Instrukcja do programu MultiPSK. w wersji 4.17 autorstwa Patricka Lindeckera F6CTE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Instrukcja do programu MultiPSK. w wersji 4.17 autorstwa Patricka Lindeckera F6CTE (f6cte@free.fr, http://f6cte.free.fr)"

Transkrypt

1 Instrukcja d prgramu MultiPSK w wersji 4.17 autrstwa Patricka Lindeckera F6CTE Tłumaczenie Ograniczenia w wersji bezpłatnej Bezpłatna wersja prgramu pzwala na dbiór i nadawanie we wszystkich rdzajach emisji cyfrwych ale wersja zarejestrwana pzwala ddatkw na: Nagrywanie i dtwarzanie plików dźwiękwych w frmacie wav. Krzystanie z alarmów w mmencie dbiru transmisji d wybranej stacji w trybie radilatarni. Krzystanie z różneg rdzaju alarmów w trakce dbiru panramiczneg emisji PSK, CW i RTTY. Rzpznawanie kraju i jeg współrzędnych gegraficznych w parciu pdany prefiks lub debrany znak wywławczy. Pdawanie dległści i azymutu stacji na pdstawie jej lkatra w stsunku d płżenia własnej stacji. Krzystanie z dwukanałweg scylskpu m.cz. (0 20 khz). Krzystanie z dwukanałweg analizatra widma i częstścimierza m.cz. (0 20 khz). Panramiczne równległe dekdwanie telegrafii w 23 kanałach. Dekdwanie sygnałów telegraficznych QRP. Panramiczne równległe dekdwanie 8 kanałów RTTY. Krzystanie z mapy świata i wyświetlanie na niej krajów w parciu znaki lub prefiksy stacji PSK, CW lub RTTY dbieranych panramicznie. Autmatyzację pracy pzwalającą przykładw na przeszukiwanie pasma w pszukiwaniu stacji jednej lub wielu emisji. Pracę przekaźnika APRS lub packet radi, filtrwanie wiadmści w trybie bezpłączeniwym dla emisji packet radi i pax alb pax2 i krzystanie z ddatkwych funkcji w trakcie dbiru pakietów APRS w bu tych emisjach. Autmatyczną rejestrację brazów DIGISSTV. Zwiększenie pjemnści pamięci przeznacznej na rejestrację QSO z bajtów d 10 MB. Dekdwanie kmunikatów w frmatach SYNOP i SHIP nadawanych emisją RTTY z szybkścią 50 bdów. Pszukiwanie infrmacji wśród statnich 3000 łącznści zapisanych w dzienniku stacji raz na wydruk dziennika. Eksprt listów elektrnicznych debranych radiw d prgramów Outlk Express i pdbnych a także na imprt z nich. Odbiór szerkich brazów faksymile z indeksem 576, na ich pdklrwywanie i centrwanie a także na autmatyzację ich dbiru i rejestracji. Autmatyczny dbiór identyfikatrów RS w paśmie pwyżej 2,5 khz. Dekdwanie prfesjnalnych emisji 1382, 110A, ACARS (w kmunikacji ltniczej), SELCAL (również w kmunikacji ltniczej), GMDSS DSC (w kmunikacji mrskiej). Analizę szybkści transmisji. Autmatyczne przeszukiwanie sygnałów i alarmwanie dla emisji 141A (MIL-STD A ALE). Odbiór DTMF i DGPS

2 Przewijanie dbieranych sygnałów pnad 10 sekund wstecz. Krzystanie z rzszerzneg spisu dbieranych znaków wraz z pdanymi czasami dbiru. Kszt wersji zarejestrwanej wynsi 45 eur a trzymany kd jest ważny także i dla przyszłych wersji prgramu. Użytkwnik musi pdać imię, nazwisk, adres elektrniczny i ewentualnie znak wywławczy. Dane te należy przesłać pcztą elektrniczną na adres autra. Niezależnie d rejestracji prgram mże być wykrzystywany jedynie d celów prywatnych i niekmercyjnych. Uwagi W niniejszej instrukcji pisan najważniejsze i najczęściej ptrzebne funkcje prgramu (zwłaszcza występujące w wersji niezarejestrwanej) a w pisie dstępnych emisji w pierwszym rzędzie przedstawin dkładniej emisje amatrskie. Pmc w krzystaniu z rzadziej ptrzebnych funkcji raz w sytuacjach szczególnych mżna znaleźć w tekstach pmcy wywływanych pprzez menu Help ( Pmc ) lub w wielu przypadkach za pmcą praweg klawisza myszy. Instrukcja pniższa będzie rzszerzana i uzupełniana w miarę mżliwści tłumacza i w miarę pjawiania się klejnych wersji prgramu. Dalsze szczegółwe infrmacje dtyczące urządzeń ddatkwych (TNC, radistacji realizwanych prgramw), dstępnych rdzajów emisji, spsbów prwadzenia łącznści itp. mżna znaleźć w literaturze m.in. w publikacjach w miesięczniku Świat Radi, na dyskach CD Świata Radi raz w innych instrukcjach tłumacznych przez OE1KDA

3 Wstęp Wymagania sprzętwe Prgram wymaga kmputera PC pracująceg z częsttliwścią zegarwą przekraczającą 330 MHz (pniżej 166 MHz prgram pracuje w bardz granicznym zakresie), systemu peracyjneg Windws 95, 98, NT, XP lub Visty raz mnitra rzdzielczści 640 x 480, 800 x 600 alb 1024 x 768 punktów. Wymagania te są łatw spełnine przez wszystkie nwsze mdele kmputerów. Częsttliwść zegarwa przekraczająca 450 MHz pzwala na dbiór sygnałów w pasmach szerkści 2500, 3300 lub 4300 Hz. Odbiór panramiczny telegrafii i RTTY wymaga kmputera częsttliwści zegarwej leżącej pwyżej 700 MHz. Kmputer musi być wypsażny w pdsystem dźwiękwy kmpatybilny d Sudblaster. D pracy w trybie filtru, analizy sygnaów i pseudsterefniczneg dbiru telegrafii knieczne jest pdłączenie głśników. Jak najkrzystniejsze wypsażenie sprzętwe autr zaleca kmputer pracujący z częsttliwścią zegarwą d 2 GHz wzwyż i krzystanie z rzdzielczści graficznej 1024 x 768 pkt i rzdzielczści klrów 24 bity. Emulatr Wine dla systemu Linuks nie rzpznaje kilku biblitek DLL i dlateg też użytkwnicy nie mgą krzystać z pwierzchni bsługi dbirników SDR pracwanej przez HB9TLK, z bliczania bciążenia CPU i z bezpśrednieg wyjścia dźwięku w trybach pracy filtru i dbiru pseudsterefniczneg. Użytkwnik musi być czywiście wypsażny w dbirnik lub radistację na pasma amatrskie (lub również i inne w zależnści d zaintereswań). Funkcje prgramu Prgram służy d dbiru (i w większści przypadków także transmisji) w następujących emisjach tekstwych lub graficznych jak faksymile czy SSTV: BPSK31 (31,25 bdów), QPSK31 (31,25 bdów), CHIP 64 i 128 (300 bdów) BPSK63 (62,5 bda) QPSK63 (62,5 bda) BPSK125 (125 bdów) QPSK125 (125 bdów) BPSK250 (250 bdów) QPSK250 (250 bdów) PSK63F (62,5 bda) wraz z DIGISSTV (w prtkóle "Run") PSK220F (220,5 bda) wraz z DIGISSTV (w prtkóle "Run") PSK10 (różnicwe kluczwanie fazy, 10 bdów), PSKFEC31 (kluczwanie DBPSK, 31,25 bdów z pwtarzaniem bitów) PSKAM50 (kluczwanie DBPSK, 50 bdów z pwtarzaniem znaków jak w emisji AMTOR FEC) PSKAM10: PSKAM, 10 bdów PSKAM31: PSKAM 31 bdów 110A 4285 CW (telegrafia) w zakresie d 10 d 52 słów/min. CCW (kherentna telegrafia, ang. Cherent CW) i CCW-FSK z szybkściami transmisji 12, 24 lub 48 słów/min. Telegrafia QRSS ( czasach trwania krpki d 1 d 10 sekund) THROB, THROBX, MFSK16 (ddatkw z SSTV) i MFSK

4 MIL-STD A, ALE400, OLIVIA, CONTESTIA, RTTYM, VOICE (transmisje dczytywane głsw), DminF DF ("DeFault mde"), DminEX, MT63, RTTY 45, 50 (+SYNOP), 75 lub 100 (+SYNOP), 110, 150 lub 200 bdów ASCII 110 bdów (7 lub 8 bitów), AMTOR ARQ (LISTEN), SITOR A, AMTOR FEC, SITOR B lub NAVTEX, PACKET 110, 300 i 1200 bdów (+APRS +DIGISSTV w prtkóle "Run") PAX/PAX2 (+APRS), PACTOR 1, FELD HELL, PSK HELL, FM HELL lub HELL 80, 1382, ACARS, DTMF, DGPS SELCAL JT65, GMDSS DSC, SSTV HF FAX (faksymile). Dla emisji prfesjnalnych mżliwy jest wyłącznie dbiór. Prgram mże także dtwarzać i dekdwać nagrane pliki dźwiękwe w frmacie wav. Rzpznaje n także autmatycznie rdzaj emisji typu BPSK. 2) Prgram pzwala na nadawanie w następujących emisjach (przy wykrzystaniu mdulwanej pdnśnej akustycznej pdawanej ne wejście nadajnika SSB): PSK10, BPSK31, QPSK31, CHIP 64/128, PSKAM10/31/50, PSKFEC31, BPSK63, QPSK63, BPSK125, QPSK125, BPSK250, QPSK250, PSK63F (+DIGISSTV), PSK220F (+DIGISSTV), CW, CCW, CCW-FSK, QRSS, THROB, THROBX, MFSK16, MFSK8, MIL-STD A, ALE400, OLIVIA, CONTESTIA, RTTYM, VOICE, JT65, DminF DF, DminEX, MT63, RTTY 45, 50 i 75 bdów, ASCII, AMTOR FEC, PACTOR 1 FEC (100 bdów), PACKET 110, 300 i 1200 bdów (+APRS +DIGISSTV), PAX/PAX2 (+APRS), FELD HELL, PSK HELL, FM HELL, HELL 80, SSTV lub HF Fax. Stswane są następujące rdzaje kluczwania lub mdulacji: Kluczwanie fazy (PSK) z szybkścią 31,25 bdów dla BPSK31, PSKFEC31, PSKAM31 i QPSK31, 50 bdów dla PSKAM50, 10 bdów dla PSK10 i PSKAM10, 62,5 bdów dla BPSK63, QPSK63 i PSK63F, 125 bdów dla BPSK125 i QPSK125, 250 bdów dla BPSK250 i QPSK250, 220,5 bdów dla PSK220F, 245 bdów dla emisji PSK HELL, 5, 10 lub 20 bdów dla MT63 (dla 64 pdnśnych) i 300 bdów dla emisji CHIP 64/128, 8-fazwe kluczwanie PSK z szybkścią 2400 bdów dla emisji 110A i 4285, Kluczwanie amplitudy (ang. OOK) dla emisji FELD HELL, CW, QRSS i CCW, Kluczwanie częsttliwści (FSK) dla emisji THROB, THROBX, MFSK16, MFSK8, MIL- STD A, ALE400, OLIVIA, CONTESTIA, RTTYM, VOICE, JT65, DTMF, PAX/PAX2 (+APRS), DminF i DminEX (w trybie kluczwania różnicweg ang. Incremental Frequency Keying), RTTY 45, 50 i 75 bdów, ASCII, AMTOR FEC (100 bdów), PACTOR 1 FEC (100 bdów), PACKET 110, 300 i 1200 bdów, HELL 80, FM HELL (w rzeczywistści MSK), DGPS (w rzeczywistści MSK), HF Fax, SSTV i CCW-FSK. 3) Prgram jest wypsażny w filtry akustyczne dlnprzepustwy, pasmwy i zaprwy dla dbieranych sygnałów a także w cyfrwy eliminatr szumów (tryb filtrwania)

5 4) Pzwala n na dfiltrwanie dbieranych sygnałów emisji cyfrwych BPSK i FSK i analizę ich szybkści transmisji (w trybie analizy). 5) Oprócz teg pzwala n na pseudsterefniczny dbiór telegrafii pprawiający dstęp sygnału d szumów i zakłóceń i ułatwiający wyłwienie pżądaneg sygnału spśród innych dbieranych. Uwagi: Emisja 1382 jest prfesjnalną emisją MSK z szybkścią 1200 bdów używaną w zakresach UKF przez służby ratunkwe we Francji. Emisje 110A i 4285 są prfesjnalnymi emisjami stsującymi 8-fazwe kluczwanie fazy (transmisje są przeważnie szyfrwane). MIL-STD A jest szerkpasmwą emisją MSK używaną w systemie ALE (Autmatic Link Establishment) i partą na kdwaniu Glaya. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -4 db. Oprócz teg istnieją w niej tryby bezpłączeniwy ( unprt ) i ARQ FAE (stsunek sygnału d szumu wynsi tutaj 6,5 db). ACARS jest cyfrwym systemem partym na kluczwaniu MSK z szybkścią 2400 bdów. Jest n stswany w kmunikacji ltniczej w zakresie UKF i pzwala na wymianę krótkich kmunikatów pmiędzy samltami i stacjami naziemnymi. ALE400 dpwiada MIL-STD A ale stswana jest szybkść transmisji 50 bdów w paśmie 400 Hz zamiast 125 bdów w paśmie 2000 Hz. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi kł -9 db. Oprócz teg istnieją w niej tryby bazpłączeniwy ( unprt ) i ARQ FAE (minimalny stsunek sygnału d szumu -11,5 db). Cntestia jest emisją MFSK pchdzącą d Olivii. Minimalny stsunek sygnału d szumu jest kł 1,5 db grszy niż w przypadku Olivii. Emisja ta jest trchę bardziej dprna na przeszkdy w dbirze i zapewnia dwukrtnie większą szybkść transmisji. CCW (kherentna telegrafia CW) zstała pracwana dla ptrzeb kmunikacji amatrskiej przez Ramnda Petita (W7GHM) w 1975 rku. Stswana w prgramie dmiana pchdzi d klasycznej telegrafii CCW z drbnymi mdyfikacjami wprwadznymi przez F6CTE i DK5KE. Przykładw standardwa szybkść transmisji wynsi tutaj 12 słów/min ale użytkwnik ma d wybru ddatkw szybkści 24 i 48 słów/min. Minimalny stsunek sygnału d szumu jest zależny d szybkści transmisji i nadawaneg znaku i wynsi przykładw -12 db dla 12 słów/min. Odmiana CCW-FSK (z kluczwaniem częsttliwści) feruje skuteczniejsze mżliwści dekdwania dające zysk 3 db i krzystniejszy stsunek kształtu nadawaneg sygnału (wynszący 1). Tn telegraficzny mże być generwany cyfrw c pzwala na bniżenie pzimu dbieranych szumów. Emisja QRSS jest transmisją telegraficzną z bardz małymi szybkściami czas trwania krpki d kilku sekund wzwyż używaną częst w zakresie długfalwym, ale statni także ppularną w pasmach KF przy użyciu radistacji małej mcy (najczęściej d kilkudziesięciu mw d 1 W). Telegrafia ta mże być dekdwana autmatycznie lub wizualnie na wskaźniku widma ( wdspadwym ). Minimalny stsunek sygnału d szumu jest zależny d szybkści transmisji i leży pniżej -20 db. Emisje Chip64 i Chip 128 są emisjami pracującymi z rzpraszaniem widma (ang. Spread Spectrum) przy użyciu kluczwania fazy (ang. DSSS / Direct Sequebnce Spread Spectrum). Pzwala t na siągnięcie znacznej dprnści na przeszkdy w dbirze a minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi tutaj -8 db. Emisje CW (telegrafia), RTTY, ASCII i AMTOR należą d pwszechnie stswanych w kmunikacji amatrskiej. Pza telegrafią stswane jest w nich dwustanwe kluczwanie częsttliwści pdnśnej (AFSK) przy czym każda z nich dpwiada stanwi lgicznemu nadawaneg sygnału. Szybkść 50 bdów i w pewnym zakresie 100 bdów jest stswana m.in. d transmisji kmunikatów dla żeglugi (SYNOP/SHIP). DGPS różnicwy GPS pzwala na zwiększenie rzdzielczści systemu GPS. Stacje pmcnicze pracują w zakresie 283,5 d 325 khz. Dmin F jest emisją zapewniającą znaczną czułść i dprnść na zakłócenia interferencyjne raz atmsferyczne dzięki zastswaniu różnicweg kluczwania częsttliwści. Dkład

6 nść dstrjenia dbinika nie jest krytyczna a minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi 12 db. DminEX jest dmianą DminaF umżliwiającą krzystanie z rzszerzneg zbiru znaków (ASCII i ANSI) raz wypsażną w kanał pmcniczy. Pzstałe właściwści są identyczne jak w przypadku DminaF. W trybie standardwym minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -12 db. Generacja tnów DTMF jest przydatna m.in. d sterwania stacji przemiennikwych lub bramek echlinkwych. SELCAL jest systemem autmatycznej identyfikacji samltów lecących na długich trasach. Nadawany jest czterznakwy identyfikacyjny. Emisja faksymile HF-Fax służy d transmisji brazów czarn-białych przy czym bieli dpwiada częsttliwść 2300 Hz a czerni 1500 Hz. GMDSS DSC jest emisją FSK pracującą z szybkścią transmisji 100 bdów w zakresie KF i 1200 bdów w zakresie UKF i stswaną d cyfrweg wywłania selektywneg w kmunikacji mrskiej. Emisje Hella Feldhell, PSK Hell, FM Hell i Hell80 są emisjami graficznymi (analgicznie jak w przzypadku faksymile transmitwany jest braz znaków liter i cyfr). W pdstawwej dmianie Feldhell stswane jest kluczwanie amplitudy pdbnie ja w zwykłej telegrafii, w PSK Hell kluczwanie fazy pdnśnej a w dmianach FM Hell i Hell80 kluczwanie częsttliwści (w rzeczywistści kluczwanie MSK Minimum Shift Keying). JT65 jest emisją MFSK pracwaną dla ptrzeb kmunikacji przy użyciu słabych sygnałów w pasmach KF i UKF raz dla kmunikacji przez dbicie fal d pwierzchni księżyca (EME). Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi kł -25 db. MFSK16 i MFSK8 są emisjami stsującymi wieltnwe (wielstanwe) kluczwanie częsttliwści. Sa ne przeznaczne dla łącznści DX-wych. Wykrzystan w nich spltwy kd krekcyjny FEC w płączeniu z przeplataniem bitów zapewniającym rzłżenie każdeg z symbli w dłuższym dcinku czaswym, c zapewnia zminimalizwanie wpływu szumów i interferencji wywłanych dbirem wieldrżnym. W emisji MFSK16 stswanych jest 16 częsttliwści pdnśnej a w MFSK8 32 częsttliwści). Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi kł -13,5 db dla MFSK16 i -15,5 db dla MFSK8. MFSK16 pzwala także na transmisję brazów SSTV niewielkich rzmiarach. MT63 jest emisją pracwaną przez Pawła Jałchę SP9VRC i krzystającą z 64 pdnśnych kluczwanych fazw. Jest na dprna na zaniki a gólnie dzięki zastswaniu techniki przepltu bitów również i na inne przeszkdy w dbirze. Z tych pwdów jest na zalecana d użycia w łącznściach kryzyswych w zakresach KF i UKF w tym także przez przemienniki. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi dla szybkści transmisji 10 bdów -5 db. Olivia druga z emisji pracwanych przez SP9VRC jest przeznaczna d łącznści QRP lub w trakcie silnych zakłóceń. Stswane jest w niej kluczwanie MFSK raz kd Walsha- Hadamarda z przepltem bitów. Jest t również druga z emisji cyfrwych zalecanych d stswania w łącznściach kryzyswych (ratunkwych). Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -13 db dla dmiany standardwej. W emisji Packet Radi stswane jest kluczwanie AFSK z szybkścią transmisji 1200 bdów w zakresach UKF. Packet Radi pzwala na krzystanie z sieci węzłów i skrzynek elektrnicznych pracujączych w pasmach UKF raz na transmisję kmunikatów APRS. DIGISSTV w prtkóle Run pzwala na wymiane niewielkich brazów SSTV w systemie cyfrwym Pactr 1 jest emisją AFSK krzystającą z prtkółu ARQ (pdbnie jak Amtr ARQ) i zapewniającą bezbłędną kminikację w pasmach krótkfalwych. Druga z jej dmian stsuje mechanizm krekcji przekłamań typu FEC i t na właśnie jest dstępna w transmisji w MultiPSK. PAX jest dprną na zakłócenia emisją pchdną d Olivii i wykrzystującą kluczwanie MFSK. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi kł -10 db. W emisji tej stswany jest prtkół zbliżny d AX.25 i pzwalający na wymianę ramek w trybie bezpłączeniwym ( unprt ) i transmisję kmunikatów APRS

7 PAX2 jest emisją pkrewną d PAX ale dwukrtnie wyższej szybkści transmisji. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi kł -7 db. Emisja PSK10 jest przewidziana d kmunikacji przy użyciu słabych sygnałów i minimalnych stsunkach sygnału d szumu rzędu -17,5 db przy stpie błędów nie przekraczającej 2 %. Szybkść transmisji wynsi 18 słów/min. Emisja ta jest wrażliwa na mdulację pwstającą w wyniku efektu Dpplera występująceg w trakcie prpagacji jnsferycznej. Emisje BPSK31 i QPSK31 parte na wcześniejszych pracach Pawła Jałchy SP9VRC zapewniają kmunikację przy stsunkach sygnału d szumu rzędu -11,5 db. Szybkść transmisji wynsi 37 słów/min. dla dużych liter i 51 słów/min. dla małych. Określenie PSK31 bejmuje bie dmiany BPSK31 (dwustanwe kluczwanie fazy) i QPSK31 (czterstanwe kluczwanie fazy). Kd spltwy stswany w QPSK31 pzwala na bniżenie stpy błędów. Emisje BPSK63 i QPSK63 są pchdnymi BPSK31/QPSK31 ale stswana jest dwukrtnie wyższa szybkść transmisji. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -8 db. Analgicznie emisje BPSK125 i QPSK125 są pchdnymi BPSK31 i QPSK31 ale stswana jest czterkrtnie wyższa szybkść transmisji. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -5 db. Emisje BPSK250 i QPSK250 są pchdnymi BPSK31/QPSK31 ale stswana jest śmikrtna szybkść transmisji. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -2 db. W PSK63F szybkść transmisji wynsi 62,5 bda analgicznie jak w PSK63 ale stswany jest ddatkw kd spltwy pdwyższający dprnść na szumy. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -12 db. PSK220F jest emisją analgiczną d PSK63F ale szybkści transmisji 220 bdów. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -7 db. Tryb DIGISSTV Run dla emisji PSK63F i PSK220F pzwala na wymianę małych brazów SSTV w pstaci cyfrwej w trakcie QSO prwadzneg za pmcą jednej z tych emisji. Nwym eksperymentalnym rdzajem emisji jest PSK31FEC. Jest t dmiana pkrewna d PSK10 pd względem zbiru znaków i d PSK31 pd względem szybkści transmisji (31,25 bda). Każdy z bitów (a nie ze znaków jak w przypadku PSKAM) jest transmitwany dwukrtnie w dstępie 13 bitów. Efektywna szybkść transmisji wynsi kł 28 słów/min. Emisja ta pzwala na bniżenie stpy błędów w transmisji krótkfalwej (bez bawy utraty synchrnizacji jak w przypadku PSKAM). Sygnał ma szerkść kł 110 Hz a najniższy stsunek sygnału d szumu wynsi -14,5 db. Klejne trzy rdzaje emisji charakteryzują sie grszymi właściwściami w prównaniu z PSKFEC31 c jest spwdwane niedsknałścią spsbu synchrnizacji. W grszych warunkach prpagacji mże t dprwadzić d utraty danych. W warunkach lepszej prpagacji są ne krzystne w łącznściach w paśmie długfalwym. W szczególnści dtyczy t emisji PSKAM10. W PSKAM50 zastswan przeplatanie bitów i mechanizm krekcji przekłamań typu FEC pdbnie jak w emisji AMTOR FEC. Pd względem spsbu kluczwania jest na zbliżna d PSK10. Szybkść transmisji wynsi tutaj 50 bdów a każdy ze znaków jest transmitwany dwukrtnie w dstępie 5 znaków. Efektywna szybkść transmisji wynsi 31 słów/min. Emisja ta pzwala na bniżenie stpy błędów w transmisji krótkfalwej. Sygnał zajmuje pasm szerkści 180 Hz. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -11,5 db. PSKAM10 znacza transmisję PSKAM z szybkścią 10 bdów. Efektywna szybkść transmisji wynsi kł 6 słów/min. Szerkść pasma sygnału wynsi 40 Hz a minimalny stsunek sygnału d szumu -19,5 db. PSKAM31 jest emisją PSKAM pracującą z szybkścią 31,25 bda. Efektywna szybkść transmisji wynsi kł 20 słów/min., pasm sygnału kł 110 Hz a minimalny stsunek sygnału d szumu -14 db. Archiwum instalacyjne MultiPSK zawiera ddatkwe pisy tych emisji i stswanych w nich prtkłów. RTTYM jest emisją MFSK pchdną d Cntestii. Minimalny stsunek sygnału d szumu jest kł 1,5 db grszy niż w przypadku Cntestii a sama emisja jest mniej dprna na zakłócenia ale feruje dwukrtnie wyższą szybkść transmisji (zysk w tym względzie w stsunku d Olivii jest czterkrtny)

