Izraelu, grudzień 2007 styczeń 2008 rozmawiałem też z rabinem Pinchasem Menachemem Joskowiczem oraz Pinchasem Rosengartenem, głównym rabinem armii gen. Andersa, uczestnikiem walk o Monte Cassino. Były to wzruszające spotkania. Wywołały też u mnie refleksję, jak bardzo zmieniła się nasza społeczność w ciągu kilkunastu ostatnich lat. Kilka dni temu, 21 lutego, naszą synagogę odwiedził Yona Metzger, Naczelny Aszkenazyjski Rabin Izraela. Nie była to kurtuazyjna wizyta z okazji kolejnej rocznicy tragicznych wydarzeń, jakich nie brak w naszym kalendarzu. Rabin Metzger przyjechał z wizytą roboczą spotkać się z naszą społecznością, porozmawiać o jej przyszłości. To znak nowych czasów. Oczekujemy, że powstanie polski rabinat, instytucja koordynująca życie religije we wszystkich gminach. Szkoda więc, że mimo starań Zarządu GWŻ rabinem pomocniczym nie zostanie Mateusz Kos. Beser nit cu hobn, ejder cu bagrobn. Piotr Kadlčik Przewodniczący GWŻ w Warszawie 20 marca, Purim godz W programie m.in. czytanie Megilat Ester, musical przygotowany przez grupę Nefesh Yehudi i występ Michael a Berla z Izraela oraz jego studentów. Wstęp wolny. godz Bal purimowy Gorączka sefardyjskiej nocy w klubie Obiekt Znaleziony. Adres: Pl. Małachowskiego 3, w podziemiach Zachęty. Bilety: 20 zł studenci, 30 zł członkowie Gminy (+ 30 zł osoba towarzysząca), 50 zł pozostali goście. W cenę biletu wliczony jest jeden drink. ביולעטין

4 PODWÓRKO Od Zarządu 10 stycznia Zarząd podjął decyzje dotyczące współpracy i współdziałania z różnymi inicjatywami, stowarzyszeniami i placówkami w rozpoczynającym się roku oraz ich dofinansowania ustalenia te mają również posłużyć do zamknięcia budżetu Gminy a także zaplanował scenariusz obchodów nadchodzących świąt i rocznic. Wśród organizacji, które Gmina będzie współfinansować lub wspierać w tym roku, znalazły się: n Stowarzyszenie Dzieci Holocaustu (działania na rzecz Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, dofinansowanie udziału w dorocznym zjeździe Stowarzyszenia, dopłaty do psychoterapii indywidualnej); n Żydowska Ogólnopolska Organizacja Młodzieżowa (zimowy obóz narciarski i bieżąca działalność, m.in. święta i kolacje szabatowe); n grupa Chawura, złożona z członków Gminy chcących zgodnie ze swoją deklaracją programową stworzyć miejsce spotkań i wymiany myśli dla tych członków Gminy, którzy pragną wyrazić swoją tożsamość, nie opierając się na ortodoksyjnym rozumieniu żydowskości (spotkania szabatowe i edukacyjne); n Fundacja im. Mojżesza Schorra, która proponuje ścisłą współpracę (chodzi m.in. o wystawę o ostatnim rabinie Wielkiej Synagogi na ul. Tłomackie w latach , rabinie prof. Mojżeszu Schorze, oraz wspólne organizowanie Dnia Biblii); n Chór Żydowski Clil (m.in. organizowanie koncertów, warsztaty dla członków chóru, ew. nagranie płyty z piosenkami z łódzkiego getta); n grupa studiująca cotygodniowe parsze (fragmenty Tory na dany tydzień) wg programu Yakar Centre for Tradition and Creativity z Jerozolimy. Ustalono, że zostanie podpisana nowa umowa z rabinem Mordechajem Goldbergiem na okres półroczny, do czerwca Postanowiono, że zorganizowaniem obchodów święta Purim zajmie się nowo zatrudniona w Gminie na stanowisku koordynatora programów edukacyjnych i kulturalnych Judyta Nekanda-Trepka. Zaaprobowany został projekt, aby w czterdziestą rocznicę Marca 68 zorganizować w Gminie spotkanie Bolesne ślady Marca z udziałem uczestników wydarzeń marcowych. Mówiono też o obchodach 55. rocznicy powstania w getcie warszawskim 19-go kwietnia zaczyna się w tym roku pierwszy dzień święta Pesach. Ustalono ponadto, że Gmina Warszawska wspomoże finansowo Gminę w Legnicy, a także rozważy możliwość ogłoszenia na wniosek jednego z członków Gminy konkursu na Pomnik Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. Rozpatrzono siedem podań o zapomogi, pożyczki i refundacje leczenia. Ostatnim punktem porządku dziennego było zaplanowanie harmonogramu posiedzeń Zarządu Gminy oraz stałych dyżurów jego członków (będą ogłoszone po sprecyzowaniu szczegółów). 7 lutego Najważniejszym tematem, który zajął znaczną większość kilkugodzinnego posiedzenia Zarządu Gminy Warszawskiej, było zamknięcie i zatwierdzenie budżetu Gminy. Zapadły kolejne decyzje o wspieraniu w tym roku organizacji żydowskich, w tym Oddziału Warszawskiego Stowarzyszenia Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej i Fundacji im. prof. Mojżesza Schorra (jej plany i propozycje wspólnych inicjatyw przedstawiła dr Grażyna Pawlak, która kieruje Fundacją). Uchwalono przedłużenie do końca roku umowy z rabinem Mordechajem Goldbergiem oraz współfinansowanie Kolelu kierowanego przez rabina Efraima Maislesa. Nowo zatrudniona na stanowisku koordynatora ds. kulturalno-edukacyjnych Judyna Nekanda-Trepka przedstawiła się Zarządowi i omówiła wstępne plany dotyczące obchodów Purim i Pesach. Ustalono, że spotkanie w Gminie na temat Marca 68 odbędzie się w niedzielę 9 marca o Przyznano kilka pożyczek i zapomóg, zapowiadając ustalenie wytycznych dotyczących zasad ich udzielania na następnym posiedzeniu Zarządu. 14 lutego Zarząd dyskutował przede wszystkim o wnioskach Komisji Rewizyjnej dotyczących Wieści Gminnej. Ustalono, że zgodnie z nimi będzie ona wysyłana z domeny jewish.org.pl, a nie jak dotychczas z domeny Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy (ozzl.org.pl). Natomiast co do zakresu publikowanych informacji (zdaniem Komisji Rewizyjnej Wieść Gminna powinna informować wyłącznie o działalności Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie i organizacjach współpracujących) postanowiono, że zostanie utrzymana dotychczasowa formuła. Rabin Michael Schudrich przedstawił projekt planu wizyty w Warszawie Naczelnego Aszkenazyjskiego Rabina Izraela, Yony Metgera, w czwartek 21 lutego. Przewidziane są m.in. spotkanie z członkami Gminy połączone z wykładem oraz spotkanie z liderami społeczności żydowskiej. Rabin zgłosił też projekt przebudowy mykwy (co jest konieczne z uwagi na jej zły stan techniczny zbudowana 20 lat temu), w kosztach której Gmina powinna partycypować. Wstępna akceptacja Zarządu będzie mogła przybrać postać uchwały po uzyskaniu kosztorysu. Uchwalono, że Gmina ufunduje podobnie jak w poprzednich latach nagrodę dla Festiwalu Filmowego Żydowskie Motywy w wysokości 7 tysięcy złotych dla filmu wybranego spośród wskazanych przez przedstawicieli Gminy. Na podstawie Wieści Gminnej Naszemu drogiemu Koledze Pawłowi Bramsonowi wraz z Rodziną wyrazy głębokiego współczucia z powodu śmierci taty Władysława Bramsona ( ) składa Zarząd i Pracownicy GWŻ w Warszawie, Biuro Rabina i Redakcja Biuletynu. 4 biuletyn nr 6/2007 (44)

