ZDROWIE KOBIET. Maja Korzeniewska, Urszula Nowakowska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZDROWIE KOBIET. Maja Korzeniewska, Urszula Nowakowska"

Transkrypt

1 BIBLIOGRAFIA 1. Kodeks karny, zestawienia porównawcze , Warszawa Sopot 1998, Wydawnictwo LEX. 2. Kodeks postępowania karnego, zestawienia porównawcze , Warszawa Sopot 1998, Wydawnictwo LEX. 3. Krajowy program działań na rzecz kobiet (pierwszy etap wdrożeniowy do 2000 r.), Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Pełnomocnik Rządu ds. Rodziny i Kobiet, Warszawa Program przeciw przemocy wyrównać szanse Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Rodziny i Kobiet, Warszawa Kobiety o konfliktach i przemocy w rodzinie komunikat z badań CBOS, Warszawa styczeń Raport Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. Przemocy 7. Statystyka sądowa 1995,1996,1997 Ministerstwo Sprawiedliwości, Departament Organizacji i Informacji 8. Niebieskie karty: przewodnik do procedury interwencji policji wobec przemocy w rodzinie Hanna Dorota Sasal, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Warszawa Polska Karta Praw Ofiary, Ministerstwo Sprawiedliwości, Warszawa, październik Ocena stanu bezpieczeństwa i porządku publicznego w Polsce, Raport Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Warszawa Molestowanie seksualne w miejscu pracy, Jarosław Warylewski, Wydawnictwo Prawnicze LEX 12. Atlas przestępczości w Polsce 2, Andrzej Siemaszko, Beata Gruszczyńska, Marek Marczewski, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa Polacy o przemocy w rodzinie: Wyniki badania opinii publicznej, listopad Raport z przebiegu i wdrażania procedury interwencji wobec przemocy w rodzinie Niebieskie karty za trzeci kwartał Dane statystyczne dotyczące skazań z art. 184 i art. 168 kodeksu karnego za rok 1997 w trakcie opracowania udostępnione przez Ministerstwo Sprawiedliwości 7. ZDROWIE KOBIET Maja Korzeniewska, Urszula Nowakowska WSTĘP Sytuacja zdrowotna ludności Polski jest gorsza niż w krajach Europy Zachodniej, co przejawia się niższą średnią długością życia i gorszym stanem zdrowia. Według danych GUS zawartych w publikacji Trwanie życia i umieralność według przyczyn w roku 1996 wskaźnik ten wynosił dla kobiet 76,5 lat, natomiast dla mężczyzn 68,12 lat. Życie kobiet na wsi jest nieznacznie dłuższe (76,85 lat) w porównaniu z kobietami żyjącymi w mieście (76,39 lat). W przypadku mężczyzn sytucja wygląda odwrotnie: w miastach mężczyźni żyją dłużej (68,35 lat) niż na wsi (67,75 lat). Mieszkańcy rejonów północno-wschodniej Polski żyją średnio dłużej niż w innych częściach kraju. Polacy i Polki średnio żyją o 5-8 lat krócej niż mieszkańcy krajów zachodnich. Szczególnie niepokoi szybki przyrost zachorowalności kobiet (szybszy niż mężczyzn) na choroby układu krążenia i choroby nowotworowe. Pomimo złego stanu zdrowia Polek, jakość i dostępność medycznych usług specyficznie kobiecych jest niska zwłaszcza w leczeniu chorób narządów rodnych, bezpłodności, skutków zmian menopauzalnych, w profilaktyce i wczesnym wykrywaniu nowotworów piersi oraz szyjki macicy, a także w przypadku badań hormonalnych i prenatalnych. Szczególnie trudna jest sytuacja kobiet mieszkających we wsiach i małych miasteczkach. W Polsce rośnie odsetek osób niepełnosprawnych (w roku 1996 wynosił on 14,3% ogółu ludności). Z przeprowadzonych przez GUS w listopadzie 1997 roku badań aktywności ekonomicznej ludności wynika, że problem niepełnosprawności dotyka co trzecie gospodarstwo domowe. Odsetek ludności niepełnosprawnej jest wprawdzie niemal taki sam dla kobiet i mężczyzn, lecz opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi i dorosłymi członkami rodziny sprawują

2 najczęściej kobiety, a zatem wzrost liczby osób niepełnosprawnych sprzyja dezaktywizacji zawodowej kobiet. Istniejący w Polsce system opieki zdrowotnej nie zaspokaja potrzeb ludności, a jego funkcjonowanie jest źle oceniane szczególnie przez osoby korzystające z publicznej opieki medycznej. Chociaż pod względem infrastruktury materialnej i osobowej (liczba łóżek i lekarzy na mieszkańców) Polska nie odbiega od standardów obowiązujących w niektórych krajach Europy Zachodniej, to jednak jakość i skuteczność opieki medycznej są bardzo niskie. Wprowadzona reforma systemu służby zdrowia nie poprawiła w opinii pacjentów dotychczasowej sytuacji w publicznych placówkach. Wysokie ceny usług medycznych w sektorze prywatnym, formalne i nieformalne opłaty za szereg usług w sektorze publicznym, kolejki, trudności z dostaniem się do publicznego szpitala sprawiają, że dla wielu osób dostęp do świadczeń zdrowotnych jest poważnie ograniczony. Według badań GUS (Warunki życia ludności w 1997 roku; wstępna analiza wyników GUS. Informacje Sygnalne 2/98, Warszawa, marzec 1998 r.), około 24% rodzin rezygnuje z wizyty u lekarza i badań specjalistycznych lub zabiegów rehabilitacyjnych z powodu braku pieniędzy. Z leczenia zębów z tych samych powodów rezygnuje aż 30% rodzin, natomiast w 28% rodzin brakuje pieniędzy na realizację recept. W polskiej statystyce medycznej brak jest pełnej informacji na temat badań profilaktycznych wśród kobiet, zaś z nielicznych danych na ten temat wynika, że profilaktyka nie stanowi priorytetu w polityce społecznej państwa, a odsetek kobiet poddających się badaniom profilaktycznym jest bardzo niski. Problemy związane z dostępem do ochrony zdrowia dotykają, jak się wydaje, w większym stopniu kobiety niż mężczyzn. Ponieważ kobiety żyją dłużej częściej są zmuszone do korzystania z pomocy medycznej. Ponadto zarabiają mniej niż mężczyźni, co dodatkowo utrudnia im dostęp do wielu świadczeń medycznych. W krajach zachodnich problemy zdrowotne kobiet są istotnym elementem polityki społecznej państwa. W Polsce, mimo deklaracji rządu, trudno jest mówić o szczególnej trosce o zdrowie kobiet. Polityka państwa w zakresie ochrony zdrowia włączając w to regulacje prawne nie uwzględnia faktu, że na zdrowie kobiet dodatkowy wpływ mają takie czynniki, jak zależność ekonomiczna od mężczyzn, niższe od mężczyzn dochody, stosowana wobec nich przemoc oraz narzucane im ograniczenia w kontrolowaniu własnej płodności. Międzynarodowe standardy dotyczące zdrowia kobiet nie znajdują odzwierciedlenia ani w polityce państwa, ani w codziennej praktyce medycznej. W rzeczywistości dochodzi często do naruszeń praw pacjentek, takich jak: prawo do godności, prywatności, podejmowania decyzji dotyczących własnego zdrowia. PRAWNE GWARANCJE OCHRONY ZDROWIA Prawo do ochrony zdrowia zostało zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, w sposób następujący: Artykuł Każdy ma prawo do ochrony zdrowia. 2. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa. 3. Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku. 4. Władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. 5. Władze publiczne popierają rozwój kultury fizycznej, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży. Artykuł ten nie mówi wprawdzie o równym dostępie kobiet i mężczyzn do świadczeń opieki zdrowotnej, ale w kontekście ogólnych przepisów równościowych nie ulega wątpliwości, że Konstytucja nie zezwala na dyskryminacyjne praktyki w tej dziedzinie. Należy zwrócić uwagę na fakt, że zapis konstytucyjny nie poprzestaje na gwarancjach formalnych, ale zobowiązuje władze publiczne do zapewnienia każdemu jednakowego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej, finansowanej ze środków publicznych. Szczególną opieką otoczone mają być dzieci, kobiety ciężarne, osoby niepełnosprawne i w podeszłym wieku. Polska ratyfikowała szereg międzynarodowych konwencji, w tym m.in. ONZ-owski Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, So

3 cjalnych i Kulturalnych oraz Europejską Kartę Socjalną. Podpisała także wiele innych dokumentów dotyczących ochrony zdrowia, w tym m.in. Dokument Końcowy z Kairu, w którym zwraca się szczególną uwagę na problemy reprodukcyjne i choroby specyficznie kobiece. Dokument ten stanowi, że jego sygnatariusze powinni: 1. zwiększyć wydatki na ochronę zdrowia i na świadczenia zdrowotne związane ze sferą prokreacji; 2. włączyć świadczenia związane z prokreacją i życiem płciowym do zakresu podstawowej opieki medycznej; 3. zapewnić pełną dostępność dorocznych badań mammograficznych i innych badań koniecznych w profilaktyce raka piersi; 4. wprowadzić przepisy prawne, które zagwarantują każdemu pełny dostęp do nowoczesnej i skutecznej antykoncepcji. Ratyfikując Dokument Końcowy międzynarodowej konferencji w Kairze, nasz kraj uznał tym samym gwarantowane w nim prawa, w tym prawo każdej osoby do możliwie najlepszego stanu zdrowia, tak psychicznego, jak i fizycznego. Realizacja konstytucyjnych gwarancji dotyczących ochrony zdrowia oraz wypracowanych standardów międzynarodowych zależy od sposobu, w jaki zostaną one przełożone na akty prawne niższego rzędu. Szczególnie istotne są w tej kwestii dostępność i jakość usług medycznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń zdrowotnych zostały uregulowane w ustawie z dnia 6 lutego 1997 roku o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. z dnia 26 marca 1997 r.). Zgodnie z tą ustawą, ubezpieczenia zdrowotne są powszechne, obowiązkowe i oparte na zasadach solidarności społecznej; gwarantują równy dostęp do świadczeń, prawo wyboru lekarza i kasy chorych. Art. 8 ustawy mówi, że obowiązkowi ubezpieczenia podlegają osoby, które są objęte ubezpieczeniem społecznym, ubezpieczeniem społecznym rolników, a także osoby zatrudnione na umowę o pracę, zawierające umowy-zlecenia na okres powyżej 14 dni, osoby pobierające świadczenia socjalne wypłacane w czasie urlopu lub zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania zatrudnienia. Ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają również emeryci, studenci, bezrobotni, osoby pobierające zasiłek przedemerytalny, rentę socjalną, zasiłki okresowe z pomocy społecznej oraz osoby korzystające z urlopu wychowawczego. Istnieje możliwość ubezpieczenia się dobrowolnego na podstawie pisemnego wniosku złożonego w kasie chorych. Art. 31 ustawy precyzuje rodzaj świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego. Osobom ubezpieczonym przysługują, na zasadach określonych w ustawie, świadczenia zdrowotne mające na celu: 1. zachowanie zdrowia oraz zapobieganie chorobom i urazom, 2. wczesne wykrywanie chorób, 3. leczenie, 4. zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie. W celu realizacji wyżej wymienionych uprawnień Kasa Chorych zapewnia ubezpieczonemu w szczególności: 1. badanie i poradę lekarską, 2. badanie diagnostyczne, 3. leczenie (ambulatoryjne, w domu chorego, szpitalne oraz w ramach pomocy doraźnej), 4. rehabilitację leczniczą, 5. świadczenie pielęgniarskie, 6. opiekę nad kobietą w okresie ciąży, porodu i połogu, opiekę prenatalną nad płodem i opiekę nad noworodkiem, 7. opiekę profilaktyczną, 8. zaopatrzenie w leki i materiały medyczne, 9. zaopatrzenie w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze oraz lecznicze środki techniczne, 10. orzekanie o stanie zdrowia, 11. opiekę paliatywno-hospitalizacyjną. Ustawą szczególnie ważną z punktu widzenia realizacji prawa do ochrony zdrowia jest Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 30 sierpnia 1991 roku (Dz.U wraz z późniejszymi zmianami). Ustawa ta ujmuje pojęcie świadczenie zdrowotne szerzej niż ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym; zwraca też większą uwagę na profilaktykę. Za świadczenia zdrowotne uznaje ona działania służące nie tylko zachowaniu, ratowaniu i przywracaniu zdrowia, ale również poprawie zdrowia (art. 3 tejże ustawy). Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej w odróżnieniu od ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym wymienia wśród świadczeń zdrowotnych badania i terapię psychologicz