8 SSTV telewizja amatrska z wlną analizą brazu pzwala na przesyłanie nieruchmych brazów przy użyciu pdnśnej zmdulwanej częsttliwściw pdbnie jak w przypadku emisji faksymile. Częsttliwść pdnśnej 2300 Hz dpwiada pzimwi bieli brazu, 1500 Hz pzimwi czerni a 1200 Hz sygnałm synchrnizacji. Prgram pzwala na pracę w różnych standardach w tym czywiście i na transmisję brazów klrwych. Odbiór RTTY z szybkścią 50 i 100 bdów pzwala na dekdwanie kmunikatów meterlgicznych SYNOP/SHIP nadawanych na falach średnich i krótkich. Eksperymentalne emisje Thrb i ThrbX są parte na wieltnwym kluczwaniu pdnśnej (MFSK) i zapewniają łącznść przy małych mcach transmisji charakteryzując się niewrażliwścią na skutki efektu Dpplera jak t ma miejsce w przypadku emisji typu PSK. Nadawane impulsy mają kształt pdwyższneg csinusa. ThrbX jest ulepszną dmianą Thrb ale dyspnuje jedynie szybkściami 1 i 2 bdów. Dla szybkści 1 bda minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -18,5 db. Emisja Vice jest parta na kluczwaniu MFSK i jest przewidziana w pierwszym rzędzie dla peratrów niewidzących lub słab widzących. Jest na pchdną Olivii i pdbnie jak tam wykrzystuje się kdwanie Walsha-Hadamarda i przeplatanie bitów c zapewnia jej dprnść na zakłócenia. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -14,5 db. Odebrane znaki mgą być wymawiane przez kmputer. Praca emisjami cyfrwymi wymaga płączenia wyjścia głśnikweg lub słuchawkweg dbirnika (radistacji) z wejściem linii lub mikrfnwym kmputera a wyjścia linii kmputera z wejściem mikrfnwym nadajnika. Jeżeli nadajnik nie jest wypsażny w układ autmatyczneg kluczwania (VOX) knieczne jest ddatkwe płączenie złącza szeregweg (przewdu DTR lub RTS) kmputera z wejściem kluczującym nadajnik ( PTT ) za pśrednictwem tranzystra wyknawczeg. Kluczwanie telegraficzne uzyskuje się w prgramie pprzez kluczwanie pdnśnej akustycznej dlateg też zbędne jest płączenie kmputera z wejściem dla klucza telegraficzneg w radistacji. Schematy układów teg typu są pwszechnie dstępne w literaturze krótkfalarskiej i w internecie. W trybach pracy filtru, analizy sygnałów i pseudsterefniczneg dbiru telegrafii knieczne jest pdłączenie głśników d kmputera a dla emisji Vice głśnik musi być pdłączny równlegle d wejścia mikrfnweg nadajnika. Krzystanie z emisji Pactr1 FEC, AMTOR FEC, AMTOR ARQ (RX), SITOR A (RX), RTTY 50/75, RTTY 100/110/150/200 (RX), DTMF jest mżliwe tylk w zarejestrwanej wersji prgramu. MultiPSK mże współpracwać z ddatkwymi urządzeniami takimi jak kntrlery TNC i pdbne, z radistacjami i dbirnikami realizwanymi prgramw (SDR) raz prgramem Digitalk (wymawiającym debrane teksty). Niektóre funkcje prgramu takie jak dwukanałwy scylskp paśmie 0 20 khz alb analizatr widma są dstępne jedynie w wersji zarejestrwanej (dpłatnej). TCP/IP MultiPSK mże być sterwany przez prgram klienta TCP/IP zainstalwany na tym samym kmputerze stając się w ten spsób serwerem alb inaczej mówiąc cyfrwym mdemem dla wielu emisji tekstwych. Używany jest adres pętli wewnętrznej i kanał lgiczny Przykładwy prsty prgram klienta multipsk_client jest dstępny w witrynie F6CTE. Przykładami innych prgramów przydatnych d teg celu są JNOS, APRS-SCS (autr KB2SCS; prgram dstępny pd i DX-Buddy (autr DL7NB; prgram dstępny pd P naciśnięciu przycisku TCP/IP twierane jest specjane kn zwierające m.in. przyciski służące d zapczątkwania płączenia TCP/IP ( link pening ), przerwania płączenia ( Discnnectin ), zamknięcia kna bez przerwania płączenia ( Quit ) i d wywłania dziennika pracy ( lg )

9 MultiPSK mże sam pracwać również jak klient wymieniający dane (RX/TX) z serwerami TCP/IP Multidem alb Gui_serv_Multipsk (autrstwa HB9TSK), przy czym serwery te mgą pracwać na lkalnym kmputerze alb być dstępne przez internet

10 Instalacja prgramu P rzpakwaniu archiwum multipsk.zip należy wywłać prgram instalacyjny install.exe. Prgram ten zakłada katalg c:\multipsk (lub innej pdanej przez użytkwnika nazwie) i kpiuje d nieg niezbędne pliki prgramu. W najprstszym przypadku aktualizacja wersji wymaga jedynie ręczneg skpiwania kilku plików, wsród których znajduje się multipsk.exe. P uruchmieniu prgram sprawdza czy w jeg katalgu znajdują się pliki cnfpser.ser (knfiguracja), f1.ser d f24.ser, n1.ser d n24.ser, pers_ps.txt i lg_psk.l i w przypadku ich braku lub uszkdzenia wyświetla dpwiednie meldunki błędów. Uruchmienie i knfiguracja Uruchmienie prgramu plega na wywłaniu pliku multipsk.exe znajdująceg się w katalgu Multipsk. P uruchmieniiu prgram sprawdza dstępne częsttliwści próbkwania pdsystemu dźwiękweg. Dla emisji MT63 wymagana jest częsttliwść próbkwania 8000 Hz natmiast dla pzstałych Hz. Obie te częsttliwści należą d standardwych c znacza, że w tym mmnecie nie pwinien pjawić się żaden meldunek błędu. Przy pierwszym uruchmieniu prgramu następującym p jeg zainstalwaniu lub aktualizacji twierane jest autmatycznie kn knfiguracyjne a w następnych przypadkach w zależnści d ustawień w knfiguracji kn knfiguracyjne lub dbircze. U góry kna knfiguracyjneg znajdują się dwa przyciski służące d wybru kna twieraneg standardw p uruchmieniu MultiPSK: przycisk Open Cnfiguratin screen after start-up

11 pwduje twieranie kna knfiguracyjneg natmiast przycisk Open RX/TX screen after start-up twieranie kna terminalu (nadawcz-dbirczeg). Okn terminalwe zawiera przycisk pzwalający na twarcie w miarę ptrzeby kna knfiguracyjneg. Przyciski PSK Panramic, CW Panramic i RTTY Panramic służą d twarcia kna panramiczneg dla emisji PSK, CW i RTTY. W knie tym dekdwana jest równlegle większa liczba bieranych stacji a p wybraniu myszą pżądaneg sygnału prgram autmatycznie zamyka kn panramiczne i przechdzi d kna główneg (terminalweg) dekdując w dalszym ciągu wybrany sygnał. D teg sameg celu służy menu Panramic ( Okna panramiczne ) w knie głównym prgramu. Parametry wprwadzne w knie knfiguracyjnym są zapisywane w pliku CONFPSER.SER. d zarządzania zbirami parametrów służą następujące przyciski: Default parameters służy d wywłania zbiru dmyślnych parametrów knfiguracyjnych jeśli każe sie t niezbędne. Save para. Pzwala na zapisanie aktualnych parametrów w pliku pmcniczym CONFPSER.BAK d ich późniejszeg wywłania np. w trakcie prób. Lad para. Służy d wywłania zbiru parametrów zapisanych w pliku CONFPSER.BAK. Zawartść teg pliku jest kpiwana d pliku CONPFSER.SER i dpier wprwadzana d prgramu. W przypadku aktualizacji prgramu dpisuje n autmatycznie nwe parametry d pliku knfiguracyjneg wraz z ich wartściami dmyślnymi. Parametry knfiguracyjne W przypadku gdy mikser Windws jest sterwany prgramw w knie knfiguracyjnym wyświetlane są menu: sund input (wejście dźwięku), Input level (pzim sygnału wejściweg), Speaker ut level (pzim sygnału pdawaneg na głśnik) i Display f the level n sund inputs (wyświetl pzimy sygnałów na wejściach). W przypadku gdy mikser jest bsługiwany przez użytkwnika wyświetlane jest menu Cntrl mixer (bsługa miksera). Użytkwnik mże w knie knfiguracyjnym ustawić następujące parametry: Lang(u)age wybór języka bsługi: becnie francuskieg lub angielskieg. Translatin file wybór pliku zawierająceg tłumaczenia pdpisów w prgrame na inne języki. Przykładwy plik nazwie Multipsk_English_t_anther_language.txt znajduje się w katalgu prgramu. Help and licence wywłanie dpwiednich infrmacji z pliku pmcy. PC służy d pdania szybkści pracy prcesra. Optin fr serial prts służy d knfiguracji złączy szeregwych i pzwala na ich całkwite ignrwanie przez prgram ("Neither serial prts scanning nr autmatic checking (t avid initial micr RX/TX switches)"), wykrzystanie wyłącznie wyjścia DTR i ustawienie niskieg pzimu na wyjściu RTS ("Activatin f the DTR pin, nly, with RQS (RTS) always lw"), wykrzystanie wyłącznie wyjścia RTS przy ustawieniu na wyjściu DTR pzimu niskieg ("Activatin f the RQS (RTS) pin, nly, with DTR always lw"), wykrzystanie wyłącznie wyjścia DTR przy ustawieniu na wyjściu RTS pzimu wyskieg ("Activatin f the DTR pin, nly, with RQS (RTS) always high"), wykrzystanie wyłącznie wyjścia RTS przy ustawieniu na wyjściu DTR pzimu wyskieg ("Activatin f the RQS (RTS) pin, nly, with DTR always high") zamiast dmyślneg równległeg wykrzystania bu wyjść. Serial prt wybór wyjścia szeregweg używaneg d kluczwania nadajnika (przełączania N-O) za pśrednictwem tranzystra wyknawczeg. Alternatywą jest skrzystanie z autmatyczneg przełącznika nadawanie-dbiór (VOX-u). D kluczwania mżna wykrzystać wyprwadzenia DTR (nóżka 4 na złączu 9 nóżkwym DB9 lub 20 na 25-nóżkwym DB25) alb RTS (nóżka 7 na złączu 9-nóżkwym lub 4 na złączu 25-nóżkwym). W trakcie dbiru na wyjściach panuje napięcie k. -10 V a w trakcie nadawania stan wyski. MultiPSK sprawdza czy wybrane złącze istnieje i czy nie jest zajęte przez inne prgramy. Serial prt fr GPS wybór złącza szeregweg, d któreg pdłączny jest dbirnik GPS. Dane trzymane z dbirnika w frmacie NMEA są wykrzystywane w trakcie transmisji APRS. Dane z dbirnika muszą być dprwadzne d nóżki 3 na złączu DB9 lub nóżki 2 na złączu DB25. Teretycznie mżna wykrzystac t sam złącze zarówn d pdłączenia dbirnika GPS jak i d kluczwania nadajnika pnieważ bie funkcje wykrzystują różne

12 wyprwadzenia. MultiPSK sprawdza czy wybrane złącze istnieje i czy nie jest zajęte przez inne prgramy. Serial prt fr KISS wybór złącza szeregweg dla trybu KISS d pdłączenia TNC dla Packet Radi. Parametrami transmisji są 9600, 8, 1, N (kd śmibitwy, znak stpu długści 1 bitu, brak bitu parzystści). MultiPSK sprawdza czy wybrane złącze istnieje i czy nie jest zajęte przez inne prgramy. Sund card (input) wybór wejściweg pdsystemu dźwiękweg (jeżeli kmputer jest wypsażny w więcej niż jeden pdsystem). Sund card (utput) wybór pdsystemu wyjściweg. Auxiliary sund card (t speaker) wybór pdsystemu, d któreg pdłączne są głśniki dla emisji JT65, Vice, CCW, trybu pracy filtrweg, analizy sygnałów i dbiru pseudsterefniczneg. Mikser ustawienia miksera Windws. W ustawieniach miksera należy sprawdzić czy Vlume (siła głsu) nie jest ustawina na zer i ewentualnie skrygwać, pzim na wejściu Wave (dźwięk generwany przez prgram) nie jest na zerze i czy czułść na wejściu linii jest ustawina na maksimum. Wejście mikrfnwe należy wyłączyć chyba, że jest n używane zamiast wejścia linii (dla bardz słabych sygnałów). Sund input wybór wejścia dla sygnału m.cz. Speaker ut level ustawienie pzimu sygnału pdawaneg d nadajnika. Sequence twrzenie tekstów standardwych wraz z ich nazwami ( macr 1 24). Fnts wybór czcinki używanej w knach nadawczym i dbirczym i ich klru. Dmyślnie stswana jest czcinka Sans serif 8, wytłuszczna, w knie nadawczym w klrze czerwnym, w knie dbirczym w czarnym, tł w bu knach dmyślnie białe. Zmiany czcinki mżna dknać także w knie nadawcz-dbirczym. Yur lgbk wybór prgramu służąceg d prwadzenia dziennika stacji (zamiast własnej funkcji MultiPSK). Asiatic charset (japanese) pzwala na dczyt czcinki japńskiej pd systemem Windws XP i wykrzystenie jej w emisjach B/QPSK31/63/125, PSK63F, PSK220F, MFSK16, MFSK8, CHIP, PACTOR 1, Packet-Radi, ASCII, DminEX i Olivii

13 Obsługa prgramu Okn główne Okn główne stanwi najważniejszy element prgramu i zawiera zarówn przyciski służące d wywłania większści isttnych funkcji jak i menu służące d teg sameg celu. Oprócz teg zawiera n pla dziennika stacji, pla najważniejszych parametrów dla wybraneg rdzaju emisji, wskaźnik wdspadwy, kn nadawcze, d któreg wpisywany lub kpiwany jest tekst przeznaczny d nadania raz kn dbircze, w którym wyświetlane są debrane teksty lub brazy. Osbną grupę elementów bsługi stanwią przyciski służące d wywłania tekstów standardwych. Teksty te mgą przykładw zawierać wywłania, pżegnania, pisy wypsażenia stacji itp. W dlnym pasku znajdują się też przyciski służące d przechdzenia na nadawanie lub na dbiór. W celu zdekdwania dbieranych sygnałów należy wybrać rdzaj emisji za pmcą dpwiednieg przycisku znajdująceg się w górnej części kna a następnie wybrać stację za pmcą myszy na wskaźniku wdspadwym. W knie dbirczym pwinien się wyświetlać dbierany tekst. W przypadku nieprawidłweg dekdwania lub niewyświetlania się tekstu należy skrygwać parametry emisji w plach znajdujących się pwyżej wskaźnika wdspadweg p lewej strnie przycisków emisji. P wpisaniu tekstu d kna nadawczeg i naciśnięciu przycisku TX w dlnym pasku peratr mże rzpcząć QSO. Dużym ułatwieniem w prwadzeniu łącznści są uprzedni przygtwane teksty standardwe. D dyspzycji są 24 teksty (pdzielne na dwie grupy p 12) c umżliwia przykładw przygtwanie tekstów dla łącznści w różnych językach. Oczywiście warunkiem dbiru stacji jak i przeprwadzenia łącznści jest dstrjenie radistacji d właściwych pdzakresów fal przewidzianych dla danych rdzajów emisji cyfrwych (patrz ddatek A). W łącznściach emisjami cyfrwymi zasadnicz stswana jest górna wstęga ale dla emisji, dla których knieczna jest zgdnść wstęg przewidzian mżliwść dwrócenia płżenia widma sygnału (ang. reverse) przykładem mże być emisja QPSK31. Dla wielu rdzajów emisji niezgdnść wstęg nie ma wgóle znaczenia przykładw dla BPSK31 i innych emisji z dwustanwym kluczwaniem fazy

14 Przed rzpczęciem pracy na pasmach knieczne mże kazać się przeprwadzenie kalibracji częsttliwści próbkwania pdsystemu dźwiękweg pnieważ częst dbiega na d wartści nminalnej. MultiPSK krzysta z częsttliwści próbkwania 11,025 khz dla wszystkich rdzajów emisji pza MT63 gdzie stswana jest czesttliwść 8 khz. D przeprwadzenia kalibracji służy punkt Determinatin f the RX and TX sund card frequencies ( Określenie częsttliwści próbkwania w trach nadawczym i dbirczym ) w menu Adjustments ( Regulacje ). Knieczne jest także ustawienie prawidłwych pzimów sygnałów dbieraneg i nadawaneg, czeg dknuje się w mikserze systemu Windws. D teg celu służą punkty Mixer input ( Mikser wejściwy ) i Mikser utput ( Mikser wyjściwy ) w tym samym menu. W głównym knie prgramu dstępne są następujące menu: 1. Cnfiguratin ( Knfiguracja ) służące d wprwadzenia parametrów knfiguracyjnych i innych danych isttnych dla pracy prgramu. 2. Adjustments ( Strjenie) służace d kkalibracji częsttliwści próbkwania pdsystemu dźwiękweg i d regulacji pzimów sygnałów. 3. Optins ( Ddatki ) służące d sknfigurwania spsbu współpracy prgramu z ddatkwym sprzętem (TNC) lub innymi pmcniczymi prgramami. 4. Tls ( Narzędzia ) służące d uruchmienie scylskpu lub analizatra widma (są ne dstępne jedynie w zarejestrwanej wersji prgramu), d autmatyzacji pracy MultiPSK za pśrednictwem skryptów prgramwych raz d wywłania kna zegarów. 5. PSKReprter służące d transmisji danych d internetweg serwera reprt.pskreprter.inf. Knieczne jest zainstalwanie bibliteki PSKReprter.dll. 6. Panramic pzwalające na twarcie kna dbiru panramiczneg (w wielu kanałach równlegle) dla niektórych emisji. 7. Help służące d wywłania tekstów pmcy raz infrmacji prgramie. Pniżej linii menu znajdują się przyciski służące d wywłania niektórych częst używanych funkcji prgramu a następnie bszar pól dziennika stacji. Obie te grupy elementów są szczególw pisane w dalszym ciągu instrukcji. W bszarze p prawej strne widczne są przyciski pzwalające na wybór emisji a pniżej bszaru dziennika stacji umieszczne sa elementy sterujące d pracy pszczególnymi emisjami. Ich zestaw zmienia się w zależnści d wybraneg rdzaju emisji. Mgą t być przykładw elementy pzwalające na dwrócenie wstęgi dbieraneg sygnału ( Reverse ), wybór trybu pracy jak stacja widąca ( Master ) lub śledząca ( Slave ), regulatr prgu działania blkady szumów ( Squelch ) wybór wariantu lub parametrów danej emisji, takich jak szybkść transmisji, liczba pdnśnych, szerkść pasma sygnału itp. Wybór ten jest uzależniny d stswanej emisji i dlateg też zestaw elementów na ekranie ulega dpwiednim zmianm. Znaczenie najważniejszych z nich wyjaśnin w punktach dtyczących pszczególnych rdzajów emisji. Przycisk inicjalizacji licznika 8 pwduje jeg wyzerwanie. Licznik ten jest używany przez MultiPSK dla ceny stpy błędów w transmisji różnymi emisjami. Jedna ze strn nadaje dpwiedni długi ciąg ósemek (np. 500 lub 1000) natmiast druga dczytuje z licznika liczbę prawidłw debranych

15 Rdzaje emisji Wybór rdzaju emisji dla nadawania i dbiru W większści przypadków, pza emisjami faksymile, SSTV, Hella, Packet-Radi,PAX, PAX2, Pactr 1, MT63, Olivia, RTTYM, Cntestia, DminF, DminEX i trybami filtrwania, analizy alb dbiru pseudsterefniczneg użytkwnik mże wybrać różne rdzaje emisji dla nadawania i dbiru. Prgram autmatycznie rzpznaje rdzaj emisji dla emisji typu PSK: PSK10, BPSK31, BPSK63, BPSK125, BPSK250, CHIP (64/128), PSK63F, PSKAM10/31/50, PSKFEC31, PSK220F, nie rzróżnia jednak emisji PSK250 d PSK220F. W przypadku krzystania z rzdzielczści 800 x 600 lub większych użytkwnik mże wybrać bezpśredni rdzaj emisji za pmcą przycisku znajdująceg się w prawej górnej części kna główneg (terminalweg). Dstępne rdzaje emisji są pdzielne na dwie grupy: emisje amatrskie i prfesjnalne a wybru grupy dknuje się dpwiedni za pmcą przycisku Amateur mdes i Prfessinal mdes. P wybraniu rdzaju emisji w knie terminalwym wyświetlane są pla służące d wybru najważniejszych parametrów emisji dla nadawania i dbiru lub jak w przypadku emisji CW, CCW i RTTY 50 raz RTTY 100 wyłącznie dla dbiru. Dla ułatwienia rientacji pdpisy na przyciskach służących d wybru rdzaju emisji zastswan następujące klry: 1. niebieski dla grupy emisji PSK 2. jasnżółty dla telegrafii (CW, CCW, CCW-FSK) 3. jasnpmarańczwy dla grupy emisji FSK 4. jasnzielny dla grupy emisji MFSK 5. jasnbrązwy dla grupy emisji brazwych (SSTV, faksymile) 6. jasnpurpurwy dla grupy emisji Hella Tryby filtrwania, analizy i dbiru pseudsterefniczneg są traktwane jak przypadki szczególne. W knie głównym znajdują się przyciski pzwalające na wywłanie ddatkwych infrmacji dtyczących dekdwanych kdów, częsttliwści pracy i zbiru znaków dla wybranych rdzajów emisji. W kienku parametrów dla emisji RTTY użytkwnik mże wybrać dstęp częsttliwści i szybkść transmisji natmiast w kienku dla telegrafii kherentnej (CCW) szybkść transmisji raz włączenie lub wyłączenie prefiksu CCW infrmująceg innych użytkwników rdzaju dbieraneg sygnału. Standardwymi ustawieniami (wybieranymi m.in. za pmcą przycisku Standard ) są szybkść 12 słów/min. i transmisja prefiksu. Standardw także transmisja telegraficzna plega na kluczwaniu przez prgram pdnśnej akustycznej a nadajnik musi być nastawiny na transmisję górnej wstęgi SSB. Alternatywną mżliwścią przydatną w przypadku krzystania z nadajników telegraficznych jest kluczwanie za pmcą sygnałów DTR lub RTS ze złącza szeregweg. Autr nie zaleca użytkwnikm Windws XP krzystania z funkcji Yes (nt advised fr W. XP) pnieważ pwduje t znaczne bciążenie prcesra. Funkcja Yes with sund (kluczwanie z równlegle generwanym tnem) jest niedstępna dla użytkwników Windws 2000 i XP. Dla kmputerów pracujących z częsttliwścią zegarwą pwyżej 450 MHz pd systemami Windws 2000 lub XP zalecane jest krzystanie z alternatywy Yes withut sund.... Nadajnik jest wówczas kluczwany ale tn pdsłuchwy jest wyłączny c zapbiega nadmiernemu bciążeniu prcesra