5 Żydowska gmina na Kamczatce Do niedawna mityczny, najbardziej oddalony i izolowany klimatycznie i geograficznie półwysep, surowa Kamczatka, uważana była za miejsce schronienia dla uciekających przed represjami reżimu radzieckiego. Pokojowa atmosfera tutejszych stron umożliwia prawie normalne życie malutkiej wspólnocie żydowskiej, którą warto poznać. Kiedy w 1958 roku Bella Lejdental przyjechała tu do pracy w pogotowiu, ta pozorna izolacja pomogła jej odczuć niezwykłą gościnność, z którą jeśli spotykała się gdzie indziej, zdarzało się to niezmiernie rzadko. Wszyscy tu zachowywali się tak, jakby byli jedną, wielką rodziną opowiada 73-letnia Bella. Nikt nigdy nie zamykał drzwi, zaproszenie do obcego domu przyjmowało się jako normalne. Słowa te, wypowiadane przez osobę, która przeżyła likwidację gminy żydowskiej w jej rodzinnym Stalingradzie, cztery lata pracy przy źródłach solankowych, jak również ostrożne pochwały współpracowników w powojennej Moskwie ( Nie uważali mnie za Żydówkę, ponieważ byłam dobrym człowiekiem... ) mają szczególny wydźwięk. Kamczatka przez dziesięciolecia była terenem zamkniętym. Z Dużej Ziemi nie można tu było dotrzeć ani samochodem, ani pociągiem. Pełniła funkcję bazy floty podwodnej okręgu położonego nad Oceanem Spokojnym, a także centrum komunikacji radzieckiej oraz nauk geograficznych. Nie było więc niczego niezwykłego w tym, że na podstawie decyzji rządu właśnie tu, tuż po ukończeniu studiów, kierowano najbardziej utalentowanych adeptów nauki radzieckiej, również pochodzenia żydowskiego. Żydom Kamczatki, odciętym od europejskiej Rosji, było w dwójnasób trudno zachować wierność swoim korzeniom. To się czuje również i dzisiaj wielu członków wspólnoty (nazywają się gminą) bardzo mało wie o swojej historii i tradycjach. Izolacja to największy problem mówi trzydziestoośmioletnia Eugenia Łotman, dyrektorka Żydowskiego Centrum grudzień 2007 styczeń 2008 Kulturalnego Cafon, która organizuje życie kulturalne Żydom zamieszkałym w Petropawłowsku Kamczackim stolicy regionu. Cafon powstał w 1993 roku. Otrzymuje od JOINT-u dotację w wysokości 23 tys. dolarów, którą wykorzystuje na programy edukacyjne dla młodzieży, a także na zaopatrzenie w produkty spożywcze i medyczne. Nieoczekiwane boryka się z niecodziennymi, wydawałoby się, problemami. Poza ekonomicznymi wielu członków gminy jest w wieku emerytalnym, a emerytura ledwie starcza na życie pojawiają się na przykład takie, jak liczba modlących się w synagodze podczas nabożeństw świątecznych i innych, organizowanych przez Centrum. Okazuje się, że spośród trzystu miejscowych Żydów bardzo trudno znaleźć chętnych do wzięcia udziału we wspomnianych nabożeństwach. Ambitna i pomysłowa Eugenia Łotman, która równolegle do pracy w Centrum żydowskim zatrudniona jest w miejscowej milicji, znalazła rozwiązanie. Kiedy ktoś dzwoni do komisariatu milicji, ona zauważa, że niektórzy mają nazwisko typowo żydowskie. Wówczas pyta: Skąd pan (lub pani) ma takie piękne nazwisko? Stosując taką nieortodoksyjną metodę, doprowadziła do gminy ok. 40 osób. Określenie nieortodoksyjna najlepiej ukazuje eklektyczny skład gminy, której założnie było podyktowane potrzebą chwili. Jeden z liderów Cafonu Sergiusz Kurbatow przyjechał na Kamczatkę z Uzbekistanu w 1983 roku odbyć służbę wojskową. Kurbatow, Żyd z Buchary, był wychowany w tradycji religii żydowskiej, ale nie otrzymał formalnego wykształcenia żydowskiego. Razem z koleżanką wolontariuszką, dwudziestoczteroletnią Saszą Goriną, uczy się hebrajskiego przy pomocy internetu. Federacja Europejskich Gmin Żydowskich w Rosji dostarcza poszczególnym gminom podstawowe środki i materiały niezbędne w działalności edukacyjnej i religijnej, jak również do prowadzenia bibliotek. W przypadku jednak dość dalekiej od ortodoksji gminy, w której jest zaledwie kilkoro dzieci będących według halachy Żydami, taka współpraca staje się szczególnie trudna. E. Łotman, której ojciec był pierwszym dyrektorem gminy do spraw religijnych, twierdzi, że wspólnota absolutnie nie sprzeciwia się ortodoksyjnej interpretacji judaizmu dyktowanej przez CHaBaD [na czele FEGŻ w Rosji stoi rabin Berł Łazar z ruchu chasydów CHaBaD Lubawicz jego sylwetkę przedstawiliśmy w jednym z wiosennych numerów Biuletynu GWŻ red.], ale chętnie korzystaliby z innych nurtów judaizmu. Położenie Kamczatki może nasuwać myśl, że jej mieszkańcy cieszą się pewną autonomią. Nie jest to jednak teren wolny od antysemityzmu. Ojciec Eugenii, na przykład, przez dziesięciolecia pracował w państwowym przedsiębiorstwie łączności i nigdy nie udało mu się awansować powyżej stanowiska zastępcy dyrektora. Na szczęście sytuacja się zmienia. Teraz tym przedsiębiorstwem kieruje jej brat, Eugeniusz, i dla niej cały ten zbieg okoliczności jest powodem do dumy. Większość Żydów, którzy czasami wpadają do Centrum Cafon, zrobiła kariery. Spośród dziewięciu osób, uczestników sederu, w którym uczestniczył M. Sigieł, autor artykułu, znalazł się światowej sławy sejsmolog, lekarz, prawnik, śpiewak operowy, nauczyciel. Bliskie kontakty członków gminy z miejscową ludnością nieżydowską to jeszcze jedna unikalna cecha kamczackich Żydów (inne niewielkie, lecz wyróżniające się aktywnością wspólnoty żydowskie w Rosji świadomie unikają bliższych kontaktów z ludnością miejscową). Chór Cafonu, którego program obejmuje tradycyjne pieśni żydowskie, dwukrotnie był zwycięzcą konkursów regionalnych. Co roku autochtoni, Koriacy, przygotowują na Rosz haszana dla gminy specjalny prezent. Może warto by było nawiązać kontakt z taką gminą? Na podstawie: Mett Sigal Община в автономке ( Еврейская газета nr 7, lipiec 2007) tłum. i oprac. Tamara Monko-Ejgenberg ביולעטין

6 HISTORIA Takie są moje wspomnienia Zobacz, jak teraz wygląda udój mówi do mnie siostrzeniec. Nasza babcia, jak przyjechała, to jedną krowę miała. Krowa, jak ma wymiona pełne, podchodzi do pomieszczenia jedna za drugą podchodzi jak w kolejce tam zaraz podnosi się takie urządzenie, które jej myje wymiona, potem drugie, które ją myje, potem jest jeszcze takie z wierzchu, że ją jeszcze czyści. Teraz oni mają trzysta krów. Z siostrzeńcem rozmawiam po hebrajsku. Skończyłem szkołę Tarbutu w Zamościu. Nazywała się Kadima Naprzód. Jednym z jej założycieli w 1921 r. był mój ojciec. Ojciec był syjonistą. Wykupił nawet w Palestynie trochę ziemi z funduszu Keren hajesod, prawda, że w nienajlepszym miejscu. Ubierał się po europejsku. Nie nosił pejsów, ani jarmułki. Ojca bardzo dobrze wspominam. Wiedział, czego chciał. On na przykład chciał, żebym ja poszedł do wojska. Żebym się nauczył. Wiedział, że potem w Izraelu trzeba będzie utworzyć obronę. Więc ja w 1937 i 1938 roku byłem w 23. pułku piechoty we Włodzimierzu Wołyńskim. Izrael? Żydzi od wieków marzyli, żeby wrócić do Izraela. Każdego roku życzyli sobie w czasie Paschy: Be-szana ha-baa b-iruszalajim. Przez setki lat nie było to możliwe Turcja, Arabowie, protektorat brytyjski. Wychowałem się w syjonistycznej rodzinie, moi rodzice również dążyli do tego, żeby powstało państwo żydowskie. Wiele razy myślałem o przeprowadzeniu się do Izraela. Zawsze jednak były różne przeszkody, które mi na to nie pozwalały. Przed wojną najpierw musiałem ukończyć szkołę, potem wzięli mnie do wojska. Później, kiedy pierwszy raz byłem w Izraelu, w 1956 roku, miałem już nawet nagraną pracę. Jednak tu, w Polsce, moja żona miała zobowiązania musiała się opiekować swoją matką. Jak byłem ostatnio, w 2006 roku pod koniec jesieni, to takie ciekawe odczucia, porównanie tego, co było, jak przyjeżdżałem wpierw, i tego, co jest teraz. Kiedyś siostra mnie prosiła, czy może kuchnię gazową przywiozę. I miała kury, taki kurnik ze stanowiskami. I mieszkali w domu parterowym, że słychać było w nocy hieny. Mój szwagier miał osiołka zaprzęgał go do wózka i woził mnie, żebym mógł sobie popatrzeć na morze. Miałem trzy siostry: Margolię, Sarę i Rywę i jednego brata Mojżesza. Margolia była najstarsza. Urodziła się w 1902 roku. W Zamościu uczyła się w gimnazjum państwowym. Pod koniec lat dwudziestych wyjechała na studia do Warszawy. Skończyła tam Wolną Wszechnicę Polską. Uczyła potem w szkole Tarbutu na Nalewkach pod nr 2. Nie zdążyła wyjechać do Palestyny, bo ją ciągle w tej szkole zatrzymywali. Wyjazd zamojskich Żydów do Palestyny. Lata 20. ubiegłego wieku. FOT. ARCHIWUM RoDZINNE 6 biuletyn nr 6/2007 (44)

