Usługi i sieci teleinformatyczne następnej generacji aspekty techniczne, aplikacyjne i rynkowe C/D.5

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Usługi i sieci teleinformatyczne następnej generacji aspekty techniczne, aplikacyjne i rynkowe C/D.5"

Transkrypt

1 Tytuł raportu: Implementacja narzędzi do subiektywnej oceny jakości sygnałów audio i wideo w systemie IP QoS - część I i II Numer Projektu Badawczego Zamawianego: -MNiSW-2-II/27 Tytuł projektu: Usługi i sieci teleinformatyczne następnej generacji aspekty techniczne, aplikacyjne i rynkowe Numer dokumentu: -MNiSW-2-II/27/WUT/A.2 Raport z realizacji zadania badawczego: C/D.5 audio i wideo w systemie IP QoS - część I i II Przewidywany termin dostarczenia raportu: 1/1/1 Rzeczywisty termin dostarczenia raportu: 14/1/1 Kierownik zadania: P. Dymarski, M. Golański, S. Kula, G. Szmyd, M. Go- Wykonawcy: ra, A.Sadowska Sławomir Kula Abstrakt: W pracy opisano narzędzia do subiektywnej i obiektywnej oceny jakości sygnałów audio i wideo. Opisano stanowisko pomiarowe do badania jakości wybranych aplikacji: Vo- IP, VoD i gry interaktywnej. Przedstawiono wstępne wyniki badań wykonanych metodą subiektywną, głównie dla strumieniowania wideo. Przetestowano równieŝ kilka metryk jakościowych o charakterze obiektywnym. Słowa kluczowe: metody subiektywne, metody obiektywne, audio, wideo, MOS, VoIP, VoD.

2 Streszczenie W raporcie przedstawiono narzędzia do badań obiektywnych i subiektywnych jakości sygnałów audio i wideo przesyłanych w sieci pakietowej. Podano konfigurację stanowiska badawczego, niezbędnego do przeprowadzenia testów jakościowych wybranych wybranych aplikacji: VoIP, VoD i gry interaktywnej. Wykonano eksperymenty sprawdzające poprawność przyjętych metod testowania. Przedstawiono równieŝ wstępne wyniki dla strumieniowania wideo. Zbadano wpływ kluczowych parametrów łącza telekomunikacyjnego, jak stopa błędów binarnych, stopa utraconych pakietów, jitter opóźnienia pakietów, przepływność binarna na jakość sekwencji wideo. Badano teŝ związek wybranych metryk, stosowanych w obiektywnej analizie jakości z wartością MOS, otrzymaną w wyniku badań subiektywnych. 2 Page 2 of 36

3 Spis treści STRESZCZENIE WPROWADZENIE WNIOSKI Z ETAPU B PRACE PROWADZONE W RAMACH ETAPÓW C5 I D ŚRODOWISKO POMIAROWE SERWER ZE STACJAMI KLIENCKIMI OPROGRAMOWANIE SERWERA... 8 Emulatory sieci... 8 Testowanie poprawności emulacji OPROGRAMOWANIE STACJI KLIENCKICH Voice over IP Videostreaming Gra interaktywna STANOWISKA DO BADAŃ SUBIEKTYWNYCH NARZĘDZIA DO BADANIA JAKOŚCI I WSTĘPNE TESTY STRUMIENIOWANIE WIDEO Metody obiektywne Metody subiektywne Testowane sekwencje wideo Wyniki przeprowadzonych badań... 2 Badania uzupełniające Ocena jakości w oparciu o analizę strumienia binarnego TELEFONIA INTERNETOWA VOIP PODSUMOWANIE LITERATURA Page 3 of 36