4 ną, opiekę nad zdrowym dzieckiem, opiniowanie o stanie zdrowia oraz czynności techniczne z zakresu ortodoncji i protetyki. Zgodnie z ustawą publiczny zakład opieki zdrowotnej jest zobowiązany do udzielania świadczeń zdrowotnych, finansowanych ze środków publicznych, osobom ubezpieczonym oraz innym osobom, uprawnionym do tych świadczeń na podstawie odrębnych przepisów nieodpłatnie, za częściową lub całkowitą odpłatnością (art. 33.1). Jeżeli w wyniku zlecenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej osoba uprawniona zmuszona była do skorzystania ze świadczenia innego zakładu opieki zdrowotnej lub lekarza w odległości powyżej 60 km od miejsca zamieszkania, to przysługuje jej zwrot kosztów przejazdu najtańszym środkiem komunikacji publicznej (art. 33.2). Przepis o zwrocie kosztów przejazdu jest w praktyce nieznany i pozostaje niewykorzystany. Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej dopuszcza możliwość pobierania opłat za świadczenia zdrowotne dla osób uprawnionych do usług nieodpłatnych, jeżeli odrębne przepisy przewidują odpłatność za takie świadczenia. Powinno się wówczas stosować ceny urzędowe, ustalone przez ministra zdrowia w drodze rozporządzenia. Jednak do tej pory Ministerstwo Zdrowia nie ustaliło jeszcze takiego cennika i ceny ustalane są przez dyrektora danej placówki medycznej. Kierownik publicznego zakładu opieki zdrowotnej ma również możliwość ustalenia opłat dla osób nieuprawnionych. REFORMA SYSTEMU UBEZPIECZEŃ ZDROWOTNYCH A PRAWO DO OCHRONY ZDROWIA Długo zapowiadana reforma systemu ubezpieczeń zdrowotnych weszła w życie dnia 1 stycznia 1999 roku. Według rządu, miała ona spowodować lepszą dostępność opieki zdrowotnej poprzez przebudowę polityki zdrowotnej państwa (w tym zasad finansowania służby zdrowia), poprawić sytuację pacjenta dzięki reorganizacji placówek medycznych i sposobu zarządzania nimi oraz zmianę statusu zawodowego pracowników służby zdrowia. Reforma miała uczynić pacjenta rzeczywistym podmiotem systemu, a od jakości i liczby wykonanych świadczeń uzależniać sytuację finansową danego zakładu służby zdrowia oraz docho- dy jego pracowników pieniądze miały iść za pacjentem. Każdy miał otrzymać możliwość swobodnego wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub lekarza rodzinnego, a także specjalisty, przychodni, szpitala, gabinetu, kasy chorych; każdy miał mieć również prawo do zmiany swego wyboru. Praktyczne funkcjonowanie zreformowanego systemu budzi jednak wiele zastrzeżeń, zarówno w środowisku medycznym, jak i wśród odbiorców świadczeń zdrowotnych. Stworzenie mechanizmów, które zmuszałyby służbę zdrowia do przejęcia odpowiedzialności za oddane do jej dyspozycji środki finansowe, miało spowodować bardziej racjonalne ich wydawanie, pokazało jednak przede wszystkim różnice interesów pomiędzy poszczególnymi ogniwami systemu ochrony zdrowia. Lekarz rodzinny powinien w założeniu stać się najważniejszym ogniwem zreformowanej służby zdrowia; poprzez opiekę nad całą rodziną miał m.in. ograniczać niepotrzebne a kosztowne wizyty u specjalistów. Tymczasem w praktyce wciąż niewielu jest lekarzy rodzinnych, a lekarz pierwszego kontaktu jest postrzegany jako trudna do sforsowania bariera na drodze pacjenta do specjalisty. Od lekarza pierwszego kontaktu oczekuje się bowiem jak najoszczędniejszego gospodarowania pieniędzmi, a skoro każde skierowanie do specjalisty kosztuje, więc ogranicza on liczbę skierowań. W konsekwencji lekarze wielu specjalności narzekają na brak pacjentów, a kosztowna aparatura diagnostyczna stoi często niewykorzystana, choć jeszcze kilka miesięcy temu ustawiały się do niej kolejki. Zjawisko to pokazuje, jak często mechanizmy reformy tylko pozornie skłaniają do działań opartych na rachunku ekonomicznym. W rzeczywistości ograniczając dostęp do specjalistycznych badań reforma może przyczynić się do zwiększenia liczby poważnych zachorowań, których późne leczenie jest znacznie kosztowniejsze od wczesnego. Innym poważnym problemem jest dostępność lekarzy pierwszego kontaktu. Zdarza się, że na wizytę u lekarza pierwszego kontaktu trzeba czekać ponad miesiąc. Trudno jest w tej sytuacji mówić o profilaktyce i wczesnym wykrywaniu chorób. Jakość profilaktyki zdrowotnej, która i tak stała na niskim poziomie, po reformie jeszcze się pogorszyła. Istnieje poważne zagrożenie, że limity finansowe wyznaczane przez kasy chorych znacząco ograniczą dostępność do świadczeń profilaktycznych. Pacjenci, którzy zgłoszą

5 się do lekarza po wyczerpaniu przyznanego danej placówce limitu, mogą mieć problemy z uzyskaniem jakiejkolwiek pomocy medycznej. W nowym systemie pieniądze przyznawane są na hospitalizację pojedynczego chorego, a nie na konkretną kurację; ogranicza to możliwości finansowania rzeczywistego leczenia. Przykładowo, na oddziale ortopedycznym olsztyńskiego Szpitala Wojewódzkiego koszt leczenia 44 spośród 99 pacjentów był wyższy od wyznaczonego przez kasę chorych limitu, a na laryngologii na 56 pacjentów 32 przekraczało zakontraktowane kwoty. Dyrektor olsztyńskiego szpitala, Andrzej Karczmarek twierdzi, że Warmińsko-Mazurska Kasa Chorych płaci za jednego pacjenta na oddziale mniej, niż wynika to z rzeczywistych kosztów. Zdaniem wielu lekarzy, zbyt wybiórcze umieszczanie leków na listach refundacyjnych dodatkowo zwiększa marnotrawstwo środków przeznaczonych na leczenie pacjenta. Leki, które mogłyby wzmocnić działanie podstawowego specyfiku, bywają zastępowane tańszymi, które nie odnoszą pożądanych skutków. W opinii wielu przedstawicieli środowiska lekarskiego, brak jest standardów leczenia, które poprawiłyby system klasyfikacji leków skierowanych do refundacji. Brak standardów oraz rozliczanie szpitali i lekarzy z liczby pacjentów, a nie skutków leczenia może sprzyjać korupcji i zmniejszeniu skuteczności opieki medycznej. Pierwsze po wprowadzeniu reformy kontrole w Kujawsko-Pomorskiej Kasie Chorych ujawniły w kilku szpitalach wzrost liczby świadczeń zdrowotnych o % (w poprzednich latach w analogicznym okresie wzrost wynosił zaledwie 1-2%). Dyrektor Kujawsko-Pomorskiej Kasy Chorych w Bydgoszczy Krzysztof Tadrzak uważa, że zawyża się w tych placówkach liczbę hospitalizowanych, przyjmując pacjentów nie wymagających leżenia (np. ze złamanym przedramieniem), a następnie wypisując ich po dwóch dniach. Małopolska Regionalna Kasa Chorych otrzymała od Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Śródmieście w Krakowie listę pacjentów, na której kilkaset nazwisk pojawiało się dwu-, a nawet trzykrotnie. Szef Małopolskiej Regionalnej Kasy Chorych Jacek Kukurba nie wyklucza kolejnych takich przypadków po dokładnej kontroli danych. Teoretycznie, według założeń reformy, każdy ma prawo wolnego wyboru zakładu opieki zdrowotnej i lekarza w nim praktykującego. W rzeczywistości zdarza się jednak, że przychodnia wprowadza obowiązkową rejonizację z podziałem na ulice, pozbawiając tym samym pacjenta spoza rejonu możliwości wyboru lekarza przyjmującego w danym ośrodku. Jest to niepokojące zwłaszcza w odniesieniu do lekarzy ginekologów, co sygnalizują kobiety zgłaszające się do Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny. Orędownikom zniesienia rejonizacji chodziło o to, by wyselekcjonować dobre i doprowadzić do zamknięcia złych szpitali tak jak się to stało w Rosji, Słowacji i Czechach. Jednak narzucone szpitalom przez kasy chorych limity pacjentów powodują, że lepsze szpitale są pozbawione możliwości uzyskania większych dochodów. Przykładowo: dobry olsztyński szpital wojewódzki chciał i mógł przyjąć pacjentów, ale kasa ograniczyła ich liczbę do , w rezultacie część zasobów kadrowych i sprzętowych szpitala pozostaje nie wykorzystana, co z kolei powoduje wzrost kosztów jednostkowej kuracji, a w konsekwencji wzrost zadłużenia szpitala. Kasy chorych narzucając limity przyjęć pacjentów ograniczają możliwość zarobienia przez szpital większych sum i paradoksalnie dobry szpital staje wobec finansowego zagrożenia. Kasy chorych sygnalizują, że przekazywane im dochody z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) są niższe od przewidzianych w założeniach budżetowych na 1999 r. Jak wynika ze sprawozdania przygotowanego dla Sejmu przez prezes Kamińską z Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych, w pierwszym kwartale do kas chorych wpłynęło prawie 812 mln zł mniej, niż zakładano w planach finansowych. Środki przekazywane przez kasy chorych nie zapewniają pełnego sfinansowania wydatków ponoszonych przez ZOZ-y, w związku z czym niektóre z nich zaciągnęły już kredyty na pokrycie bieżących wydatków. Nie zdołano dotąd ustalić, czy taki stan wynika z niesprawnego działania ZOZ-ów, czy też ze zbyt niskich opłat wnoszonych przez kasy chorych. Niepokojąco wygląda sprawa zwolnień niższego i średniego personelu medycznego, co dotyka przede wszystkim kobiety. Według Naczelnej

6 Rady Pielęgniarek i Położnych (reprezentującej grupę zawodową 250 tys. pielęgniarek i ok. 50 tys. położnych), do zwolnienia przewidziano ok. 50 tys. osób; powodem są oszczędności szpitali i przychodni czynione kosztem opieki pielęgniarskiej. Brakuje jasno określonych standardów zatrudnienia dla pielęgniarek, w tym wskaźnika, ilu pacjentów winno przypadać na jedną pielęgniarkę na oddziale szpitalnym (dziś wskaźnik ten wynosi 179:1). Liczba pielęgniarek w Polsce jest niższa, niż wymagają tego standardy Unii Europejskiej. W nowym modelu podstawowej opieki medycznej postuluje się liczne zmiany w organizacji, zarządzaniu i finansowaniu pracy pielęgniarek, jednak postulaty te pozostają w sferze planów. Co gorsza, rząd lekceważy protesty i postulaty pielęgniarek; przez wiele miesięcy nie podejmowano z tą grupą zawodową żadnych rozmów, a ostateczny ich rezultat był wielce niesatysfakcjonujący dla środowiska pielęgniarskiego. Tymczasem po protestach grup zawodowych zdominowanych przez mężczyzn rząd poszedł na daleko idące ustępstwa, dotyczące m.in. żądań płacowych i osłonowych w wypadku zwolnień. Nawet w ocenie Ministerstwa Zdrowia i Polityki Społecznej ostatnio wprowadzona reforma ma wiele niedociągnięć. W dokumencie z 25 maja 1999 roku Ministerstwo przeanalizowało stopień realizacji głównych celów reformy służby zdrowia, za największe zagrożenie uznając zbyt niską ściągalność składki na ubezpieczenie zdrowotne. W pierwszym kwartale nie wpłynęło do kas chorych 12,5% przewidywanej składki. Ministerstwo przyznaje, że pacjenci napotykają na wiele trudności, jak wydłużenie się czasu oczekiwania na badania, duże kolejki do lekarza pierwszego kontaktu, a co za tym idzie coraz dłuższy czas dotarcia do lekarza specjalisty. Zdaniem resortu, przyczyna jednak nie tkwi w reformie, lecz w niewłaściwej organizacji pracy konkretnych szpitali czy przychodni. Dostrzeżono również zagrożenie dla powiatowych szpitali; prawo pacjentów do wyboru szpitala może spowodować, że będą oni preferowali jednostki o najwyższym stopniu referencyjnym, czyli placówki kliniczne. Grozi to zachwianiem płynności finansowej wielu szpitali, łącznie z ich likwidacją. Ministerstwo przyznało, że konieczne jest zwiększenie liczby procedur o wysokiej specjalizacji, finansowanych z budżetu państwa, oraz rozszerzenie listy chorób przewlekłych. Został również powołany zespół ds. przygotowania projektu prywatyzacji placówek ochrony zdrowia, a minister zdrowia potwierdziła, że przygotowywana jest nowelizacja ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Resort zdrowia ocenia negatywnie dotychczasowe zrównanie uprawnień dzieci, młodzieży i dorosłych do świadczeń zdrowotnych. Skutkiem tego zrównania jest pogorszenie opieki medycznej w szkołach i w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, fakultatywność kontraktowych świadczeń i zbyt niskie nakłady na opiekę profilaktyczną, a w dalszej perspektywie znaczne zmniejszenie zatrudnienia pielęgniarek w tych placówkach. Decyzją pełnomocnika rządu ds. wprowadzenia powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, kasy chorych mają kontraktować świadczenia na rzecz dzieci, wspomagając się poprzednio obowiązującymi przepisami do czasu ustalenia nowych. Istniejące niedociągnięcia w funkcjonowaniu publicznej służby zdrowia, w połączeniu z niedopracowaną i w pośpiechu wprowadzaną reformą służby zdrowia, mogą spowodować trudności w realizacji prawa do ochrony zdrowia. Obowiązujące przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych sprawiają, że wiele osób nie ma dostępu do nieodpłatnych usług medycznych. Brakuje wprawdzie odpowiednich badań, ale można przypuszczać, że ograniczenia w dostępności do nieodpłatnej służby zdrowia dotykają w większości kobiet. Kobiety przeważają wśród bezrobotnych pozbawionych prawa do zasiłku (choć nie zwalnia to urzędu pracy od płacenia składek do ZUS-u na ubezpieczenie zdrowotne), stąd też częściej niż mężczyźni godzą się na pracę bez pakietu socjalnego i jako uboższe rzadziej korzystają z możliwości dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. Dotyka to przede wszystkim kobiet młodych, które zazwyczaj bagatelizują sprawę ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, preferując bieżący wyższy dochód. Marketing farmaceutyczny zagrożenie dla zdrowia kobiet Warunki finansowania ZOZ-ów sprawiają, że lekarz, przepisując lek, kieruje się raczej jego ceną niż skutecznością terapeutyczną. Inne niebezpieczeństwo związane jest z dużą aktywnością firm farmaceutycznych, zwłaszcza zachodnich, które dysponują dużymi budżetami na promocje swoich produktów. Reprezentanci firm często działają na granicy prawa, stosując różnego rodzaju zachęty, w tym premie