7 Mieczysław Weinryb. FOT. ANNA CIAŁOWICZ Losy dwóch sióstr, Sary i Rywy, były podobne. Obie wyjechały do Palestyny w latach 20. Należały do HaSzomer hacair. W Zamościu przechodziły hachszarę [obóz przygotowujący do pracy na roli A.C.]. Był tam wykształcony w tym względzie agronom, który posiadał ogród warzywny i duże sady. Rywa zamieszkała w kibucu Ein Harod. W Palestynie poznała swojego przyszłego męża. Nazywał się Josif Awnaji, pochodził z Litwy. Z czasem Josif i Rywa usamodzielnili się. Zaczęli od hodowli kur, potem uprawiali sady, a w końcu zaczęli hodować krowy. To bardzo poprawiło ich sytuację materialną. Przenieśli się z kibucu do miejscowości, która nazywa się Kfar Vitkin. Sara była dwa lata starsza od Rywy, urodziła się w 1904 roku. Kształciła się w kierunku pedagogicznym. Do Palestyny pojechała trochę później pod koniec lat 20. Sara, podobnie jak Rywa, wyszła za mąż już po przyjeździe do Palestyny, jej mąż też miał na imię Josif. Josif Szifeldrin pochodził z Niemiec. Mieszkali w kibucu, Kwucat Schiller, obok Rechowot. Sara była tam przez siedemdziesiąt lat. W kibucu pracowała jako wychowawczyni. Zupełnie dobrze im się powodziło, mieli swój dom otoczony kwiatami. Pamiętam, jak myśmy żegnali wyjeżdżających. Był smutek, że wyjeżdżają, a z drugiej strony trochę zazdrości też, choć myśmy wiedzieli, że tam bardzo ciężkie życie czekało w tych latach. Ci, co wyjechali, to nawet musieli pracować u Arabów, nawet musieli na drogach pracować. U mnie rodzice byli syjonistami. Liczyliśmy się z tym, że wyjedziemy. Jeszcze moja matka miała wątpliwości, bo ona się bała przez morze jechać. Wnuki dzwoniły kilka dni temu. Zapraszają. Tam jest teraz 20 stopni. Urodziłem się 8 lutego 1915 r., w święto Purim. Imię dostałem po dziadku, który tak jak bohater historii purimowej miał na imię Mordechaj. Byłem najmłodszy w rodzinie. Właściwie można powiedzieć, że jestem dzieckiem wojny [I wojny światowej A.C.]. Pamiętam, jak podczas bombardowań mama brała mnie na ręce i schodziliśmy wszyscy do piwnicy. Kiedy trochę podrosłem i zacząłem biegać po ulicach, widziałem, jak do miasta weszli hallerczycy, znieważali Żydów, zatrzymywali ich i obcinali brody, śpiewali: Żydku, dawaj brodku. Później przez Zamość przechodzili rosyjscy jeńcy wojenni. Kiedy ich prowadzili przez miasto, to my, dzieci, biegliśmy za nimi. Oni robili różne zabawki, ptaszki z drewna. Oddawali je nam za bułkę. Takie są te moje wspomnienia. Jak się przechodzi później, to można pomyśleć, ile błędów popełniło się w życiu; wtedy mogłoby się ułożyć życie inaczej. recenzja oprac. Anna Ciałowicz Stanisław Krajewski Tajemnica Izraela a tajemnica Kościoła. Biblioteka Więzi, Warszawa 2007 Zebraliśmy się nie z powodu jakiegoś dramatycznego wydarzenia, nie z powodu skandalu, nie z powodu jakiejś rocznicy, nie po to, by protestować. Jesteśmy tu po to, by afirmować, budować. Już sam ten fakt może być powodem do radości tak o. Marek Nowak zaczął dyskusję o najnowszej książce Stanisława Krajewskiego Tajemnica Izraela a tajemnica Kościoła, cytując jej fragment. Z przyjemnością powtarzam słowa autora, wypowiedziane tutaj z okazji I Dnia Judaizmu dodał ojciec Nowak. Pamiętam, że było to niedługo po próbie podpalenia synagogi. Spotkanie dyskusyjne w synagodze Nożyków na temat książki poświęconej problematyce dialogu chrześcijańsko-żydowskiego było częścią Dnia Otwartego zorganizowanego przez Gminę w ramach XI Dnia Judaizmu. Wszyscy uczestnicy dyskusji, Zbigniew Nosowski ( Wieź ), Krzysztof Dorosz, Piotr Kowalik (GWŻ) zgodzili się, że Krajewski z wielkim wyczuciem tematu przedstawił sprawy trudne, o których jak stwierdził Nosowski trzeba mówić, by jedna i druga strona zrozumiały, czym się różnią. Na pytanie o to, czy Biblia łączy nas, czy dzieli, Staszek odpowiada krótko: i tak, i nie mówił o. Marek Nowak. Trudno nie przyznać mu racji. Krzysztof Dorosz, były redaktor naczelny miesięcznika ewangelicko-reformowanego Jednota, zastanawiał się, czy antyjudaizm był winą jednostek, czy Kościoła. Każdy przejaw antysemityzmu jest daniem Hitlerowi pośmiertnego zwycięstwa. Ale też jest mi przykro, kiedy żydzi dają do zrozumienia, że wszyscy chrześcijanie są antysemitami. To taki triumfalizm bólu mówił Dorosz. Stanisław Krajewski przyznał, że dla większości żydów, podobnie jak dla większości chrześcijan, dialog nie jest rzeczą najważniejszą. Ja o to nie mam pretensji, chociaż wolałbym, żeby więcej osób zaangażowało się w głęboki dialog. Na tej podstawie można budować wspólnotę, bez zacierania różnic odnosić się do tego, co najważniejsze. Moje doświadczenie wskazuje, że w dialogu pogłębia się nie tylko rozumienie tej drugiej strony, lecz i lepiej rozumie swoją własną religię. Dialog wzmacnia, a nie osłabia. Bo celem nie jest ani kompromis, ani rozmiękczenie stanowiska teologicznego mówił Krajewski. 17 stycznia Kościół w Polsce już po raz 11. obchodził Dzień Judaizmu. W tym roku główne obchody odbywały się w Zamościu. Dzień Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce został ustanowiony przez Episkopat Polski w 1997 r. Jego celem jest rozwój dialogu chrześcijańsko-żydowskiego, a także modlitwa i refleksja nad związkami obu religii. 7 ביולעטין grudzień 2007 styczeń 2008

8 EDUKACJA FODŻ współpracuje z Gminą Nadszedł czas na podsumowanie rezultatów dotychczasowej ścisłej współpracy między GWŻ w Warszawie i Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego (FODŻ). W szaleńczym biegu zdarzeń trudno jest zatrzymać się na chwilę, żeby zdać sprawozdanie, a bez niego wiele wspaniałych dokonań pozostanie niezauważonych. Wiadomo, że zadaniem Fundacji jest zajmowanie się terytorium Polski, które znajduje się w znacznej odległości od siedzib gmin żydowskich. W sumie jest to 60% naszego kraju, za które Fundacja odpowiada pod kątem restytucji i dbania o zabytki kultury żydowskiej. Przede wszystkim chodzi o historyczne cmentarze (jest ich 1200 w całej Polsce) i synagogi (200). FODŻ, naturalnie, utrzymuje żywe i ścisłe kontakty ze wszystkimi gminami żydowskimi w Polsce, wchodzącymi w skład struktury Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, ale z racji siedziby szczególne więzi łączą Fundację z Gminą warszawską. Należy także dodać, że członkami Zarządu FODŻ są dwaj członkowie Zarządu GWŻ w Warszawie (P. Kadlčik i A. Zozula), którzy poświęcają wiele swojego czasu i wiedzy, aby FODŻ mogła lepiej służyć wszystkim instytucjom ZGWŻ w dziedzinie ochrony dziedzictwa. Rabin Gminy warszawskiej, Michael Schudrich, służy nam nieocenioną radą w kwestiach halachy, szczególnie w zakresie skomplikowanych problemów dotyczących cmentarzy i grobów masowych. Najpilniejsze zadanie dotyczy uporządkowania, zabezpieczenia cmentarzy i godnego upamiętnienia miejsc związanych z historią polskich Żydów. Przez 60 lat nikt się tym profesjonalnie nie zajmował. Mimo formalnego wpisania wielu obiektów do rejestru zabytków, administracja rządowa poświęcała im niewiele uwagi, wręcz tolerując rabunek macew przez miejscową ludność lub umieszczanie w synagogach magazynów nawozów sztucznych, remiz strażackich czy warsztatów. Społeczność żydowska w Polsce uzyskała możliwość działania dopiero w 1997 r., kiedy to Sejm uchwalił ustawę regulującą stosunki państwa i gmin wyznaniowych żydowskich. Naprawienie szkód, wyrządzonych zabytkom żydowskim w okresie minionego półwiecza, zajmie pewnie drugie tyle, a może i więcej. Dlatego tak istotne jest współdziałanie wszystkich instytucji żydowskich, grup i środowisk w Polsce i za granicą. Poniżej prezentuję przegląd efektów wspólnych działań Gminy i FODŻ: 1. W 2007 r. przeprowadziliśmy renowację (ogrodzenie i uporządkowanie terenu) cmentarza w Sławatyczach. Na dzień 19 maja 2008 r. planujemy uroczystość odsłonięcia pamiątkowych tablic i pomnika z udziałem członków ziomkostwa sławatyckiego z USA, Kanady i Izraela. Przedsięwzięcie zostało sfinansowane wspólnie przez Gminę, FODŻ i Stowarzyszenie Żydów potomków mieszkańców Sławatycz. 2. W grudniu 2007 r. FODŻ przekazała cmentarzowi na Okopowej około 40 różnych narzędzi o wartości ok zł na potrzeby prac porządkowych. Będą mogły z nich korzystać różne grupy ochotników, zainteresowane pomocą w zakresie utrzymania cmentarza. FODŻ opracowuje program z Marszem Żywych z Los Angeles, dzięki któremu młodzież w nim uczestnicząca pracować będzie przy porządkowaniu tego cmentarza. 3. Już od 3 lat Gmina warszawska udostępnia FODŻ synagogę Nożyków na uroczystość zakończenia programu Przywróćmy Pamięć. Około 30 szkół (spośród 130 uczestniczących w programie) ma możliwość zaprezentowania efektów swojej pracy badania lokalnej historii żydowskiej swojej miejscowości. Zaproszenie na tę uroczystość przyjmują przedstawiciele Gminy, ambasador Izraela, wiceminister kultury i inne ważne osoby. W sumie synagoga gromadzi ok. 200 uczniów i 100 innych gości, w organizacji pomaga młodzież skupiona w ZOOM-ie. W tym roku zapraszamy wszystkich 1 czerwca. 4. W 2008 roku planujemy także renowację cmentarza w Kałuszynie. Środki przekażą potomkowie kałuszyńskich Żydów z Izraela i USA, Gmina wraz z FODŻ odpowiadać będzie za techniczną stronę przedsięwzięcia. 5. Gmina i FODŻ pomogą ziomkostwu Żydów z Międzyrzecza Podlaskiego w kontaktach z lokalnymi władzami, aby doprowadzić do budowy pomnika upamiętniającego tamtejszą społeczność żydowską. 6. Szczególną uwagę poświęcamy współpracy z Filią GWŻ w Lublinie. Ma to związek z przystąpieniem przez miasto Lublin do programu FODŻ Szlak chasydzki. Projekt ma na celu promowanie zabytków żydowskich pod kątem turystyki, przy jednoczesnym opracowywaniu planów rewitalizacji tych miejsc. Z uwagi na istotne znaczenie budynku Jesziwy Chachmej Lublin, będącej własnością GWŻ w Warszawie, nie wyobrażamy sobie rozwijania działań z miejscowym samorządem bez ścisłej współpracy z Gminą. W sprawach dotyczących Lublina i innych miejscowości zawsze możemy liczyć na współpracę z Piotrem Rytką-Zandbergiem, dyrektorem Gminy ds. restytucji i nieruchomości. Na marginesie należy dodać, że FODŻ podarowała jesziwie specjalną menorę z okazji uroczystego otwarcia budynku w 2006 r. 7. Latem 2007 r. FODŻ, wspólnie z Żydowską Ogólnopolską Organizacją Młodzieżową (ZOOM), zorganizowała obóz naukowy w Dukli, poświęcony m.in. porządkowaniu cmentarza. Większość uczestników obozu to młodzi członkowie Gminy warszawskiej. Zwłaszcza dużo czasu poświęcili na działania przygotowawcze liderzy tej organizacji J. Śpiewak, K. Izdebski, R. Sosnowski, A. Kargol. W tym roku planujemy kontynuowanie wspólnych działań. 8. Od trzech lat FODŻ pomaga młodzieży z Pardes Institute of Jewish Studies w Jerozolimie organizować spotkania z młodymi członkami naszej Gminy podczas ich corocznych wizyt w Polsce. W zamian za to pardesowcy 8 biuletyn nr 6/2007 (44)