16 W trakcie dbiru telegrafii użytkwnik mże wybrać autmatyczne rzpznawanie szybkści telegrafwania lub zadanie stałej wartści jeśli jest na znana i dstatecznie stabilna. Dla nadawania mżliwy jest wybór szybkści niskiej (10 sł./min.), średniej prpnwanej również dmyślnie (20 sł./min.), dużej (30 sł./min) i bardz dużej (52 sł./min.). Przycisk Farnwrth/2 pwduje trzykrtne przedłużenie przerw między literami i słwami c daje efektywnie kł dwukrtne bniżenie szybkści telegrafwania (dkładnie jest t 1,76-krtne, przykładw z 20 sł./min. na 11,4 sł./min.). Ten spsób transmisji mże ułatwiać dbiór przez pczątkujących telegrafistów ale dekder prgramu ma trudnści z jej dbirem pnieważ jest przystswany d standardwych dstępów. Przycisk Standard służy d wybru zestawu standardwych parametrów tzn. transmisji kluczwanej pdnśnej akustycznej, autmatyczneg rzpznawania szybkści w trakcie dbiru raz szybkści telegrafwania wynszącej 20 sł./min. Uwaga: Wybru rdzaju emisji nadawczej mżna dknać także w tekstach standardwych. Spsób ich twrzenia raz ich treść są mówine w dalszej części instrukcji. Wszystkie pdane w instrukcji minimalne stsunki sygnału d szumu dpwiadają stpie błędów 2 % trzymanej w trakcie transmisji ciągów 8. Pmiar stpy błędów plega na nadaniu długieg ciągu znaków 8 i dczytaniu przez ich dbircę liczby prawidłw debranych znaków. Przed rzpczęciem pmiaru należy wyzerwać licznik ósemek za pmcą przycisku znajdująceg się w knie głównym prgramu. Mc szumów jest znrmalizwana dla kanału szerkści 3 khz natmiast mc sygnału jest mcą średnią a nie szczytwą. Naciśnięcie przycisków wybru emisji za pmcą praweg klawisza myszy pwduje twarcie tekstu pmcy infrmująceg pleceniach i parametrach dla niej isttnych. Częsttliwści pracy dla większści emisji amatrskich i prfesjnalnych pdane są w ddatku A

17 PSKFEC31 PSKFEC31 jest emisją eksperymentalną spkrewniną z PSK10 pd względem zbiru znaków i z PSK31 pd względem szybkści wynszącej i tutaj 31,25 bda. Każdy z bitów (a nie znaków jak w przypadku PSKAM) jest pwtarzany w dstępie czasu trwania 13 bitów. Szybkść transmisji wynsi w przybliżeniu 28 słów/min. Emisja ta pzwala na wyraźne zmniejszenie stpy błędów w trakcie transmisji na falach krótkich. Sygnał zajmuje pasm kł 110 Hz a najniższy stsunek sygnału d szumu wynsi (dla kmputera PC pracująceg z częstltiwścią zegarwą przekraczającą 166 MHz) -14,5 db. Przedstawine na pwyższej ilustracji elementy bsługi są szczegółw mówine w punkcie pświęcnym emisjm BPSK31 i QPSK31. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji. PSK10 Emisja PSK10 zapewnia łącznść przy stsunku sygnału d szumu -17,5 db ze stpą błędów nie przekraczającą 2 %. Równważna szybkść transmisji (bliczana jak dla telegrafii) wynsi 18 słów na minutę. PSK10 jest bardz wrażliwa na efekt Dpplera pwstający w wyniku prpagacji jnsferycznej. Przedstawine na pwyższej ilustracji elementy bsługi są szczegółw mówine w punkcie pświęcnym emisjm BPSK31 i QPSK31. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji

18 BPSK31 i QPSK31 Emisje BPSK31 i QPSK31 zapewniają łącznść przy stsuku sygnału d szumu k. 0,1 (-11,5 db). Równważna szybkść transmisji wynsi dla dużych liter 37 słów/min. a dla małych 51. Nazwa PSK31 dnsi się d bydwu wariantów przy czym BPSK31 jest jednak częściej stswana. Zastswany w emisji QPSK31 kd spltwy pzwala na zmniejszenie stpy błędów. Spśród wszystkich emisji PSK największą ppularnść zyskała sbie emisja BPSK31. W złych warunkach prpagacji stswana bywa QPSK31 ale wymagana jest znacznie większa dkładnść dstrjenia. Na ilustracji widczny jest sygnał BPSK31. W trakcie pracy emisjami należącymi d grupy PSK na ekranie dstępny jest przycisk Aut służący d włączenia autmatyczneg rzpznawania rdzaju emisji. Dtyczy t jedynie emisji PSK10, BPSK31, BPSK63, BPSK125, BPSK250, CHIP (64/128), PSK63F, PSKAM10/31/50 i PSKFEC31. W pierwszej fazie rzpznawana jest szybkść transmisji a w drugiej rdzaj emisji. Czas ptrzebny na właściwe rzpznanie zależy d szybkści transmisji. System nie rzróżnia emisji PSK220F i BPSK250. W przypadku słabych lub zakłócnych sygnałów autmatyczne rzpznawanie nie zawsze daje prawidłwe efekty. Pla Master ( Stacja widąca ) i Slave ( Stacja śledząca ) decydują tym czy stacja utrzymuje stałą częsttliwść nadawania czy też dstswuje się d częsttliwści pracy krespndenta. W przypadku gdy bie stacje będą śledzić zmiany częsttliwści krespndenta już ich drbna różnica spwduje wędrwanie bu stacji w paśmie i grzi puszczeniem przewidzianeg zakresu. Przycisk F pwduje włączenie wąskpasmweg filtru pzwalająceg na lepszą eliminację zakłóceń. Przycisk inicjalizacji licznika ósemek (Reset n= 8 ) pwduje jeg wyzerwanie. Licznik ten jest używany przez MultiPSK dla ceny stpy błędów w transmisji różnymi emisjami. Jedna ze strn nadaje dpwiedni długi ciąg ósemek (np. 500 lub 1000) natmiast druga dczytuje z licznika liczbę prawidłw debranych. W emisjach PSK pdbnie jak i większści innych emisji cyfrwych stswana jest standardw górna wstęga bczna (USB) ale tylk dla części z nich rzeczywiście isttna jest zgdnść wstęg. Przykładw emisje BPSK (z dwufazwym kluczwaniem fazy) nie wymagają zgdnści wstęg natmiast jest na knieczna d pracy emisjami z czterstanwym kluczwaniem fazy (QPSK). Przycisk ekranwy Reverse pzwala w tym przypadku na dwrócenie wstęgi dbieraneg sygnału bez kniecznści przestrajania dbirnika. Przycisk Panramic służy d twarcia pisaneg dalej kna dbiru panramiczneg. Odbiór panramiczny jest mżliwy tylk dla niektórych rdzajów emisji, przy czym dla części z nich mżliwe jest t tylk w wersji dpłatnej (zarejestrwanej). Również użycie ddatkwych identyfikatrów przedstawin w dalszej części instrukcji. Suwak prgu działania blkady szumów ( Squelch ) pzwala na ustawienie takieg prgu działania aby prgram nie dekdwał błędnie sygnałów szumów i zakłóceń w przypadku niedstrjenia d sygnału użyteczneg. Dla niektórych emisji zamiast suwaka wyświetlane jest ple pzwalające na wybór jedneg z kilku ustalnych pzimów (prgów). Obk suwaka wyświetlany jest pzim prgu w pstaci liczbwej raz wskaźnik twarcia ( On ) lub zamknięcia ( Off ) blkady szumów. Współczynnik zniekształceń nieliniwych (intermdulacyjnych) wyświetlany w plu IMD jest mierzny przez prgram tylk w czasie transmisji znaków wypełniających (tzn. przerw w transmisji tekstu użyteczneg). W plach TX frequency, RX frequency i Fr. Difference wyświetlane są dpwiedni częsttliwści (m.cz.) nadawania i dbiru raz ch dstęp

19 W plu p prawej strnie u dłu wyświetlany jest bliczny przez prgram stsunek sygnału d szumu. Przyciski F znajdujący się p prawej strnie suwaka blkady szumów służy d włącznenia wąskpasmweg filtru. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji. Elementy bsługi dla BPSK31. Elementy bsługi dla QPSK31 CHIP Emisja Chip stswana w dwóch dmianach Chip64 i Chip 128 wykrzystuje technikę rzpraszania widma za pmcą szybkieg kluczwania fazy (DSSS ang. direct sequence spread spectrum). Zapewnia t znaczną dprnść na zakłócenia a minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi k. -8 db. Na ilustracji przedstawiny jest sygnał Chip 64. Przedstawine na pwyższej ilustracji elementy bsługi są szczegółw mówine w punkcie pświęcnym emisjm BPSK31 i QPSK31. Przyciski Chip 64 i Chip 128 służą d wybru jedneg z dwóch wariantów tej emisji. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji

20 BPSK63 i QPSK63 Są t nwe rdzaje emisji pchdzące dpwiedni d BPSK31 i QPSK31 ale stsujące dwukrtnie większą szybkść transmisji. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi kł -7-8 db. Emisja BPSK63 jest częst stswana w trakcie zawdów a czasami także i w zwykłych łącznściach ale ustępuje ppularnścią BPSK31. Analgicznie jak w przypadku QPSK31 również i QPSK63 wymaga dkładneg dstrjenia d dbieraneg sygnału. Na ilustracji widczny jest sygnał BPSK63. W trakcie pracy emisjami BPSK63, QPSK63, BPSK125, QPSK125, BPSK250 i QPSK250 twierane jest ddatkwe kienk dla kanału pmcniczeg. W knie tym mżna wprwadzić infrmacje, które są nadawane w przypadku braku danych w kanale głównym. Mgą t być przykładw znak wywławczy stacji, imię peratra, QTH, lkatr itp. Znaczenie większści specjalnych elementów bsługi pdane jest w punkcie dtyczącym emisji BPSK31 i QPSK31. Widczne p prawej strnie u góry ple kanału pmcniczeg służy d wprwadzenia tekstu nadawaneg w przypadku braku danych przeznacznych d nadania w kanale głównym. Dla QPSK63 występuje ddatkw przycisk Reverse służący d dwrócenia widma sygnału analgicznie jak dl aqpsk31. BPSK125, QPSK125, BPSK250 i QPSK250 Emisje BPSK125 i QPSK125 charakteryzują się dwukrtnie większą szybkścią transmisji w prównaniu z BPSK63 i QPSK63 ale ksztem bniżenia czułści 3 db. Analgiczie BPSK250 i QPSK250 ferują dalsze pdwjenie szybkści ksztem pnwneg bniżenia czułści 3 db. Funkcje elementów bsługi wyjaśnin dkładnie w punktach pświęcnych emisjm BPSK31 i BPSK63. Dla QPSK125 występuje ddatkw przycisk Reverse służący d dwrócenia widma sygnału analgicznie jak dl aqpsk31. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji

21 PSK63F Szybkść transmisji dla PSK63F wynsi 62,5 bda jak dla zwykłej emisji PSK63 ale w dróżnieniu d niej stswany jest tutaj kd spltwy dzięki czemu uzyskuje się zwiększną dprnść na szumy. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi k. -12 db. Znaczenie większści specjalnych elementów bsługi pdane jest w punkcie dtyczącym emisji BPSK31 i QPSK31. Przycisk DIGISSTV służy d zapczątkwania transmisji brazów SSTV. Szczegóły pdan w dalszym ciągu instrukcji. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji. PSK220F PSK220F dpwiada PSK63F z tym, że szybkść transmisji wynsi 220 bdów c daje w przybliżeniu 150 słów/min. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi k. -7 db. Elenmety bsługi są identyczne jak dla PSK63F. Transmisja brazów Transmisja brazów (DIGISSTV) w emisjach PSK63F i PSK220F pzwala na wymianę cyfrwych brazów niewielkich wymiarach. Stswany jest prtkół Run. Transmitwane brazy mgą mieć rzmiary d 8 x 6 pkt. d 320 x 256 pkt. (frmatu brazów SSTV). Transmitwane mgą być brazy klrwe alb czarn-białe. Odbierane brazy są na bieżąc dekdwane a p zakńczeniu dbiru prgram wraca d trybu tekstweg

22 Okn zawiera cztery karty służące m.in. d wyświetlania brazów debranych statni lub dawniej i brazów nadawanych. Na karcie dbirczej znajdują się przyciski służące d autmatyczneg lub ręczneg zapisu brazów na dysku alb d ich wydruku. Na kartach nadawczej i przeglądu dawniejszych debranych brazów najważniejszymi elementami są przyciski wybru pliku

23 Telegrafia kherentna CCW System telegrafii kherentnej (CCW) zstał pracwany przez W6GHM w 1975 rku. W MultiPSK stswana jest jej dmiana zmdyfikwana przez F6CTE i DK5KE. Nie granicza się na d uprzedni przyjętej jak standard CCW szybkści 12 słów/min. ale pzwala także na krzystanie z szybkści 24 i 48 słów/min. (szybkść ta jest przełączana za pmcą przycisków ekranwych). Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi dla 12 słów/min. -12 db i jest zależny zarówn d transmitwanej treści jak i d szybkści transmisji. Na ilustracji widczny jest sygnał CCW z kluczwaniem A1A przy szybkści 24 słów/min. Odmiana CCW-FSK charakteryzuje się większą skutecznścią dekdwania a zysk w stsunku d kluczwania amplitudy wynsi +3 db. Oprócz teg sygnał psiada krzystniejszy stsunek mcy średniej d maksymalnej równy 1. Na ilustracji pniżej przedstawiny jest sygnał CCW-FSK transmitwany z szybkścią 24 słów/min. W zależnści d updbań użytkwnik mże ddatkw d dekdwania przez prgram włączyć dźwięk i dbierać na słuch zreknstruwany i czyszczny przez prgram z szumów sygnał telegraficzny. Wymaga t wypsażenia kmputera w drugi pdsystem dźwiękwy i czywiście pdłączenia d nieg głśników. Znaczenie większści przedstawinych pwyżej elementów bsługi wyjaśnin w punkcie pświęcnym emisjm BPSK31 i QPSK31. Widczne w górnej części p prawej strnie przyciski pzwalają na wybór szybkści transmisji i rdzaju kluczwania nadajnika: CCW (OOK) znacza kluczwanie amplitudy identycznie jak w przypadku zwykłej telegrafii (A1A) natmiast CCW-FSK kluczwanie częsttliwści (F1A). Przycisk Mrse sund służy d włączenia pdsłuchu sygnału przefiltrwaneg i czyszczneg przez prgram. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji

24 Wlna telegrafia QRSS Transmisja QRSS dpwiada zwykłej telegrafii z tą jedynie różnicą, że stswana jest wielkrtnie niższa szybkść transmisji. Czas trwania krpki wynsi d 1 sekundy d 120 sekund, przy czym w łącznściach w ramach własneg kntynentu przyjęł się stswanie krpki długści 3 sekund (stsunki długści pzstałych elementów dpwiadają nrmie a więc są też dpwiedni przedłużne). Dłuższe czasy stswane są w łącznściach międzykntynentalnych zwłaszcza przy małych mcach nadawania na falach krótkich lub na falach długich gdzie niska skutecznść anteny pwduje, że skuteczna mc nadawaneg sygnału jest przeważnie rzędu miliwatów. Oznaczenia wariantów QRSS zawierają długść krpki a więc przykładw dla krpki długści 3 sekund znaczenie brzmi QRSS3, dla 1 sekundy QRSS1 a dla 120 sekund QRSS120. MultiPSK pzwala na wybór długści krpek 1, 3 i 10 sekund za pmcą dpwiednich przycisków ekranwych. Autmatyczna regulacja częsttliwści prgramu (włączana za pmcą przycisku AFC ) zapewnia dstrjenie z dkładnścią +/- 5 Hz dla QRSS, +/- 1,6 Hz dla QRSS3 i +/- 0,5 Hz dla QRSS10. Znaczenie pzstałych elementów bsługi pisan w punkcie pświęcnym emisjm BPSK31 i QPSK31. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji. MultiPSK dekduje autmatycznie debrane sygnały ale dczyt ptyczny ze wskaźnika wdspadweg zapewnia zysk k. 4 db w stsunku d dekdwania autmatyczneg. Dla ułatwienia dekdwania ptyczneg dstępne są grafy znaków telegraficznych (przykładw publikacja w numerze 5/2010 Świata Radi). Dekdwanie ptyczne nie przysparza więc trudnści także sbm nie znającym telegrafii. Minimalne pzimy sygnału d szumu wynszą dla: 1) QRSS1 dekdwanie prgramwe -18 db, ptyczne -22 db 2) QRSS3 dekdwanie prgramwe -21 db, ptyczne -26 db 3) QRSS10 dekdwanie prgramwe -24 db, ptyczne -28 db. Częsttliwść nadawaneg sygnału telegraficzneg jest równa częsttliwści dbiru. Stswany jest zwykły alfabet Mrse a. W statnich latach telegrafia QRSS zyskała wyraźnie na ppularnści i wielu peratrów pracuje nią także na falach krótkich zwykle z mcami rzędu setek miliwatów, czasami nawet rzędu miliwatów lub w ramach specjalnych eksperymentów również z mcami pniżej miliwata. W wielu krajach uruchamiane są także indywidualne radilatarnie QRSS małej i bardz małej mcy, przykładw we Włszech znaczna część takich radilatarni pracuje w pbliżu częsttliwści khz lub na jej pdwielkrtnych 14161, 7080,5, 3540 khz. W paśmie 10 MHz stacje QRSS pracują przeważnie w pdzakresie 10140, ,1 khz. Dalsze szczegóły dtyczące łącznści z małymi mcami nadajników przy użyciu wlnej telegrafii QRSS i innych systemów transmisji mżna znaleźć w publikacjach zamieszcznych w numerach 5/2010 i 6/2010 Świata Radi raz na dysku ddanym d numeru specjalneg Świata Radi Świat Radi plus. Echlink i spółka, który ukazał się w maju 2010 rku. D prwadzenia łącznści przy użyciu bardz słabych sygnałów prócz pisanej pwyżej wlnej telegrafii stswane są jej dalsze dmiany jak FSCW (telegrafia z kluczwaniem częsttliwści i dewiacją kilku Hz) DFCW (telegrafia dwuczęsttliwściwa, w której czas trwania krpek i kresek jest identyczny i różnią się ne jedynie częsttliwścią transmisji kreskm przyprządkwana jest częsttliwść wyższa) raz dmiany wlnej transmisji Hella Slwhell i Slwfeld. Emisje te nie są jak dtąd bsługiwane przez MultiPSK

25 Telegrafia i łącznść dalekpiswa Emisje CW, RTTY z użyciem kdów Bdta alb ASCII raz AMTOR są już znane d dawna i d dawna też używane przez krótkfalwców. Sygnały RTTY i AMTOR zawierają dwie składwe nazywane częsttliwściami znaku (ang. mark) i dstępu (ang. space). Odbirniki tych emisji zawierają pdwójny filtr dfiltrwujący bie częsttliwści. Ich dstęp (ang. shift) jest również znrmalizwany i w łącznściach amatrskich w zakresach UKF wynsi przeważnie 170 Hz a na falach krótkich 850 Hz (RTTY, 45 bdów) a w systemie AMTOR 200 Hz. W transmisjach kmercyjnych RTTY stswany jest częst dstęp 425 Hz. Krótkfalwcy stsują przeważnie częsttliwściwe kluczwanie pdnśnej akustycznej (AFSK) ale część sprzętu amatrskieg pzwala również na bezpśrednie kluczwanie sygnału w.cz. FSK. Sygnał RTTY nadawany z szybkścią 45 bdów. Sygnał dalekpiswy ASCII (7-bitwy). Sygnał AMTOR FEC Sygnał RTTY z szybkścią 50 bdów i dstępem 425 Hz. Standardw w emisjach Amtr i RTTY wyższa częsttliwść nadawana dpwiada znakwi (ang. mark) a niższa dstępwi (ang. space) c wymaga zapewnienia zgdnści używanych wstęg bcznych u bu krespndentów. W szczególnych przypadkach, gdy jeden z krespndentów krzysta z górnej wstęgi bcznej (USB) a drugi z dlnej (LSB) dla uzyskania prawidłweg dbiru knieczne jest psłużenie się przyciskiem Reverse dwracającym widm sygnału. W emisji Amtr standardw używana jest górna wstęga USB. Przycisk 200 Hz pzwala na krzystanie w emisji Amtr z dewiacji 200 Hz zamiast typwych 170 Hz. Przycisk z pdpisem UOS pwduje autmatyczny pwrót d liter p debraniu znaku dstępu (tylk dla RTTY 45 bdów). Również tylk dla transmisji dalekpiswej 45 bdów dstępny jest przycisk CR+LF/72 chr. Pwdujący autmatyczne graniczenie długści wiersza d 72 znaków

26 Przycisk Letres/Figures ( Litery/Cyfry ) służy d ręczneg przełączania z dbiru liter na cyfry i dwrtnie i jest przydatny w przypadku wystąpienia przekłamań w dbirze. W transmisji dalekpiswej w kdzie ASCII mżliwy jest wybór kdu 7- lub 8-bitweg. Przycisk inicjalizacji licznika 8 pwduje jeg wyzerwanie. Licznik ten jest używany przez Multi- PSK dla ceny stpy błędów w transmisji różnymi emisjami. Jedna ze strn nadaje dpwiedni długi ciąg ósemek (np. 500 lub 1000) natmiast druga dczytuje z licznika liczbę prawidłw debranych. Na ekranie wyświetlany jest także przycisk autmatyczneg dstrjenia ( AFC ) pzwalający na śledzenie sygnału dbieraneg w przypadku gdy jeg częsttliwść ulega zmianm. Oprócz teg w knie głównym wyświetlany jest stsunek sygnału d szumu. Ograniczenie prawdpdbieństwa błędneg dekdwania słabych sygnałów lub sygnałów szumów i zakłóceń zapewnia suwak blkady szumów (ang. squelch). Jeg właściwe ustawienie eliminuje dbiór zbyt słabych sygnałów lub sygnału szumów w przerwach transmisji. Transmisja RTTY z szybkścią 50 bdów i dstępem częsttliwści 425 Hz jest stswana między innymi d nadawania kmunikatów meterlgicznych SYNOP/SHIP (przykładw na częsttliwściach 4583, 7686 i 10100,8 khz). W wersji niezarejestrwanej prgram dekduje kmunikaty SYNOP i SHIP jedynie w czasie 5 minut. Dekdwanie w dwlnie długim czasie jest dstępne jedynie w wersji zarejestrwanej. Kmunikaty meterlgiczne i strzegawcze dla żeglugi NAVTEX (główne częsttliwści 518 i 490 khz) są nadawane w systemie SITOR-B pkrewnym d AMTOR-FEC. W trakcie dbiru telegraficzneg użytkwnik mże za pmcą przycisków ekranwych włączyć tn pdsłuchwy 800 Hz a także ustalić szybkść pracy na pzimie aktualnie dbieranej. W przeciwnym przypadku dekder prgramu dstswuje się autmatycznie d szybkści transmisji dbieraneg sygnału. W plu V.CW wyświetlana jest szybkść pracy wybrana przez użytkwnika (w zakresie sł./min.) lub szybkść transmisji dekdwaneg sygnału. D dyspzycji użytkwnika jest także filtr pasmwy szerkściach pasma 100 i 600 Hz. Przycisk QSK służy d włączenia trybu transmisji QSK tzn. pzwalająceg na dekdwanie sygnału w przerwach własnej transmisji. Dekder MultiPSK ma trudnści w dekdwaniu telegrafii nadawanej metdą Farnwrtha ze względu na fakt, że długść przerw dbiega wówczas d standardwej. Odbiór telegrafii nadawanej z nierównmierną szybkścią jest trudny c pwduje znaczną liczbę błędów w dekdwaniu. Przyczyną błędów w dekdwaniu są także zła jakść kluczwania, szumy i zakłócenia w dbirze. Przycisk Keyer pzwala na pdłączenie d kmputera klucza telegraficzneg. Pwinien n być pdłączny d teg sameg złącza szeregweg, które jest używane d kluczwania nadajnika. Schemat płączeń pdany jest na ilustracji Interface_fr_CW.gif zawartej w archiwum instalacyjnym MultiPSK.zip. Elementy bsługi dla emisji RTTY z szybkścią nadawania 45 bdów. Mżliwy jest dbiór panramiczny i graniczenie długści wiersza d maksimum 72 znaków. W plu p lewej strnie u dłu wyświetlane są częsttliwści znaku (ang. mark) i dstępu (ang. space). Użytkwnik mże wybrać dewiację 200 Hz i w razie ptrzeby włączyć autmastczne dstrjenie ( AFC ). Pzstałe niemówine tutaj elementy przedstawin dkładniej w punkcie pświęcnym emisjm BPSK31 i QPSK