7 finansowe, gadżety, zaproszenia na sympozja i konferencje powiązane z rozrywką, a czasami finansowanie badań lub stypendiów dla lekarzy oczekując, że w zamian lekarz będzie ordynował ich produkt. Płeć Wiek Ogółem bardzo dobre Samoocena stanu zdrowia dobre takie sobie bardzo złe złe w odsetkach brak danych Wskaźnik zdrowia,,poniżej dobrego w tysiącach Kobiety 13650,8 7,0 33,2 36,0 18,8 4,6 0,4 59, lat 2247,3 21,9 61,4 14,7 1,2 0,1 0,6 16, ,8 6,5 47,5 37,5 6,9 1,1 0,5 45, ,9 2,1 15,4 46,5 29,9 5,8 0,2 82, ,1 1,6 5,1 36,9 42,9 13,2 0,2 93,0 75 lat i więcej 731, 7 1,6 4,9 32,7 43,0 17,1 0,7 92,8 Mężczyźni 10517,8 10,3 37,9 32,0 16,0 3,4 0,4 51, lat 1950,2 28,9 54,3 13,6 2,3 0,2 0,8 16, ,0 10,2 51,1 30,1 7,3 0,9 0,4 38, ,0 2,7 22,0 42,9 27,2 4,8 0,4 74, ,9 1,5 11,4 40,9 34,9 11,2 0,1 87,0 75 lat i więcej 380,7 2,5 12,5 33,4 39,1 12,4 0,1 84,9 Rosnące w wyniku ograniczenia uprawnień do ulgowego nabywania leków koszty leczenia, a także częste promowanie przez lekarzy drogich specyfików powodują, że pacjenci niejednokrotnie rezygnują z wykupienia leków, a tym samym z leczenia. W opracowanym przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej wykazie chorób oraz stosownych w ich terapii leków i preparatów diagnostycznych, które mogą być przepisywane bezpłatnie, za opłatą ryczałtową lub częściową, pominięto około dwustu schorzeń. Nie znalazły się tam m.in. stwardnienie rozsiane, zapalenie i marskość wątroby oraz niektóre schorzenia onkologiczne. Na liście znalazło się tylko 31 procedur specjalistycznego leczenia, na pozostałe zabrakło pieniędzy. Wybrano te, które ratują i przedłużają życie. Brano pod uwagę również skuteczność leczenia, częstotliwość zachorowań oraz ceny. Zarówno lekarze jak i pacjenci krytycznie oceniają ograniczoną listę zabiegów i leków refundowanych. Sprawia to, że nie wszyscy mają dostęp do bezpłatne- go leczenia. W gorszej sytuacji znajdują się osoby dotknięte nietypowymi chorobami lub źle reagujące na leki najczęściej stosowane. Na liście leków refundowanych nie znalazły się nowoczesne leki przeznaczone do leczenia jaskry, preparaty wapniowe do leczenia osteoporozy, niektóre leki ważne w leczeniu reumatyzmu. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że to kobiety w większości cierpią na te choroby. Tymczasem nieprawidłowo leczona jaskra może doprowadzić do ślepoty, a zapalenie stawów (najczęstsze schorzenie reumatyczne) nawet do całkowitego ich unieruchomienia. Takie traktowanie poważnych schorzeń przewlekłych ogranicza dostęp biedniejszych pacjentów do zalecanych im przez lekarzy medykamentów. Według Rzecznika Praw Obywatelskich (Informacja Rzecznika Praw Obywatelskich prof. A. Zielińskiego, za okres ), narusza to konstytucyjne prawa obywateli do równego dostępu do świadczeń medycznych finansowanych ze środków publicznych, zaś w przypadku dzieci, kobiet ciężarnych, osób niepełnosprawnych i w podeszłym wieku jest także sprzeczne z konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych do zapewniania tym osobom szczególnej opieki zdrowotnej (art. 68 ust. 2 i 3 Konstytucji RP). Sytuacja ta powoduje również naruszenie praw pacjenta do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej (art. 19 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia r. o zakładach opieki zdrowotnej Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.). Utrudnia również uboższym pacjentom uczestniczenie w Narodowym Programie Zdrowia, obejmującym choroby układu krążenia, choroby nowotworowe i cukrzycę. PRAWA PACJENTA Prawa pacjenta nie są zebrane w jednym akcie prawnym, lecz rozproszone w kilku dokumentach, co utrudnia orientację i może powodować zagubienie w labiryncie przepisów. O prawach pacjenta mówi m.in. ustawa o zakładach opieki zdrowotnej z 30 sierpnia 1991 roku (Dz.U z późniejszymi zmianami). Przyznaje (art. 19) ona pacjentowi prawo do: 1. świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej, a w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń do korzystania z rzetelnej, opartej na kryteriach medycznych procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń; 2. informacji o swoim stanie zdrowia;

8 3. wyrażania zgody na przyjęcie określonych świadczeń zdrowotnych lub wyrażenia odmowy po uzyskaniu odpowiedniej informacji; 4. intymności i poszanowania godności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych; 5. umierania w spokoju i godności. Kobiety, które miały wykonane badania wyszczególnienie cytologiczne mammograficzne w% Ogółem 23,9 9,3 Miasta 27,0 11,0 Wieś 18,1 6,4 Według wieku lat 19,7 3, ,5 9, ,3 14,8 65 lat i więcej 8,6 7,1 W zakładach opieki zdrowotnej dla osób wymagających całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych pacjent ma również prawo do: 1. dodatkowej opieki pielęgnacyjnej sprawowanej przez osobę bliską lub inną osobę wskazaną przez siebie; 2. kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z osobami z zewnątrz; 3. opieki duszpasterskiej. Pacjent ma także ustawowo zagwarantowane prawo wglądu w dokumentację medyczną (art. 18). W razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Wiedza na temat praw pacjentów jest znikoma, a stan ich przestrzegania przez personel medyczny pozostawia wiele do życzenia. Nie zostało ustalone, kto właściwie winien zapoznawać pacjenta z jego prawami. Do tej pory nie powstała instytucja Rzecznika Praw Pacjenta, mająca być gwarantem przestrzegania praw pacjenta, choć już w 1992 roku za sprawą Biura Łącznika WHO podjęto inicjatywę powołania Rzecznika Praw Pacjenta przy Rzeczniku Praw Obywatelskich. Para- doksem wydaje się fakt, że wszyscy byli jednomyślni co do konieczności i potrzeby takiego urzędu, ale dotychczas nie został on powołany. Kobiety są narażone w sposób szczególny na naruszanie ich praw w tak intymnych obszarach życia, jak życie seksualne oraz poród. Źródła Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny oraz innych organizacji kobiecych podają, że częstym problemem zgłaszanym przez kobiety jest umoralnianie ich przez ginekologów w publicznych placówkach służby zdrowia. W odpowiedzi na prośbę o poradę lub środek antykoncepcyjny słyszą pouczenia w rodzaju: jesteś jeszcze za młoda na seks, czy czas już na dziecko ; zdarzają się przypadki odmowy zapisania środka antykoncepcyjnego. W wielu szpitalach położniczych kobiety bywają traktowane w sposób przedmiotowy, a ich prawa i opinie są lekceważone tak przez lekarzy, jak i pozostały personel medyczny. OPIEKA MEDYCZNA NAD KOBIETĄ W CIĄŻY I W OKRESIE OKOŁOPORODOWYM Wszystkie kobiety w ciąży mają prawo do korzystania z bezpłatnej, systematycznej kontroli i opieki medycznej. Wiele kobiet szczególnie z terenów wiejskich nie korzysta z tej możliwości lub korzysta zbyt późno. Wynika to z niedostatecznej wiedzy i edukacji kobiet w dziedzinie kontroli urodzin i opieki prenatalnej. Jednym z mierników jakości opieki zdrowotnej nad matką i dzieckiem jest współczynnik zgonów niemowląt, współczynnik zgonów okołoporodowych matek oraz wskaźnik urodzeń noworodków z niską wagą. Wprawdzie wszystkie te współczynniki maleją, jednak wciąż są wysokie w porównaniu z krajami Europy Zachodniej. Współczynnik zgonów niemowląt w roku 1996 wynosił 12,2 (liczba zgonów niemowląt na 1000 urodzeń żywych) i był dwukrotnie wyższy niż w większości krajów zachodnich. Szczególnie wysoki współczynnik zgonów niemowląt występował w regionach o znacznym stopniu zanieczyszczenia środowiska (dawne województwo katowickie, wrocławskie, jeleniogórskie). Odsetek noworodków rodzących się z niską wagą wciąż jest wysoki i w roku 1996 wynosił 6,9% (7,3% w miastach)