9 Powstał polski Rabinat z własnej inicjatywy prawdopodobnie od tego roku będą przywozić książki z zakresu judaizmu, kultury i historii Żydów dla biblioteki w Jesziwie Chachmej Lublin. Pardes (www.pardes.org.il) jest szczególną placówką edukacyjną, w której uczyło się sporo naszych członków, a nauczycieli można nazwać naszymi prawdziwymi przyjaciółmi, którzy szczerze interesują się i pomagają społeczności żydowskiej w Polsce. 9. Białystok jest miastem, za które FODŻ odpowiada w sferze prowadzenia restytucji i ochrony zabytków. Mieszka tam kilku członków Gminy warszawskiej. FODŻ współpracuje szczególnie blisko z Łucją Lisowską, której udało się przekonać władze miasta do konieczności podjęcia prac porządkowych i budowlanych na tamtejszym cmentarzu żydowskim. 10. Na zakończenie należy dodać, że FODŻ zawsze może liczyć na pomoc Zarządu i członków Gminy w zakresie miejsca spotkań i imprez firmowych dla naszych wolontariuszy i ochotników ( Bakbuk, T. Sztyber), cateringu (M. Tkaczyk), koszernych obiadów (stołówka, M. Blicharz), ogłoszeń ( Wieść Gminna, A. Dodziuk), wykładów (M. Gonczarska), pomocy Rabinowi w kwestiach związanych z cmentarzami (P. Bramson), uczestniczenia w uroczystościach upamiętniających (członkowie i kierownictwo Klubu Seniora), koordynacji wspólnych przedsięwzięć (G. Majer), obsługi prasowej (A. Ciałowicz). Dla wszystkich zatem wymienionych i niewymienionych a grojse szkojech! Czytelników zainteresowanych szczegółami zapraszamy na nasze strony internetowe: (codziennie nowe wiadomości), www. polin.org.pl (informacje o żydowskiej historii i zabytkach), fodz.pl (projekt edukacyjny dla 130 szkół w Polsce). W sprawie szczegółowych pytań prosimy o kontakt owy Monika Krawczyk Dyrektor Generalna FODŻ grudzień 2007 styczeń 2008 W sobotę, 23 lutego, w Łodzi powstał pierwszy po II wojnie światowej rabinat Polski. List intencyjny w sprawie jego powołania podpisał Yona Metzger, Naczelny Aszkenazyjski Rabin Izraela. W skład tej rady rabinackiej przy Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich weszło siedmiu rabinów: Michael Schudrich, Symcha Keller, Maciej Pawlak, Efraim Meisles, Boaz Pash, Ischaak Rappoport oraz Edgar Gluck. Trwają rozmowy o powołaniu kolejnych rabinów w Łodzi i Katowicach. Na uroczystość, zorganizowaną przez Shavei Israel (Izrael Powraca), zaproszonych zostało około 150 osób. Do zadań Rabinatu należeć będzie podejmowanie najważniejszych decyzji dotyczących społeczności żydowskiej w Polsce, koordynacja działań gmin w Polsce, powoływanie sądu do rozstrzygania sporów religijnych, ustalanie standardów dotyczących koszerności, edukacji, modlitw czy zachowania. Na kartach historii zostanie zapisane, że to się działo tutaj, w Łodzi. W Łodzi pisze się historia mówił rabin Metzger o powołaniu pierwszej po wojnie Rady Polskich Rabinów. Przypomniał też, że pomimo tego, iż sam jest sabrą, to jego rodzice pochodzili z Polski: z Warszawy i Wrocławia. Zachęcał do działania i inwestowania w lokalne struktury rabiniczne. Na uroczystości z okazji powołania rabinatu przyjechał też Eliyahu Birnbaum, naczelny rabin Shavei Israel. Organizacja, na czele której stoi Eliyahu Birnbaum, będzie się zajmowała kształceniem rabinów (dwaj z nich: krakowski i wrocławski, są jej wychowankami). Kilka lat temu byłem w Polsce jedynym rabinem, dziś jest nas siedmiu. Nastał czas, by powołać taką radę. To jeszcze jeden znak, że w Polsce odradza się żydowskie życie tłumaczy Michael Schudrich, Naczelny Rabin Polski. Rabin Yona Metzger po wizycie w Warszawie i Łodzi, pojechał do Krakowa, gdzie wygłosił wykład. Spotkał się min. z kard. Stanisławem Dziwiszem. Jak później powiedział było to spotkanie bardzo ważne dla zbliżenia i dialogu żydowsko-chrześcijańskiego. Obiecał również, że nie jest to jego ostatnia wizyta w Polsce. Jakub Wyszyński, Katarzyna Mysłek jewish.org.pl Naczelny Rabin Aszkenazyjski Izraela Yona Metzger, rabin Eliyahu Birenbaum i Piotr Kadlčik podczas uroczystego posiłku na stołówce koszernej przy GWŻ w Warszawie. FOT. Jakub Wyszyński ביולעטין

10 WSPOMNIENIA Gustawa Birencwajg Tu biszwat Żegnamy Gustawę Birencwajg. Kochaną Mamę, Babcię, Prababcię. Dla naszej rodziny Naszą Najukochańszą Babcię Gucię. 25 grudnia zakończyła życie, w którym było wiele radości, lecz i smutku, wiele dramatycznych i radosnych przeżyć. Całe swoje długie życie poświęciła trosce o najbliższych męża, córki, wnuki i prawnuki. Sama w pełni osierocona jako kilkuletnie dziecko, całym swoim sercem i poświęceniem dała z siebie wszystko, aby stworzyć rodzinie jak najlepsze warunki, aby mogli poznać ciepło rodzinnego domu. W trudnych chwilach najlepiej zdawała najważniejsze egzaminy na uniwersytecie życia. Jej życiowej mądrości, intuicji i rozsądkowi bliscy zawdzięczają, że dane im było przeżyć okres Zagłady w czasie II wojny światowej, a później podjąć wyzwanie zakładania od nowa rodzinnego gniazda najpierw na Dolnym Śląsku, następnie w Warszawie. Swoje wspaniałe wyroby tradycyjnej żydowskiej kuchni przygotowywała według najlepszej zasady trochę tego, szczypta tamtego i wielka porcja serdeczności i czułości. Dzięki jej poczuciu humoru, serdeczności i zaangażowaniu stworzyła dom, w którym wspaniale czuła się rodzina, znajomi i przyjaciele, którzy znajdowali u niej życzliwość i wsparcie. Nawet gdy po kolei każde z nas córki, wnuki i prawnuki wchodziło w dorosłe życie, myślała o nas z największym przejęciem i troską. Zawsze wzruszała wszystkich swoją wspaniałą pamięcią o ludziach i zdarzeniach. Dawała swoim bliskim wszystko, czego potrzebowali gorące serce, zaangażowanie, poświęcenie, wsparcie w trudnych chwilach. Umiała dawać tak że było przyjemnie otrzymywać, a sama prezenty przyjmowała ze skromnością. Mamo, Babciu Guciu, oto żegnamy Cię pozostaniesz na zawsze w pamięci obecnych tu trzech pokoleń Twojej rodziny, przyjaciół i znajomych. Rodzina FOT. ARCHIWUM RODZINNE Jest środek zimy. Miesiąc szwat. Świat skrył się pod puchową kołderką. Również rzeka płynąca przez miasto cała skuta lodem. Sanie jeżdżą po niej tam i z powrotem, jakby mosty łączące oba brzegi były zbędne. A jednak w szkole nauczyciel mówi już o wiośnie, o chamiszoser, który zbliża się niepostrzeżenie, a wraz z nim odpytywanie wszystkich uczniów. Każdy, kto poprawnie odpowie, w nagrodę dostanie owoce w piętnastu gatunkach. W tym semestrze zaczęliśmy Pięcioksiąg. Wciągnęły mnie te niesamowite opowieści, które kładą nam do głowy już od jesieni. Najpierw Adam, później Noe i jego arka, dzieje naszych praojców: Abrahama, Izaaka i Jakuba. Teraz przerabiamy wyjście z Egiptu. Z mrocznego Wygnania to już wiem Żydzi wejdą do Ziemi Obiecanej. I oto słyszę, że ów kraj, o którym mówi Pięcioksiąg, istnieje naprawdę, daleko od nas. A tam jest już wiosna mówi nauczyciel Nowy Rok Drzew, izraelskich drzew, które nie wiedzą, co to śnieg i mróz. Drzewa w naszym mieście, które stoją nagie w mrocznym 10 biuletyn nr 6/2007 (44)