27 Elementy bsługi dla RTTY z szybkścią nadawania 50 bdów. Przycisk SYNOP/SHIP służy d włączenia dekdera kmunikatów meterlgicznych. Elementy bsługi dla RTTY z szybkścią 75 bdów są identyczne za wyjątkiem przycisku dekdera kmunikatów meterlgicznych. Elementy bsługi dla transmisji dalekpiswej w kdzie ASCII. Elementem specjalnym jest przycisk pzwalający na wybór kdu 7- lub 8-bitweg. Elementy bsługi dla emisji AMTOR-FEC-NAVTEX. Mżliwy jest wybór dewiacji 85, 170 i 200 Hz. Elementy bsługi dla emisji Amtr ARQ. Mżliwy jest tylk dbiór. Elementy bsługi dla telegrafii. Mżliwy jest dbiór panramiczny, wybór stałej szybkści dekdwania i włączenie dekdera słabych sygnałów QRP. W tym przypadku mżliwe jest włączanie autmatyczneg dstrjenia. Użytkwnik mże wybrać filtr wąskim (100 Hz) alb szerkim (600 Hz) paśmie przenszenia. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji. Uwaga! Nie należy dpwiadać zwykłą telegrafią na wywłania CCW, pnieważ mże t dprwadzić d utraty synchrnizacji dekdera

28 Packet-Radi W systemie Packet-Radi (AX.25) dane są transmitwane w pstaci pakietów zawierających nagłówek z adresami raz sumę kntrlną pzwalającą na wykrycie przekłamań. Pakiety są dekdwane jedynie przez adresata a następnie są przez nieg kwitwane. W przypadku wystąpienia przekłamań adresat żąda pwtórzenia pakietu. Ten sam mechanizm kwitwania lub żądania pwtórzeń stswany jest w systemach AMTOR-A (AMTOR ARQ) i PACTOR-A (PACTOR ARQ). Oprócz teg w systemie packet radi występuje tzw. tryb bezpłączeniwy (ang. unprt), w którym pakiety nienumerwane (UI) nie są ani kwitwane ani pwtarzane. Standardwe szybkści transmisji stswane przez stacje indywidualne wynszą becnie 1200 lub 9600 bdów na UKF-ie a na falach krótkich 300 bdów. W systemie packet-radi nie występuje stałe przyprządkwanie czesttliwści pdnśnej d pzimów lgicznych sygnału danych dlateg też w transmisji SSB mżna stswać dwlną wstęgę bczną i niewymagana jest ich zgdnść p bu strnach łącza. Na zakresie UKF stswana jest emisja FM (z pdnśną kluczwaną AFSK) dla szybkści 1200 bdów lub bezpśrednie kluczwanie częsttliwści FSK dla 9600 bdów i większych szybkści. MultiPSK feruje także kilka ddatkwych nietypwych mżliwści jak transmisja z szybkścią 110 bdów raz transmisje BPSK. W dróżnieniu d większści systemów stswanych w łącznściach amatrskich paket radi krzysta z sieci cyfrwych przemieników UKF płącznych ze sbą łączami radiwymi lub internetwymi (w których przeważnie stswane są duż większe szybkści transmisji). Oprócz teg sieć Packet- Radi bejmuje także elektrniczne skrzynki pcztwe (ang. BBS) pśredniczące w wymianie pczty a także tam gdzie jest t dzwlne bramki internetwe (ang. gateway) raz bramki krótkfalwe. Te statnie są zasadnicz rzadziej sptykane ale zachwują swje znaczenie w łącznściach międzykntynentalnych lub w rejnach słab rzbudwanej infrastrukturze anatrskiej. Prwadzenie łącznści Packet-Radi wymaga uprzednieg płączenia się z krespndentem a p jej zakńczeniu należy się rzłączyć. D teg celu służą przyciski Cnnect i Discnnect widczne na ekranie. Przed rzpczęciem nadawania należy w plu MYCALL-0 wprwadzić własny znak wywławczy wraz z ewentualnym rzszerzeniem a przed nawiązaniem płączenia za pmcą przycisku Cnnect znak krespndenta wraz z ewentualnym używanym przez nieg rzszerzeniem. W trakcie teg typu płączenia stswane są pakiety numerwane typu I. W celu nawiązania płączenia na większe dległści należy najpierw płączyć się z najbliższym węzłem sieci packetradi a następnie plecić mu nawiązanie płączenia z dalszymi węzłami, skrzynkami elektrnicznymi lub z pżądanym krepndentem. Węzły sieci AX.25 dyspnują spisami dstępnych stacji c ułatwia nawiązywanie łącznści. MultiPSK pzwala na krzystanie z tekstów pwitalnych i mże rejestwać dbierane dane. Analgiczny spsób prwadzenia łącznści występuje również w emisjach PAX i PAX2. Dkładne pisy znaczenia parametrów AX25 są dstępne w literaturze pświęcnej packet-radi i kntrlerm TNC. T sam dtyczy zestawów pleceń dla węzłów sieci i elektrnicznych skrzynek pcztwych. Stacje indywidualne Packet-Radi mgą także nadawać w ustalnych dstępach czasu tekst radilatarni a także służyć jak przemienniki cyfrwe dla innych stacji. Funkcja przemiennika cyfrweg (dla zwykłych łącznści packet-radi i dla APRS) w MultiPSK jest dstępna tylk w wersji zarejestrwanej. Niezależnie d teg istnieje również ddzielna sieć stacji przemiennikwych APRS. System ten przewidziany pczątkw d transmisji danych płżeniu i ruchu stacji mże być wykrzystany także d transmisji różneg rdzaju danych telemetrycznych (np. danych meterlgicznych, zdalnej diagnzy pracy amatrskich stacji bezbsługwych). Ple kmentarza, w którym mżna umieścić dane telemetryczne ma długść 43 znaków. Dane te są transmitwane w trybie bezpłączeniwym czyli przy użyciu pakietów nienumerwanych UI. W większści krajów eurpejskich przemienniki APRS pracują na częsttliwści 144,800 MHz lub zbliżnej. W krajach lub reginach dużym natężeniu ruchu używane są także ddatkwe kanały w paśmie 70 cm (np. 432,500 MHz). Sieć APRS zawiera prócz przemienników cyfrwych także bramki internetwe dzięki czemu pzycje i kmunikaty stacji APRS są dstępne wyświetlane na mapach także w internecie np. pd adresem aprs.fi. Transmisje satelitarne APRS za pśrednictwem międzynardwej stacji ksmicznej ISS dbywają się na częstt

29 liwści 145,825 MHz. Użytkwnicy indywidualni mgą krzystać ze specjalnych bramek satelitarnych APRS lub nadawać bezpśredni na wymieninej częsttliwści w czasie przeltu stacji. Przycisk Internet pzwala na przekazywanie d serwera APRS-IS wszystkich prawidłw zdekdwanych pakietów APRS. Dane dbierane z serwera APRS-IS mgą być także lkalnie wyświetlane na mapie. Kmunikaty APRS mgą być transmitwane także w systemach PAX i PAX2. MultiPSK pzwala także na wymianę brazów SSTV w prtkóle Run w łącznściach Packet-Radi (DIGISSTV). D rzpczęcia transmisji służy przycisk Digisstv. W celu włączenia funkcji knieczne jest uprzednie naciśnięcie znajdująceg się bk przycisku OK. Dpuszczalne wymiary transmitwanych brazów leżą pmiędzy 8 x 6 i 320 x 256 punktów. P zakńczeniu transmisji brazu prgram autmatycznie pwraca d trybu tekstweg. Odebrane brazy mgą zstać zapisane na dysku lub wydrukwane. Na ilustracji widczny jest sygnał Packet-Radi nadawany w trybie bezpłączeniwym z szybkścią 1200 bdów. Elementy bsługi dla Packet-Radi. Przyciski APRS i Packet p prawej strnie u góry (bk pla Repeater ) służą d włączenia przekaźnika cyfrweg dla Packet-Radi lub APRS. W wersji niezarejestrwanej pzrekaźnik przcuje tylkprzez 10 minut. Czerwny przycisk APRS pwduje włączenie dekdera pakietów APRS. Funkcja ta jest w wersji niezarejestrwanej dstępna również tylk przez 10 minut. Przyciski PSK i FSK służą d wybru rdzaju transmisji. Standardw w pracy z szybkściami transmisji 1200 i 300 bdów stswane jest kluczwanie FSK natmiast kluczwanie PSK jest ddatkiem ferwanym przez Multipsk. Przycisk Unprt służy d przejścia na transmisję pakietów nienumerwanych UI (pracę w trybie bezpłączeniwym), przycisk mnitr d przejścia d pracy wyłącznie dbirczej a znajdujące się bk nich przyciski 110, 300 i 1200 d wybru szybkści transmisji. Przycisk Mail pwduje twarcie pisaneg dalej kna transmisji pczty elektrnicznej a przycisk KISS współpracę z TNC lub innymi urządzeniami w trybie (prtkle) KISS. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji

30 Przycisk Optins ( Knfiguracja ) pwduje twarcie kna knfiguracyjneg. Użytkwnik mże wprwadzić w nim m.in. trasy transmisji pakietów w trakcie łącznści lub dla APRS, adres dcelwy dla pakietów nienumerwanych UI (dmyślnie jest t CQ, wśród adresów dla transmisji APRS występują również APRS, WX itp.). Przykładami zalecanych tras są: dla stacji stałych znajdujących się w zasięgu przemiennika jest WIDE2-2, a dla stacji ruchmej lub stałej muszącej krzystać z pśrednictwa przemiennika lkalneg WIDE1-1, WIDE2-1 alb WIDE1-1, WIDE2-2. Nie zaleca się krzystania z plecenia TRACE. D dalszych knfigurwalnych parametrów należą parametry prtkółu ( FRACK maksymalny czas czekiwania na pkwitwanie; RETRY maksymalna liczbz pwtórzeń pakietu przed uznaniem płączenia za bezużyteczne; MAXFRAME liczba nadawanych razem pakietów; PACLEN długść pla danych pakietu; DWAIT czas czekiwania na rzpczęcie transmisji p zwlnieniu się kanału; TXDELAY dcinek czasu pmiędzy włączeniem nadajnika i rzpczęciem transmisji; CHECK czas braku aktywnści, który musi upłynąć przed sprawdzeniem autmatycznym płączenia), parametry transmisji (dewiacja 800 Hz), raz rdzaj wyświetlanych pakietów. W wersji zarejestrwanej dstępne są ddatkwe mżliwści filtrwania pakietów i sygnalizwania dbiru pakietów d wybranych stacji. D zamknięcia kna i przejęcia wprwadznych w nim zmian służy przycisk OK, natmiast d zamknięcia i zignrwania zmian parametrów przycisk Cancel. Przycisk Default parameters pwduje wprwadzenie dmyślnych wartści parametrów

31 Przycisk Resp./Beacn w knie głównym pwduje twarcie kienka knfiguracyjneg dla radilatarni i dla funkcji autmatycznej dpwiedzi. Użytkwnik mże wprwadzić w nim teksty radilatarni i teksty nadawanych autmatycznie dpwiedzi raz zapisać je na dysku raz włączyć radilatarnię i funkcję dpwiedzi. Przycisk Radi mail pwduje twarcie pisaneg dalej kna transmisji pczty elektrnicznej. D zamknięcia kna służy przycisk Return t RX/TX windw

32 PACTOR W emisji Pactr występują pdbnie jak w AMTOR dwa tryby tryb ARQ, w którym prawidłw debrane blki danych są kwitwane przez dbircę a błędne pwdują żądanie pwtórzenia raz tryb FEC, w którym dane użytkwe są uzupełnine krekcyjne i są pwtarzane dwukrtnie w ustalnym dstępie czasu. Dane krekcyjne FEC pzwalają na skrygwanie pewnej (zależnej d ich długści i algrytmu) liczby przekłamań. W trybie FEC debrane blki danych nie są kwitwane dlateg też jest n stswany d przekazywania danych większej liczbie dbirców równcześnie. Ze względu na dść ścisłe zależnści czaswe warianty ARQ emisji Pactr i Amtr wymagają użycia ddatkweg mdemu PTC, który jest bsługiwany także przez niektóre prgramy amatrskie. Odbiór wariantów FEC a nawet ich transmisja są łatwiejsze i dlateg są ne w pierwszym rzędzie stswane przez amatrskie prgramy kmunikacyjne, d których zalicza się także MultiPSK. W systemie Pactr występują becnie trzy dmiany: Pactr 1, Pactr 2 i Pactr 3 różniące się między sbą szybkściami transmisji i stswanymi rdzajami mdulacji. Pactr 1 i szybszy d nieg Pactr 2 należą d emisji wąskpasmwych natmiast Pactr 3 jest emisją zajmującą szerkść kanału SSB. Pactr 3 wymaga wykupienia ddatkwej licencji dlateg też znalazł mniejsze zastswanie w kręgach amatrskich. Dla wykrzystania pełni mżliwści systemu Pactr we wszystkich jeg dmianach knieczne jest zastswanie inteligentneg midemu (kntrlera) PTC. Pdbnie jak pzstałych emisjach stswanych przez MultiPSK kluczwana jest pdnśna akustyczna. Emisje Pactr (i rzadziej becnie sptykany) Amtr są stswane zasadnicz wyłącznie na falach krótkich. W zakresie tym pracuje także pewna liczba bramek pcztwych stacji pśredniczących w wymianie pczty elektrnicznej między użytkwnikami radiwymi a internetem. W warunkach amatrskich bwiązują czywiście i w tym przypadku przepisy uniemżliwiające dstęp d sieci radiwej sbm nie psiadającym licencji amatrskiej ale prócz teg pdbny system stswany jest również w żegludze. Jak klient pcztwy pracują wówczas prgramy Winlink i pdbne. Prgram MultiPSK pzwala na dbiór emisji Pactr 1 w trybach ARQ i FEC raz na nadawanie w trybie FEC. W trakcie dbiru pakietów na ekranie wyświetlane są ddatkw infrmacje szybkści transmisji (100 lub 200 bdów), plaryzacji (nrmalna lub dwrócna), rdzaju kdwania (ASII lub Huffmana) raz numer pakietu. D dbiru paketów w trybie FEC należy włączyć dbiór bez pwtórzeń (przycisk RX withut repetitin ), pnieważ jak wiadm są ne pwtarzane dwukrtnie. Natmiast transmisja w trybie FEC wymaga wybru transmisji z pwtórzeniami (przycisk TX with a repetitin ). Pzrycisk AFC służy d włączenia lub wyłączenia autmatyczneg dstrjenia d dbieraneg sygnału. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji. Zasadnicz stswana jest górna wstęga bczna ale pdbnie jak dla Packet-Radi nie jest t knieczne. Stswana jest dewiacja 200 Hz. Przebieg QSO w trybie FEC jest zasadnicz pdbny d przebiegu łącznści PSK31 lub RTTY

33 PAX i PAX2 PAX jest dprną na zakłócenia emisją partą na pracwanej przez Pawła Jałchę SP9VRC Olivii. Stswany w niej jest prtkół zbliżny d AX.25 zawierający także tryb bezpłączeniwy (ang. unprt). Mże n być stswany także d transmisji danych APRS. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -10 db. Na ilustracji widczny jest sygnał PAX w trybie bezpłączeniwym. PAX2 różni się jedynie dwukrtnie większą szybkścią transmisji. Stswany prtkół jest identyczny jak dla emisji PAX a minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -7 db. Ilustracja brazuje sygnał PAX2 w trybie bezpłączeniwym. Większść przycisków i pól ma znaczenie identyczne jak w przypadku Packet-Radi. Przyciski PAX i PAX2 służą d wybru wariantu emisji. Czerwny przycisk APRS służy d włączenia dekdera kmunikatów APRS, przycisk Repeater d włączenia funkcji przekaźnika cyfrweg dla APRS, przycisk Presence umżliwia nadawanie przez przekaźnik infrmacji jeg becnści w eterze. Dane nadawane są w pstaci pakietów nienumerwanych (UI) lub numerwanych (I). Transmisje APRS na falach krótkich przy użyciu emisji PAX/PAX2 dbywają się głównie w pbliżu częsttliwści 14,075 MHz przy użyciu górnej wstęgi. Kmunikaty APRS mgą prócz współrzędnych stacji zawierać dwlne dane telemetryczne (np. meterlgiczne). Ple kmentarza, w którym mżna umieścić dane telemetryczne ma długść 35 znaków a więc jast krótsze niż w przypadku pakietów AX.25. Pdbnie jak w przypadku emisji AX.25 czynne są stacje przemiennikwe PAX/PAX2 dla APRS nszące najczęściej ddatkw d znaku wywławczeg znaczenie (pseudnim, ang. alias) ECHO. Praca dbywa się zawsze w trybie śledzenia krespndenta ( Slave ) c znacza, że częsttliwść nadawania jest równa częsttliwści dbiru. Transmisja rzpczyna się d nadawania najniższej składwej sygnału przez czas kreślny parametrem TXDELAY. Stswana jest górna wstęga bczna. Szerkść pasma sygnału wynsi 500 Hz dla emisji PAX i 1000 Hz dla PAX2. zalecane jest krzystanie z autmatyczneg dstrjenia ( AFC ). Przeprwadzenie łącznści wymaga płączenia się z krespndentem analgicznie jak w Packet- Radi i rzłączenia się p zakńczeniu QSO (dpwiedni za pmcą przycisków ekranwych

34 Cnnect i Discnnect ). Przed rzpczęciem nadawania knieczne jest w prwadzenie własneg znaku wywławczeg w plu MYCALL a przed nawiązaniem płączenia z krespndentem wprwadzenie jeg znaku w plu HISCALL. Analgicznie jak w przypadku Packet-Radi użytkwnik mże wprwadzić teksty pwitalne, rejestrwać dbierane teksty raz uruchmić przemiennik i radilatarnię. Przycisk Small letters pwduje przełączenie na małe litery w trakcie pisania tekstu w knie nadawczym. Przycisk Resp./beacn pwduje twarcie kna służąceg d wprwadzenia tekstów radilatarni i autmatycznych dpwiedzi. Jest t identyczne kn jak dla Packet-Radi. Również identycznie jak w przypadku Packet-Radi przycisk Mail pwduje twarcie kna pczty elektrnicznej. Przycisk Rev służy jak sama nazwa wskazuje d dwrócenia widma sygnału. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji. Przycisk Optins pwduje twarcie kienka knfiguracyjneg pdbneg t kienka dla Packet- Radi. Użytkwnik mże wprwadzić w nim trase retransmisji pakietów, parametry prtkółu (mają ne takie sam znaczenie jak dla prtkółu AX.25 stswaneg w systemie Packet-Radi) raz parametry wyświetlania i filtrwania pakietów a także alarmwania użytkwnika w przypadku debrania kreślnych danych. Te dwie statnie funkcje dstępne są tylk w wersji płatnej. Przycisk OK służy d zamknięcia na i zapisania wprwadznych parametrów, Cancel: d zignrwania zmian a przycisk Default parameters d użycia dmyślnych wartści parametrów

35 THROB i THROBX Są t wieltnwe emisje eksperymentalne (MFSK). Dbrze spisują się ne przy niskich pzimach sygnałów i nie są wrażliwe na wpływ efektu Dpplera w przeciwieństwie d emisji PSK. Sygnał mdulujący (danych) ma kształt pdniesineg ksinusa c nadaje całści charakterystyczny dźwięk. Thrbx jest wersją udsknalną ale pracującą jedynie z szybkściami transmisji 1 i 2 bdy. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi dla emisji Thrbx -18,5 db przy szybkści transmisji 1 bda. Sygnał Thrb przy szybkści transmisji 4 bdów. Sygnał Thrbx przy szybkści transmisji 2 bdów. Większść elementów bsługi dpwiada mówinym w punktach pświęcnych innym rdzajm emisji j.np. wybór trybu pracy jak stacja widąca ( Master ) lub śledząca ( Slave ), włączanie i wyłącznie autmatyczneg dstrjenia ( AFC ) czy inicjalizacja licznika 8. Większść widcznych dalej elementów bsługi zstała mówina w punkcie pświęcnym emisjm BPSK31 i QPSK31. Elementy bsługi dla emisji Thrb. Dla emisji Thrbx d wybru są jedynie dwie szybkści transmisji: 1 i 2 bdy. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji

36 MFSK16 i MFSK8 Są t emisje wieltnwe dbrych parametrach pracwane specjalnie dla ptrzeb łącznści DXwej. Stswany w nich jest kd spltwy z krekcja typu FEC (ang. Frward Errr Crrectin) raz przeplatanie bitów pwdujące rzłżenie symbli w czasie c zwiększa dprnść na zakłócenia i skutki dbiru wieldrżneg. Stswanych jest 16 (MFSK16) pdnśnych lub 32 (MFSK8). Szerkść pasma sygnału wynsi kł 260 Hz. Minimalne stsunki sygnału d szumu wynszą -13,5 db dla MFSK16 i -15,5 db dla MFSK8. MFSK16 MFSK8 W systemie MFSK16 mżliwa jest także transmisja niewielkich brazów SSTV w trakcie QSO. Ich wymiary mgą dchdzić d 1600 x 1200 pkt. ale krekta pchylenia mżliwa jest tylk dla brazów nie większych niż 400 x 300 pkt. Jednym z typwych wymiarów jest 320 x 256 punktów. Nadawane mgą być brazy klrwe lub czarn-białe. P zakńczeniu transmisji brazu prgram pwraca autmatycznie d trybu tekstweg. Większść elementów bsługi feruje funkcje pdbne jak dla innych rdzajów emisji. Dtyczy t przykładw trybu śledzenia częsttliwści krespndenta lub utrzymania stałej częsttliwści nadawania ( Master lub Slave ), mżliwści dwrócenia widma sygnału ( Reverse ), regulacji pzimu blkady szumów ( Squlech ) i autmatyczneg dstrjenia ( AFC ) a także pmiaru stpy błędów za pmcą transmisji ciągów ósemek. Na pczątku transmisji nadawany jest tn synchrnizujący dpwiadający najniższej składwej widma. Jest n nadawany w ciagu 2 sekund dla MFSK16 i 3 sekund dla MFSK8 i ma za zadanie ułatwienie dstrjenia się d sygnału. W przypadku braku danych nadawane są znaki wypełniające. Elementy bsługi dla emisji MFSK16. Znaczenie większści z nich mówin dkładniej w punkcie pświęcnym emisjm BPSK31 i QPSK31. Przyciski z pdpisami Send clr picture i B/W pwdują twarcie kna wybru plików, w którym należy wybrać plik graficzny przeznaczny d nadania. Przycisk QRGs twiera kn pmcy, w którym pdawane są częsttliwści pracy dla różnych rdzajów emisji. Najważniejsze z nich pdan w ddatku A niniejszej instrukcji