4 LISTA SKRÓTÓW Page 4 of 36

5 1 Wprowadzenie 1.1 Wnioski z etapu B5 Do oceny jakości sygnałów audio proponuje się stosowanie obiektywnych metod typu intruzyjnego, które opierają się na porównaniu sygnału przetworzonego z oryginałem. Tego typu metody cechuje większa dokładność niŝ metody nieintruzyjne, niewymagające znajomości oryginału. W zakresie badania jakości mowy telefonicznej (pasmo 34Hz i pasmo 7kHz) proponuje się uŝycie algorytmu PESQ, znormalizowanego przez ITU-T (P.862). W szczególnych przypadkach przewiduje się kalibrację tej metody z wykorzystaniem metod subiektywnych, opartych na badaniach odsłuchowych (metoda ACR). W przypadku szerokopasmowego sygnału audio (pasmo 16kHz lub 22kHz) do oszacowania jakości zaproponowano algorytm PEAQ, objęty zaleceniem ITU-R (BS.1387). W końcu 28r ITU-T opublikowała Zalecenie J.247 [9], w którym wskazano 4 algorytmy obiektywnej oceny jakości sygnału wideo. Oprogramowanie nie jest jednak powszechnie dostępne, a jego twórcy (NTT, Opticom, Psytechnics i Yonsei University), jeśli w ogóle je udostępniają, to za wysoką odpłatnością. Osobnym problemem jest synchronizacja strumienia wideo z towarzyszącym dźwiękiem. Utratę synchronizacji łatwiej jest stwierdzić metodami pośrednimi (śledzenie odpowiednich pakietów) niŝ drogą bezpośredniej obserwacji składowych audio i wideo przekazu multimedialnego. Z tego powodu, a takŝe z powodu niedostępności odpowiedniego oprogramowania, jako podstawową metodę oceny jakości sygnału wideo z dźwiękiem proponuje się przyjąć metodę subiektywną DCR, a metody obiektywne traktować jako uzupełniające. Do konstruowania i testowania systemu ewaluacji jakości aplikacji (VoIP, VoD, gra) niezbędny jest testbed, zapewniający moŝliwość implementacji w/w. aplikacji, a takŝe emulację sieci z transmisją pakietów. Dopiero w końcowych etapach pracy system będzie współpracował z siecią Diffserv. W etapie B5 projektu dokonano zakupu odpowiedniego serwera i 2 stacji roboczych, wchodzących w skład omawianego testbedu. Przetestowano szereg aplikacji typu VoIP (telefony internetowe, typu softphones) i VoD (streamery wideo) i dokonano wyboru odpowiednich produktów. Wstępnie zainstalowano prosty symulator sieci pakietowej (netem) na zakupionym w tym celu serwerze. 1.2 Prace prowadzone w ramach etapów C5 i D5 Prace rozpoczęto od stworzenia odpowiedniego środowiska dla przeprowadzenia badań sygnału audio i wideo metodami subiektywnymi i obiektywnymi. Zgromadzono sprzęt, przygotowano odpowiednie pomieszczenie i stanowiska niezbędne do przeprowadzenia badań subiektywnych. Na zakupionym serwerze zainstalowano symulator sieci (Netem, a takŝe bardziej przyjazną dla uŝytkownika jego wersję o nazwie WANem). Wybrano oprogra- 5 Page 5 of 36

6 mowanie stacji klienckich dla trzech wyselekcjonowanych aplikacji: VoIP, wideostreaming i gra interaktywna. Prace te opisano w części 2 niniejszego raportu. Zgromadzono oprogramowanie dla obiektywnego pomiaru jakości mowy i strumienia wideo oraz sprawdzono poprawność jego działania. Określono warunki przeprowadzania pomiarów obiektywnych. Przetestowano oprogramowanie aplikacji i jego współpracę z oprogramowaniem do badania jakości. Prace te opisano w części 3 raportu Celem dalszych prac było wstępne zbadanie wpływu takich parametrów sieci jak jitter opóźnienia pakietów, utrata pakietów, bitowa stopa błędów, czy wreszcie zmniejszenie przepustowości kanału transmisyjnego na postrzeganą przez widza jakość sekwencji wideo, tzw. jakość percepcyjną. Przeprowadzono badania subiektywne i obiektywne wykorzystując do tego kilka metryk. Wyniki badań (część 3 raportu) pozwoliły wstępnie określić wymagania, jakie powinny spełniać parametry sieci by odbierany sygnał wideo miał Ŝądaną przez odbiorcę jakość. 6 Page 6 of 36