11 Ponad czterdzieści osób zasiadło do sederu Tu biszwat w warszawskiej Gminie. Gościem specjalnym był ambasador Izraela David Peleg. Monika Krajewska opowiedziała zgromadzonym o symbolice drzew w sztuce żydowskiej. FOT. Judyta Nekanda-Trepka parku koło pałacu Dernałowiczów, nie obchodzą nowego roku. Ani one, ani też iglaste drzewa w lesie koło Jarząbka... Nie, to nie o tych drzewach opowiada mełamed Herszełe. On rozprawia o figowcach i drzewie chleba świętojańskiego, o pomarańczach i migdałach, które rosną w Ziemi Świętej, w kraju nad Jordanem, którego wody nigdy nie zamarzają, tyko płyną, płyną bez przerwy. Jest Szabat Pieśni. W synagodze czyta się Sziras hajam pieśń, którą Mojżesz śpiewał wraz z Izraelitami, kiedy Najwyższy sprawił, że rozstąpiły się wody morza. I przeszli po suchym gruncie. Świeci słońce, lecz na zewnątrz jest mroźno. Wracam z ojcem do domu. Siostra przynosi czulent od piekarza. Mama przesunęła stół bliżej kaflowego pieca, w którym Katarzyna solidnie rano napaliła. Tata robi kidusz nad spirytusem pomieszanym z sokiem wiśniowym domowej roboty. Po południu znowu wychodzimy na mróz. Rzucamy ptaszkom kaszę i resztki czulentu w nagrodę za to, że tak pięknie świergotały, kiedy Żydzi, stojąc na brzegu Morza Czerwonego, zaintonowali swą pieśń. Po hawdali idę z tatą do sąsiada, u którego w sobotni wieczór zawsze gromadzą się ludzie, żeby wypić herbatę i pogadać o polityce. Interesuje mnie zwłaszcza jego sklepik, do którego można dostać się przez kuchnię. Wejście od ulicy jest zamknięte, lecz klienci napływają nieprzerwanym strumieniem. Wszyscy chcą kupić chamiszoser pejres owoce w piętnastu gatunkach, które za kilka dni, piętnastego szwat, spożyją podczas uroczystego posiłku. U powały, jak sznury suszonych grzybów, wiszą figi, a w specjalnych papierowych tutkach i pudłach zalegają dziwne owoce, których nie ogląda się przez cały rok: daktyle, chleb świętojański, morele... Zaraz też przychodzi mama z moją siostrą, żeby zrobić zakupy. Kosze napełniają się drogimi, pachnącymi owocami, które mile pobudzają apetyt. Mama widzi, że mi ślinka cieknie, więc daje mi z każdego rodzaju na spróbowanie... Łobuzie! Nie możesz się doczekać, co? odzywa się sąsiad głosem niby zagniewanym i swoim zwyczajem szczypie mnie w policzek. Na pociechę każe mi otworzyć kieszenie ręce mam już zajęte i sypie do pełna wszelkiego gatunku owoców. Chamiszoser. Zimowy dzień jest krótki. Jeszcze trochę i zapadnie ciemność. Uczniowie siedzą jeszcze w swoich klasach, lecz w głównej sali jak w Jom Kipur palą się już wszystkie lampy. To należący do cadyka dom modlitwy, wyjątkowo piękny budynek, który pewien bogaty chasyd wybudował dla Szymona Altera Perłowa, zanim ten przeniósł się ze swoim dworem do Warszawy. Teraz mieści się w nim szkoła religijna. W sali modlitw, oddzielone drewnianymi przegrodami, znajdują się klasy, w których uczą się chłopcy. Dziś czeka ich prawdziwy sądny dzień. W sali, oprócz uczniów, gromadzą się dorośli mężczyźni. Ojcowie z niepokojem czekają, kiedy ich syn zostanie wywołany na środek. W końcu pada moje nazwisko. Mełamed prowadzi mnie na bimę. Szepce coś rabinowi na ucho. Nic nie słyszę. Czuję tylko ciepłą rękę rabina na moim policzku. Rabin pokazuje wskazówką wers w Chumaszu. Staję na zydelku, żeby dosięgnąć do blatu. Czytam: Wajehi beszalach paro.... Skończyłem. Dlaczego obchodzimy nowy rok drzew? pyta rabin. Za czasów Świątyni odpowiadam kapłani i lewici nie mieli swojej ziemi. Ludzie dawali im dziesięcinę ze swoich zbiorów. Piętnastego dnia miesiąca szwat rozpoczynał się nowy rok obrachunkowy dla owoców z drzew. Rabin jeszcze raz gładzi mnie po policzku. Daje mi dwie tuby z owocami. Bierz mówi umiesz więcej niż inni... Efraim Siedlecki z jidysz przełożyła Anna Ciałowicz Tu biszwat בשבט) (ט ו to dosł. 15 dzień miesiąca szwat. Litery ט ו oznaczją liczbę 15. Słownie liczebnik 15 to po hebrajsku chamisza asar; w wymowie aszkenazyskiej chamiszoser. Dzień ten jest Nowym Rokiem Drzew (Rosz haszana lailanot). Przed wojną zamiast Tu biszwat zwykle mówiono Chamiszoser. 11 ביולעטין grudzień 2007 styczeń 2008

12 WSPOMNIENIA Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie z żalem informuje o śmierci Klary Zawieruchy Wyrazy współczucia rodzinie składają, łącząc się w bólu i smutku, członkowie Zarządu GWŻ i przyjaciele z Klubu Seniora. Niech jej dusza zostanie wpleciona w węzeł życia wiecznego. podziękowania Dyrektor cmenatrza żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie, Przemysław Isroel Szpilman, składa podziękowanie panu Edwardowi Cybulskiemu, który na własny koszt odremontował nagrobek Henryka Leskiego. Nagrobek ten został w znacznym stopniu uszkodzony podczas wichury, która trzy lata temu zwaliła na niego ogromne drzewo. ODESZLI Genowefa Białkowicz ur. 15 kwietnia 1918 r. zm. 23 listopada 2007 r. Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie: ul. Twarda 6, pok. 13, Warszawa tel./fax: tel.: w Godziny otwarcia biura: pon. pt.: Konto złotówkowe: BRE Bank SA PL Konto walutowe: BRE Bank SA PL Redakcja biuletynu: ul. Twarda 6, Warszawa tel.: w Redakcja i opracowanie: Anna Ciałowicz tel.: w. 115 tel.: Opracowanie graficzne, skład i łamanie: Anna Rozenfeld Druk i oprawa: Argraf Sp. z o.o. ul. Jagiellońska 76, Warszawa tel./fax: , Nakład: 500 egz. Lucyna Badian ur. 28 kwietnia 1923 r. zm. 7 grudnia 2007 r. Berta Gincburg ur. 12 października 1917 r. zm. 5 lutego 2008 r. G m i n a W y z n a n i o w a Ż y d o w s k a w Warszawie zrekonstruowana jesienią 1997 roku, jest jedną z ośmiu gmin tworzących Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP. Jej odrodzenie jest jeszcze jednym znakiem udowadniającym, że Marzec 68 nie stał się końcem społeczności żydowskiej w Polsce. Zmieniają się czasy, zmienia się też społeczność żydowska. Dotychczasowe formy życia społecznego nie wystarczają nowym członkom. Nowo powstała gmina szuka i szukać będzie swojej tożsamości. Gmina jest otwarta: wstępujących nie pyta się o stopień osobistej religijności. Członkiem może zos tać ka żda osoba pocho d z enia ż ydowskie go, o ile nie praktykuje innej religii. Gmina jes t również otwarta w tym sensie, że wzorem przedwojennych gmin polskich i aktualnie istniejących gmin w wielu krajach, do jej celów statutowych należy także zaspokajanie społecznych i kulturalnych potrzeb swoich członków. Dobra instytucja, to instytucja s ł użąca t worzącym ją lud ziom tak właśnie wyobrażamy sobie naszą Gminę. Stoją przed nią trudne zadania: razem z innymi instytucjami żydowskimi ma służyć materialnemu i duchowemu dziedzictwu Żydów polskich, a jednocześnie budować życie żydowskie tu i teraz. Chcemy pielęgnować naszą tradycję, chcemy być z niej dumni, chcemy stworzyć z gminy instytucję zgodnie z żydowskimi Opinie prezentowane na łamach Biuletynu nie stanowią oficjalnego stanowiska Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie. Zastrzegamy sobie prawo do redagowania i skracania nadesłanych tekstów. Materiałów nie zamówionych redakcja nie zwraca. Dla członków GWŻ w Warszawie egzemplarz bezpłatny 12 biuletyn nr 6/2007 (44)

MARZEC.08 INFORMATOR KULTURALNO-EDUKACYJNY GMINY WYZNANIOWEJ ŻYDOWSKIEJ W WARSZAWIE

MARZEC.08 INFORMATOR KULTURALNO-EDUKACYJNY GMINY WYZNANIOWEJ ŻYDOWSKIEJ W WARSZAWIE INFORMATOR KULTURALNO-EDUKACYJNY GMINY WYZNANIOWEJ ŻYDOWSKIEJ W WARSZAWIE Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie Ul. Twarda 6, 00-950 Warszawa Centrala: 022 620 43 24 Sekretariat: 022 652 28 05 czynny 8:00-16:00,