9 W Polsce nadal występuje wysoki odsetek ciąż i porodów z powikłaniami (12% przyczyn hospitalizacji w szpitalach publicznych). Współczynnik zgonów okołoporodowych w 1995 roku wynosił 13,6 na 1000 urodzeń żywych i był nieco wyższy w mieście ( 13, 7) niż na wsi ( 13,5). W 1998 roku współczynnik ten wynosił 9,5, w miastach 9,7 a na wsi 9,4. Pomimo istniejących gwarancji ochrony macierzyństwa, w tym również gwarancji konstytucyjnych (art. 18 i 68.3), kobiety szczególnie na wsi nie zawsze mają dostęp do odpowiedniej opieki zdrowotnej podczas ciąży i w okresie okołoporodowym. Miejscem, gdzie wciąż dochodzi do naruszeń praw kobiet, są szpitale położnicze. Kobietom narzuca się pozycję do porodu, nie informuje o przebiegu porodu i użytych środkach, nie zapewnia intymności podczas porodu, nie pomaga w karmieniu i opiece nad dzieckiem i nie zapewnia właściwej opieki po porodzie. W większości szpitali stołecznych za porody rodzinne trzeba płacić (od 150 do 500 złotych), podobnie jak za znieczulenie bowiem świadczenia te nie są refundowane przez kasy chorych. Tymczasem prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej oraz prawo do informacji, intymności i poszanowania godności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych gwarantuje kobietom ustawodawca (art. 19, 1.4, ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej). Wprawdzie prowadzona kilka lat temu kampania Gazety Wyborczej pod hasłem Rodzić po ludzku uwrażliwiła część personelu medycznego na problemy rodzących kobiet, jednak w wielu szpitalach nadal traktuje się je przedmiotowo. STAN ZDROWIA KOBIET Ze względu na niedostępność danych, możliwa jest analiza zachorowalności kobiet tylko na niektóre choroby, takie jak: choroby weneryczne, rak piersi, nadciśnienie tętnicze, przewlekłe choroby serca oraz cukrzyca. Większość danych dotyczących zachorowalności wciąż nie jest podawana w rozbiciu na płeć i miejsce zamieszkania (miasto, wieś). Samoocena Reprezentatywne badania przeprowadzone w roku 1996 przez GUS, we współpracy z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na temat samooceny stanu zdrowia ludności Polski wykazały, że kobiety znacznie gorzej niż mężczyźni oceniają swój stan zdrowia. Ponad połowa dorosłych oceniła swój stan zdrowia jako poniżej dobrego. Gorzej swój stan zdrowia oceniała ludność mieszkająca na wsi (58,7%) niż w mieście (54,3%). Badanie to stanowi ważny wskaźnik oceny stanu zdrowia ludności Polski. Tabela 1. Samoocena stanu zdrowia według płci i wieku ludności w wieku 15 lat i więcej w roku (Kobieta w Polsce w okresie transformacji społeczno ekonomicznej, Warszawa 1999.) Ocena stanu zdrowia jest związana z występowaniem chorób przewlekłych. Wśród ogółu dorosłych na żadną chorobę przewlekłą nie choruje zaledwie 32% kobiet i 44,5% mężczyzn. Zachorowalność na choroby przewlekłe jest ściśle związana z wiekiem. Osoby najmłodsze z przedziału wieku lat w większości wypadków nie mają poważnych problemów zdrowotnych; 22,8% młodych kobiet cierpi jednak na jedną, a 12% na dwie lub więcej chorób przewlekłych. W przedziale wieku już tylko 4 na 10 kobiet nie choruje przewlekle, a co dziesiąta cierpi na 4 lub więcej chorób. W wieku 45 lat i więcej kobiety nie chorujące przewlekle należą do rzadkości, a w wieku 65 lat i więcej blisko połowa kobiet cierpi na cztery lub więcej chorób. Jak wynika z zaprezentowanych danych, poważne problemy ze zdrowiem mają stosunkowo młode kobiety. Mężczyźni w porównaniu z kobietami w każdej grupie wiekowej są zdrowsi, nawet w najstarszych grupach wiekowych. Jeśli chorują, to na mniejszą liczbę chorób niż kobiety. Najczęściej występujące u kobiet choroby przewlekłe to: choroby kości, w tym kręgosłupa choruje na nie 23,4% kobiet (od 4,1% w wieku lat do 41% w przedziale wieku lat) choroby stawów 22,4% kobiet (od 2,8 w wieku lat do 48,3% w wieku lat) choroba nadciśnieniowa 19,2% (od 0,2% najmłodszych do 31,4% w wieku lat)

10 nerwice 17,6% ((od 3,8% d 26,2% w wieku lat) niedokrwienna choroba serca 12,1% (od 0,2% do 31,4% w grupie wieku lat) uczulenia, alergie 11,2% choroby wątroby 10,2% (od 0,6% do 20,2% w wieku 60-69) W wieku 80 lat i więcej 41,8% kobiet cierpi na miażdżycę, a 29,9% na choroby gałki ocznej, w tym zaćmę i jaskrę. Z kolei na przewlekłe choroby kobiece najczęściej cierpią kobiety w przedziale wiekowym lat. W badaniach tych specjalną uwagę poświęcono profilaktyce zdrowia kobiet. Pytano, ile kobiet w ciągu roku poprzedzającego badanie miało robione badanie cytologiczne, oraz ile kobiet kiedykolwiek miało robione badania mammograficzne. Mniej niż jedna czwarta kobiet miała w ciągu roku przeprowadzone badania cytologiczne. Ponad dwukrotnie częściej przeprowadzają je kobiety zamężne i rozwiedzione w porównaniu z pannami i wdowami. Badania mammograficzne przeprowadza jeszcze mniej kobiet. Zaledwie 9,3% kobiet miało kiedykolwiek w życiu robione tego typu badania, z czego 11% kobiet zamieszkałych w mieście i 6,4% mieszkanek wsi. Tabela 2.Kobiety, które miały przeprowadzone badanie cytologiczne i mammograficzne. (Kobieta w Polsce w okresie transformacji społeczno ekonomicznej, Warszawa 1999.) Zachorowalność na choroby układu krążenia Główną przyczyną zgonów w Polsce są choroby układu krążenia (50,4% w 1996 roku). Ich udział w porównaniu z 1990 rokiem zmniejszył się o około 2%. Największe natężenie zgonów występuje wśród kobiet. W 1996 roku na osób danej płci z powodu chorób układu krążenia zmarło 510,8 kobiet i 495,2 mężczyzn. Według danych GUS (Rocznik Statystyczny, Warszawa 1998), wśród leczonych w zakładach stacjonarnych cywilnej służby zdrowia przeważają mężczyźni, chociaż liczba kobiet leczonych z powodu chorób układu krążenia rośnie szybciej niż liczba mężczyzn r r r. M 193,6 M 214,3 M 219,6 K 169,8 K 196,5 K 205,3 (dane na ludności danej płci) Choroby układu krążenia są główną przyczyną hospitalizacji kobiet. Liczba kobiet przebywających na leczeniu szpitalnym z tej przyczyny wzrosła w latach o 47,2% (dane na temat stanu zdrowia kobiet pochodzą z informacji Podsekretarza Stanu w Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej z 1996 r.). Poza przyczynami wynikającymi z codziennego życia, jak stres, obciążenie pracą zawodową i obowiązkami domowymi, a także brak nawyku dbania o dobrą kondycję fizyczną, źródłem problemów zdrowotnych kobiet jest naturalny proces fizjologiczny: po 40 roku życia następuje stopniowe zanikanie czynności hormonalnych gonad. Wygasanie czynności hormonalnej jajników prowadzi do szeregu zmian ogólnoustrojowych i wpływa na jakość życia kobiet. Kobiety są bardziej narażone na zachorowania, a w szczególności właśnie na choroby układu krążenia. Uważa się, że zawał serca grozi co drugiej kobiecie po menopauzie, wylew krwi do mózgu co dziesiątej, a miażdżyca tętnic stanowi ok. 35% przyczyn przedwczesnych zgonów. Ogólny odsetek kobiet chorujących na nadciśnienie tętnicze w latach wynosił w Polsce 19,2%, w tym w odsetkach dla poszczególnych grup wiekowych przedstawiał się następująco: ,7% ,4% ,3% ,2% ,1% ,7% 75 lat i więcej 41,2% Odsetek kobiet chorujących na przewlekłe choroby serca wynosił w latach ,5%, z rozbiciem na grupy wiekowe wyglądał następująco: ,0% ,9% ,7% ,6% ,8% ,3% ,1% 75 i więcej lat 43,1%

11 Zgony kobiet z powodu chorób układu krążenia (1996): Ogółem 510,8 (wsk. na 100 tys. ludności) w tym: Choroba niedokrwienna serca 70,4 Miażdżyca tętnic/choroby naczyniowe 227,8 Nadciśnienie tętnicze 22,4 udar mózgu 86,2 Zachorowalność na choroby nowotworowe Drugą z kolei przyczyną zgonów w Polsce są choroby nowotworowe (20% zgonów ogółem). Ciągle rośnie natężenie tych zgonów, zarówno wśród kobiet, jak i wśród mężczyzn. Wśród kobiet wzrost ten jest jednak szybszy, chociaż wciąż częściej z powodu chorób nowotworowych umierają mężczyźni. W roku 1996 (Rocznik Statystyczny GUS, 1998) zmarło 243,2 na mężczyzn i 172,3 na kobiet. Zachorowania na nowotwory złośliwe (dane Instytutu Onkologii): 1990 r r r. M K Przyczyna niepełnosprawności Ogółem lat i więcej Mężczyźni Razem 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Wada wrodzona 2,5 2,4 4,6 2,0 0,0 0,0 Choroba zawodowa 16,0 17,8 17,0 17,4 10,3 10,7 Choroba inna 65,7 62,3 66,1 66,8 63,4 75,6 Wypadek w miejscu pracy 8,2 10,0 7,3 6,7 12,8 3,2 Inny wypadek 7,1 6,8 4,1 7,1 13,2 10,3 Brak danych 0,5 0,7 0,9 0,0 0,3 0,3 Kobiety Razem 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Wada wrodzona 2,1 3,2 2,8 1,5 1,7 0,4 Choroba zawodowa 8,3 9,3 10,3 6,4 11,0 4,6 Choroba inna 81,0 80,0 79,9 81,7 75,6 86,7 Wypadek w miejscu pracy 1,7 1,8 1,3 2,9 1,2 0,7 Inny wypadek 6,0 4,7 4,9 6,5 9,2 6,9 Brak danych 1,0 1,0 0,9 1,1 1,2 0,6 Obecnie kobiety najczęściej zapadają na nowotwory sutka. Przed laty pierwsze miejsce na tej liście zajmował nowotwór szyjki macicy, teraz zapadalność na to schorzenie spadła na drugie miejsce dzięki programom ukierunkowanym na wczesne wykrywanie stanów zagrożenia nowotworem. Chociaż wciąż jeszcze wiele kobiet nie zgłasza się na badanie profilaktyczne (28% kobiet nigdy nie poddało się badaniom cytologicznym CBOS październik 1998 r. Uświadomienie i zachowania zdrowotne kobiet w zakresie profilaktyki raka piersi i szyjki macicy ), to jednak programy te przyczyniły się do większego zrozumienia potrzeby systematycznego wykonywania badań cytologicznych i mammografii. Nowotwory sutka wciąż dominują w grupie kobiet, które ukończyły 30 lat. Co roku na raka piersi choruje prawie 10 tysięcy kobiet, a większość umiera, ponieważ chorobę wykryto u nich zbyt późno. Wykrywalność tego raka sięga zaledwie 20%, podczas gdy w Europie Zachodniej dochodzi do 80%. Nadal nie stworzono w Polsce powszechnego programu propagującego profilaktykę tej choroby; nie propaguje się w skali masowej częstego badania piersi prowadzonego przez same kobiety czy poddawania się regularnym badaniom ginekologicznym, które pozwalają wykryć wczesne zmiany, co przy tym schorzeniu jest warunkiem całkowitego wyleczenia. Pisma kobiece podejmują samodzielne próby rozpowszechniania samokontroli, organizują akcje na rzecz edukacji w dziedzinie profilaktyki przeciwnowotworowej, polecają zdrowy tryb życia i zachęcają do częstych kontroli ginekologicznych; są to jednak działania niewystarczające. Co więcej, ginekolodzy nie mają nawyku uświadamiania pacjentkom ich potrzeb zdrowotnych. Lekarze sami nie inicjują badania piersi; 33% kobiet twierdzi, że lekarz nigdy nie badał ich piersi, a 85% nigdy nie robiło badań mammograficznych (CBOS, październik 1998 r.). Poza kwestią edukacji i dostępności do badań mammograficznych poważnym problemem jest również jakość urządzeń mammograficznych. Nierzadko używa się sprzętu niskiej jakości, który ponadto nie jest prawidłowo obsługiwany. Brak systematycznej kontroli urządzeń mammograficznych sprawia, że nie zawsze można mieć pewność jakiej jakości jest badanie. Autorzy raportu o stanie technicznym wykorzystywanych w Polsce mammografów twierdzą, że prawdopodobnie jedna trzecia nie nadaje się do wczesnego wykrywania raka piersi u kobiet i powinna być wyłączona z eksploatacji. Ponadto połowa