37 Elementy bsługi dla MFSK8. Główną różnicą w stsunku d MFSK16 jest brak mżliwści transmisji plików graficznych

38 OLIVIA Opracwana przez plskieg krótkfalwca Pawła Jałchę SP9VRC Olivia jest przewidziana d pracy małą mcą (QRP) i w warunkach występwania zakłóceń (QRM). Sygnał charakteryzuje się znaczną szerkścią pasma mgąca dchdzić (w zależnści d wybraneg wariantu) d 1000 Hz. Stswany jest kd Walsha-Hammarda, przeplt bitów i krekcja FEC zapewniające je dprnść na zakłócenia. W trybie standardwym minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -12 db. Emisja ta dbrze spisuje się w pracy QRP. Użytkwnik ma d wybru szereg wariantów różniących się liczbą pdnśnych i szerkścią pasma sygnału. W becnej wersji prgramu d wybru jest 9 wariantów pcząwszy d wariantu (8 pdnśnych, szerkść pasma 125 Hz, szybkść transmisji 15,62 bda, minimalny stsunek sygnału d szumu -16 db) pprzez standardwy 32-1k (32 pdnśne, pasm 1000 Hz, szybkść transmisji 31,25 bda, minimalny stsunek sygnału d szumu -12 db) d najszybszeg 8-1K (8 pdnśnych, pasm 1000 Hz, szybkść 125 bdów, minimalny stsunek sygnału d szumu -7 db). Najczęściej stswanym wariantem jest standardwy. Stswana jest górna wstęga bczna (USB). Pdbnie jak dla większści innych rdzajów emisji mżliwy jest wybór trybu pracy jak stacja widąca ( Master ) lub śledząca ( Slave ) krespndenta. W tym drugim przypadku stacja dstswuje swją częsttliwść nadawania d częsttliwści krespndenta. Przycisk Reverse pzwala na dwrócenie widma sygnału w przypadku niezgdnści wstęg bcznych stswanych przez bie stacje. Pdbnie jak w większści pzstałych rdzajów emisji użytkwnik mże zmniejszyć prawdpdbieństw błędneg dekdwania szumów lub innych sygnałów zakłócających przez właściwe ustawienie blkady szumów raz mże włączyć autmatyczne dstrajanie ( AFC ) w przypadku gdy częsttliwść dbieranej stacji ulega zmianm. Przycisk inicjalizacji licznika ósemek pwduje jeg wyzerwanie. Licznik ten jest używany przez MultiPSK dla ceny stpy błędów w transmisji różnymi emisjami. Jedna ze strn nadaje dpwiedni długi ciąg ósemek (np. 500 lub 1000) natmiast druga dczytuje z licznika liczbę prawidłw debranych. Olivia jest jednym z dwóch rdzajów emisji cyfrwych zalecanych przez ARRL d użytku w łącznściach kryzyswych (także na pasmach UKF i przez przemienniki amatrskie). Drugą jest pracwana również przez SP9VRC emisja MT63. Elementy bsługi. Znaczenie większści z nich mówin dkładnie w punkcie pświęcnym emisjm BPSK31 i QPSK31. Najważniejszą grupę elementów występujących jedynie tutaj są pisane już pwyżej przyciski służące d wybru wariantu emisji. Przycisk Frequency search pwduje pszukiwanie sygnału Olivii w pdzakresie szerkści +/- 120 Hz, przycisk Fix ustala częsttliwść dbiru natmiast przycisk Standard pwduje dstrjenie d standardwej częsttliwści

39 CONTESTIA Pdbna d Olivii Cntestia charakteryzuje się wprawdzie k. 1,5 db niższą czułścią raz trchę mniejszą dprnścią na zakłócenia ale zapewnia dwukrtnie więszą szybkść transmisji. Spsób psługiwania się nią jest identyczny jak dla Olivii. Znaczenie elementów bsługi jest identyczne jak w przypadku Olivii. RTTYM RTTYM charakteryzuje sie czułścią niższą d Olivii 3 db i dalszym zmniejszeniem dprnści na zakłócenia ale feruje czterkrtnie większą szybkść transmisji. Spsób psługiwania się nią jest identyczny jak dla Olivii. Stswany jest alfabet RTTY. Elementy bsługi dla RTTYM. Ich znaczenie pisan w punkcie pświęcnym Olivii

40 DOMINOF, DOMINOF11 i DOMINOEX Zapewniają dużą czułść i charaktryzują się użyciem różnicweg kluczwania częsttliwści raz przepltu bitów. Charakteryzują się także małą wrażliwścią na skutki prpagacji jnsferycznej i na interferencje. Minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi -12 db. DminF 11 Pdbnie jak w przypadku większści emisji użytkwnik ma d wybru tryb pracy widący ( Master ) lub śledzący krespndenta ( Slave ), mżliwść dwrócenia wstęgi sygnału ( Reverse ) raz wybru szybkści transmisji. Dla emisji DminEX są t przykładw 4, 5, 8, 11 (sybkść standardwa używana w wywłaniach), 16 i 22 bdy. Przycisk FEC służy d ddania d nadawanej infrmacji kdu krekcyjneg FEC. Standardw używana jest górna wstęga bczna (USB). Przy szybkści transmisji 11 bdów sygnał DminEX zajmuje pasm 194 Hz a wymagana dkładnść dstrjenia wynsi +/- 65 Hz (nie jest więc krytyczna). Przycisk inicjalizacji licznika ósemek pwduje jeg wyzerwanie. Licznik ten jest używany przez MultiPSK dla ceny stpy błędów w transmisji różnymi emisjami. Jedna ze strn nadaje dpwiedni długi ciąg ósemek (np. 500 lub 1000) natmiast druga dczytuje z licznika liczbę prawidłw debranych. Elementy bsługi dla DminaF. Ich funkcje pisane są w punkcie pświęcnym emisjm BPSK31 i QPSK31. Elementy bsługi dla DminaEX. Pśrdku widczne jest niewystępujące w DminieF ple tekstwe dla kanału pmcniczeg. Przycisk FEC pwduje ddanie danych krekcyjnych FEC d nadawanych infrmacji. Pwyżej widczne przyciski wybru szybkści transmisji

41 MT63 W emisji MT63 pracwanej również przez Pawła Jałchę SP9VRC kmplet 64 pdnśnych rzmieszcznych w takich dstępach aby się wzajemnie nie zakłócały czyli w dststępach rtgnalnych jest mdulwany fazw. Dzięki zastswaniu przepltu bitów emisja ta jest dprna na zakłócenia i zaniki selektywne. Minimalny stsunek sygnału d szumu przy szybkści transmisji 10 bdów wynsi -5 db. MT63 jest drugą z emisji cyfrwych zalecanych przez ARRL d użytku w łącznściach kryzyswych zarówn w zakresach fal krótkich jak i UKF, w tym także w trakcie łącznści przez przemienniki amatrskie (prócz pisanej już uprzedni Olivii). Pszczególne dmiany różnią się szybkścią transmisji (5, 10 i 20 bdów) i szerkścią pasma sygnału (500, 1000 lub 2000 Hz) ale dlna granica pasma wynsi zawsze 500 Hz. D wybru szerkści pasma służą przyciski z pdpisami 0,5, 1 i 2 znaczającymi szerkść pasma w khz. MT63 szerkści pasma 1000 Hz. Wiekszść elemetów bsługi ma znaczenie identyczne jak dla innych pisanych rdzajów emisji cyfrwych są t przykładw dwracanie widma sygnału i regulacja blkady szumów. Ddatkw d wybru wariantu (szerkści pasma sygnału) użytkwnik mże wybrać długść dstępu przepltu bitów w skali 3-stpniwej. Wariantem standardwym jest sygnał szerkści 1000 Hz z długim dstępem przepltu. Stswana jest górna wstęga bczna (USB). Praca emisją MT63 wymaga dknania uprzedniej kalibracji częsttliwści próbkwania systemu dźwiękweg. Przycisk Tune pwduje nadawanie sygnału składająceg się z dwóch granicznych częstliwści dla daneg wariantu. Ułatwia t ustawienie właściweg pzimu sygnału i ewentualne dalsze czynnści związane z zestrjeniem tru nadawczeg. W emisji MT63 mżliwa jest transmisja jedynie identyfikatra telegraficzneg pprzedzająceg dalszą transmisję. Elementy bsługi dla MT63. Górny przycisk Lck pwduje przyjęcie stałej różnicy częsttliwści próbkwania dla nadawania i dbiru natmiast dlny przyjęcie stałej różnicy między częsttliwściami nadawania i dbiru. Widczne bk nich przyciski z symblami strzałek służą d uprzednieg ustawienia tych różnic a przyciski z pdpisem 0 d przyjęcia identycznych wartści (różnice równe zeru). W plu Bandwith ( Pasm ) użytkwnik mże wybrać jeden z pdanych wariantów szerkści pasma sygnału natmiast w plu Interleaving dstęp dla przeplatania bitów danych. Przycisk Slw PC sygnalizuje prgramwi, że częstliwść zegarwa kmputera leży pniżej lub w pbliżu 700 MHz. W tym przypadku należy liczyć się z grszą jakścią dekdwania

42 System Hella W systemie Hella transmitwane są reprezentacje graficzne znaków alfabetu w dróżnieniu d transmisji ich kdów stswanej w większści pzstałych systemów. System ten przypmina d pewneg stpnia transmisję faksymile i jest w znacznym stpniu dprny na zakłócenia dzięki temu, że w dczyt infrmacji z ekranu (a pprzedni z drukwanej taśmy papierwej) zaangażwana jest ludzka inteligencja (analgicznie jak przy dbirze telegrafii na słuch). W trakci edbiru w trudnych warunkach pmcą są zarówn redundancja samych znaków alfabetu jak i redundacja raz zależnści lgiczne sameg tekstu. Systemem pdstawwym pracującym z (telegraficznym) kluczwaniem amplitudy i szybkścią transmisji równą 122,5 bda jest Feld Hell nazwany tak, pnieważ znalazł zastswanie wjskwe w trakcie II wjny światwej. Obecnie na szczęście jest n stswany wyłącznie w celach pkjwych i t przeważnie tylk przez krótkfalwców. System ten jak i jeg następcy był stswany szerk d lat 80-tych ubiegłeg stulecia przy czym najdłużej w krajach trudnych i skmplikwanych graficznie alfabetach takich jak Chiny, Krea, Japnia itp. Nazwa systemu pchdzi d nazwiska jeg autra Rudlfa Hella i nie ma nic wspólneg z niemieckim słwem hell ( jasny ) jak t bywa czasami błędnie tłumaczne zwłaszcza w literaturze anglsaskiej. Krótkfalwcy stsują najczęściej system Feld Hell zwłaszcza w czasie wywłań ale w mniejszym stpniu stswane są także i inne, dalej wymienine warianty. Należą d nich m.in. PSK Hell, FM Hell (z szybkściami transmisji 105 i 245 bdów), Hell 80, Dupl Hell i inne. W systemie PSK Hell pdnśna akustyczna jest mdulwana fazw a w systemach FM Hell i Hell 80 częsttliwściw. Dewiacje wynszą 122 Hz dla nrmy FM Hell z szybkścią transmisji 245 bdów, 52 Hz dla 105 bdów i 300 Hz dla nrmy Hell 80. W systemie Hell 80 knieczne jest używanie górnej wstęgi bcznej (USB). Wybru nrmy dknuje się za pmcą przycisków ekranwych w głównym knie prgramu. Warianty MT-Hell psługują się różnymi częsttliwściami dla każdeg z wierszy znaku przy czym w wariancie C/MT-Hell pdnśne dpwiadające wszystkim wierszm są nadawane równcześnie c daje większą szybkść transmisji ale wymaga stswania liniweg tru nadawczeg natmiast w wariancie S/MT-Hell są ne nadawane klejn dzięki czemu tr nadawczy mże pracwać w klasie C. Sygnał Feld Hell. PSK Hell

43 FM Hell Hell 80 Tekst dbierany jest wyświetlany na ekranie na tle symulwanej taśmy papierwej naśladującej dawniejsze urządzenia drukujące. W przypadku pełnej synchrnizacji tekst jest wyświetlany pzim natmiast różnice szybkści pwdują jeg pchylenie w górę lub w dół. Dla umżliwienia prawidłweg dczytania jest n więc wyświetlany dwukrtnie (nadawany jest zawsze tylk raz). System nie wymaga zachwania pełneg synchrnizmu i wykazuje dzięki temu pewną tlerancję na jeg brak. W systemie PSK Hell synchrnizacja uzyskiwana jest autmatycznie natmiast w pzstałych użytkwnik mże w pewnym zakresie krygwać pchylenie tekstu za pmcą przycisków ekranwych. Użytkwnik mże wybrać wielkść wyświetlanych liter c pzwala na pprawę czytelnści lub na wyświetlanie dłuższeg tekstu w knie. Odebrany tekst mże być zapisywany na dysku w plikach frmacie BMP. Przycisk DX pwduje pdwjenie liczby klumn (każda z nich jest w rzeczywistści nadawana dwukrtnie (c daje pprawę czytelnści w trudnych warunkach dbiru, natmiast przycisk Super DX czterkrtne zwiększenie liczby klumn. Zwiększenie liczby klumn pwduje prprcjnalne zmniejszenie wypadkwej szybkści transmisji. Elementy bsługi dla nrmy pdstawwej Feld Hell. Przycisk Save pwduje zapis kna dbirczeg w pliku graficznym, Big wyświetlanie dużych liter, DX nadawanie klumn pdwójnie, Super DX nadawanie każdej z klumn czterkrtnie. Przyciesk Bld znacza krzystanie z wytłuszcznych znaków. Przyciski znaczne zagiętymi strzałkami skierwanymi w górę i w dół służą d krekcji pchylenia tekstu a p ich prawej strnie znajdują się przyciski pzreznaczne d wybru nrmy. Przyciski Bld i krekcyjne są dstępne tylk w niektórych nrmach

44 SSTV SSTV jest systemem telewizji amatrskiej z pwlną analizą brazu. W zależnści d wariantu trwa na d 8 sekund (dla nrmy pdstawwej) d pnad 100 sekund dla nwczesnych nrm klrwych takich jak Martin 1 i Scttie 1. Transmitwane są brazy nieruchme a szerkść sygnału SSTV mieści się w kanale SSB. Treść brazu mduluje częsttliwściw pdnśną akustyczną. Pdnśna częsttliwści 1500 Hz dpwiada pzimwi czerni a natmiast 2300 Hz pzimwi bieli. Sygnał synchrnizacji nadawany jest na częsttliwści 1200 Hz przy czym mże n być ddatkw zmdulwany sygnałem cyfrwym infrmującym stswanej nrmie czyli tzw. kdem VIS. Przyjmuje n wówczas w takt sygnału danych częsttliwści 1100 i 1300 Hz. W trakcie transmisji SSTV użytkwnik mże ddać d brazu dwlny tekst wpisywany w specjalnym kienku edytra. W knie głównym na ekranie kmputera wyświetlane są też dwa kienka graficzne. Jedn z nich przeznaczne jest dla brazów nadawanych a drugie dla dbieranych. Obrazy przeznaczne d nadania muszą być wczytane z dysku (muszą więc ne być uprzedni przygtwane), natmiast brazy debrane mgą być zapisywane na dysku (lub drukwane), w tym także autmatycznie. Stswanymi w bu przypadkach frmatami graficznymi są BMP i JPG. Wymiary brazu są zależne d stswanej nrmy i przykładw dla nrmy Martin 1 wynszą 320 x 256 punktów. Użytkwnik mże wybrać jedną z dstępnych nrm przy czym w Eurpie najppularniejszą nrmą jest Martin 1 a w USA Scttie 1. Obie umżliwiają transmisję barazów klrwych przy czym czas transmisji wynsi kł 2 minut. W trakcie zawdów stswana bywa częst nrma pdstawwa czarn-biała. Obraz pdzielny jest wówczas na 120 linii a czas jeg transmisji wynsi tylk kł 8 sekund. W większści przypadków w trakcie transmisji sygnału synchrnizacji pinwej nadawany jest tzw. nagłówek VIS infrmujący stację dbirczą nrmie używanej przez nadawcę. Pzwala t na autmatyczny wybór pasującej nrmy. W przypadku błędneg debrania nagłówka, rzpczęcia dbiru w trakcie transmisji brazu lub w innych sytuacjach użytkwnik mże sam wybrać dpwiednią nrmę. Przyciski znaczne strzałkami <<, <, >, >> służą d przesuwania brazu na ekranie natmiast przyciski z ukśnymi kreskami //, /, \, \\ pzwalają na przeprwadzenie krekcji pchylenia brazu. Jedną z głównych przyczyn pchylenia dbieranych brazów są różnice częsttliwści próbkwania systemów dźwiękwych u krespndentów. Przed pdjęciem pracy emisją SSTV, faksymile itd. zaleca się przeprwadzenie kalibracji częsttliwści próbkwania systemu. Przycisk Aut pzwala na autmatyczne przeprwadzenie dpwiedniej krekty. Przycisk 1750 służy d nadania tnu twierająceg przemienniki amatrskie pracujące w paśmie 10 m lub w zakresie UKF. W niektórych krajach czynne są także przemienniki skrśne 10 m/2 m lub 10 m/70 cm. Elementy bsługi dla SSTV. Najważniejszą grupę stanwią tutaj przyciski służące d wybru nrmy

45 Okn brazwe SSTV z elementami służącymi d ręczneg lub autmatyczneg zapisu i wydruku brazów (przyciski z pdpisami takimi jak Autsave lub z symblami dyskietki alb drukarki), ddawania tekstu, krekty pchylenia brazu (ang. slant), krekty wypśrdkwania brazu (ang. shift), mżliwścią wybru brazu przeznaczneg d nadania (przycisk z symblem twartej teczki) i przeglądania statni debranych brazów (przycisk z klistą strzałką)

46 Faksymile System faksymile jest stswany w łącznściach prfesjnalnych d transmisji map pgdy (zarówn przez stacje naziemne jak i przez satelity meterlgiczne) i zdjęć praswych chciaż w statnich czasach craz szerzej praktykwana jest transmisja grafiki w pstaci cyfrwej. Oprócz teg transmisja faksymile jest częst używana przez krótkfalwców i na stswanych w niej rzwiązaniach party zstał mówiny pprzedni system SSTV. Częsttliwści czerni, bieli są identyczne jak w przypadku SSTV. Na pczątku brazu nadawany jest tzw. sygnał APT (ang. autmatic picture transmissin) uruchamiający autmatycznie urządzenia dbircze i infrmujący je nrmie używanej przez stację nadawczą. Ilustracja przedstawia sygnał HF-fax czyli sygnał nadawany na falach krótkich. Krótkfalwcy psługują się faksymile i SSTV również w pasmach UKF np. 6 m, 2 m i 70 cm. Szerkść pasm wyższych pzwala na transmitwanie w nich standardwych sygnałów telewizyjnych dlateg też ba wymienine systemy stają się w nich mniej atrakcyjne. W trakcie pracy faksymile użytkwnik mże regulwać dewiację częsttliwści (standardwy dstęp czerni i bieli wynsi 800 Hz ale w niektórych przypadkach stswane bywają inne j.np. 700, 750 alb 1200 Hz). D teg celu służą przyciski Shift. Przycisk Standard pzwala na pwrót d standardwej dewiacji 800 Hz. Pdbnie jak dla wielu innych emisji istnieje mżliwść dwrócenia widma sygnału ( Reverse ) w przypadku niezgdnści wstęg bcznych. Standardw częsttliwść bieli wynsi 2300 Hz (pdbnie jak dla SSTV) ale ze względu na t, że część dbrników jest wypsażna w filtry węższym paśmie przenszenia np. 2,1 lub 1,8 khz użytkwnik mże zmieniać częsttliwść bieli na niższą, przykładw na 1500 Hz. Dtyczy t czywiście transmisji sygnału SSTV. Płżenie sygnału dbieraneg mżna zmieniać przestrając dpwiedni dbirnik. Przyciski ///, //, /, \, \\ i \\\ służą d krekcji pchylenia dbieraneg braxu. Przyciski znaczne strzałkami < i > służą d przesuwania brazu na ekranie natmiast przycisk B/W d wyświetlenia brazu jak czarn-białeg. Przycisk LPM służy d ustalenia szybkści analizy brazu (60, 90 lub 120 linii/min.) a przycisk IOC d wybrania indeksu (288 lub 576) decydująceg stsunku bków brazu (dstępie linii). Odebrany braz mże być zapisany w frmacie JPG lub BMP alb wydrukwany. Prgram mże także autmatycznie zapisywać na dysku debrane brazy. Elementy bsługi dla faksymile. Elementy znajdujące się w górnej części kna brazweg. Znaczenie większści z nich bjaśnin także w punkcie pświęcnym SSTV

47 PSKAM50 W emisji PSKAM50 partej na PSK10 stswany jest przeplt bitów i ich pwtarzanie analgicznie jak w systemie Amtr FEC. Szybkść transmisji wynsi 50 bdów a każdy ze znaków zawiera dwa bity przerwy. Równważna szybkść transmisji wynsi kł 31 słów/min. W emisji tej uzyskuje się znaczne zmniejszenie stpy błędów w trakcie transmisji na falach krótkich. Sygnał zajmuje pasm k. 180 Hz a minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi 11,5 db (dla kmputera PC pracująceg z częsttliwścią zegarwą 166 MHz lub większą). PSKAM50 Elementy bsługi dla emisji PSKAM50. Ich znaczenie pisane jest w punkcie pświęcnym emisjm BPSK31 i QPSK31. PSKAM10 Różni się d PSKAM50 szybkścią transmisji wynszącą 10 bdów. Równważna szybkść transmisji jest równa kł 6 słów/min. Emisja pzwala na prwadzenie knwersacji z małą szybkścią ale za t minimalny stsunek sygnału d szumu wynsi tutaj -19,5 db. PSKAM10 jest używana przez krótkfalwców głównie na falach długich a zajmwana szerkść pasma wynsi 40 Hz. PSKAM10 Elementy bsługi są identyczne jak dla PSKAM

48 PSKAM31 Należąca d tej samej rdziny emisja PSKAM31 charakteryzuje się szybkścią transmisji 31 bdów dpwiadająca kł 20 słwm/min. Szerkść pasma sygnału wynsi 110 Hz a minimalny stsunek sygnału d szumu -14 db. PSKAM31 Elementy bsługi są identyczne jak dla PSKAM

49 JT65 JT65 jest emisją pracwaną przez Je Taylra K1JT i udstępniną pczątkw w prgramie WSJT. Kd użyty w MultiPSK jest party na wersji prgramu WSJT a dekder KVASD.EXE zstał pracwany przez K1JT i udstępniny autrwi na zasadzie licencyjnej. JT65 jest używany w łącznściach QRP na falach krótkich i na UKF-ie a także w łącznściach pprzez dbicia d pwierzchni księżyca (EME). Obecnie występują 3 warianty (JT65A, JT65B i JT65C) przewidziane d stswania w różnych zakresach częsttliwści. W zakresie fal krótkich stswany jest wariant JT65A a pdstawwą częsttliwścią pracy jest 14,076 MHz. Stswana jest górna wstęga bczna (USB). Transmisje JT65 dbywają się w cyklach 1-minutwych (knieczne jest nastawienie czasu systemweg kmputera z dkładnścią d sekundy) a sam ich przebieg jest w znacznym stpniu sfrmalizwany i składa się z ciągu ustalnych (i klejn pnumerwanych) kmunikatów zawierających dpwiedni znaki stacji, raprty i ptwierdzenia. Jedynie jeden z typów kmunikatów pzwala na nadanie dwlnych krótkich tekstów długści d 13 znaków. Rdzaje kmunikatów, system raprtów i przebieg łącznści są szczegółw pisane w dkumentacji WSJT. Zaliczenie łącznści wymaga aby przejście d nadawania klejneg kmunikatu (lub dpwiedzi) dbywał się dpier p kmpletnym debraniu pprzednieg a więc przykładw nadawanie raprtów mżna rzpcząć dpier p całkwitym debraniu bu znaków. W celu synchrnizacji czasu systemweg z internetem lub wzrcwymi sygnałami czasu mżna psłużyć się prgramem Clck wchdzącym w skład archiwum dystrybucyjneg MultiPSK. W trakcie dbiru użytkwnik mże graniczyć przeszukiwany zakres częsttliwści d +/- 600, +/- 100 lub +/-20 Hz. Przycisk KVASD pwduje wywłanie dekdera tej samej nazwie jeżeli jest n zainstalwany. D nadawania ptwierdzeń RO, RRR i pżegnania 73 służą przyciski ekranwe z dpwiednimi dpisami. Również wybru nadawaneg kmunikatu dknuje się na ekranie. Przycisk autmatyczneg nadawnia pwduje pdjęcie przez prgram transmisji wybraneg kmunikatu w cyklu minutwym c minutę, w minutach parzystych lub nieparzystych w zależnści d ustawień dknanych przez użytkwnika. D zakńczenia transmisji służy ddzielny przycisk. Elementy bsługi dla emisji JT65. D najważniejszych z nich należą przyciski wybru nrmy (JT65A, JT65B, JT65C), wybru zakresu przeszukiwania w Hz i włączenia dekdera KVASD. Pla kmunikatów JT65. Ich znaczenie wyjaśnia pdany pniżej przykładwy przebieg łącznści. P prawej strnie u góry widczne pla wybru parzystych lub nieparzystych minut transmisji alb transmisji ciągłej