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia polski-polski

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia polski-polski Życzenia : Ślub Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! młodej parze Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje i najlepsze

Bardziej szczegółowo

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia chiński-polski

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia chiński-polski Życzenia : Ślub 祝 贺, 愿 你 们 幸 福 快 乐, 天 长 地 久 Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! młodej parze 致 以 我 对 你 们 婚 姻 真 诚 的 祝 福 Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! młodej parze 恭 喜 喜 结

Bardziej szczegółowo

Dostarczenie uczniom wiedzy na temat kultury żydowskiej Przekazanie wiedzy na temat Holocaustu

Dostarczenie uczniom wiedzy na temat kultury żydowskiej Przekazanie wiedzy na temat Holocaustu Dostarczenie uczniom wiedzy na temat kultury żydowskiej Przekazanie wiedzy na temat Holocaustu Uczestniczyliśmy w dodatkowych zajęciach na temat historii i kultury Żydów. Wzięliśmy udział w obchodach Międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Patronat Honorowy: Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej zaprasza na obchody, upamiętniające 75. rocznicę utworzenia przez Niemców w Kutnie, getta

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006 Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Chełmie PROJEKT: Cały świat to jeden wielki Chełm Realizacja projektu Cały świat to jeden wielki Chełm - marzec 2006 Mamy za sobą kolejny etap realizacji projektu.

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa im. Trzech Braci w Hażlachu

Szkoła Podstawowa im. Trzech Braci w Hażlachu 9 kwietnia 2014 r. podczas spotkania Komitetu ds. Organizacji Jubileuszu Szkoły Podstawowej w Hażlachu określono działania związane z Rokiem Jubileuszowym, w związku z czym podaję do wiadomości całego

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny Przywróćmy Pamięć

Program edukacyjny Przywróćmy Pamięć Program edukacyjny Przywróćmy Pamięć 2007/2008 O FUNDACJI OCHRONY DZIEDZICTWA ŻYDOWSKIEGO ZAŁOŻYCIELE Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP Światowa Organizacja Żydowska ds. Restytucji (WJRO) CELE

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

Kalendarz imprez kulturalnych Gminny Ośrodek Kultury w Gorzycach 2009 rok. STYCZEŃ. Środowiskowy Dom Kultury w Gorzycach

Kalendarz imprez kulturalnych Gminny Ośrodek Kultury w Gorzycach 2009 rok. STYCZEŃ. Środowiskowy Dom Kultury w Gorzycach Kalendarz imprez kulturalnych Gminny Ośrodek Kultury w Gorzycach 2009 rok. STYCZEŃ 18 styczeń - Nad Betlejem Koncert kolęd i pastorałek w wykonaniu Orkiestry Dętej Gminnego Ośrodka Kultury w Gorzycach

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

SZKOLNE KOŁO WOLONTARIATU

SZKOLNE KOŁO WOLONTARIATU ZESPÓŁ SZKÓŁ PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO w KRAKOWIE TECHNIKUM PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO NR 22, TECHNIKUM UZUPEŁNIAJĄCE DLA DOROSŁYCH NR 19, ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 23 31-157 Kraków, Pl. Matejki 11, tel. 12

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO WOLONTARIATU

PROGRAM SZKOLNEGO WOLONTARIATU PROGRAM SZKOLNEGO WOLONTARIATU Chcemy Pomagać Ważny jest rodzaj pomocy, którą się oferuje, ale jeszcze ważniejsze od tego jest serce, z jakim tej pomocy się udziela Jan Paweł II 1 Okres nauki w szkole

Bardziej szczegółowo

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych Kim jesteśmy? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy to ogólnopolski, nieodpłatny program edukacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk o mała Jadwinia p MAŁA JADWINIA nr 11 Opracowała Daniela Abramczuk Zdjęcie na okładce Julia na huśtawce pochodzą z książeczki Julia święta Urszula Ledóchowska za zgodą Wydawnictwa FIDES. o Mała Jadwinia

Bardziej szczegółowo

Edukacja Dialog - Partycypacja

Edukacja Dialog - Partycypacja Mamy zaszczyt zaprosić na konferencję Edukacja Dialog Partycypacja. Wyzwania i szanse Dolnego Śląska w zakresie polityki młodzieżowej i aktywizacji obywatelskiej młodzieży, będącej elementem projektu Gmina

Bardziej szczegółowo

Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę. z okazji. Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka. obchodzonego 20 listopada

Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę. z okazji. Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka. obchodzonego 20 listopada Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę z okazji Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka obchodzonego 20 listopada Chcesz dowiedzieć się, jakie masz prawa i obowiązki?! A do tego wygrać nagrodę? Nic prostszego!

Bardziej szczegółowo

M Z A UR U SKI SK E I J HIST

M Z A UR U SKI SK E I J HIST NATROPACH MAZURSKIEJHISTORII I WOJNA ŚWIATOWA W KRAJOBRAZIE POWIATU GIŻYCKIEGO Projekt edukacyjny skierowany do uczniów szkół ponadgimnazjalnych powiatu giżyckiego I WOJNA ŚWIATOWA W KRAJOBRAZIE POWIATU

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI ATID Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE Z DZIAŁALNOŚCI W 2011 roku

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI ATID Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE Z DZIAŁALNOŚCI W 2011 roku SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI ATID Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE Z DZIAŁALNOŚCI W 2011 roku I. Nazwa organizacji: Fundacja ATID (dawniej Fundacja Lauder-Morasha School Foundation) ul. Wawelberga 10 01-188

Bardziej szczegółowo

Okolicznościowe przemówienie wygłosiła Pani Dyrektor Barbara Bogacz.

Okolicznościowe przemówienie wygłosiła Pani Dyrektor Barbara Bogacz. 22 maja 2010 roku świętowaliśmy Jubileusz pięćdziesięciolecia Szkoły Podstawowej nr 15 im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. Uroczystości rozpoczęły się Wielką Galą otwarcia w Filharmonii Olsztyńskiej.

Bardziej szczegółowo

Zapoznaj się z opisem trzech sytuacji. Twoim zadaniem będzie odegranie wskazanych ról.

Zapoznaj się z opisem trzech sytuacji. Twoim zadaniem będzie odegranie wskazanych ról. 11. W ramach wymiany młodzieżowej gościsz u siebie kolegę / koleżankę z Danii. Chcesz go / ją lepiej poznać. Zapytaj o jego/jej: miejsce zamieszkania, rodzeństwo, zainteresowania. Po przyjeździe do Londynu

Bardziej szczegółowo

Dom Ani Mój dom znajduje się w niewielkiej wsi 20km od Ostródy. Dla mnie jest miejscem niezwykłym, chyba najwspanialszym na świecie. To z nim wiążą się moje przeżycia z dzieciństwa, gdyż mieszkam tu od

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci

Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci Janusz Korczak Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci Projekt realizowany jest przez uczniów II klasy Gimnazjum nr 1 w Błoniu pod kierunkiem nauczyciela, pani Anety Kobosz. Idea przybliżenia

Bardziej szczegółowo

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic!

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! W związku ze zbliżającą się 70. rocznicą wybuchu II wojny światowej ( 1 września 2009 r. ) grupa byłych i obecnych mieszkańców naszej wsi w składzie: 1. Krzysztof Granat

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych Osiąganie moduł 3 Temat 3, Poziom 1 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO Akademia dla Młodych Moduł 3 Temat 3 Poziom 1 Zarządzanie czasem Przewodnik prowadzącego Cele szkolenia Efektywność osobista pozwala Uczestnikom

Bardziej szczegółowo

ŚLADAMI ŻYDÓW ZAMOJSKICH

ŚLADAMI ŻYDÓW ZAMOJSKICH ŚLADAMI ŻYDÓW ZAMOJSKICH Podsumowanie projektu Szkoły Dialogu w III Liceum Ogólnokształcącym im. Cypriana Kamila Norwida w Zamościu Zamość 2014 Informacje o projekcie SZKOŁA DIALOGU realizowany przez Fundację

Bardziej szczegółowo

Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca i z naszej szkoły pojechały na niego dwie uczennice. 5.07.2011 r. (wtorek)

Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca i z naszej szkoły pojechały na niego dwie uczennice. 5.07.2011 r. (wtorek) Moscovia letni obóz językowy dla ludzi niemalże z całego świata. Wyjazd daje możliwość nauki j. rosyjskiego w praktyce, a także poznania ludzi z różnych stron świata. Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społ. ecznego CZŁOWIEK- NAJLEPSZA INWESTYCJA

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społ. ecznego CZŁOWIEK- NAJLEPSZA INWESTYCJA EFS SIEĆ MPD EFS SIEĆ MPD Poniedziałek, 25-03-2013 EFS SIEĆ MPD Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społ ecznego CZŁOWIEK- NAJLEPSZA INWESTYCJA OGÓLNOPOLSKA

Bardziej szczegółowo

Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje z okazji wypowiedzenia sakramentalnego "tak"! najlepsze na nadchodzącej drodze życia

Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje z okazji wypowiedzenia sakramentalnego tak! najlepsze na nadchodzącej drodze życia 祝 福 : 结 婚 Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu!