12 aparatów pracuje z minimalnym obciążeniem, co świadczy o słabej organizacji badań a także o małym zainteresowaniu wśród kobiet jak i decydentów służby zdrowia. Jedną z przyczyn tego, że mammografy są tak słabo wykorzystywane jest również to, że kasy chory nie podpisały kontraktu na mammografię. Choroby nowotworowe stanowią drugą w kolejności przyczynę zgonów kobiet w Polsce. Rejestrowana zapadalność kobiet na nowotwory złośliwe według umiejscowienia (dane dla 1994 r., w odsetkach, z informacji Biura Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu, Warszawa 1999.) Nowotwory: Sutka 17,4 Szyjki macicy 8,1 Płuc 7,2 Jajnika 15,1 Trzonu macicy 14,5 Okrężnicy 13 Żołądka 13 Skóry 12,5 Odbytnicy 10,4 Pęcherzyka żółciowego 8,4 Pozostałe 31,9 W poszczególnych przedziałach wiekowych wskaźnik zachorowań na nowotwory złośliwe wśród kobiet (na sto tysięcy ludności) w 1995 r. wynosił: 0-9 lat 11, lat 11, lat 23, lat 81, lat 246, lat 439, lat 680, lat 992,3 80 i więcej 1077,9 Umieralność kobiet z powodu nowotworów (wsk. na 100 tys. ludności): Nowotwory: Sutka 22,2 Płuc, tchawicy, oskrzeli 15,7 Żołądka 12 Szyjki macicy 10,3 Jajnika 9,5 Okrężnicy 9 Odbytnicy 8,7 Trzustki 8,6 Inne schorzenia Pęcherzyka żółciowego 7,4 Wątroby 7,2 Pozostałe 52,4 W 1994 roku schorzenia związane z ciążą, porodem i połogiem stanowiły przyczynę 11,8 % absencji chorobowych ogółem wśród kobiet, a łącznie z chorobami kobiecych narządów płciowych były drugą przyczyną niezdolności kobiet do pracy (17,1%). Jeśli chodzi o ciąże zakończone poronieniem, to największa niezdolność do pracy występuje w wyniku poronień samoistnych (50,3%), z powodu których absencja wzrosła w ciągu ostatnich pięciu lat ponad dwukrotnie, oraz ciąż obumarłych (12%), z powodu których absencja wzrosła trzykrotnie. Wśród powikłań związanych z ciążą najczęściej występuje poród przedwczesny (3,8%). Opieka lekarska nad kobietami ciężarnymi jest w Polsce niewystarczająca. Według danych rządowych, w 1997 roku w 1 trymestrze ciąży opieką zdrowotną objętych było 60,4% kobiet mieszkających w mieście i jedynie 44,3% mieszkanek wsi. W chorobowości szpitalnej kobiet znaczny udział mają choroby układu moczowo-płciowego (13%) i powikłania ciąży i porodu (14%). Występowanie chorób przewlekłych wśród osób dorosłych (w wieku powyżej 15 lat) w 1996 roku wynosiło ogółem 62,1%, z wyraźną przewagą kobiet (68%) nad mężczyznami (55,5%) (Biuro Studiów i Ekspertyz: Aktualne dane statystyczne o kobietach, 28 kwietnia 1999 r.). Z rozbiciem na miasto i wieś dane dotyczące chorób przewlekłych przedstawiały się następująco: miasto 63,2%; w tym: kobiety 68,5%, mężczyźni 57,0% wieś 60,2%; w tym: kobiety 67%, mężczyźni 53,1% Głównymi przyczynami chorób zawodowych kobiet w 1995 roku były: przewlekłe choroby narządów głosu 54% (ogółu) choroby zakaźne i inwazyjne 21% choroby skóry 7% przewlekłe choroby narządów ruchu 4% przewlekłe uszkodzenie słuchu 4% przewlekłe choroby oskrzeli 2% przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego 2% pozostałe 6%

13 Problemy zdrowotne kobiet starszych Dużym problemem staje się dostępność kuracji hormonalnych dla kobiet w okresie menopauzy, a dodatkowym utrudnieniem jest konieczność wykonywania specjalistycznych badań, koniecznych dla dobrania najwłaściwszego specyfiku. Pomimo starzenia się społeczeństwa polskiego, nadal brakuje specjalnych programów profilaktycznych, które byłyby nastawione na ochronę zdrowia ludzi starszych. Dotyczy to przede wszystkim kobiet, które żyją dłużej od mężczyzn; kobiety stanowią 68,8% grupy w wieku poprodukcyjnym (Biuro Studiów i Ekspertyz, aktualne dane statystyczne o kobietach, 28 kwietnia 1999 r.). Jednym z problemów państw uprzemysłowionych jest gwałtowny wzrost liczby złamań kości osłabionych osteoporozą; złamania są sygnałem zaawansowanej choroby 30% ubytek masy kostnej jest tzw. progiem złamań. Z danych Polskiej Fundacji Osteoporozy wynika, że złamanie szyjki kości udowej (przytrafia się szczególnie kobietom po 60 roku życia), najgroźniejsze powikłanie wynikające z osteoporozy, jest trzecią po chorobach układu krążenia i nowotworach przyczyną śmierci w szpitalach wśród pacjentów powyżej 70 lat. Umieralność spowodowana jest głównie chorobami pojawiającymi się w wyniku długiego unieruchomienia, jak opadowe zapalenie płuc. Diagnostyka densytometryczna pozwala ustalić stan kośćca i stopień zagrożenia chorobą w bardzo wczesnym stadium rejestruje już kilkuprocentowe ubytki masy kostnej. Zapobiec złamaniom może leczenie, m.in. zaleca się kobietom w okresie przekwitania stosowanie w małych dawkach hormonalnej terapii zastępczej, połączonej z przyjmowaniem wapnia i witaminy D (Annals of Internal Medicine, 1999 r.). Kuracja ta z jednej strony obniża podatność kości na złamania, z drugiej chroni przed przykrymi skutkami menopauzy. Sytuacja kobiet starszych jest szczególnie ciężka z powodu ubóstwa: kobiety zarabiają mniej od mężczyzn, wcześniej przechodzą na emeryturę i w związku z tym otrzymują niższe świadczenia. Ponadto często zostają na starość same, co dodatkowo pogarsza ich sytuację. Niepełnosprawność wśród osób starszych W latach 90 nastąpił wzrost liczby osób niepełnosprawnych: w roku 1988 było ich 9,6%, natomiast w 1996 roku już 14,3% (tj. 5430,6 tysiąca osób). Częstotliwość występowania niepełnosprawności zwiększa się wraz z wiekiem. Niepełnosprawność nasila się po 40 roku życia, a zwłaszcza w grupie wiekowej lat, w następnych przedziałach wiekowych przyrost osób niepełnosprawnych jest wolniejszy. Główną przyczynę niepełnosprawności stanowi choroba, nie związana z wykonywaną pracą, znacznie rzadziej choroba zawodowa lub wypadki czy też doznany uraz. Tabela 3. Osoby niepełnosprawne w wieku 60 lat i więcej według płci i przyczyny niepełnosprawności w 1996 roku (Seniorzy w Polsce, Warszawa 1999.) Wnioski Jak wykazują badania, stan zdrowia kobiet w Polsce jest gorszy w porównaniu z mężczyznami. Kobiety zarówno z racji swoich funkcji biologicznych, jak i faktu, że częściej niż mężczyźni dożywają podeszłego wieku, kiedy to nasilają się ich problemy zdrowotne muszą częściej korzystać z opieki medycznej. Nie bez znaczenia jest również fakt, że kobiety znacznie częściej niż mężczyźni muszą korzystać z pomocy medycznej w związku z obrażeniami, których doznały w wyniku przemocy. Częściej zatem niż mężczyźni narażone są na utrudnienia i koszty wynikające z niewłaściwie funkcjonującej służby zdrowia. Prawo kobiet do ochrony zdrowia jest często zagrożone ze względu na różne formy odpłatności za korzystanie z publicznej służby zdrowia oraz konieczność ponoszenia dużych wydatków na leki, które nie znalazły się na liście leków refundowanych. W związku z tym, że zarobki i emerytury kobiet są średnio niższe niż mężczyzn, rosnące koszty ochrony zdrowia mogą dotykać w większym stopniu kobiet niż mężczyzn. Niepokojące jest zjawisko szybko rosnącej zachorowalności i zgonów kobiet z powodu chorób nowotworowych i chorób serca oraz brak aktywnej polityki rządu w zakresie zwalczania i wczesnej profilaktyki tych chorób. W Polsce, mimo zmian społeczno-gospodarczych, zdrowie ciąż nie jest wartością należycie docenianą i przeliczaną na konkretne korzyści. Niskie nakłady na opiekę zdrowotną w połączeniu z brakiem edukacji prozdrowotnej i działań profilaktycznych sprawiają, że stan zdrowia ludności Polski, w tym kobiet, odbiega od wskaźników zachodnich. Pomimo opracowania w 1985 roku i zatwierdzenia w 1990 strategii Zdrowie dla wszystkich w 2000 roku, program polityki zdrowotnej pozostaje wciąż wyłącznie na papierze. Wprowadzona w styczniu 1999 roku źle przygotowana reforma służby zdrowia i ubezpieczeń zdrowotnych spowodowała wiele zakłóceń w dostępie do opieki medycznej. Konieczne wydaje się przeprowadzenie rzetelnej oceny skutków społecznych wprowadzonych reform

14 KRAJOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ KOBIET ZDROWIE KOBIET DZIAŁANIA KIERUNKOWE Wypracowanie krajowych rozwiązań systemowych nakierowanych na problematykę zdrowia kobiet oraz towarzyszących im dokumentów ZADANIA PROGRAMOWE 1. Zrewidowanie i przeorganizowanie dotychczasowych strategii i założeń polityki zdrowotnej oraz dostępności, zakresu i jakości świadczeń zdrowotnych, pod kątem potrzeb kobiet we wszystkich fazach ich życia i wynikających z pełnienia przez nie różnorodnych ról społecznych 2. Wprowadzenie do Narodowego Programu Zdrowia uzupełnień: [...] ograniczenie skutków zdrowotnych przemocy wobec kobiet problemy zdrowia reprodukcyjnego i planowania rodziny 3. Wprowadzenie do Programów Polityki Zdrowotnej zagadnień dotyczących zdrowia kobiet we wszystkich fazach życia, ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki zaburzeń hormonalnych u kobiet, jako priorytetowego działania prowadzącego m.in. do zmniejszenia zachorowalności na raka sutka i trzonu macicy, na choroby serca i naczyń, nadciśnienie tętnicze oraz osteroporozę 4. prowadzenie polityki sprzyjającej inwestowaniu w ochronie zdrowia kobiet 5. Uzupełnienie programów naprawczych resortu zdrowia o problematykę zdrowia młodych kobiet (w okresie przedkoncepcyjnym) oraz w okresie menopauzy i kobiet starszych 5.1. Rozwijanie ginekologii dziecięcej i wieku młodzieńczego 6. Uwzględnianie w programach studiów i szkół medycznych oraz szkolnego przedmiotu wiedza o życiu seksualnym człowieka, a także innych programach szkoleń w zakresie opieki zdrowotnej, WHO-skiej definicji zdrowia oraz zdrowia seksualnego, w kontekście praw człowieka, jak również wyrabiania wrażliwości na sprawy płci 6.1. Opracowanie zasad i metod szkolenia pracowników służby zdrowia w zakresie sposobu świadczenia przez nich usług zdrowotnych, służących uwrażliwieniu ich na sprawy płci i uwzględnianiu oczekiwań osób korzystających z tych usług (w zakresie sposobu porozumiewania się i kontaktowania się z nimi), a także poszanowania prywatnych osób do intymności i poufności (podejście holistyczne) 6.2. Upowszechnienie wśród pracowników służby zdrowia zasady respektowania tych potrzeb w już stosowanej praktyce lekarskiej i oświacie zdrowotnej 7. Przyjęcie odpowiednich przepisów dla zagwarantowania tego, by warunki pracy, wynagrodzenia i promowanie kobiet na wszystkich poziomach służby zdrowia nie były dyskryminujące i spełniały standardy uczciwości i profesjonalności, umożliwiając kobietom efektywną pracę 8. Rozwijanie strategii badawczych w zakresie zdrowia kobiet 8.1. Stworzenie bazy informacyjnej dot. strategii, celów i założeń polityki zdrowotnej państwa dla zdrowia 8.2. Wypracowanie i wdrożenie krajowego systemu zbierania komplementarnych danych statystycznych służących ocenie stanu zdrowia społeczeństwa z podziałem na płeć oraz z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych faz życia kobiet 8.3. Prowadzenie ogólnopolskiej statystyki medycznej dotyczącej schorzeń specyficznych dla zdrowia kobiet, nie objętych dotychczas obowiązkiem ewidencjonowania DZIAŁANIA KIERUNKOWE Wprowadzanie programów zapobiegających zagrożeniom dla zdrowia kobiet ZADANIA PROGRAMOWE 1. Wzmacnianie programów promujących zdrowie kobiet DZIAŁANIA KIERUNKOWE Wprowadzenie systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych zapewniających wystarczający poziom finansowania sfery zdrowia kobiet ZADANIA PROGRAMOWE 1. We wdrażaniu ubezpieczeń zdrowotnych oraz reformy służby zdrowia, uwzględnić rozwiązania gwarantujące kobietom powszechną dostępność ekonomiczną oraz organizacyjno-funkcjonalną lecznictwa podstawowego oraz specjalistycznego, niezbędnych do uzyskiwania wszystkich (pełnych i kompleksowych ) świadczeń zdrowotnych we wszystkich fazach życia 2. Uwzględnienie w koszyku świadczeń medycznych gwarantowanych przez państwo, usług z zakresu leczenia schorzeń specyficznie kobiecych, wraz ze specjalistycznymi badaniami diagnostycznymi 3. Uwzględnienie w projektach noweli regulacji dot. ubezpieczeń społecznych (np. w zakresie prewencji) aspektów zdrowia kobiet i wynikających stąd implikacji finansowych i społecznych DZIAŁANIA KIERUNKOWE Poprawa realnej dostępności specjalistycznych i przyjaznych kobietom (zgodnie z def. WHO) usług medycznych i świadczeń, ze szczególnym uwzględnieniem ich dostępności dla kobiet żyjących na wsi i małych miastach ZADANIA PROGRAMOWE 1. Zintensyfikowanie działań i środków opieki zdrowotnej służących inwestowaniu w zdrowie kobiet oraz profilaktyce i leczeniu schorzeń specyficznie kobiecych 1.1. Poprawa dostępności do specjalistycznych poradni i badań dla kobiet, również laboratoryjnych