7 2 Środowisko pomiarowe 2.1 Serwer ze stacjami klienckimi Urządzenia wykorzystane do budowy stanowiska pomiarowego to komputery z zainstalowanym oprogramowaniem do łączności typu VoIP i do strumieniowania wideo oraz serwer. Jako stacje klienckie wykorzystano komputery typu notebook wyposaŝone w interfejs sieciowy oraz kartę dźwiękową z moŝliwością podłączenia zestawu mikrofon/słuchawki. W celu zapewnienia jednorodności warunków pomiarowych wybrano dwa notebooki ASUS G1S o takiej samej konfiguracji sprzętowej. Rolę systemu emulującego działanie sieci TCP/IP pełni serwer HP klasy Entry Level rozbudowany dodatkowo o 5 interfejsów sieciowych, co pozwala na połączenie 5 podsieci IP z niezaleŝną symulacją warunków transmisji dla kaŝdej z nich. MoŜliwe jest równieŝ symulowanie łącza niesymetrycznego w przypadku komunikacji pomiędzy dwoma wybranymi podsieciami IP. Dzięki takiej architekturze serwer moŝe być skonfigurowany zarówno jako router, symulując zjawiska związane z przetwarzaniem pakietów w węźle sieci lub jako bridge, stając się tym samym elementem transparentnie spinającym stacje klienckie. NiezaleŜnie od trybu pracy moŝliwe jest symulowanie szeregu zjawisk typu opóźnienia, utrata pakietów czy ograniczone pasmo transmisji. W celu przeprowadzenia pomiarów zestawiono stanowisko pomiarowe przedstawione na rys Stacja robocza 1 Stacja robocza 2 Rysunek 2-1: Konfiguracja stanowiska pomiarowego 7 Page 7 of 36

8 Na rysunku przedstawione jest równieŝ rozłoŝenie interfejsów eth w tylnej części serwera, oraz ich numeracja (eth oraz eth1). Prawidłowe podłączenie jest konieczne w celu prawidłowej konfiguracji wykorzystywanego serwera jako routera strumienia danych od nadawcy do odbiorcy. NaleŜy zauwaŝyć, iŝ dowolna inna konfiguracja interfejsów eth oraz adresów IP jest moŝliwa. Ponadto moŝliwe jest odwrócenie ról nadawcy oraz odbiorcy (w aplikacji VLC). Zmiana adresów IP, bądź portów wymagałaby jednak zmian pliku konfiguracyjnego na serwerze. Obecnie ustawienia są następujące: ifconfig eth netmask ifconfig eth netmask #route add net 1... netmask dev eth #route add net netmask dev eth1 Zgodnie z rysunkiem 2-1 na stacji roboczej 1 naleŝy skonfigurować połączenie sieciowe o następujących parametrach: Adres IP: Maska podsieci: Brama domyślna: Natomiast na stacji roboczej 2, parametry połączenia sieciowego naleŝy ustawić następująco: Adres IP: Maska podsieci: Brama domyślna: Oprogramowanie serwera Emulatory sieci Centrum architektury stanowiska pomiarowego stanowi serwer z zainstalowanym pakietem symulacyjnym WANem (http://wanem.sourceforge.net). Aplikacja ta została przygotowana wraz z systemem operacyjnym Linux jako samodzielna dystrybucja w postaci płyty CD. Dzięki takiemu podejściu, wszystkie parametry konfiguracyjne systemu operacyjnego oraz oprogramowania zostały zoptymalizowane pod względem pełnienia funkcji symulatora. Za- 8 Page 8 of 36