Bardziej szczegółowo

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum przeprowadzonym wśród nauczycieli, uczniów i rodziców,

Bardziej szczegółowo

WIEŚCI SZKOLNE Z ŻYCIA SZKOŁY. Cyprian Kamil Norwid

WIEŚCI SZKOLNE Z ŻYCIA SZKOŁY. Cyprian Kamil Norwid MIESIĘCZNIK SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. C.K. NORWIDA W DĄBRÓWCE WIEŚCI Cyprian Kamil Norwid Cyprian Kamil Norwid N U M E R V I SZKOLNE M A R Z E C 2 0 1 4 Z ŻYCIA SZKOŁY W TYM NUMERZE: Z życia szkoły 1 Zuch

Bardziej szczegółowo

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów ale, to już było W roku wiary, idąc za Matką Bożą Loretańską peregrynującą po Diecezji Warszawsko-Praskiej byliśmy

Bardziej szczegółowo

ECHO SZKOŁY - GAZETKA SZKOLNA

ECHO SZKOŁY - GAZETKA SZKOLNA FRAGMENTY GAZETKI NR 2 ZESPÓŁ SZKOLNO-PRZEDSZKOLNY IM. J. JANUSZEWSKIEJ W CIEMNEM ECHO SZKOŁY - GAZETKA SZKOLNA listopad grudzień 2010, styczeń 2011 Numer 2 Rok szkolny 2010/2011 Wydarzenia: 10.11 apel

Bardziej szczegółowo

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ 1 Drogi Czytelniku! Życzymy Ci przyjemnej lektury Szkolnego Newsa. Zachęcamy do refleksji nad pytaniem

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Imię i nazwisko Klasa III Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Zestaw humanistyczny Kurs fotografii Instrukcja dla ucznia 1. Wpisz swoje imię i nazwisko oraz klasę. 2. Bardzo uważnie czytaj tekst

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO KLAS I-III W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

PLAN PRACY SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO KLAS I-III W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 Miesiąc Wrzesień PLAN PRACY SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO KLAS I-III W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 Hasła miesiąca Wracamy do szkoły. Chodzimy do szkoły Dbamy o porządek i czystość wokół siebie. Dbamy o bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Nr 2(14).Rok4.Listopad, grudzień 2010r.

Nr 2(14).Rok4.Listopad, grudzień 2010r. Miejskie Przedszkole Nr 2 w Chodzieży im. Szewczyka Dratewki Nr 2(14).Rok4.Listopad, grudzień 2010r. Nasz adres internetowy:www.przedszkole2chodziez.neostrada.pl red. Wanda Generowicz Styczeń Dzisiaj jestem

Bardziej szczegółowo

3 grudnia 2014 r. - Światowy Dzień Osób Niepełnosprawnych

3 grudnia 2014 r. - Światowy Dzień Osób Niepełnosprawnych Szkoła Podstawowa nr 3 im. Pamięci Kolejarzy Chojnickich w Chojnicach Przykłady działań i przedsięwzięć podejmowanych w trakcie realizacji programu Szkoła przyjazna uczniom z dysleksją (informacje o wszystkich

Bardziej szczegółowo

4. po Wielkanocy CANTATE

4. po Wielkanocy CANTATE Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl 4. po Wielkanocy CANTATE Główna myśl: Wysławiaj Boga! Wiersz przewodni: Wysławiam cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi. Mt 11,25a Fragment biblijny: Jezus wysławia

Bardziej szczegółowo

Każdy patron. to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie. Pani Ania. Mądra, dobra. i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca

Każdy patron. to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie. Pani Ania. Mądra, dobra. i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca Autor wiersza: Anna Sobotka PATRON Każdy patron to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie Pani Ania. Mądra, dobra i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca uszczęśliwić mnie umiała. Myśli moje do Niej

Bardziej szczegółowo

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom.

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. W rodzinie wszystko się mieści Miłość i przyjaźń zawiera Rodzina wszystko oddaje Jak przyjaźń drzwi otwiera. Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Przedszkole Niepubliczna Szkoła Podstawowa Niepubliczne Gimnazjum

Niepubliczne Przedszkole Niepubliczna Szkoła Podstawowa Niepubliczne Gimnazjum Niepubliczne Przedszkole Niepubliczna Szkoła Podstawowa Niepubliczne Gimnazjum Historia zespołu regionalnego NIEZABôTKI Regionalny zespół NIEZABôTKI działa już od 12 lat pod kierunkiem Teresy Jelińskiej.

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

GAZETKA NASZE PRZEDSZKOLE Nr 3

GAZETKA NASZE PRZEDSZKOLE Nr 3 Miejskie Przedszkole Nr 18 w Puławach ul. Norwida 32 A GAZETKA NASZE PRZEDSZKOLE Nr 3 / styczeń - luty 2010 / Zimo, zimo przybądź biała Przynieś śniegu po kolana Zimo, zimo to nie wszystko Chcemy jeszcze

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni Biblia dla Dzieci przedstawia Kobieta Przy Studni Autor: Edward Hughes Ilustracje: Lazarus Redakcja: Ruth Klassen Tłumaczenie: Joanna Kowalska Druk i oprawa: Bible for Children www.m1914.org 2014 Bible

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

Wyjazd szkoleniowy Członków Stowarzyszenia Królewski Gościniec Podlasia do Lokalnej Grupy Działania Marijampoles na Litwie

Wyjazd szkoleniowy Członków Stowarzyszenia Królewski Gościniec Podlasia do Lokalnej Grupy Działania Marijampoles na Litwie Wyjazd szkoleniowy Członków Stowarzyszenia Królewski Gościniec Podlasia do Lokalnej Grupy Działania Marijampoles na Litwie W dniach 6 7 października 2012 r. zorganizowaliśmy wyjazd do Marijampola na Litwie

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową U Z A S A D N I E N I E 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową W dniu 22 marca 1990 r. została zawarta Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Noe i Potop

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Noe i Potop Biblia dla Dzieci przedstawia Noe i Potop Autor: Edward Hughes Ilustracje: Byron Unger; Lazarus Redakcja: M. Maillot; Tammy S. Tłumaczenie: Katarzyna Gablewska Druk i oprawa: Bible for Children www.m1914.org

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Czasem źle postępujemy Przez moje złe czyny (grzechy) inni ludzie się smucą, a czasami nawet płaczą. Moje złe czyny brudzą serce. Serce staje się brudne

Bardziej szczegółowo

Protokół. z III posiedzenia Wrocławskiej Rady Seniorów. dnia 16.01.2015 r. we Wrocławiu

Protokół. z III posiedzenia Wrocławskiej Rady Seniorów. dnia 16.01.2015 r. we Wrocławiu Protokół z III posiedzenia Wrocławskiej Rady Seniorów dnia 16.01.2015 r. we Wrocławiu W dniu 16.01.2015 roku we Wrocławskim Centrum Seniora odbyło się III posiedzenie Wrocławskiej Rady Seniorów. Obrady

Bardziej szczegółowo

W numerze: 2014, numer 1 Grudzień

W numerze: 2014, numer 1 Grudzień 2014, numer 1 Grudzień W numerze: Wywiad z kierownikiem świetlicy p. Lidią Majewską Zimowe trendy Skąd się wzięła kolęda? Kącik plastyczny Uśmiechnij się Chwila relaksu GADU-GADU Z P. LIDIĄ MAJEWSKĄ- KIEROWNIKIEM

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIUSZA. przy III LO im. Gen. Sowińskiego w Warszawie. Jan Paweł II.

REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIUSZA. przy III LO im. Gen. Sowińskiego w Warszawie. Jan Paweł II. REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIUSZA przy III LO im. Gen. Sowińskiego w Warszawie Motto: Człowiek jest wielkim nie przez to co posiada lecz przez to kim jest, nie przez to, co ma lecz przez to, czym

Bardziej szczegółowo

Przed podróŝą na Litwę

Przed podróŝą na Litwę Przed podróŝą na Litwę Źródło: http://www.hotels-europe.com/lithuania/images/lithuania-map-large.jpg BirŜai to niewielkie miasto litewskie wyznaczone jako miejsce kolejnego, juŝ piątego spotkania przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com 30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com Witaj. Chciałbym dzisiaj podzielić się z Tobą moim kilkunastoletnim doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 258 IM. GEN. JAKUBA JASIŃSKIEGO W WARSZAWIE

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 258 IM. GEN. JAKUBA JASIŃSKIEGO W WARSZAWIE SZKOLNY PROGRAM AKTYWNEJ WSPÓŁPRACY SZKOŁA PODSTAWOWA NR 258 IM. GEN. JAKUBA JASIŃSKIEGO W WARSZAWIE Dokument ten jest podsumowaniem udziału szkoły w projekcie Szkoła współpracy. Uczniowie i rodzice kapitałem

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze gazowej obozu zagłady w Treblince) polski pedagog, publicysta,

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

Comiesięczne spotkania dla wszystkich zainteresowanych historią najnowszą

Comiesięczne spotkania dla wszystkich zainteresowanych historią najnowszą Przystanek Historia Źródło: http://przystanekhistoria.ipn.gov.pl/ph/imprezy-otwarte/4430,imprezy-otwarte.html Wygenerowano: Niedziela, 31 stycznia 2016, 22:39 Imprezy otwarte Comiesięczne spotkania dla

Bardziej szczegółowo

S T A T U T. Stowarzyszenia Wychowanków i Przyjaciół. Zespołu Pieśni i Tańca Uniwersytetu Jagiellońskiego SŁOWIANKI. Rozdział I

S T A T U T. Stowarzyszenia Wychowanków i Przyjaciół. Zespołu Pieśni i Tańca Uniwersytetu Jagiellońskiego SŁOWIANKI. Rozdział I S T A T U T Stowarzyszenia Wychowanków i Przyjaciół Zespołu Pieśni i Tańca Uniwersytetu Jagiellońskiego SŁOWIANKI Rozdział I Nazwa, teren działania, siedziba i charakter prawny Art. 1 Stowarzyszenie nosi

Bardziej szczegółowo

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Jako mała dziewczynka miałam wiele marzeń. Chciałam pomagać innym ludziom. Szczególnie starzy, samotni

Bardziej szczegółowo

W dniu Twojego święta. Uczniowskie wiersze o książce i bibliotece.