15 1.2. Doskonalenie form podstawowej opieki zdrowotnej poprzez szersze wprowadzenie lekarza rodzinnego o szerokich kompetencjach również w zakresie problemów zdrowotnych kobiet 1.3. Wprowadzenie zmiany odpłatności za leki hormonalne: obniżenie do 30% 50% odpłatności za preparaty hormonalne stosowane z powodu zaburzeń miesiączkowania, niepłodności, ciąży, pokwitania, menopauzy oraz antykoncepcji bezpłatna dystrybucja leków hormonalnych stosowanych z powodu nowotworów i stanów przednowotworowych 1.4. Utworzenie sieci placówek specjalizujących się w: rozwiązywaniu problemów zdrowia seksualnego, nowoczesnego planowania rodziny i antykoncepcji, oraz w poradnictwie w tym zakresie upowszechnianiu oświaty zdrowotnej, zdrowego stylu życia oraz edukacji seksualnej upowszechnianie informacji o tego typu placówkach 2. Wprowadzanie na szerszą skalę przyjaznych kobietom usług zdrowotnych obejmujących nowoczesne techniki i metody leczenia [...] 2.1. Włączenie usług w zakresie zdrowia psychicznego do systemu podstawowej opieki zdrowotnej oraz poprawa dostępności odpowiedniego leczenia i rehabilitacji dla kobiet ofiar przemocy lub uzależnionych (alkohol, leki, narkotyki) oraz dla ich rodzin 4. Zapewnienie właściwej pomocy i opieki zdrowotnej w okresie dojrzewania przygotowanie dziewcząt i kobiet do roli partnerki seksualnej i przyszłej matki (dobre zdrowie płciowe i reprodukcyjne) 5. Dalsza poprawa opieki nad matką i dzieckiem poprzez wprowadzanie wyższych standardów postępowania w okresie przed-, w trakcie- i po porodzie 6. Poprawa dostępności i zniesienie ekonomicznych barier w leczeniu niepłodności w wyspecjalizowanych ośrodkach 7. Zapewnienie odpowiednich warunków do bezpiecznych dla zdrowia i życia kobiet oraz dobrej jakości zabiegów przerywania ciąży, w przypadkach koniecznych i dozwolonych prawem 8. Priorytetowe traktowanie powstawania i wdrażania wszelkich programów, których celem jest podnoszenie świadomości zarówno mężczyzn, jak i kobiet w dziedzinie seksualności i rozrodczości człowieka oraz promowanie odpowiedzialności mężczyzn za swoje zachowania prokreacyjne i seksualne 9. Rozbudowanie systemu diagnostyki i leczenia w zakresie chorób przenoszonych drogą płciową (w tym HIV) 10. Stworzenie prewencyjnego systemu w zakresie chorób przenoszonych drogą płciową, dla kobiet uprawiających prostytucję ZADANIA PROGRAMOWE 1. Opracowanie i wdrożenie nowoczesnych programów profilaktyki chorób nowotworowych u kobiet 2. Opracowanie i wdrożenie nowoczesnych programów profilaktyki i zwalczania u kobiet chorób układu krążenia i schorzeń hormonozależnych, w zakresie postępowania w menopauzie 3. Doskonalenie informacji, programów i usług służących pomocą kobietom w rozumieniu zmian związanych ze starzeniem się i w dostosowywaniu się do tych zmian 4. Wprowadzenie obowiązkowego dokształcania w zakresie endokrynologii, praktykujących lekarzy ginekologów DZIAŁANIA KIERUNKOWE Rozpoznawanie i eliminowanie czynników ryzyka dla zdrowia i życia kobiet w zakresie wypadków w domu i pracy, chorób zawodowych, a także czynników prowadzących do niepełnosprawności lub inwalidztwa ZADANIA PROGRAMOWE 1. monitorowanie warunków pracy kobiet w celu eliminowania czynników ryzyka dla zdrowia, a także osiągania coraz wyższych standardów bezpieczeństwa warunków pracy i wdrażania nowoczesnych, proekologicznych technologii DZIAŁANIA KIERUNKOWE Wspomaganie roli kobiet jako aktywnych czynników opieki zdrowotnej w domu, rodzinie i środowisku, poprzez nowoczesne działania edukacyjne DZIAŁANIA KIERUNKOWE 1. Wspomaganie roli kobiet jako propagatorek zdrowego stylu życia w środowisku pracy i rodzinie DZIAŁANIA KIERUNKOWE Poprawa zdrowia i jakości życia kobiet w okresie menopauzy i w wieku starszym

16 BIBLIOGRAFIA 1. Aktualne dane statystyczne o kobietach, oprac. Małgorzata Dziubińska-Michalewicz, Biuro Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu, Warszawa 1999 r. 2. Dane Centrum Organizacji i Ekonomii Służby Zdrowia w Warszawie Opieka Zdrowotna w liczbach informator statystyczny, Warszawa Kodeks Farmaceutycznej Etyki Marketingowej, Warszawa, luty 1997 r. 4. Kodeks karny postępowania karnego i karny wykonawczy, Wyd. Zrzeszenia Prawników Polskich, Warszawa 1997 r. 5. Edukacja seksualna w szkole, Wyd. Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, Warszawa. 6. Informacja Rzecznik Praw Obywatelskich prof. Andrzej Zieliński, okres 1 stycznia 1998 r. 31 grudnia 1998 r., Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa 1999 r. Nowa Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej uchwalona dnia 2 kwietnia 1997 r., Wyd. Liber, Warszawa 1997 r. Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 1998, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1998 r. Transformacja systemu ochrony zdrowia w Polsce, Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej, Warszawa 1998 r. Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, (Dz.U. z dnia 26 marca 1997 r.). Ustawa o zawodzie lekarza (Dz.U. z 1997 r. Nr 28). Uświadomienie i zachowania zdrowotne kobiet w zakresie profilaktyki raka piersi i szyjki macicy, CBOS październik 1998 r. Zdrowie reprodukcyjne kobiet, Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, Warszawa. Zdrowotność kobiet wybrane zagadnienia, Grzegorz Ciura, Kancelaria Sejmu Biuro Studiów i Ekspertyz Informacja nr 205, Warszawa 1994 r. Kobiety w Polsce w okresie transformacji społeczn ekonomicznej, Warszawa Seniorzy w Polsce (http://www.stst.gov.pl/nowości/11.05/seniorzy.htm). 8. PRAWA KOBIET W SFERZE PROKREACJI Urszula Nowakowska, Maja Korzeniewska WSTĘP Możliwość decydowania o własnej płodności jest dla kobiet podstawowym warunkiem realizacji należnych każdemu człowiekowi praw. Ograniczenia w dostępie do metod i środków planowania rodziny z prawem do przerywania niechcianej ciąży włącznie naruszają podstawowe prawa człowieka, w tym prawo do wolności, ochrony zdrowia i życia. Brak edukacji seksualnej w połączeniu z obowiązującym w Polsce restrykcyjnym prawem ograniczającym możliwości przerwania niechcianej ciąży i korzystania z metod i środków planowania rodziny pozbawia kobiety prawa do kontrolowania własnej płodności. Kobiety zmuszane są do urodzenia niechcianego dziecka, co w znacznym stopniu ogranicza ich swobodę stanowienia o własnym życiu. Negatywne konsekwencje braku oświaty seksualnej, utrudnionego dostępu do nowoczesnej antykoncepcji i zabiegów przerywania ciąży ponoszą przede wszystkim kobiety. Wczesna ciąża jest często przyczyną przerwania nauki lub zawarcia niechcianego małżeństwa, co ogranicza możliwości dalszego kształcenia i zmniejsza szanse kobiet na rynku pracy. Jak pokazują dane statystyczne, małżeństwa zawierane z powodu ciąży szybciej się rozpadają, a skutki niedobranych związków odczuwają przede wszystkim dzieci. Niechciana ciąża nie pozostaje bez wpływu na stan psychiczny kobiety; może być przyczyną depresji i załamań nerwowych, co z kolei wpływa na sposób sprawowania opieki nad dziećmi już narodzonymi. Poddawanie się przez kobiety nielegalnym zabiegom przerywania ciąży często prowadzi do powikłań i trwałych szkód na zdrowiu

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia Programu Zdrowotnego ZDROWA GMINA na lata 2015-2016 oraz udzielenia dotacji dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej

Bardziej szczegółowo

(Nie)przychodzi Polka do lekarza

(Nie)przychodzi Polka do lekarza ()przychodzi Polka do lekarza Wyniki badania Kontakt: Aneta Jaworska Tel. +48 +48 (22) 592 63 00 e-mail: aneta.jaworska@grupaiqs.pl Z badania omnibusowego IQS96, przeprowadzonego przez instytut badawczy

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Świadczenia przysługujące z tytułu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego - podstwa prawna

Świadczenia przysługujące z tytułu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego - podstwa prawna Świadczenia przysługujące z tytułu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego - podstwa prawna Omówienie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym Rozdział 4 Art. 31. 1. Ubezpieczonym przysługują następujące

Bardziej szczegółowo

V LECZNICTWO STACJONARNE

V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE W 2004 r. na terenie województwa lubelskiego funkcjonowało 35 szpitali ogólnych, 3 szpitale psychiatryczne, 1 sanatorium przeciwgruźlicze oraz jeden zakład

Bardziej szczegółowo

I. Działania podjęte przez Rzecznika w okresie styczeń luty 2012 r.:

I. Działania podjęte przez Rzecznika w okresie styczeń luty 2012 r.: Załącznik 2 DZIAŁANIA PODJĘTE PRZEZ RZECZNIKA PRAW PACJENTA W ZWIĄZKU Z NAPŁYWAJĄCYMI SYGNAŁAMI DOTYCZĄCYMI OGRANICZANIA PRAW ŚWIADCZENIOBIORCÓW DO REFUNDACJI LEKÓW W związku z uzyskiwanymi informacjami

Bardziej szczegółowo

Sytuacja epidemiologiczna w zakresie chorób nowotworowych oraz opinie konsultantów krajowych i wojewódzkich na temat rozwoju onkologii

Sytuacja epidemiologiczna w zakresie chorób nowotworowych oraz opinie konsultantów krajowych i wojewódzkich na temat rozwoju onkologii Sytuacja epidemiologiczna w zakresie chorób nowotworowych oraz opinie konsultantów krajowych i wojewódzkich na temat rozwoju onkologii IV posiedzenie Zespołu do spraw Bezpieczeństwa Zdrowotnego przy Wojewodzie

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI BS/161/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LISTOPAD 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI BS/161/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LISTOPAD 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Program Profilaktyki Raka Piersi Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Onkologii) 13.06.2006

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA

KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA 1 Dział I Prawa Pacjenta Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. z dnia 06.11.2008r. (Dz.U.2009 nr 52, poz.417 z póź.zm.) w rozdziałach II XI określa następujące

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZDROWIA I OPIEKA SPOŁECZNA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2007 ROKU

OCHRONA ZDROWIA I OPIEKA SPOŁECZNA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2007 ROKU OCHRONA ZDROWIA I OPIEKA SPOŁECZNA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2007 ROKU STACJONARNA OPIEKA ZDROWOTNA Zakłady stacjonarnej opieki zdrowotnej, do których zalicza się szpitale i sanatoria, udzielają

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Stowarzyszenia na Rzecz Chorych z Chorobą Nowotworową Promyk w Giżycku

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Stowarzyszenia na Rzecz Chorych z Chorobą Nowotworową Promyk w Giżycku REGULAMIN ORGANIZACYJNY Stowarzyszenia na Rzecz Chorych z Chorobą Nowotworową Promyk w Giżycku I. Postanowienia ogólne 1 1. Regulamin organizacyjny Stowarzyszenia Promyk siedzibą w Giżycku, zwanej dalej

Bardziej szczegółowo

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Standardy Grupy ds. Zdrowia Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Cel główny Cel główny: optymalny stan zdrowia osób bezdomnych (świadczeniobiorców) utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Tabela 1 Ludność Gminy Bestwina oraz gęstość zaludnienia w podziale na sołectwa L.P. Sołectwo Liczba ludności [L] 2006 r.