50 Przykładwy przebieg łącznści (w nawiasach pdan spsób wywłanai tekstów przez klawiaturę ddatkw d ich wybru na ekranie): 1) CQ F6CTE JN18 (wywlanie także przez klawisz "Esc") 2) F6CTE F9XYZ JN07 (wywłanie także przez "F1") 3) F9XYZ F6CTE -20 OOO (także przez "F2") 4) RO (także przez "F9") 5) RRR (także przez"f10") 6) 73 (także "F11") Jak wynika z pdaneg przykładu krespndent pdający wywłanie nadaje teksty nr. 1, 3 i 5 natmiast dpwiadający na nie teksty numerach parzystych. Wyjaśnienie 1) F6CTE nadaje wywłanie CQ 2) Odpwiedź F9XYZ 3) F6CTE ptwierdza trzymanie dpwiedzi ddając raprt -20 i OOO. Raprt -20 party stsunek sygnału d szumu jest ddawany autmatycznie przez MultiPSK. W tym przykładzie użyt systemu raprtów TMO, w którym najniższym jest T, średnim M a bardz dbry dbiór znacza raprt O. Ptwierdza n dbiór bu znaków. 4) F9XYZ ptwierdza dbiór raprtu ( R ) z ddaniem własneg również O. 5) F6CTE ptwierdza trzymany raprt i zakńczenie łącznści za pmcą RRR. 6) Na zakńczenie bnadawane jest zwykłe pżegnanie 73. Nie jest n wymagane pnieważ d zaliczenia łącznści wystarczył trzymanie RRR ale stanwi miły akcent. Łącznść mże zawierać ddatkwe kmunikaty standardwe lub dwlne. Przykład: 1) CQ F6CTE JN18 (także klawisz "Esc") 2) F6CTE F9XYZ JN07 (także "F1") 3) F9XYZ F6CTE -20 (także "F2") 4) F6CTE F9XYZ R-18 (także "F3") 5) F9XYZ F6CTE 73 (także "F4") 6) F6CTE F9XYZ 73 (także "F4") Wyjaśnienie 1) F6CTE nadaje wywłanie CQ 2) Odpwiedź F9XYZ 3) F6CTE ptwierdza trzymanie dpwiedzi ddając raprt -20 i OOO. Raprt -20 party stsunek sygnału d szumu jest ddawany autmatycznie przez MultiPSK. Ptwierdza n dbiór bu znaków. 4) F9XYZ ptwierdza dbiór raprtu ( R ) z ddaniem własneg -18 db. 5) F6CTE ptwierdza trzymany raprt i żegna się nadając 73. 6) F6XYZ nadaje też pżegnalne

51 Filtry W trybie pracy filtrwania ( FILTRES ) prgram pzwala na krzystanie z różneg rdzaju filtrów (dlnprzepustweg, pasmweg, zaprweg) dla dbieraneg sygnału akustyczneg CW lub SSB. Mżliwa jest także cyfrwa redukcja pzimu szumów na wybranym przez użytkwnika pzimie. W zależnści d ptrzeb użytkwnik mże wybrać rząd filtru raz czywiście jeg częsttliwści graniczne lub śrdkwe (w zależnści d rdzaju charakterystyki). Wybru częsttliwści dknuje się za pmcą myszy na ekranie. Dla filtrów pasmweg i zaprweg d wybru jest też pięć różnych szerkści pasma przenszenia: 60, 120, 250, 500 i 2500 Hz. Maksymalne pasm przenszenia prgramu bez użycia filtru wynsi 5512 Hz. Zarówn filtracja jak i pisany dalej dbiór pseudsterfniczny pwdują późnienie dtwarzaneg sygnału regulwane w dstępach c 0,1 sekundy. Elementy bsługi w bszarze znajdującym się pniżej pól dziennika stacji. Ddatkwe elementy pzwalające na wybór rdzaju filtru, szerkści pasma przenszenia i dające mżliwść włączenia redukcji szumów. Odbiór pseudsterefniczny Prgram pzwala także na pseudsterefniczny dbiór telegrafii (tryb Binaural ). Zasada pracy plega na dprwadzeniu sygnałów niższych częsttliwściach d jedneg z kanałów natmiast wyższych d drugieg znich. Efekt dbiru przestrzenneg ułatwia peratrwi dróżnienie d siebie dbieranych sygnałów pszczególnych stacji, skncentrwanie się na wybranym z nich i łatwiejsze wyłwienie g spśród szumów i zakłóceń. W trakcie przestrajania dbirnika pwstaje efekt przesuwania się stacji z lewej strny na prawą lub dwrtnie. Elementy regulacji dla trybu dbiru pseudsterefniczneg

52 Analiza dbieraneg sygnału Analiza szybkści i dewiacji dbieraneg sygnału jest dstępna zasadnicz tylk w wersji zarejestrwanej. W wersji bezpłatnej pracuje na tylk przez 5 minut. Główne elementy bsługi dla trybu analizy. Ddatkwe elementy regulacji dla analizatra sygnałów. Tryb DTMF MultiPSK pracuje jak generatr sygnałów DTMF używanych m.in. d zdalneg sterwania urządzeń lub d sterwania przemiennikami echlinkwymi a także jak ich dekder. Maksymalna długść ciągu znaków DTMF wynsi 10 a przerwa na ich zakńczenie c najmniej 2 sekundy. Nadawane kdy DTMF mgą wchdzić w skład tekstów standardwych. Elementy bsługi dta DTMF. Widczne u dłu pla są dstępne tylk w wersji dpłatnej. Współpraca z radistacjami realizwanymi prgramw (SDR) MultiPSK mże także współpracwać z radistacjami realizwanymi prgramw (SDR) dstarczającymi na wyjściu sygnałów kwadraturwych (I i Q) przy dbirze i wymagającymi ich pdania na wejście przy nadawaniu. Pasm pkrywane przez sprzęt SDR zależy d częstltiwści próbkwania pdsystemu dźwiękweg i wynsi przeważnie 48 khz ale w zależnści d wypsażenia kmputera mże n wynsić także 96 lub 192 khz. MultiPSK jest dstswany d dbiru emisji SSB i AM

53 Sterwanie radistacją Okn sterwania radistacją twierane jest za pmcą przycisku ekranweg Tranceiver znajdująceg się w górnym bszarze kna główneg. Pzwala n na dstrjenie radistacji d pżądanej częsttliwści pracy, wybór rdzaju emisji, przełączanie nadawanie-dbiór i zarządzanie pamięciami kanałów. Sterwanie radistacją wymaga zainstalwania i uruchmienia prgramu Cmmander raz ddatkweg płączenia kmputera z jej gniazdem CAT

54 Lkalizacja stacji Otwierane za pmcą przycisku Cuntry/lc ( Kraj/lkalizacja ) kn służy d wprwadzenia prefiksu, znaku stacji lub jej lkatra p czym p naciśnięciu przycisku Cuntry ( Kraj ) alb Lat/Lng/Map ( Mapa współrzędnych ) twierane jest kn zawierające mapę świata, na której za pmcą czerwneg kwadracika zaznaczna jest pszukiwana lkalizacja. Mżliwe jest także autmatyczne wyświetlanie lkalizaci stacji w parciu dbierane znaki wywławcze. W wersji niezarejestrwanej funkcja ta dstępna jest jedynie przez 10 minut p każdrazwym wywłaniu prgramu

55 Wyświetlanie QSO Przycisk QSO w knie głównym pwduje twarcie pmcniczeg kna, w którym mże być wyświetlany przebieg bieżąceg QSO lub jedneg z dawniejszych. Wybru QSO dknuje się za pmcą znajdujących się u dłu kna przycisków ekranwych Reading a QSO in prgres ( Odczyt bieżąceg QSO ) alb Lad a previus QSO file ( Wybierz plik pprzednieg QSO ). W nazwach plików zawierających zarejestrwane łącznści pdana jest data i gdzina c ułatwia znalezienie pżądanych danych

56 Strjenie nadajnika Za pmcą przycisku Tune ( Strjenie ) w knie głównym twierane jest kienk pmcnicze pzwalające na wybór rdzaju nadawaneg sygnału. D celów strjenia najkrzystniejsze jest nadawanie niemdulwanej nśnej (prgram generuje niemdulwaną pdnśną akustyczną 1000 Hz) ale ddatkw mże także generwać sygnały pmcnicze CTCSS lub 1750 Hz służące d uruchmienia przemiennika. Ich wybru dknuje się za pmcą przycisków z pdpisami 67.0, 88.5 i D zakńczenia transmisji służy przycisk End f tune. Ddatkw w knie pdane są stsunki średniej mcy nadajnika dla pszczególnych rdzajów emisji w dniesieniu d mcy przy pracy ciągłej (np. w trakcie strjenia). Skrót my dnsi się d francuskieg słwa myenne c znacza wartść średnią

57 Autmatyczna praca prgramu Pracę MultiPSK w trakcie dbiru mża zautmatyzwać za pmcą skryptów pisanych w prstym i łatwym d nauczenia się języku. Pzwala t przykładw na przeszukiwanie pasma w jednym z wybranych rdzajów emisji p czym p jej zmianie pnwne pdjęcie przeszukiwania. Autmatyzacja pracy mżliwa jest tylk dla emisji tekstwych a więc z wyłączeniem emisji graficznych (faksymile, SSTV, Hell) raz cyfrwej bróbki sygnałów (DSP). Przykładwy prgram w języku skryptów mżna wywłać za pmcą przycisku Prgram example. D zapisu własnych prgramów na dysku służą przyciski Save ( Zapisz ) i Save as... ( Zapisz jak... ) a d wywłania uprzedni zapisanych przycisk Lad a prgram file ( Załaduj plik prgramu ). Przycisk Cntrl służy d sprawdzenia pprawnści składni a Executin d jeg wywłania. Okn twierane jest za pmcą menu Tls ( Narzędzia ) MultiPSK prgramming fr receptin management ( Autmatyzacja MultiPSK d kierwania dbirem ). Pełna autmatyzacja pracy MultiPSK jest dstępna jedynie w wersji dpłatnej. W wersji niezarejestrwanej czas pracy jest graniczny d 10 minut

58 Radilatarnia Transmisja radilatarni MultiPSK jest uruchamiana za pmcą przycisku Beacn ( Radilatarnia ) w knie głównym. Tekst nadawany jest w wybranym rdzaju emisji tekstwej a radilatarnia pracuje autmatycznie i równlegle d innych funkcji prgramu. Wybru tekstu (nadawany jest jeden z uprzedni wprwadznych tekstów standardwych lub dwa różne na przemian), dstępu czasu pmiędzy transmisjami i długści transmisji dknuje się w knie knfiguracyjnym w plach umieszcznych w ramce zatytułwanej Beacn mde ( Tryb pracy radilatarni ). W celu wcześniejszeg zakńczenia transmisji należy pnwnie nacisnąć przycisk Beacn. Radilatarnia pracuje emisjami tekstwymi za wyjątkiem Packet-Radi, PAX/PAX2 i JT65 raz emisji graficznych (SSTV, faksymile). Mżna z niej więc także krzystać w systemie Hella (we wszystkich dmianach dstępnych w MultiPSK). Radilatarnia nie mże być wykrzystana d transmisji brazów DIGISSTV emisjami MFSK16 itd. W wersji zarejestrwanej prgram mże alarmwać użytkwnika w przypadku debrania jeg znaku

59 Odbiór panramiczny Okn dbiru panramiczneg jest twierane za pmcą menu Panramic ( Odbiór panramiczny ) lub za pmcą przycisku ekranweg tej samej nazwie. Odbiór panramiczny (wyświetlanie i dekdwanie dekdwanie większej liczby stacji równlegle) mżliwy jest dla trzech grup emisji: PSK31 (BPSK31, PSK63 i PSKFEC31), telegrafii i RTTY. Pwrót d kna główneg mżliwy jest p zaznaczeniu myszą wybranej stacji (w knie głównym dekdwana jest wybrana właśnie stacja), p naciśnięciu przycisku Return lub p zamknięciu kna za pmcą krzyżyka w prawym górnym rgu. W dwóch statnich przypadkach dstrjenie w knie głównym nie ulega zmianie. Maksymalna liczba równlegle dekdwanych kanałów wynsi 23 a dbierane pasm rzciąga się d 200 d 2500 Hz. Oznacza t, że zakres dbiru jest pdzielny na kanały szerkści 100 Hz. W trakcie dbiru panramiczneg mżna również krzystać z funkcji autmatycznej lkalizacji stacji. W razie ptrzeby użytkwnik mże skaswać zawartść kna za pmcą przycisku ekranweg Clear a za pmcą przycisku PSKReprter sknfigurwać i nawiązać płączenie z serwerem internetwym PSKReprter. Panramiczny dbiór telegrafii Mrse a i dalekpisów RTTY (z szybkścią 45 bdów) są w wersji niezarejestrwanej dstępne jedynie przez pięć minut. Czas Punkt Clcks... ( Czas... ) w menu Tls ( Narzędzia ) służy d twarcia kna zawierająceg dwa zegary wskazujące czas lkalny i czas uniwersalny UTC. Wyświetlany czas party jest czas systemwy kmputera ale przy użyciu prgramu clck.exe mże n być synchrnizwany z wzrcwymi sygnałami czasu nadawanymi przez stacje DCF77, France Inter, Rugby, WWWVB, WWV, WWVH, CHU lub z sygnałami dbieranymi przez GPS alb też dstępnymi w internecie

60 Dane peratra i stacji Za pmcą punktu Persnal data ( Dane sbiste ) w menu Cnfiguratin ( Knfiguracja ) twierane jest kn danych sbistych peratra i stacji. Nazwy pól pdane w nawiasach spiczastych mgą być użyte jak metasymble w tekstach standardwych. Przycisk Save ( Zapisz ) służy d zapisu wprwadznych danych natmiast przycisk Cancel ( Zignruj ) pwduje zamknięcie kna bez zapisania ewentualnych wprwadznych zmian lub nwych danych. Pla Nte 1 Nte 4 mgą zawierać dwlne teksty. Maksymalna długść tekstów wynsi 255 znaków alfanumerycznych

61 Kalibracja częsttliwści próbkwania Okn kalibracji twierane jest w menu Adjustment ( Strjenie ) za pmcą punktu Determinatin f the RX and TX sund card sampling frequencies ( Kalibracja częsttliwści próbkwania w trach nadawczym i dbirczym ). Satndardwa częsttliwść próbkwania wykrzystywana przez MultiPSK dla wszystkich emisji pza MT63 wynsi Hz, natmiast dla MT Hz. Liczby te dpwiadają dkładnie tej samej liczbie próbek/sek. Pmiaru i kalibracji dknuje się w kilku klejnych krkach wywływanuch p klei d góry d dłu kna przy czym dknywane jest t ddzielnie dla emisji krzystających z częsttliwści próbkwania Hz i ddzielnie dla MT63. Znajdujące się u góry przyciski Sund card 48 khz i Sund card 44,1 khz pzwalają na wybór nweg sprzetu ( standardwej częsttliwści próbkwania 48 khz) lub starszeg ( strandardzie 44,1 khz). W większści przypadków częsttliwść rzeczywista dbiega d nminalnej a błąd mże dchdzić nawet d +/- 1 %. Przycisk 16 bitów pzwala na krzystanie z próbkwania 16-bitweg c daje zwiększenie czułści dekdera. D zamknięcia kna służy przycisk Return

62 Identyfikatr wizyjny Okn knfiguracji identyfikatrów wizyjnych ddawanych d nadawaneg sygnału (są ne nadawane emisją MT-Hell i dzięki temu mgą być bezpśredni dczytane na wskaźniku wdspadwym) twierane jest za pmcą punktu Managements f the identifiers... ( Knfiguracja identyfikatrów ) w menu Cnfiguratin ( Knfiguracja ) główneg kna prgramu lub p naciśnięciu znajdująceg się w jeg górnej części przycisku ID. W knie tym pdawana jast treść i rdzaj przesyłanych infrmacji ddatkwych raz spsób ich nadawania. Mgą ne infrmwać innych użytkwników rdzaju stswanej emisji, znaku stacji, jej lkalizacji itp. Użytkwnik mże także wybrać najkrzystniejszy jeg zdaniem krój pisma: Hell 80 i Feld Hell pdwjnej liczbie klumn lub Hell 80 wytłuszczny a także wybrać kierunek wyświetlania pinwy alb pzimy. Identyfikatr wizyjny jest nadawany dpier p naciśnięciu na ekranie przycisku Vide ID. Identyfikatry kdwane Oprócz identyfikatra wizyjneg prgram mże nadawać także cyfrw identyfikatr Call ID zawierający najczęściej znak wywławczy lub znak i lkatr stacji raz identyfikatr kdwany przy użyciu kdu Reeda-Salmna zawierający infrmację stswanym rdzaju emisji. Mże n psłużyć d autmatyczneg przełączenia stacji dbirczej na właściwą emisję i jeżeli jest używany pprzedza Call ID. Identyfikatr Call ID jest bezbłędnie dekdwany przy pzimie -13 db ale zasadnicz bywa n rzpznawany już przy pzimie -18 db. Identyfikatr jest nadawany przez 3,3, sek. i zajmuje pasm 172 Hz. Zdekdwany znak stacji jest wyświetlany przez MultiPSK wraz z gdziną dbiru i rapr

63 tem stsunku sygnału d zakłóceń raz wykrzystany d pkazania płżenia stacji na mapie (jeżeli zawiera lkatr). Jest n także zapisywany w pliku CALL_ID.TXT. Identyfikatr Call ID jest także nadawany przez radilatarnię prgramu. Przycisk Standard parameter pwduje przywrócenie dmyślnych ustawień knfiguracyjnych

64 Dziennik stacji W górnej części główneg kna prgramu znajdują się pla służące d wprwadzania łącznści d dziennika stacji. Znak krespndenta jest wprwadzany d pierwszeg z nich auutmatycznie p jeg dwukrtnym naciśnięciu myszą w knie dbirczym. Również data i czas ddawane są autmatycznie w parciu dane systemwe. Naciśnięcie przycisku Lgbk ( Dziennik stacji ) pwduje twarcie kna dzienika stacji, w którym mżna przeglądać (w wybranym prządku) i mdyfikwać wpisy raz eksprtwać wybrane fragmenty w różnych frmatach d użytku przez inne prgramy. D zamknięcia kna służy przycisk Exit

65 Teksty standardwe Definiwanie i mdyfikacja tekstu P naciśnięciu prawym klawiszem myszy jedneg z przycisków ekranwych służących d wywłania tekstów standardwych twierane jest pniższe kn służące d jeg wprwadzenia lub mdyfikacji. Maksymalna długść tekstu standardweg wynsi 5000 znaków i mże n zawierać metasymble (makrrzkazy) infrmujące danych sbistych peratra i stacji, rdzaju emisji, raprty, czas, identyfikatry, elementy frmatujące itd. Plecenia <TX> i <RX> służą dpwiedni d autmatyczneg przejścia na nadawanie lub dbiór. W celu wywłania tekstu należy nacisnąć na dpwiedni przycisk lewym klawiszem myszy. P wprwadzeniu tekstu użytkwnik mże zapisać g na dysku psługując się przyciskiem Save ( Zapisz ) lub Save and clse ( Zapisz i zamknij kn ). U dłu kna znajduje się ple służące d wprwadzenia pdpisu infrmująceg znaczeniu tekstu a p jeg prawej strnie ple wybru klru daneg pdpisu na przycisku. Użytkwnik ma d dyspzycji 24 teksty pdzielne na dwie grupy p 12. D zmiany grupy służą dpwiedni przyciski z pdpisami Set 2 i Set 1. D wywłania tekstów z drugiej grupy (nr ) mżna też psłużyć się kmpbinacją klawisza CTRL z dpwiednim przyciskiem ekranwym. W rzeczywistści użytkwnik mże załżyć nawet d 10 zestawów tekstów (czyli w sumie d 240 tekstów) i pdzielić je na grupy p 2 x 12. D wywłania spisu dstępnych zestawów i d ich

66 pdziału na pary służy przycisk Sets list w knie głównym prgramu. Każdej z par mżna nadać nazwę długści d 31 znaków alfanumerycznych. Tak znaczna tekstów pzwala nie tylk na przygtwanie różnych tekstów specjalnie dla pszczególnych rdzajów emisji ale także i na przygtwanie najważniejszych tekstów w różnych językach c z pewnścią ucieszy krespndentów. Krespndencja emisjami cyfrwymi ze stacjami zagranicznymi nie musi się przecież dbywać wyłącznie p angielsku a nawet krótkie pwitanie czy pżegnanie w języku krespndenta sprawi mu dużą radść. Łącznści krótkfalarskie mgą stać się w ten spsób kazją d ćwiczenia znajmści różnych języków bcych. Przykłady tekstów przydatnych w prwadzeniu różnjęzycznych QSO były publikwane m.in. w Świecie Radi. Przykładwe teksty 1. CQ CQ CQ DE OE1KDA OE1KDA OE1KDA +K 2. CQ CQ CQ DE <MY CALL><SPACE><MY CALL><SPACE><MY CALL><SPACE>+K 3. <TX><BPSK31><NOTE 1><MY CALL><MY CALL><MY CALL><NOTE 2><RX> Ze względu na graniczenia alfabetów niektórych emisji (np. kdu Bdta) należy sprawdzić czy przygtwane teksty są nadawane prawidłw w pżądanych przez peratra rdzajach emisji i w razie ptrzeby przygtwać dla nich specjalne wiarianty nie zawierające znaków nie istniejących w danym alfabecie. Dtyczy t przykładw emisji PSK10, PSKFEC31, PSKAM, RTTY, ASCII 7 bits, AMTOR, CW, QRSS, CCW, MT63, OLIVIA, CONTESTIA, RTTYM, VOICE, DminF i THROB(X). Również nie wszystkie zmiany rdzajów emisji są dpuszczalne w ramach teg sameg tekstu. Dpuszczalne jest przykładw przełączanie między sbą w ramach jedneg tekstu następujących emisji: AMTOR FEC, BPSK31, QPSK31, CHIP (64/128), BPSK63, QPSK63, PSK63F, PSK220F, PSK10, PSKFEC31, RTTY, ASCII, CW, CCW, CCW-FSK,THROB(X), MFSK16 i MFSK8. Emisje MT63, OLIVIA, CONTESTIA, RTTYM, VOICE, PAX/PAX2, Pactr 1, DminF, DTMF i DminEX dpuszczają jedynie przełączanie na telegrafię i z pwrtem. Makrrzkazy Naciśnięcie przycisku Macrs pwduje twarcie kna służąceg d szybkieg dstępu d makrrzkazów (metasymbli). Mgą ne być stswane w tekstach standardwych. Jak widać na ilustracji są ne pdzielne na trzy grupy: 1. Dane sbiste i dtyczące własnej stacji (grupa Persnal ). Są ne wprwadzane w knfiguracji prgramu w pisany uprzedni spsób. 2. Dane dtyczące krespndenta i raprtów (grupa His statin ). Są ne pbierane z pól dziennika stacji. 3. Różne (grupa Diverses ). P naciśnięciu przycisku makrrzkazu związany z nim tekst jest kpiwany d kna nadawczeg. D zamknięcia kna służy przycisk Cancel. Znaczenie makrrzkazów: <MY CALL> własny znak wywławczy <MY NAME> imię peratra