W dniu Twojego święta. Uczniowskie wiersze o książce i bibliotece. BIBLIOTEKA ZESPOŁU SZKÓŁW REGNOWIE W dniu Twojego święta. Uczniowskie wiersze o książce i bibliotece. Centrum Multimedialne 2008/2009 1 Szanowni uczniowie Zespołu Szkół w Regnowie! Oto pierwszy zbiór waszej

Bardziej szczegółowo

Przedstawienie. Kochany Tato, za tydzień Dzień Ojca. W szkole wystawiamy przedstawienie. Pani dała mi główną rolę. Będą występowa-

Przedstawienie. Kochany Tato, za tydzień Dzień Ojca. W szkole wystawiamy przedstawienie. Pani dała mi główną rolę. Będą występowa- Przedstawienie Agata od kilku dni była rozdrażniona. Nie mogła jeść ani spać, a na pytania mamy, co się stało, odpowiadała upartym milczeniem. Nie chcesz powiedzieć? mama spojrzała na nią z troską. Agata

Bardziej szczegółowo

Skwer przed kinem Muranów - startujemy

Skwer przed kinem Muranów - startujemy 27 IX 2014 RAJD OCHOTY ŚLADAMI POWSTANIA WARSZAWSKIEGO W 75. ROCZNICĘ UTWORZENIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W sobotę, 27 września 2014 roku na terenie Śródmieścia odbył się Rajd Ochoty Śladami Powstania

Bardziej szczegółowo

Transkrypcja wywiadu z: p. Przemysławem Namsołkiem

Transkrypcja wywiadu z: p. Przemysławem Namsołkiem Transkrypcja wywiadu z: p. Przemysławem Namsołkiem Wywiad przeprowadziły: Magdalena Weltz Grażyna Niemyjska Fotografia: Justyna Witalis Transkrypcja: Judyta Warzecha 1 -Niech Pan opowie o sobie. Skąd korzenie

Bardziej szczegółowo

Plan współpracy ze środowiskiem lokalnym

Plan współpracy ze środowiskiem lokalnym Plan współpracy ze środowiskiem lokalnym Przedszkola nr 125 Pod Złotym Promykiem w Warszawie na rok szkolny 2015/2016 Warszawa 2015 r. Plan współpracy ze środowiskiem lokalnym 2015-2016 str 1 / 9 Partnerska,

Bardziej szczegółowo

Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2

Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2 STOWARZYSZENIE SPOZA Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2 Opracowanie: Ewelina Wildner Grudzień 2015 r. 1 Spis treści Cele ewaluacji... 3 Metodologia... 4 Wyniki ewaluacji...

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

Gazetka Szkolna. ZSOiT. Studniówka. Mamy nowe certyfikaty W T Y M N U M E R Z E. Studniówka 1

Gazetka Szkolna. ZSOiT. Studniówka. Mamy nowe certyfikaty W T Y M N U M E R Z E. Studniówka 1 Gazetka Szkolna Tel.: (85) 653 00 73; Faks: 85 653 32 15 e-mail: zsoitbialystok@wp.pl; www.zsoit.bialystok.pl W T Y M N U M E R Z E Studniówka 1 Mamy nowe 1-2 certyfikaty Wiosenne 2 kolędowanie Poezja

Bardziej szczegółowo

Spersonalizowany Plan Biznesowy

Spersonalizowany Plan Biznesowy Spersonalizowany Plan Biznesowy Zarabiaj pieniądze poprzez proste dzielenie się tym unikalnym pomysłem. DUPLIKOWANIE TWOJEGO BIZNESU EN101 W En101, usiłowaliśmy wyjąć zgadywanie z marketingu. Poniżej,

Bardziej szczegółowo

PLAN WSPÓŁPRACY Z RODZICAMI I ŚRODOWISKIEM W GRUPIE XI ROK SZKOLNY 2007 / 2008

PLAN WSPÓŁPRACY Z RODZICAMI I ŚRODOWISKIEM W GRUPIE XI ROK SZKOLNY 2007 / 2008 PLAN WSPÓŁPRACY Z RODZICAMI I ŚRODOWISKIEM W GRUPIE ROK SZKOLNY 2007 / 2008 Forma Tematyka Termin realizacji Osoba odpowiedzialna Uwagi o realizacji Zebrania z rodzicami. I. Zebranie organizacyjne. 1.Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Panią Bożenę oprowadzali po domu nasi najmłodsi mieszkańcy, prezentując swoje pokoje i inne pomieszczenia.

Panią Bożenę oprowadzali po domu nasi najmłodsi mieszkańcy, prezentując swoje pokoje i inne pomieszczenia. Promyk.go.pl Domel Gazetka wydawana przez Dom dla Dzieci i Młodzieży PROMYK w Morągu, ul. Żeromskiego 19, 14-300 Morąg wydanie specjalne Redaktor naczelny - Ewa Wiśniewska, zespół redakcyjny: Aneta Terebiłow,

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

Temat:Jak władze lokalne dbają o rozwój kulturalny dzieci i młodzieży naszej szkoły?

Temat:Jak władze lokalne dbają o rozwój kulturalny dzieci i młodzieży naszej szkoły? Temat:Jak władze lokalne dbają o rozwój kulturalny dzieci i młodzieży naszej szkoły? Projekt edukacyjny realizowany w Publicznym Gimnazjum im. Biskupa Piotra Gołębiowskiego w Jedlińsku w roku szkolnym

Bardziej szczegółowo

Wolontariat. Igor Jaszczuk kl. IV

Wolontariat. Igor Jaszczuk kl. IV Wolontariat Wolontariat ważna sprawa, nawet super to zabawa. Nabierz w koszyk groszy parę, będziesz miał ich całą chmarę. Z serca swego daj znienacka, będzie wnet Szlachetna Paczka. Komuś w trudzie dopomoże,

Bardziej szczegółowo

Dzień Kuchni Polskiej. zaproszenie do współpracy

Dzień Kuchni Polskiej. zaproszenie do współpracy Dzień Kuchni Polskiej zaproszenie do współpracy Dzień Kuchni Polskiej jest formą radosnych obchodów Narodowego Święta Niepodległości. To apolityczny ruch społeczny, promujący prywatny i całkowicie osobisty

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Nasza inicjatywa to przykład szerokiego myślenia o edukacji artystycznej i perspektywicznego myślenia o szkole, jako społeczności

Bardziej szczegółowo

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu!

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Jesteś już uczniem i właśnie rozpoczynasz swoją przygodę ze szkołą. Poznajesz nowe koleżanki i nowych kolegów. Tworzysz razem z nimi grupę klasową i katechetyczną. Podczas

Bardziej szczegółowo

Cele naszego projektu:

Cele naszego projektu: Posłuchaj rezultatu naszego projektu - blisko 20 minutowego słuchowiska - opowiadającego historię niedowidzącej Moniki, która pomimo przeciwnościom odnajduje swoją drogę do Wolontariatu: CZĘŚĆ I CZĘŚĆ

Bardziej szczegółowo

Kalendarz roku szkolnego 2015/2016.

Kalendarz roku szkolnego 2015/2016. Kalendarz roku szkolnego 2015/2016. SIERPIEŃ 2015 r. 28.08.2015 r. (pt.) godz. 8.30 Zebranie rady pedagogicznej inaugurujące rok szkolny 2015/2016: o zatwierdzenie wyników klasyfikacji rocznej i promocji

Bardziej szczegółowo

czytanie Jak najwcześniej

czytanie Jak najwcześniej Każdy rodzic chce, by jego dzieci wyrosły na mądrych i kochających ludzi. Jedną z pierwszych inwestycji w rozwój dziecka jest niewątpliwie czytanie mu książek. Czytanie stymuluje rozwój mowy i usprawnia

Bardziej szczegółowo

KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014

KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014 KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014 19 stycznia 2014 można było obejrzeć kronikę naszej wspólnoty na stronie internetowej parafii: PODWÓRKOWE KOŁO RÓŻAŃCOWE DZIECI - KRONIKA Zachęcamy

Bardziej szczegółowo

Protokół. z posiedzenia Komisji Rozwoju i Polityki Przestrzennej w dniu 13 lipca 2009 r.

Protokół. z posiedzenia Komisji Rozwoju i Polityki Przestrzennej w dniu 13 lipca 2009 r. SE-PO.0063-3-7/09 Protokół z posiedzenia Komisji Rozwoju i Polityki Przestrzennej w dniu 13 lipca 2009 r. Obecni 1. Władysław Oczkowicz Przewodniczący Komisji obecny 2. Czesław Badura Z ca Przewodniczącego

Bardziej szczegółowo

Harmonogram planowanych konkursów i imprez gminnych w roku 2015 z udziałem instytucji kultury w Gminie Bobrowo.

Harmonogram planowanych konkursów i imprez gminnych w roku 2015 z udziałem instytucji kultury w Gminie Bobrowo. Harmonogram planowanych konkursów i imprez gminnych w roku 2015 z udziałem instytucji kultury w Gminie. Lp. Nazwa imprezy Termin Miejsce imprezy Organizator/współorganiza tor Opis imprezy Uwagi 1. XXIII

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Propozycja scenariuszy dla opiekunów Samorządu Uczniowskiego

Propozycja scenariuszy dla opiekunów Samorządu Uczniowskiego Propozycja scenariuszy dla opiekunów Samorządu Uczniowskiego GRA W SAMORZĄD UZASADNIENIE REALIZACJI SCENARIUSZA Istotnym założeniem scenariusza jest to aby nauczyciel po przez próbę zbudowania wspólnej

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Główna myśl: Pan Jezus chce być blisko każdego z nas. Tekst: Mt 3,13-17: Chrzest Jezusa Wiersz:

Bardziej szczegółowo