Tabela 1 Ludność Gminy Bestwina oraz gęstość zaludnienia w podziale na sołectwa L.P. Sołectwo Liczba ludności [L] 2006 r. 1. CHARAKTERYSTYKA SPOŁECZNA 3.1. Struktura demograficzna Gminę Bestwina zamieszkuje 10.434 mieszkańców (dane za 2006 r.). W poniższej tabeli zestawiono liczbę mieszkańców w poszczególnych sołectwach:

Bardziej szczegółowo

Uzasadnienie. Prawo do bezpiecznych i skutecznych leków antykoncepcyjnych powinno być trwale

Uzasadnienie. Prawo do bezpiecznych i skutecznych leków antykoncepcyjnych powinno być trwale Uzasadnienie Ustawa, którą proponujemy, wychodzi naprzeciw potrzebom społecznym, które nie znajdują obecnie dostatecznego odzwierciedlenia w polskim prawie. Wyniki badań sondażowych pozwalają stwierdzić,

Bardziej szczegółowo

STATUT. podmiotu leczniczego Szpitala Powiatowego w Wyrzysku Sp. z o. o. (tekst jednolity) Postanowienia ogólne 1.

STATUT. podmiotu leczniczego Szpitala Powiatowego w Wyrzysku Sp. z o. o. (tekst jednolity) Postanowienia ogólne 1. Załącznik do Uchwały Nr 24/2012 Zgromadzenia Wspólników Szpital Powiatowy w Wyrzysku Spółka z o. o. z dnia 25 czerwca 2012 r. STATUT podmiotu leczniczego Szpitala Powiatowego w Wyrzysku Sp. z o. o. (tekst

Bardziej szczegółowo

1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej 12 1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w Polsce 1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucyjna ochrona zdrowia Prawo do ochrony zdrowia gwarantuje

Bardziej szczegółowo

Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Jan Cedzyński

Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Jan Cedzyński Warszawa, 05 czerwiec 2012 roku Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Jan Cedzyński Szanowna Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Na podstawie artykułu 191 i 192 uchwały Sejmu z dnia 30 lipca 1992 roku Regulamin

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY EDUKACYJNE DLA PACJENTÓW 12.10.2012r. Temat: Prawa Pacjenta. Pełnomocnik ds. praw pacjenta mgr Katarzyna Serek

PROGRAMY EDUKACYJNE DLA PACJENTÓW 12.10.2012r. Temat: Prawa Pacjenta. Pełnomocnik ds. praw pacjenta mgr Katarzyna Serek PROGRAMY EDUKACYJNE DLA PACJENTÓW 12.10.2012r. Temat: Prawa Pacjenta Pełnomocnik ds. praw pacjenta mgr Katarzyna Serek PRAWA PACJENTA Prawa pacjenta są zbiorem praw przysługujących pacjentowi z tytułu

Bardziej szczegółowo

dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020

dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020 Medycyna Rodzinna Warmii i Mazur dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020 Lek. med. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej

Bardziej szczegółowo

a ochrona praw pacjenta Warszawa, 11 lutego 2008 r.

a ochrona praw pacjenta Warszawa, 11 lutego 2008 r. XVI Światowy i Dzień Chorego Rzecznik Praw Obywatelskich a ochrona praw pacjenta Warszawa, 11 lutego 2008 r. Idea Został ł ustanowiony przez Jana Pawła ł II, Święto jest obchodzone od 1993 roku w dniu

Bardziej szczegółowo

25 maja 2013 Piknik. Zdrowa Mama to szczęśliwa rodzina!

25 maja 2013 Piknik. Zdrowa Mama to szczęśliwa rodzina! Tematyka: Profilaktyka choroby nowotworowej piersi Dlaczego postanowiliśmy poruszyć temat raka piersi u kobiet? Rak piersi jest jednym z najważniejszych problemów zdrowotnych u kobiet w Polsce. Z obecnie

Bardziej szczegółowo

S T A T U T. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ we WLENIU ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

S T A T U T. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ we WLENIU ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE S T A T U T SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ we WLENIU ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej we Wleniu jest podmiotem leczniczym niebędącym

Bardziej szczegółowo

STATUT. Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej Opieki Zdrowotnej w Białej

STATUT. Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej Opieki Zdrowotnej w Białej Zmiany z 11,2007 STATUT Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej Opieki Zdrowotnej w Białej I. Postanowienia ogólne & 1. Samodzielny Publiczny Zakład Podstawowej Opieki Zdrowotnej w Białej, zwany

Bardziej szczegółowo

Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia,

Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia, Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia, kształtowanie poczucia odpowiedzialności za siebie i innych,

Bardziej szczegółowo

Rak publiczny priorytet?

Rak publiczny priorytet? Rak publiczny priorytet? Ipsos Sp. z o.o. ul. Taśmowa 7 02-677 Warszawa tel.: + 48 22 448 77 00 2012 Ipsos Wszystkie prawa zastrzeżone Nobody s Unpredictable 2011 Ipsos Spis treści 1. Opis projektu 3 2.

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. Przepisy ogólne

KARTA PRAW PACJENTA. Przepisy ogólne KARTA PRAW PACJENTA Podstawowe unormowania prawne określone w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2009 nr.52 poz.417). Przepisy ogólne 1. Przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

Zdrowie warszawiaków raport z dekady

Zdrowie warszawiaków raport z dekady Zdrowie warszawiaków raport z dekady Warszawa, 21 stycznia 2010 r. Najnowsza edycja raportu o stanie zdrowia mieszkańców dotyczy 10 lat (na podstawie uaktualnionych edycji dla lat 1999-2008). Jest to wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Jak poprawić dostępność do leczenia osteoporozy w Polsce? Jerzy Gryglewicz Warszawa, 20 października 2015 r.

Jak poprawić dostępność do leczenia osteoporozy w Polsce? Jerzy Gryglewicz Warszawa, 20 października 2015 r. Jak poprawić dostępność do leczenia osteoporozy w Polsce? Jerzy Gryglewicz Warszawa, 20 października 2015 r. Plan prezentacji: 1.Organizacja i finansowanie poradni osteoporozy w 2016 r. 2. Propozycje zmian

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Nowelizacja art. 7 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych (Dz. U. Nr 143, poz. 1200), zwana dalej,,ustawą,

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Placówki opieki długoterminowej ważne ogniwo w epidemiologii zakażeń szpitalnych Szpital Powiatowy w Wołominie, Joanna Wejda, Małgorzata Purchała Rodzaje placówek I. Podmioty prowadzące działalność leczniczą

Bardziej szczegółowo

Kliknij ikonę, aby dodać obraz

Kliknij ikonę, aby dodać obraz Kliknij ikonę, aby dodać obraz Samorządowe programy zdrowotne - wyzwanie organizacyjne i edukacyjne Marek Wójcik Warszawa, 16 kwietnia 2013r. Program zdrowotny zadanie własne jednostek samorządu terytorialnego

Bardziej szczegółowo

Pan Profesor ZBIGNIEW RELIGA MINISTER ZDROWIA. Wielce Szanowny Panie Ministrze

Pan Profesor ZBIGNIEW RELIGA MINISTER ZDROWIA. Wielce Szanowny Panie Ministrze Warszawa, 5 kwietnia 2007 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz KOCHANOWSKI RPO-555872-X/07/AA 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53

Bardziej szczegółowo

dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne

dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne REGULAMIN ORGANIZACYJNY Nutricare Sp. z o.o. dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne 1 1. Podmiot leczniczy działa pod firmą Nutricare Sp. z o.o.(dalej:

Bardziej szczegółowo

Dziecko w systemie opieki zdrowotnej finansowanej przez

Dziecko w systemie opieki zdrowotnej finansowanej przez Dziecko w systemie opieki zdrowotnej finansowanej przez Narodowego Funduszu Zdrowia Małgorzata Koszur, Rzecznik Prasowy ZOW NFZ w Szczecinie Konferencja wojewódzka Szkoła Promująca Zdrowie Bezpieczna Szkoła

Bardziej szczegółowo

2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie

2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie 1 S t r o n a podkarpackim 2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie Podobnie jak w całej Polsce, bezpłatne programy profilaktyczne refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia realizowane są

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Dokument z posiedzenia 2009 30.11.2007 B6-0000/2007 PROJEKT REZOLUCJI w odpowiedzi na pytanie wymagające ustnej odpowiedzi B6-0000/2007 zgodnie z art. 108 ust. 5 regulaminu złożyli

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWA OPIEKA ZDROWOTNA

PODSTAWOWA OPIEKA ZDROWOTNA PODSTAWOWA OPIEKA ZDROWOTNA Świadczenia podstawowej opieki zdrowotnej realizowane są od poniedziałku do piątku w godzinach pomiędzy 8.00 18.00. Natomiast w godz. 18.00 8.00 dnia następnego oraz całodobowo

Bardziej szczegółowo

Wszystko. o prawach pacjenta. e-poradnik. egazety Prawnej. Wyjaśnienia i praktyczne porady. Kiedy pacjent ma prawo zmienić lekarza rodzinnego

Wszystko. o prawach pacjenta. e-poradnik. egazety Prawnej. Wyjaśnienia i praktyczne porady. Kiedy pacjent ma prawo zmienić lekarza rodzinnego e-poradnik egazety Prawnej Wszystko o prawach pacjenta Wyjaśnienia i praktyczne porady Kiedy pacjent ma prawo zmienić lekarza rodzinnego Czy szpital może odmówić przyjęcia chorego Czy pacjent musi wyrazić

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM OPIEKI DOMOWEJ DLA PACJENTÓW DŁUGOTERMINOWO CHORYCH. mgr Konopa Monika

ZINTEGROWANY SYSTEM OPIEKI DOMOWEJ DLA PACJENTÓW DŁUGOTERMINOWO CHORYCH. mgr Konopa Monika ZINTEGROWANY SYSTEM OPIEKI DOMOWEJ DLA PACJENTÓW DŁUGOTERMINOWO CHORYCH mgr Konopa Monika STATYSTYKA Polska należy do krajów o średnim poziomie starości demograficznej. U progu 1999 roku odsetek ludzi

Bardziej szczegółowo

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna.

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna. Kontakt: Punkt Pielęgniarski: (087) 562 64 83, Sekretariat: (087) 562 64 79 Kliknij po więcej informacji Regulamin Zakładu Pielęgnacyjno-Opiekuńczego Psychiatrycznego w Specjalistycznym Psychiatrycznym

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 9 /G/15 Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej w Suchej Beskidzkiej z dnia 31 marca 2015 r.

Zarządzenie nr 9 /G/15 Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej w Suchej Beskidzkiej z dnia 31 marca 2015 r. Sucha Beskidzka, dnia 31 marca 2015 r. Zarządzenie nr 9 /G/15 Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej w Suchej Beskidzkiej z dnia 31 marca 2015 r. Dotyczy: Cennika zewnętrznego na rok 2015 Z dniem 1 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2010 r.

Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2010 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 30 sierpnia 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Ochrona zdrowia w gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014

Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014 wersja robocza Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014 Pomysłodawcy: Komisja Zdrowia, Opieki Społecznej i Profilaktyki Rady Gminy Izabelin Autor: Anita Mamczur 1 I. Opis problemu zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

Pacjent w labiryncie systemu wskazówki przetrwania

Pacjent w labiryncie systemu wskazówki przetrwania Informacja Prasowa Warszawa, 31 marca 2016 r. Pacjent w labiryncie systemu wskazówki przetrwania Ochrona zdrowia i problemy, z którymi jako pracownicy i pacjenci, obywatele, spotykamy się na co dzień,

Bardziej szczegółowo

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY Zasiłek chorobowy r Komu przysługuje zasiłek chorobowy? Zasiłek chorobowy przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Formy pomocy przyznawane osobom i rodzinom uprawnionym - pomoc finansowa :

Formy pomocy przyznawane osobom i rodzinom uprawnionym - pomoc finansowa : Formy pomocy przyznawane osobom i rodzinom uprawnionym - pomoc finansowa : Zasiłek okresowy gwarantowany - przysługuje osobom, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, a wychowują samotnie przynajmniej

Bardziej szczegółowo

Sztum, dnia 10 lutego 2015r.