67 <MY QTH> własne QTH <MY RST> debrany raprt <UR RST> nadawany raprt <UTC TIME> czas UTC <UTC DATE/TIME> data i czas UTC <SPACE> znak dstępu w tekście <TX> włączenie nadajnika, przejście na nadawanie <RX> przejście na dbiór <RXCLR> przejście na dbiór i skaswanie zawartści kien <TOGGLE> przełączanie na przemian na nadawanie i dbiór <RS ID> identyfikatr zakdwany w kdzie Reeda-Salmna <CALL ID> identyfikatr CallID <HZxxxx> zmiana częsttliwści pracy w knie wdspadwym (m.cz.), p zmianie częsttliwści nadawania i dbiru są sbie równe <RECORD QSO> autmatyczna rejestracja QSO na dysku <EXPORT QSO> autmatyczne przekazanie danych QSO d zewnętrzneg dziennika stacji, np. znajdująceg się na serwerze internetwym <LAST QSO> wyświetlenie danych statnieg QSO lub statnieg QSO z daną stacją <SELF REPEATING> pwtarzanie wybranej sekwencji pleceń <EXEC:prgram> wywłanie pdaneg prgramu lub skryptu <COM:plecenie> wydanie plecenia przez złącze szeregwe. Parametry łącznści mżna pdać p dwukrpku w nawiasach kwadratwych. Przykład: <COM: [ N 1,5] INIT <13>> c znacza szybkść transmisji 9600 bdów, kd 8-bitwy bez bitu parzystści raz znak stpu długści 1,5 bita. Na zakńczenie wiersza nadawany jest znak CR (pwrót wózka) kdzie 13. W plu długści kdu mgą występwać wartści 5, 7 lub 8 w zależnści d stswaneg kdu, w plu parzystści N dla braku bitu parzystści, O dla nieparzystej liczby, E dla parzystej a liczba bitów stpu mże wynsić przykładw, 1, 1,5, 2 lub 3. <FILE: nazwa> - pwduje włączenie pliku pdanej nazwie. <CLRRX> skaswanie zawartści kna dbirczeg <CLRTX> skaswanie zwartści kna nadawczeg jeśli jest n ddzielne d dbirczeg. <BPSK31> i dalsze dpwiadające stswanym emisjm przełączenie rdzaju emisji. Niemżliwe w trakcie pracy packet-radi,pax i PAX2. <PRECED> pwrót d pprzedni stswanej emisji, przykład: <CW> CQ DE OE1KDA <PRECED> pwduje nadanie wywłania telegrafią i pwrót d emisji stswanej przed nadaniem wywłania

68 Rdzaje emisji Przycisk Mde ( Emisja ) w głównym knie prgramu służy d twarcia przedstawineg pniżej kna pzwalająceg na zaprgramwanie różnych emisji dla nadawania i dbiru tam gdzie jest t dpuszczalne tzn. dla większści emisji tekstwych a z wyłączeniem emisji graficznych takich jak faksymile, SSTV, Hell raz dbiór pseudsterefniczneg. Oprócz teg mżliwe jest wywłanie pmcy infrmującej właściwściach pszczególnych emisji i stswanych dla nich częsttliwściach lub pdzakresach pracy. Dla telegrafii i łącznści dalekpiswych użytkwnik mże wybrać w nim kilka isttnych parametrów j.np. standardwą dewiację, spsób kluczwania, szybkść transmisji itp

Nowe funkcje w programie Symfonia e-dokumenty w wersji 2012.1 Spis treści:

Nowe funkcje w programie Symfonia e-dokumenty w wersji 2012.1 Spis treści: Nwe funkcje w prgramie Symfnia e-dkumenty w wersji 2012.1 Spis treści: Serwis www.miedzyfirmami.pl... 2 Zmiany w trakcie wysyłania dkumentu... 2 Ustawienie współpracy z biurem rachunkwym... 2 Ustawienie

Bardziej szczegółowo

Nowe funkcje w module Repozytorium Dokumentów

Nowe funkcje w module Repozytorium Dokumentów Frte Repzytrium 1 / 6 Nwe funkcje w mdule Repzytrium Dkumentów Frte Repzytrium zmiany w wersji 2012.a 2 Zmiany w trakcie wysyłania dkumentu 2 Wysyłanie dkumentów własnych. Ustawienie współpracy z w serwisem

Bardziej szczegółowo

stworzyliśmy najlepsze rozwiązania do projektowania organizacji ruchu Dołącz do naszych zadowolonych użytkowników!

stworzyliśmy najlepsze rozwiązania do projektowania organizacji ruchu Dołącz do naszych zadowolonych użytkowników! Wrcław, 29.08.2012 gacad.pl stwrzyliśmy najlepsze rzwiązania d prjektwania rganizacji ruchu Dłącz d naszych zadwlnych użytkwników! GA Sygnalizacja - t najlepszy Plski prgram d prjektwania raz zarządzania

Bardziej szczegółowo

Kliknij przycisk Start > Panel sterowania > Konta użytkowników > Poczta (w widoku

Kliknij przycisk Start > Panel sterowania > Konta użytkowników > Poczta (w widoku 1. Zamknij prgram Outlk 2007, jeśli jest twarty. 2. W Panelu sterwania kliknij iknę Pczta. W systemie Windws XP Kliknij przycisk Start > Panel sterwania > Knta użytkwników > Pczta (w widku klasycznym kliknij

Bardziej szczegółowo

Oznaczenie CE. Ocena ryzyka. Rozwiązanie programowe dla oznakowania

Oznaczenie CE. Ocena ryzyka. Rozwiązanie programowe dla oznakowania Ocena zgdnści Analiza zagrżeń Oznaczenie CE Ocena ryzyka Rzwiązanie prgramwe dla znakwania safexpert.luc.pl www.luc.pl W celu wybru najbardziej dpwiednich mdułów prgramu Safexpert plecamy zapznad się z

Bardziej szczegółowo

Instrukcja dla użytkownika Płockiej Platformy Teleinformatycznej E - Urząd

Instrukcja dla użytkownika Płockiej Platformy Teleinformatycznej E - Urząd Instrukcja dla użytkwnika Płckiej Platfrmy Teleinfrmatycznej E - Urząd Instrukcja dla użytkwnika Strna 1 z 24 Spis treści Rejestrwanie nweg użytkwnika...3 Lgwanie na platfrmę E-urząd...6 Złżenie wnisku

Bardziej szczegółowo

Skaner mks_vir dla Exchange

Skaner mks_vir dla Exchange Instrukcja bsługi prgramu Skaner mks_vir dla Exchange (wersja dkumentu 1.0) 2 sierpnia 2004 Cpyright 2003 by MKS Sp. z.. Zarówn prgram jak i instrukcja krzystają z pełnej chrny kreślnej przepisami prawa

Bardziej szczegółowo

Baza Aktów Własnych Opis produktu. Zastosowanie, Wykaz funkcjonalności, Cennik. www.abcpro.pl

Baza Aktów Własnych Opis produktu. Zastosowanie, Wykaz funkcjonalności, Cennik. www.abcpro.pl Baza Aktów Własnych Opis prduktu Zastswanie, Wykaz funkcjnalnści, Cennik www.abcpr.pl Spis treści Zastswanie... 3 Wykaz pdstawwych funkcjnalnści... 4 Cennik... 5 Wymagania techniczne... 5 Szczegółwy pis

Bardziej szczegółowo

Bożena Czyż-Bortowska, Biblioteka Pedagogiczna w Toruniu

Bożena Czyż-Bortowska, Biblioteka Pedagogiczna w Toruniu WYSZUKIWANIE PROGRAMÓW NAUCZANIA W PROGRAMIE INFORMACYJNO- WYSZUKIWAWCZYM SYSTEMU KOMPUTEROWEJ OBSŁUGI BIBLIOTEKI "SOWA" - scenariusz zajęć warsztatwych dla człnków Gruwy Satkształceniwej WUZ BP w Truniu

Bardziej szczegółowo

Poniżej krótki opis/instrukcja modułu. Korekta podatku VAT od przeterminowanych faktur.

Poniżej krótki opis/instrukcja modułu. Korekta podatku VAT od przeterminowanych faktur. Pniżej krótki pis/instrukcja mdułu. Krekta pdatku VAT d przeterminwanych faktur. W systemie ifk w sekcji Funkcje pmcnicze zstał ddany mduł Krekta pdatku VAT d przeterminwanych faktur zgdny z zapisami ustawwymi

Bardziej szczegółowo

Writer edytor tekstowy.

Writer edytor tekstowy. Writer edytr tekstwy. Uruchmienie prgramu następuje z pzimu menu Start : Ekran pwitalny prgramu Writer: Ćwiczenie 1: Dstswywanie śrdwiska pracy Prszę zapznać się z wyglądem widku startweg. W celu uzyskania

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA WYPEŁNIANIA DEKLARACJI ELEKTRONICZNYCH ONLINE

DOKUMENTACJA WYPEŁNIANIA DEKLARACJI ELEKTRONICZNYCH ONLINE DOKUMENTACJA WYPEŁNIANIA DEKLARACJI ELEKTRONICZNYCH ONLINE Deklaracje elektrniczne nline są dstępne pd adresem internetwym https://deklaracje.mp.krakw.pl Deklaracje pwinny być wypełniane za pmcą przeglądarki

Bardziej szczegółowo

Współpraca programów WINBUD Kosztorys i Symfonia Handel premium I Informacje ogólne

Współpraca programów WINBUD Kosztorys i Symfonia Handel premium I Informacje ogólne Współpraca prgramów WINBUD Ksztrys i Symfnia Handel premium I Infrmacje gólne Współpraca prgramów plega na wymianie infrmacji dtyczących materiałów/twarów znajdujących się w ich bazach. Kmunikacja między

Bardziej szczegółowo

Instrukcja korzystania z serwisu Geomelioportal.pl. - Strona 1/12 -

Instrukcja korzystania z serwisu Geomelioportal.pl. - Strona 1/12 - Instrukcja krzystania z serwisu Gemeliprtal.pl - Strna 1/12 - Spis treści 1. Wstęp... 3 1.1. Słwnik pdstawwych terminów... 3 2. Wyświetlanie i wyszukiwanie danych... 4 2.1. Okn mapy... 5 2.2. Paski z menu

Bardziej szczegółowo

Jak założyć blog na platformie blogów CEO w 3 krokach

Jak założyć blog na platformie blogów CEO w 3 krokach Pstępuj według instrukcji. Jak załżyć blg na platfrmie blgów CEO w 3 krkach Krk 1 rejestracja w Serwisie CEO Czy masz knt w serwisie CEO? Jeśli tak przejdź d krku 2. Jeśli nie zarejestruj się tutaj (tu

Bardziej szczegółowo

imię kod ulica prześlij Dzięki formularzom możliwe jest pobieranie danych, a nie tylko ich wyświetlanie.

imię kod ulica prześlij Dzięki formularzom możliwe jest pobieranie danych, a nie tylko ich wyświetlanie. Frmularze w HTML Struktura frmularza: ... imię nazwisk miejscwść kd ulica prześlij Dzięki frmularzm mżliwe jest pbieranie danych,

Bardziej szczegółowo

Sekcja B. Okoliczności powodujące konieczność złożenia deklaracji.

Sekcja B. Okoliczności powodujące konieczność złożenia deklaracji. III. Deklaracja DJ Sekcja A. Adresat i miejsce składania deklaracji. Uwaga! Ple uzupełnine autmatycznie. Sekcja B. Oklicznści pwdujące kniecznść złżenia deklaracji. Wsekcji B, należy w jednym z dstępnych

Bardziej szczegółowo

Parametryzacja modeli części w Technologii Synchronicznej

Parametryzacja modeli części w Technologii Synchronicznej Parametryzacja mdeli części w Technlgii Synchrnicznej Pdczas statniej wizyty u klienta zetknąłem się z pinią, że mdelwanie synchrniczne "dstaje" d sekwencyjneg z uwagi na brak parametrycznści. Bez najmniejszych

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ LABORATORIÓW TELEMATYKI TRANSPORTU ZAKŁAD TELEKOMUNIKACJI W TRANSPORCIE WYDZIAŁ TRANSPORTU POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ

ZESPÓŁ LABORATORIÓW TELEMATYKI TRANSPORTU ZAKŁAD TELEKOMUNIKACJI W TRANSPORCIE WYDZIAŁ TRANSPORTU POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ ZESPÓŁ LABORATORIÓW TELEMATYKI TRANSPORTU ZAKŁAD TELEKOMUNIKACJI W TRANSPORCIE WYDZIAŁ TRANSPORTU POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ LABORATORIUM Telekmunikacji w transprcie wewnętrznym / drgwym INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika

Instrukcja użytkownika Instrukcja użytkwnika Prgram Cmarch ERP e-deklaracje Klasyka Wersja 1.0 Spis treści 1 INFORMACJE PODSTAWOWE... 3 1.1 PRZEZNACZENIE I PODSTAWOWE FUNKCJE PROGRAMU... 3 1.2 WYMAGANIA SPRZĘTOWE PROGRAMU...

Bardziej szczegółowo

Partner projektu F5 Konsulting Sp. z o.o. ul. Składowa 5, 61-897 Poznań T: 061 856 69 60 F: 061 853 02 95

Partner projektu F5 Konsulting Sp. z o.o. ul. Składowa 5, 61-897 Poznań T: 061 856 69 60 F: 061 853 02 95 Plan Kmunikacji na temat prjektu samceny , 2010 Partner prjektu F5 Knsulting Sp. z.. ul. Składwa 5, 61-897 Pznań T: 061 856 69 60 F: 061 853 02 95 SPIS TREŚCI: WPROWADZENIE...

Bardziej szczegółowo

Moduł Konsolidacji Sprawozdań wersja 5.15.3

Moduł Konsolidacji Sprawozdań wersja 5.15.3 System bsługi sprawzdawczści część VI Mduł Knslidacji Sprawzdań wersja 5.15.3 Autrzy: Rbert Marek Jadwiga Krdek Wrcław 12.2015 Wszelkie prawa zastrzeżne. Dkument mże być reprdukwany lub przechwywany bez

Bardziej szczegółowo

SMiS INSTRUKCJA OBSŁUGI. ZABEZPIECZEŃ SERII mzaz SYSTEM MONITORINGU I STEROWANIA

SMiS INSTRUKCJA OBSŁUGI. ZABEZPIECZEŃ SERII mzaz SYSTEM MONITORINGU I STEROWANIA SMiS SYSTEM MONITORINGU I STEROWANIA INSTRUKCJA OBSŁUGI ZABEZPIECZEŃ SERII mzaz SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 5 2. OBSŁUGA ZABEZPIECZEŃ ZA POMOCĄ KOMPUTERA PC... 5 2.1. INFORMACJE OGÓLNE... 5 2.2. OPCJA OPIS...

Bardziej szczegółowo

Opis i specyfikacja interfejsu SI WCPR do wybranych systemów zewnętrznych

Opis i specyfikacja interfejsu SI WCPR do wybranych systemów zewnętrznych Załącznik nr 1 d OPZ Opis i specyfikacja interfejsu SI WCPR d wybranych systemów zewnętrznych Spis treści 1. OPIS I SPECYFIKACJA INTERFEJSU DO SYSTEMÓW DZIEDZINOWYCH... 2 1.1. Integracja z systemami dziedzinwymi...

Bardziej szczegółowo

Tworzenie kwerend. Nazwisko Imię Nr indeksu Ocena

Tworzenie kwerend. Nazwisko Imię Nr indeksu Ocena Twrzenie kwerend - 1-1. C t jest kwerenda? Kwerendy pzwalają w różny spsób glądać, zmieniać i analizwać dane. Mżna ich również używać jak źródeł rekrdów dla frmularzy, raprtów i strn dstępu d danych. W

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika AP-KOLCE

Instrukcja użytkownika AP-KOLCE Instrukcja użytkwnika AP-KOLCE Spis treści 1. Wprwadzenie.... 3 2. Knfiguracja.... 4 2.1. Ustawienia p strnie dreryk.... 4 2.2. Lgwanie d systemu.... 5 2.3. Aktualizacja klejek czekujących... 7 2.4. Okn

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA OTWARTEGO SYSTEMU ANTYPLAGIATOWEGO (OSA)

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA OTWARTEGO SYSTEMU ANTYPLAGIATOWEGO (OSA) INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA OTWARTEGO SYSTEMU ANTYPLAGIATOWEGO (OSA) Data utwrzenia: Autr: Wersja: 2016-01-22 Krzysztf Smaga 1.2 Zawartść 1.Wstęp...3 2.Wymagania systemwe...4 3.Lgwanie d systemu...5 4.Główny

Bardziej szczegółowo

Wykrywanie i usuwanie uszkodzeń w sieci

Wykrywanie i usuwanie uszkodzeń w sieci Wykrywanie i usuwanie uszkdzeń w sieci Aby sieć działała pprawnie, knieczne jest: wyknanie kablwania pprawne zmntwanie i pdłączenie sprzętu zainstalwanie i sknfigurwanie prgramwania Dpier gdy wszystkie

Bardziej szczegółowo

Wymagania techniczne aplikacji LSI

Wymagania techniczne aplikacji LSI Właściciel Dkumentu: BLStream Sp. z.. Data utwrzenia 2008-04-18 Data statnieg zapisu: 2008-06-23 Autrzy: PKW, LRO BLStream Sp. z.., Plac Hłdu Pruskieg 9, 70-550 Szczecin, Plska Tel. +48 (91) 432 56 80,

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany system obsługi przedsiębiorstwa. Migracja do Firebird 2.x

Zintegrowany system obsługi przedsiębiorstwa. Migracja do Firebird 2.x Zintegrwany system bsługi przedsiębirstwa Migracja d Firebird 2.x Wersja 01.00 z dnia 02.12.2008 Spis treści Spis treści... 2 I. Wstęp.... 3 II. Przejście z Firebird 1.5.x na Firebird 2.x... 3 III. Zalecana

Bardziej szczegółowo

Absolutt Systemy Teleinformatyczne ul. MontaŜowa 7, 43-300 Bielsko-Biała tel./fax +48 33 496 06 14 www.absolutt.com.pl.

Absolutt Systemy Teleinformatyczne ul. MontaŜowa 7, 43-300 Bielsko-Biała tel./fax +48 33 496 06 14 www.absolutt.com.pl. Abslutt Systemy Teleinfrmatyczne ul. MntaŜwa 7, 43-300 Bielsk-Biała tel./fax +48 33 496 06 14 www.abslutt.cm.pl ASCENT Ivr Serwer Bielsk-Biała 2006 ASCENT IVR Serwer - pis systemu Spis treści 1 Czym jest

Bardziej szczegółowo

RGB20- TELEBIMY FULL KOLOR-PAMIĘĆ WBUDOWANA (RASTER 20mm) Oferta ważna od 01.01.2012r.

RGB20- TELEBIMY FULL KOLOR-PAMIĘĆ WBUDOWANA (RASTER 20mm) Oferta ważna od 01.01.2012r. RGB20- TELEBIMY FULL KOLOR-PAMIĘĆ WBUDOWANA (RASTER 20mm) Oferta ważna d 01.01.2012r. Oferujemy telebimy w technlgii did LED (didy LED super jasne, szerkim kącie świecenia / OUTDOOR LONG LIFE). Wyświetlacz

Bardziej szczegółowo

RGB25- TELEBIMY FULL KOLOR-PAMIĘĆ WBUDOWANA (RASTER 25mm) Oferta ważna od 01.01.2012r.

RGB25- TELEBIMY FULL KOLOR-PAMIĘĆ WBUDOWANA (RASTER 25mm) Oferta ważna od 01.01.2012r. RGB25- TELEBIMY FULL KOLOR-PAMIĘĆ WBUDOWANA (RASTER 25mm) Oferta ważna d 01.01.2012r. Oferujemy telebimy w technlgii did LED (didy LED super jasne, szerkim kącie świecenia / OUTDOOR LONG LIFE). Wyświetlacz

Bardziej szczegółowo

Wstęp. 2. Definicje. 3. Warunki zawarcia umowy

Wstęp. 2. Definicje. 3. Warunki zawarcia umowy Wstęp 1.1. Niniejszy regulamin kreśla gólne warunki krzystania z usługi internetwej funkcjnującej pd adresem wiem.c, świadcznej przez Usługdawcę na rzecz Nadawców i Odbirców infrmacji. 2. Definicje 2.1.

Bardziej szczegółowo

Specyfikacja dotycząca modernizacji przepompowni ścieków należącej do oczyszczalni ścieków w Podrzeczu.

Specyfikacja dotycząca modernizacji przepompowni ścieków należącej do oczyszczalni ścieków w Podrzeczu. Specyfikacja dtycząca mdernizacji przepmpwni ścieków należącej d czyszczalni ścieków w Pdrzeczu. 1. Przepmpwnia ścieków PS Gimnazjum. Brzezna P1 1. Demntaż istniejących klan stpwych Szt.2 2. Mntaż nwy

Bardziej szczegółowo

PL www.planitfusion.pl

PL www.planitfusion.pl www.planitfusin.pl PL 1. Spis treści 1. SPIS TREŚCI 3 2. WYMAGANIA SPRZĘTOWE 5 3. INSTALACJA KLUCZA SPRZĘTOWEGO 6 4. MENU INSTALACYJNE PŁYTY CD 7 Opis menu instalacyjneg 7 Menu Instalacja 7 Składniki

Bardziej szczegółowo

Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki Pracownia Bez Barier - opis wyposażenia

Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki Pracownia Bez Barier - opis wyposażenia Warszawska Wyższa Szkła Infrmatyki Pracwnia Bez Barier - pis wypsażenia Przeznaczenie: W Warszawskiej Wyższej Szkle Infrmatyki zstała twarta nwczesna pracwnia kmputerwa, dstswana d ptrzeb sób niedwidzących

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi aplikacji internetowej Oświatowe wskaźniki odniesienia

Instrukcja obsługi aplikacji internetowej Oświatowe wskaźniki odniesienia Instrukcja bsługi aplikacji internetwej Oświatwe wskaźniki dniesienia Spis treści 1. Szybki start... 1 2. Opis aplikacji... 2 A. Wyszukiwanie... 2 B. Ogólne infrmacje wybranej JST... 3 C. Wskaźniki dniesienia...

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 4 d Zaprszenia d składania fert z dn. 17 maja 2012 SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA ETAP 1 ANALIZY PRZYGOTOWAWCZE I ANALIZY PRZEDWDROŻENIOWE d 1 czerwca d 31 sierpnia 2012 I. Przeprwadzenie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe układy pracy tranzystora MOS

Podstawowe układy pracy tranzystora MOS A B O A T O I U M P O D S T A W E E K T O N I K I I M E T O O G I I Pdstawwe układy pracy tranzystra MOS Ćwiczenie pracwał Bgdan Pankiewicz 4B. Wstęp Ćwiczenie umżliwia pmiar i prównanie właściwści trzech

Bardziej szczegółowo

RAPORT Analizy Finansowej Rozliczenia JGP Instrukcja obsługi

RAPORT Analizy Finansowej Rozliczenia JGP Instrukcja obsługi RAPORT Analizy Finanswej Rzliczenia JGP Instrukcja bsługi CmpuGrup Medical Plska Sp. z.. (dawniej UHC Sp. z..), ul. D Dysa 9, 20-149 Lublin, T +48 81 444 20 15, F +48 81 444 20 18, www.cmpugrup.pl - 2

Bardziej szczegółowo

SENTE CMS zarządzanie treścią witryny internetowej

SENTE CMS zarządzanie treścią witryny internetowej Opis aplikacji zarządzanie treścią witryny internetwej SENTE Systemy Infrmatyczne Sp. z.. ul. Supińskieg 1 52-317 Wrcław tel. 071 78 47 900 e-mail: ffice@sente.pl http://www.sente.pl/ t aplikacja internetwa

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Panelu Sklep

Instrukcja obsługi Panelu Sklep Instrukcja bsługi Panelu Sklep Spis treści: Lgwanie Lista wnisków Filtr Stan Filtr Spsób pdpisania umwy Edycja wnisku Ustawienia sklepu Zmiana hasła Blkada hasła Stary Panel Sklep Strna 1 z 15 Lgwanie

Bardziej szczegółowo

Tablica komunikacyjna LED McCrypt

Tablica komunikacyjna LED McCrypt Tablica kmunikacyjna LED McCrypt Instrukcja bsługi Nr prduktu: 591275 Wersja 02/12 1. Przeznaczenie Ta elektrniczna tablica przewijająca wiadmści przyciąga wzrk w każdej sytuacji. Mżesz utwrzyć własny

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI. 1.1. Włączanie / wyłączanie indykatora 2 1.2. Ważenie 2 1.3. Ważenie zero 3. .2. Kalibracja 3

INSTRUKCJA OBSŁUGI. 1.1. Włączanie / wyłączanie indykatora 2 1.2. Ważenie 2 1.3. Ważenie zero 3. .2. Kalibracja 3 INSTRUKCJA OBSŁUGI Indeks strna 1. Użytkwanie RCS PLUS 2 1.1. Włączanie / wyłączanie indykatra 2 1.2. Ważenie 2 1.3. Ważenie zer 3.2. Kalibracja 3 2.1. Kalibracja zera 3 2.2. Kalibracja zakresu 4 3. Funkcje

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4 moduły KSIĘGA PODATKOWA

Ćwiczenie 4 moduły KSIĘGA PODATKOWA Strna 1 z 15 1. Mduł Księga Pdatkwa infrmacje gólne i cel zajęć Mduł Księga Pdatkwa bejmuje funkcjnalnie bsługę księgwą firmy, rzliczającej się na pdstawie księgi przychdów i rzchdów lub na pdstawie ewidencji

Bardziej szczegółowo

RGB16- TELEBIMY FULL KOLOR-PAMIĘĆ WBUDOWANA (RASTER 16mm) Oferta ważna od 01.01.2012r.