Sztum, dnia 10 lutego 2015r. Konferencja inaugurująca projekt pn. Uprzedź nowotwór i ciesz się życiem - efektywna profilaktyka chorób nowotworowych oraz promocja zdrowego stylu życia w powiecie sztumskim finansowany w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2

SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2 SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2 II. SKUTKI EKONOMICZNE NIEWŁAŚCIWYCH WARUNKÓW PRACY. ŚWIADCZENIA Z TYTUŁU WYPADKÓW

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

W związku z postępującym procesem starzenia się społeczeństwa ochrona osób

W związku z postępującym procesem starzenia się społeczeństwa ochrona osób RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz Warszawa, 30 J 20 i V.7011.21.2014.MM Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia W związku z postępującym procesem starzenia się społeczeństwa ochrona osób starszych

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE DLA BYŁYCH FUNKCJONARIUSZY BIURA OCHRONY RZĄDU Szanowni Państwo, Poniżej przedstawiamy ofertę Ubezpieczenia na życie i zdrowie Ubezpieczonego lub dodatkowo życie i zdrowie Współmałżonka

Bardziej szczegółowo

I. Zasady systemu ochrony zdrowia

I. Zasady systemu ochrony zdrowia REKOMENDACJE KONFERENCJI BIAŁEGO SZCZYTU" z dnia 19 marca 2008 r. I. Zasady systemu ochrony zdrowia 1. Pacjent znajduje się w centrum systemu ochrony zdrowia; bezpieczeństwo pacjenta jest podstawowym priorytetem

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku

Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku w sprawie uchwalenia programu polityki zdrowotnej pn. Zwiększenie dostępności do świadczeń kardiologicznych osobom powyżej 50 roku

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM 2 LICZBA LUDNOŚCI W 2010 ROKU 2010 województwo łódzkie miasto Łódź liczba ludności ogółem 2552000 737098 0 19 r.ż. 504576 (19,7) 117839 (15,9)

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 21 maja 2013 r. Poz. 2233 UCHWAŁA NR XXIX/182/2013 RADY POWIATU CZŁUCHOWSKIEGO. z dnia 28 marca 2013 r.

Gdańsk, dnia 21 maja 2013 r. Poz. 2233 UCHWAŁA NR XXIX/182/2013 RADY POWIATU CZŁUCHOWSKIEGO. z dnia 28 marca 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 21 maja 2013 r. Poz. 2233 UCHWAŁA NR XXIX/182/2013 RADY POWIATU CZŁUCHOWSKIEGO z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie nadania statutu Powiatowemu Centrum

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chirurgii plastycznej za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chirurgii plastycznej za rok 2014 Bartłomiej Noszczyk Klinika Chirurgii Plastycznej, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego 22 5841 191 Warszawa 22-01-2015 Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chirurgii plastycznej za rok

Bardziej szczegółowo

Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia

Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia Warszawa, 2 / /, 2 0 /ć f RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz 1.501.14.2014.KMŁ Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia Zaniepokoiły mnie pojawiające się sygnały o szerokiej dostępności danych 0

Bardziej szczegółowo

Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce

Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce WIELKOPOLSKA M. POZNAŃ POWIAT POZNAŃSKI Załącznik nr 2 Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce Istnieje około 80 szpitali publicznych w Wielkopolsce,

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny Centrum Medycznego CEUTICA

Regulamin organizacyjny Centrum Medycznego CEUTICA I. Postanowienia ogólne Regulamin organizacyjny Centrum Medycznego CEUTICA 1. Centrum Medyczne CEUTICA, zwane dalej Centrum Medyczne CEUTICA jest podmiotem leczniczym, działającym na podstawie Ustawy z

Bardziej szczegółowo

WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO

WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO 13 WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO Z dniem 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Bardziej szczegółowo

1. Świadczenia w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki. 1) Rozpoznawanie, ocena i zapobieganie zagrożeniom zdrowotnym podopiecznych.

1. Świadczenia w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki. 1) Rozpoznawanie, ocena i zapobieganie zagrożeniom zdrowotnym podopiecznych. Zakres zadań pielęgniarki i położnej POZ 1. Pielęgniarka i położna podstawowej opieki zdrowotnej wybrana przez świadczeniobiorcę planuje i realizuje kompleksową opiekę pielęgniarską i pielęgnacyjną opiekę

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE DLA FUNKCJONARIUSZY I PRACOWNIKÓW CYWILNYCH BIURA OOCHRONY RZĄDU Szanowni Państwo, Poniżej przedstawiamy ofertę Ubezpieczenia na życie i zdrowie lub dodatkowo życie i zdrowie Współmałżonka

Bardziej szczegółowo

Szybka ścieżka dla osób chorych na raka diagnoza poparcia społecznego. dla Fundacji Onkologia 2025

Szybka ścieżka dla osób chorych na raka diagnoza poparcia społecznego. dla Fundacji Onkologia 2025 Szybka ścieżka dla osób chorych na raka diagnoza poparcia społecznego P R E Z E N T A C J A W Y N I K Ó W B A D A N I A dla Fundacji Onkologia 2025 8 lipca 2014 Cele badania Głównym celem badania była

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r. Dz.U.2009.140.1146 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz. U. z dnia 31 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto

Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto * Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto już na początku ubiegłego roku. Opracowanie dokumentu

Bardziej szczegółowo

Zasady prawne w opiece długoterminowej opracowała mgr Janina Żurawska

Zasady prawne w opiece długoterminowej opracowała mgr Janina Żurawska Zasady prawne w opiece długoterminowej Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie Oddział w Łodzi (ptp.lodz@gmail.com) Łódź, 14 czerwca 2010 r. Świadczeniem zdrowotnym są działania służące wzmacnianiu, zachowaniu,

Bardziej szczegółowo

Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej.

Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Prawo do świadczeń zdrowotnych Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Osoby wykonujące zawód medyczny (m.in. lekarz,

Bardziej szczegółowo

STATUT ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ Na Wzgórzu w Głownie. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ Na Wzgórzu w Głownie. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ Na Wzgórzu w Głownie Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Zakład Opieki Zdrowotnej Na Wzgórzu, zwany dalej zakładem jest wyodrębnionym organizacyjnie zespołem osób i środków

Bardziej szczegółowo

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej:

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej: Zakres działania: Pomoc społeczna umożliwia przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych tym, którzy nie są w stanie sami ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wspiera ich

Bardziej szczegółowo

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-634333-X-09/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Ewa Kopacz Minister Zdrowia W toku analizy przepisów

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

Najczęstsze skargi pacjentów. III FORUM MARKETINGU I PR W OCHRONIE ZDROWIA Warszawa, 21 września 2012 r.

Najczęstsze skargi pacjentów. III FORUM MARKETINGU I PR W OCHRONIE ZDROWIA Warszawa, 21 września 2012 r. Najczęstsze skargi pacjentów III FORUM MARKETINGU I PR W OCHRONIE ZDROWIA Warszawa, 21 września 2012 r. Rzecznik Praw Pacjenta Rzecznik Praw Pacjenta jest centralnym organem administracji rządowej. Został

Bardziej szczegółowo

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie Dziennik Ustaw Nr 52 3302 Poz. 271 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy macicy etap podstawowy pobranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego. macicy etap diagnostyczny

Bardziej szczegółowo

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH I NORM OBOWIĄZUJĄCYCH w 107 Szpitalu Wojskowym z Przychodnią SPZOZ w Wałczu. Lp. Nazwa aktu prawnego Lokalizacja Uwagi

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH I NORM OBOWIĄZUJĄCYCH w 107 Szpitalu Wojskowym z Przychodnią SPZOZ w Wałczu. Lp. Nazwa aktu prawnego Lokalizacja Uwagi Lp. Nazwa aktu prawnego Lokalizacja Uwagi 1 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej t.j. Dz. U. 2013 poz.217 2 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych

Bardziej szczegółowo

USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH

USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH Joanna Nowak-Kubiak Bożena Łukasik 2. wydanie Warszawa 2010 Spis treści Wykaz skrótów...7 Wstęp...9 Ustawa z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie PRAWA PACJENTA

Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie PRAWA PACJENTA PRAWA PACJENTA Wyciąg z Ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z dnia 31 marca 2009 r.) Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych Art. 6. 1. Pacjent ma prawo

Bardziej szczegółowo

BIULETYN STATYSTYCZNY

BIULETYN STATYSTYCZNY KUJAWSKO-POMORSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W BYDGOSZCZY WYDZIAŁ ZDROWIA - KUJAWSKO-POMORSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO BIULETYN STATYSTYCZNY OCHRONA ZDROWIA W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM W 2014 ROKU Bydgoszcz,

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 12/2009/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 11 lutego 2009 r.

Zarządzenie nr 12/2009/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 11 lutego 2009 r. Zarządzenie nr 12/2009/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 11 lutego 2009 r. zmieniające zarządzenie w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki

Bardziej szczegółowo

Analiza prawna Pakietu Onkologicznego. Mec. Adam Twarowski Warszawa, 13 czerwca 2015 r.

Analiza prawna Pakietu Onkologicznego. Mec. Adam Twarowski Warszawa, 13 czerwca 2015 r. Analiza prawna Pakietu Onkologicznego Mec. Adam Twarowski Warszawa, 13 czerwca 2015 r. Podstawy ustawowe to 3 ustawy z dnia 22 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o: konsultantach w ochronie zdrowia (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Społeczne aspekty chorób rzadkich Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Narodowe Plany w EU - zabezpieczenie społeczne Koordynacja pomiędzy sektorem ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter

Bardziej szczegółowo

ZASIŁEK MACIERZYŃSKI ZASIŁEK OPIEKUŃCZY

ZASIŁEK MACIERZYŃSKI ZASIŁEK OPIEKUŃCZY ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZASIŁEK MACIERZYŃSKI ZASIŁEK OPIEKUŃCZY Zasiłek macierzyński r Komu przysługuje zasiłek macierzyński? Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, z tytułu: r urodzenia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Poz. 473 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 kwietnia 2014 r.

Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Poz. 473 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 kwietnia 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Poz. 473 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 kwietnia 2014 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

ZAGUBIENIE PACJENTA W SYSTEMIE. ŚWIADCZENIA GWARANTOWANE A RZECZYWISTOŚĆ.

ZAGUBIENIE PACJENTA W SYSTEMIE. ŚWIADCZENIA GWARANTOWANE A RZECZYWISTOŚĆ. ZAGUBIENIE PACJENTA W SYSTEMIE. ŚWIADCZENIA GWARANTOWANE A RZECZYWISTOŚĆ. Krystyna Wechmann Prezes Federacji Stowarzyszeń Amazonki Wiceprezes Polskiej Koalicji Organizacji Pacjentów Onkologicznych Gigantyczne

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA LEKARZY ORZECZNIKÓW ZUS O NIEZDOLNOŚCI DO PRACY WYDANE W 2005 ROKU

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA LEKARZY ORZECZNIKÓW ZUS O NIEZDOLNOŚCI DO PRACY WYDANE W 2005 ROKU ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA LEKARZY ORZECZNIKÓW ZUS O NIEZDOLNOŚCI DO PRACY WYDANE W 2005 ROKU Warszawa 2006 Opracowali: Akceptowała: Małgorzata Łabęcka Andrzej Kania

Bardziej szczegółowo

Opieka nad niepełnosprawnymi i niesamodzielnymi osobami starszymi. Mgr Rafał Bakalarczyk

Opieka nad niepełnosprawnymi i niesamodzielnymi osobami starszymi. Mgr Rafał Bakalarczyk Opieka nad niepełnosprawnymi i niesamodzielnymi osobami starszymi Mgr Rafał Bakalarczyk w jakich sytuacjach seniorzy mogą wymagać pomocy społecznej i innych form wsparcia? Jak wygląda sytuacja socjalna,

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 1 Zranienia i zakłucia przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-5 - 69, 628-7 - 04 69-46 - 92, 625-76 - 2 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-50 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

XVI ŚWIATOWY DZIEŃ CHOREGO 11 LUTEGO 2008

XVI ŚWIATOWY DZIEŃ CHOREGO 11 LUTEGO 2008 XVI ŚWIATOWY DZIEŃ CHOREGO 11 LUTEGO 2008 PROBLEMATYKA OCHRONY PRAW DZIECI CHORYCH W DZIAŁALNOŚCI RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH We wszystkich przypadkach, gdy naruszane jest prawo dziecka do życia, pełni

Bardziej szczegółowo