RGB16- TELEBIMY FULL KOLOR-PAMIĘĆ WBUDOWANA (RASTER 16mm) Oferta ważna od 01.01.2012r. TELEBIMY FULL KOLOR-PAMIĘĆ WBUDOWANA (RASTER 16mm) Oferta ważna d 01.01.2012r. Oferujemy telebimy w technlgii did LED (didy SMD super jasne, szerkim kącie świecenia / OUTDOOR LONG LIFE). Wyświetlacz służy

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego.

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. Rzeszów: Świadczenie usług telekmunikacyjnych z telefnów stacjnarnych w zakresie płączeń telefnicznych lkalnych, strefwych, międzystrefwych, międzynardwych, d sieci kmórkwych raz usługi faxwe na ptrzeby

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Rysowanie krzyżówek z wykorzystaniem programu komputerowego Microsoft Word.

TEMAT: Rysowanie krzyżówek z wykorzystaniem programu komputerowego Microsoft Word. Scenariusz lekcji infrmatyki TEMAT: Ryswanie krzyżówek z wykrzystaniem prgramu kmputerweg Micrsft Wrd. Opracwała: Marta Radwańska C uczeń pwinien już umieć? - uruchmićśrdwisk Windws; - uruchmić prgram

Bardziej szczegółowo

Przestrzeń papier / model

Przestrzeń papier / model Przestrzeń papier / mdel AutCAD działa alb w przestrzeni (bszarze) mdelu alb bszarze papieru. Obszar mdelu wykrzystujemy d pracy rysunkwej i prjektwej, twrzenia rysunków 2D lub mdeli 3D. Obszar papieru

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi plusbank24

Instrukcja obsługi plusbank24 Instrukcja bsługi plusbank24 Systemu Bankwści Elektrnicznej Aplikacja Klienta - Kanał SMS Spis treści Przedmwa... Błąd! Nie zdefiniwan zakładki. Infrmacje pdręczniku... 3 1 Krzystanie z plusbank24 przez

Bardziej szczegółowo

MultiInfo SOHO. w. 1.0. Instrukcja obsługi dla administratora klienta

MultiInfo SOHO. w. 1.0. Instrukcja obsługi dla administratora klienta MultiInf SOHO w. 1.0 Instrukcja bsługi dla administratra klienta Spis treści 1 Wstęp... 3 1.1 Lgwanie... 3 1.1.1 Lgwanie za pmcą kdów SMS... 3 1.2 Nawigacja... 6 2 Mduł Administracja... 8 2.1 Menu Knfiguracja...

Bardziej szczegółowo

Komunikacja szeregowa UART:

Komunikacja szeregowa UART: Kmunikacja szeregwa UART: Serial Buses UART Universal Asynchrnus Receiver Transmitter: Standard rzwinięty już w latach 60, Prsty, uniwersalny, dbrze udkumentwany, Wlna kmunikacja: max. 1Mbit/s, P jednym

Bardziej szczegółowo

KASPERSKY LAB. Kaspersky Administration Kit wersja 6.0. Podręcznik administratora

KASPERSKY LAB. Kaspersky Administration Kit wersja 6.0. Podręcznik administratora KASPERSKY LAB Kaspersky Administratin Kit wersja 6.0 Pdręcznik administratra K A S P E R S K Y A D M I N I S T R A T I O N K I T W E R S J A 6. 0 Pdręcznik administratra Kaspersky Lab Ltd. Strna Internetwa:

Bardziej szczegółowo

Standardy proceduralne i dokumentacyjne

Standardy proceduralne i dokumentacyjne śrdwiska T CPD MF Standardy prceduralne i dkumentacyjne dentyfikatr Rdzaj S.PR.OP.SR Standard prcedur peracyjnych dla serwerów. nfrastrukturalne Serwerów Wszystkie Prceduralny V Dkument pisuje standard

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007)

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Instrukcja numer D1/01_02/D Pracwnia internetwa w każdej szkle (edycja Jesień 2007) Opiekun pracwni internetwej cz. 1 (D1) Dmyślnie dstępne knta w pracwni i ich właściwści Z jakich knt mgą krzystać użytkwnicy

Bardziej szczegółowo

GEO-INFO 6 Sigma. Podręcznik Użytkownika

GEO-INFO 6 Sigma. Podręcznik Użytkownika SYSTEM INFORMACJI PRZESTRZENNEJ GEO-INFO 6 Sigma Pdręcznik Użytkwnika SYSTHERM INFO Sp. z.., ul. Janickieg [WIEPOFAMA], 60-542 Pznań tel.: (061) 848 03 52, 846 20 80 fax: (061) 848 03 53, 846 20 89 E-mail:

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA INWENTARYZACJA Spis treści 1. Wstęp...2 2. Arkusze spisu z natury...2 2.1. Arkusz spisu z natury bez stanów ewidencyjnych...2 2.2. Arkusz spisu z natury bez stanów ewidencyjnych (wzór 2)...4 2.3. Arkusz

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja pracy w magazynie tylko na bazie standardowo zakodowanych informacji!

Automatyzacja pracy w magazynie tylko na bazie standardowo zakodowanych informacji! Pitr Frąckwiak 1 Instytut Lgistyki i Magazynwania GS1 Plska Autmatyzacja pracy w magazynie tylk na bazie standardw zakdwanych infrmacji! W rzeczywistści magazynwej zachdzi szczególne zaptrzebwanie na rzetelne

Bardziej szczegółowo

Aparat Gaśniczy AGC Master i Aparat Gaśniczy AGC Slave

Aparat Gaśniczy AGC Master i Aparat Gaśniczy AGC Slave Aparat Gaśniczy AGC Master i Aparat Gaśniczy AGC Slave Urządzenie chrnine patentem AGC Systems,, Tel./Fax: +48 22 464 82 86 e-mail: pczta@agcsystems.pl; website: www.agcsystems.pl Warszawa 2013 Spis treści:

Bardziej szczegółowo

SterownikI wentylatora kominkowego Ekofan

SterownikI wentylatora kominkowego Ekofan SterwnikI wentylatra kminkweg Ekfan DC DC PLUS KARTA TECHNICZNO -EKSPLOATACYJNA STEROWNIKÓW DC / DC PLUS 1. Ogólna charakterystyka sterwników Sterwniki DC raz DC PLUS przeznaczne są d sterwania wentylatrami

Bardziej szczegółowo

COMARCH ERP E-SKLEP...

COMARCH ERP E-SKLEP... Ultka Wersja 7.6 Spis treści COMARCH ERP E-SKLEP... 3 1 NOWOŚCI... 4 1.1 ALLEGRO - INTEGRACJA Z SERWISEM WEBAPI SANDBOX.... 4 2 ZMIANY... 5 2.1 ALLEGRO USUNIĘCIE SERWISU TESTOWEGO TESTWEBAPI.PL... 5 2.2

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła typu powietrze / woda Podgrzewanie ciepłej wody użytkowej, wody basenowej i ogrzewanie budynku

Pompy ciepła typu powietrze / woda Podgrzewanie ciepłej wody użytkowej, wody basenowej i ogrzewanie budynku Pmpy ciepła typu pwietrze / wda Pdgrzewanie ciepłej wdy użytkwej, wdy basenwej i grzewanie budynku Eknmia Oszczędnść dla budżetu dmweg dzięki najniższym ksztm wytwarzania ciepła Eklgia Brak lkalnej emisji

Bardziej szczegółowo

LAMP LED 6 x REBEL IP 68

LAMP LED 6 x REBEL IP 68 PX 3 LAMP LED x REBEL IP 8 INSTRUKCJA OBSŁUGI R SPIS TREŚCI. Opis gólny.... Warunki bezpieczeństwa... 3. Infrmacje na temat wersji... 3 4. Opis mdelu... 4 5. Schemat pdłączenia... 5. Wymiary... 7 7. Dane

Bardziej szczegółowo

1. Niniejszy Regulamin określa zasady realizacji zakupów na stronie www.sklep.energa.pl oraz relacje pomiędzy e-

1. Niniejszy Regulamin określa zasady realizacji zakupów na stronie www.sklep.energa.pl oraz relacje pomiędzy e- Regulamin Regulamin e-sklepu z dnia 08.09.2014 r. Infrmacje gólne 1. Niniejszy Regulamin kreśla zasady realizacji zakupów na strnie www.sklep.energa.pl raz relacje pmiędzy e- Sklepem, a sbą składającą

Bardziej szczegółowo

CIEPŁA RAMKA, PSI ( Ψ ) I OKNA ENERGOOSZCZĘDNE

CIEPŁA RAMKA, PSI ( Ψ ) I OKNA ENERGOOSZCZĘDNE CIEPŁA RAMKA, PSI ( ) I OKNA ENERGOOSZCZĘDNE Ciepła ramka - mdne słw, słw klucz. Energszczędny wytrych twierający sprzedawcm drgę d prtfeli klientów. Czym jest ciepła ramka, d czeg służy i czy w góle jej

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja przeglądarki Internet Explorer 6.0 i instalacja komponentu w środowisku systemów Windows

Konfiguracja przeglądarki Internet Explorer 6.0 i instalacja komponentu w środowisku systemów Windows Knfiguracja przeglądarki Internet Explrer 6.0 i instalacja kmpnentu w śrdwisku systemów Windws Jak sknfigurwać przeglądarkę Internet Explrer 6.0? Krzystając z menu wybieramy Narzędzia, a następnie Opcje

Bardziej szczegółowo

"Pies" P i e s \0. Prawidłowy zapis wymaga wykorzystania funkcji strcpy() z pliku nagłówkowego string.h: char txt[10]; strcpy(txt, Pies );

Pies P i e s \0. Prawidłowy zapis wymaga wykorzystania funkcji strcpy() z pliku nagłówkowego string.h: char txt[10]; strcpy(txt, Pies ); Łańcuchy znaków MATERIAŁY POMOCNICZE NR 7 DO PRACOWNII Z PRZEMIOTU INFORMATYKA 1 Łańcuch znaków (napis, stała napiswa) jest t ciąg złŝny z zera lub większej liczby znaków zawartych między znakami cudzysłwu,

Bardziej szczegółowo

Świadectwa. Wersja 6.7

Świadectwa. Wersja 6.7 Wersja 6.7 WSTĘP... 5 WYMAGANIA SPRZĘTOWE... 6 POMOC TECHNICZNA... 6 INSTALACJA PROGRAMU... 7 URUCHOMIENIE PROGRAMU... 11 OKNO GŁÓWNE PROGRAMU... 12 KARTOTEKI GŁÓWNE... 12 PRZYCISKI NAWIGACYJNE... 14 KLAWISZE

Bardziej szczegółowo

Moduł korekty podatku dochodowego

Moduł korekty podatku dochodowego Strna 1 z 5 Mduł krekty pdatku dchdweg Mdułu krekty pdatku dchdweg party jest na ustalaniu wartści ksztów uzyskania przychdu raz ksztu własneg sprzedaży d nierzlicznych faktur i zmniejszaniu ich zgdnie

Bardziej szczegółowo

GEO-INFO 6 Sigma. Podręcznik Użytkownika

GEO-INFO 6 Sigma. Podręcznik Użytkownika SYSTEM INFORMACJI PRZESTRZENNEJ GEO-INFO 6 Sigma Pdręcznik Użytkwnika SYSTHERM INFO Sp. z.., ul. Janickieg [WIEPOFAMA], 60-542 Pznań tel.: (061) 848 03 52, 846 20 80 fax: (061) 848 03 53, 846 20 89 E-mail:

Bardziej szczegółowo

CERTO program komputerowy zgodny z wytycznymi programu dopłat z NFOŚiGW do budownictwa energooszczędnego

CERTO program komputerowy zgodny z wytycznymi programu dopłat z NFOŚiGW do budownictwa energooszczędnego CERTO prgram kmputerwy zgdny z wytycznymi prgramu dpłat z NFOŚiGW d budwnictwa energszczędneg W związku z wejściem w życie Prgramu Prirytetweg (w skrócie: PP) Efektywne wykrzystanie energii Dpłaty d kredytów

Bardziej szczegółowo

Poprawiono wyświetlanie się informacji o nowych wiadomościach w przypadku, gdy wiadomość została przeczytana.

Poprawiono wyświetlanie się informacji o nowych wiadomościach w przypadku, gdy wiadomość została przeczytana. Zmiany w prgramie Uczniwie Optivum NET+ w wersji 14.01.0000 (2014-03-18) Strna startwa Kafelek Sprawdziany ddan mżliwść wyświetlania pisu zakresu materiału z jakieg ma dbyć się sprawdzian lub kartkówka.

Bardziej szczegółowo

Krok3: Nawiercenie w murze otworu o średnicy 6,0 mm

Krok3: Nawiercenie w murze otworu o średnicy 6,0 mm Wkręty d mntażu kien i drzwi W dziedzinie mntażu craz większą ppularnścią cieszą się różneg rdzaju wkręty. Okazuje się, że kna mżna nie tylk skręcać (np. w zestawy), mżna je także przykręcać d muru...

Bardziej szczegółowo

WENTYLATOR KOMINKOWY TERMINAL

WENTYLATOR KOMINKOWY TERMINAL WENTYLATOR KOMINKOWY TERMINAL KARTA TECHNICZNO -EKSPLOATACYJNA WENTYLATORÓW KOMINKOWYCH TYPU TERMINAL 1. Ogólna charakterystyka wentylatra Wentylatr Terminal jest przeznaczny d zwiększenia efektywnści

Bardziej szczegółowo

Baza aktywności e-learningowej uczelni

Baza aktywności e-learningowej uczelni Baza aktywnści e-learningwej uczelni Prjekt Stwarzyszenia E-learningu Akademickieg pt. Praktyki e-learningwe w plskim szklnictwie wyższym baza wiedzy dfinanswany przez Ministerstw Nauki i Szklnictwa Wyższeg.

Bardziej szczegółowo

I. 1) NAZWA I ADRES: Zespół Szkół Nr 4 w Skierniewicach, ul. Podkładowa 2, 96-100

I. 1) NAZWA I ADRES: Zespół Szkół Nr 4 w Skierniewicach, ul. Podkładowa 2, 96-100 Skierniewice: Zrganizwanie i przeprwadzenie kursu na praw jazdy kategrii B na terenie miasta Skierniewice dla uczniów Zespłu Szkół Nr 4 w Skierniewicach w ramach prjektu pn.: Wykształceni Technicy Numer

Bardziej szczegółowo

Regulamin działalności biblioteki Szkoły Podstawowej nr 28 im. Kornela Makuszyńskiego w Poznaniu

Regulamin działalności biblioteki Szkoły Podstawowej nr 28 im. Kornela Makuszyńskiego w Poznaniu Regulamin działalnści bibliteki Szkły Pdstawwej nr 28 im. Krnela Makuszyńskieg w Pznaniu Na pdstawie art. 67 ust. 1 Ustawy systemie światy z dnia 7 września 1991 r. (Dz. U. 2004 r. Nr 256, pz 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

Zmiany funkcjonalne wprowadzone w wersji 2013.6

Zmiany funkcjonalne wprowadzone w wersji 2013.6 Zmiany funkcjnalne wprwadzne w wersji 2013.6 1 Cpyright 2013 COMARCH Wszelkie prawa zastrzeżne Nieautryzwane rzpwszechnianie całści lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejklwiek pstaci jest zabrnine.

Bardziej szczegółowo

Skróty klawiszowe Window-Eyes

Skróty klawiszowe Window-Eyes Skróty klawiszwe Windw-Eyes Table f Cntents 1 Parametry mwy 2 Klawisze nawigacji 3 Klawisze myszy 4 Skróty Windw-Eyes dla MS Excel 5 Skróty Windw-Eyes dla MS Wrd 6 Skróty Windw-Eyes dla MS Internet Explrer

Bardziej szczegółowo

Rodzaj szkolenia nieformalnego: Coaching

Rodzaj szkolenia nieformalnego: Coaching Rdzaj szklenia niefrmalneg: Caching 1. Cele szklenia Celem szklenia jest pdwyższanie pzimu kmpetencji pracwników w zakresie przezwyciężania prblemów i barier pjawiających się na drdze d realizacji braneg

Bardziej szczegółowo

Regulamin zakupów sklepu internetowego fajnemeble24.pl

Regulamin zakupów sklepu internetowego fajnemeble24.pl Regulamin zakupów sklepu internetweg fajnemeble24.pl 1 Słwnik pjęć 1. Sprzedawca Magdalena Owczarek, prwadząca działalnść gspdarczą pd firmą MAXXNET MAGDALENA OWCZAREK, ul. Dbrzecka 95 / 23, 62-800 Kalisz

Bardziej szczegółowo

Warunki usług międzynarodowych. Aktualizacja - 25 października 2015 r.

Warunki usług międzynarodowych. Aktualizacja - 25 października 2015 r. Warunki usług międzynardwych Aktualizacja - 25 października 2015 r. Niniejsze Warunki usług międzynardwych stanwią uzupełnienie Warunków świadczenia usługi Cricket Wireless raz Zasad dt. dpuszczalneg użytkwania.

Bardziej szczegółowo

MCLNP-6-3-15/15 Warszawa, dn. 16.07.2015 r. ZAPYTANIE O WARTOŚĆ SZACUNKOWĄ dostawy drukarki 3D

MCLNP-6-3-15/15 Warszawa, dn. 16.07.2015 r. ZAPYTANIE O WARTOŚĆ SZACUNKOWĄ dostawy drukarki 3D Prjekt Mazwieckie Centrum Labratryjne Nauk Przyrdniczych UKSW źródłem zwiększenia transferu wiedzy ze świata nauki d gspdarki dzięki wzmcnieniu infrastruktury badawcz-rzwjwej MCLNP-6-3-15/15 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1:.Powtórka. kurs HTML

to jest tresc...

Lekcja 1:.Powtórka. <head> <title>kurs HTML</title> </head> <body> <p>to jest tresc...</p> </body> Lekcja 1:.Pwtórka I Dkument pdzielny jest na dwie sekcje - head (nagłówek) i bdy (część główna dkumentu). W nagłówku, pmiędzy znacznikami umieszcza się infrmacje, które nie są widczne na

Bardziej szczegółowo

Proces instalacji drukarki przebiega podobnie jak proces instalowania sterowników dowolnego, innego urządzenia w komputerze.

Proces instalacji drukarki przebiega podobnie jak proces instalowania sterowników dowolnego, innego urządzenia w komputerze. W terminlgii firmy Micrsft drukarka jest biektem lgicznym, a nie fizycznym urządzeniem. Tak więc drukarkę twrzy się pprzez sknfigurwanie zestawu sterwników w systemie Windws XP. Natmiast drukarka urządzenie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z INFORMATYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z INFORMATYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z INFORMATYKI O HIGIENIE PRACY, KOMPUTERZE, SIECIACH KOMPUTEROWYCH I INTERNECIE zna regulamin pracwni kmputerwej, zna i respektuje zasady bezpieczneg użytkwania kmputera, pisuje prawidłw

Bardziej szczegółowo

2012-01-02 Temat: Konfiguracja ekranu. Konfiguracja kart dźwiękowych. Konfiguracja napędów CD i CD-RW.

2012-01-02 Temat: Konfiguracja ekranu. Konfiguracja kart dźwiękowych. Konfiguracja napędów CD i CD-RW. 2012-01-02 Temat: Knfiguracja ekranu. Knfiguracja kart dźwiękwych. Knfiguracja napędów CD i CD-RW. 1. Knfiguracja ekranu. Użytkwnicy Windws pwinni zwrócić szczególną uwagę na prawidłwe ustawienie częsttliwści

Bardziej szczegółowo

Operatory odległości (część 2) obliczanie map kosztów

Operatory odległości (część 2) obliczanie map kosztów Operatry dległści (część 2) bliczanie map ksztów Celem zajęć jest zapznanie się ze spsbem twrzenia mapy ksztów raz wyznaczeni mapy czasu pdróży d centrum miasta. Wykrzystane t zstanie d rzwinięcia analizy

Bardziej szczegółowo

II.1.6) Wspólny Słownik Zamówień (CPV): 39.10.00.00-3, 39.13.00.00-2, 39.11.20.00-0, 39.11.31.00-8, 31.50.00.00-1, 39.13.10.00-9, 39.51.61.00-3.

II.1.6) Wspólny Słownik Zamówień (CPV): 39.10.00.00-3, 39.13.00.00-2, 39.11.20.00-0, 39.11.31.00-8, 31.50.00.00-1, 39.13.10.00-9, 39.51.61.00-3. Szczecin: Przetarg niegraniczny na dstawę mebli na ptrzeby prjektu pn. Akademia Zmienia Szczecin - Centrum Przemysłów Kreatywnych Numer głszenia: 139229-2015; data zamieszczenia: 22.09.2015 OGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi plusbank24

Instrukcja obsługi plusbank24 1/228 Instrukcja bsługi plusbank24 Systemu Bankwści Elektrnicznej Aplikacja Klienta - Kanał Internet Część 2 z 2 2/228 Spis treści 6. Lkaty... 6 6.1 Lista lkat... 7 6.2 Szczegóły lkaty... 8 6.3 Załóż lkatę...

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po e-sklepie

Przewodnik po e-sklepie Przewdnik p e-sklepie Prezentujemy Państwu pniżej kmplekswą instrukcję pruszania się p naszym nwym e-sklepie. >> www.pgb-plska.cm 1. Lgwanie Aby zalgwać się d sklepu prsimy wybrać link e-sklep w prawej,

Bardziej szczegółowo

10 i zarządzania komputerem (74) o 3.3.1. Konfigurowanie zasad buforowania zapisu na dysku SSD przy użyciu konsoli CompMgmt.msc (74) o 3.3.2.

10 i zarządzania komputerem (74) o 3.3.1. Konfigurowanie zasad buforowania zapisu na dysku SSD przy użyciu konsoli CompMgmt.msc (74) o 3.3.2. Spis treści Wstęp (9) Rzdział 1. Wprwadzenie d systemu Windws 10 (11) 1.1. Windws 10 - nwy rzdział w histrii systemów Micrsftu (12) 1.1.1. Jeden uniwersalny system dla wielu różnych urządzeń (12) 1.1.2.

Bardziej szczegółowo

Opis pliku XML Wersja 6.0

Opis pliku XML Wersja 6.0 Opis pliku XML Wersja 6.0 Wstęp Prfesjnalny sklep internetwy Utwrzenie dkumentu XML jest dsknałym spsbem na zapewnienie imprtu i eksprtu prduktów ze sklepu lub integrację z zewnętrznym prgramwaniem. Kierując

Bardziej szczegółowo

Znane problemy Autodesk Revit Structure 2010

Znane problemy Autodesk Revit Structure 2010 AUTODESK REVIT STRUCTURE 2010 Znane prblemy Autdesk Revit Structure 2010 Wstążka Przeciągnięcie wielu paneli wstążki d niezależnych kien ruchmych mże spwdwać awarię prgramwania Autdesk Revit Structure

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu Witryny i aplikacje internetowe dla klasy 3iA Nauczyciel: Mariusz Walendzewicz Rok szkolny: 2015/2016

Wymagania edukacyjne z przedmiotu Witryny i aplikacje internetowe dla klasy 3iA Nauczyciel: Mariusz Walendzewicz Rok szkolny: 2015/2016 Dział Wymagania edukacyjne z przedmitu Witryny i aplikacje internetwe dla klasy 3iA Nauczyciel: Mariusz Walendzewicz Rk szklny: 2015/2016 Uczeń trzymuje cenę dpuszczającą lub dstateczną, jeśli : Przestrzega

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MATEMATYKA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MATEMATYKA PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MATEMATYKA Załżenia gólne: 1. Ocenianie siągnięć edukacyjnych ucznia plega na rzpznaniu przez nauczyciela pzimu i pstępów w panwaniu przez ucznia wiadmści i umiejętnści w

Bardziej szczegółowo