9 rządzanie aplikacją odbywa się za pomocą przeglądarki internetowej. WANem umoŝliwia zmianę takich parametrów ruchu TCP/IP jak: (a) dostępne pasmo, (b) opóźnienia transmisji, (c) straty pakietów. Dodatkowo pozwala na symulowanie błędów grupowych. Ciekawymi funkcjami są moŝliwość wprowadzania duplikatów pakietów, zmiany kolejności ich transmisji oraz dodawania błędów na poziomie ramki. Szerszy opis algorytmów wykorzystanych w symulatorze wykracza poza zakres niniejszego raportu (patrz WANem 1.1, Wide Area Network Emulator, User Guide : Pakiet WANem wykorzystuje popularny emulator sieci Netem, obecnie włączany do oprogramowania systemu operacyjnego Linux (http://www.linuxfoundation.org/en/net:netem). Posługiwanie się systemem WANem jest łatwiejsze, jednak w zasadzie pakiet ten nie oferuje większych moŝliwości niŝ Netem. W chwili obecnej wykorzystywane są oba pakiety. Sieć pomiarowa w kształcie zaprezentowanym powyŝej stwarza warunki powtarzalności eksperymentu co gwarantuje moŝliwość precyzyjnego porównania kolejnych pomiarów w zmieniających warunkach pracy sieci TCP/IP. Metodologia przeprowadzania pomiarów cechuje się łatwością przygotowania gotowych scenariuszy. Dzięki moŝliwości zapisywania ustawień parametrów sieci w aplikacji WA- Nem, moŝna opracować poŝądane warunki doświadczenia. Kolejną właściwością jest proste przygotowywanie pomiarów seryjnych np. powtarzanie eksperymentu przy takiej samej wartości opóźnienia dla transmisji, badając za kaŝdym razem inny kodek protokołu VoIP. Cechą, o której warto takŝe wspomnieć jest sterowanie aplikacjami za pomocą wykonywalnych skryptów co pozwala na automatyzację pomiarów np. wystarczy zbadać jakość transmisji dla kolejno uzyskanych plików wynikowych (zawierających rezultaty) bez konieczności Ŝmudnego powtarzanie eksperymentu z ręcznie wprowadzanymi parametrami. Zaproponowana architektura stanowiska pomiarowego została przygotowana pod kątem moŝliwości łatwej rozbudowy lub/i wymiany serwera symulacyjnego (np. na ns-2). Jednak zgodnie z załoŝeniami projektu przewidywana jest zamiana serwera symulacyjnego na szkielet typu DiffServ z moŝliwością świadczenia usług z gwarancją jakości QoS. Testowanie poprawności emulacji Netem (a co za tym idzie, WANem) jest w stanie gubić pakiety (zadaje się wartość PLR oraz korelację zdarzeń polegających na utracie pakietu), uszkadzać ich zawartość (podaje się stopę uszkodzonych pakietów), opóźniać pakiety (podaje się wartość średnią opóźnienia, jitter, korelację wartości jittera), oraz je powielać. Poprawność emulacji moŝna w pewnym zakresie przetestować, wykorzystując komendę ping. Zakłócanie transmisji moŝe być jednokierunkowe lub dwukierunkowe (np. ustawienie niezerowej wartości PLR dla interfejsu eth1 oznacza utratę niektórych pakietów biegnących ze stacji roboczej 1 do stacji 2). 9 Page 9 of 36

10 Seria testów zasadniczo potwierdziła poprawność emulacji, pojawiły się jednak dwa problemy: Jitter opóźnienia jest przyczyną zmiany kolejności odbieranych pakietów, co nie powinno wystąpić w docelowej sieci DiffServ. W instrukcji emulatora [14] przewidziano moŝliwość odejścia od kolejki tfifo określonej w dziedzinie czasu do kolejki pfifo określonej w strumieniu pakietów. Innym rozwiązaniem jest zmniejszenie częstości zmian opóźnienia i utrzymywanie stałego opóźnienia w określonych szczelinach czasowych. W przypadku wprowadzenia niezerowej wartości korelacji utraconych pakietów, spada stopa utraty pakietów (PLR). Jak się okazało, jest to błąd oprogramowania pakietu Netem, przejęty zresztą przez WANem. Sterowanie procesem tracenia pakietów odbywa się poprzez badanie wartości zmiennej losowej X o rozkładzie równomiernym w przedziale [,1]. Gdy n-ta realizacja tej zmiennej, x n, spełnia warunek x n < PLR, wówczas n-ty pakiet jest tracony. W przypadku wprowadzenia korelacji utraty pakietów o wartości α, zamiast zmiennej X badana jest wartość zmiennej Y, obliczana wg wzoru: y = α y + (1 ) x Rów. 2-1 n n 1 α n Uzyskuje się w ten sposób Ŝądaną wartość autokorelacji procesu y n, równą α. Twórcy oprogramowania nie wzięli jednak pod uwagę, Ŝe gęstość prawdopodobieństwa p(y) nie jest równomierna, jak to było dla x. W tej sytuacji warunek y n < PLR jest spełniony ze znacznie mniejszym od PLR prawdopodobieństwem. Stąd spadek liczby utraconych pakietów dla α>. Aby naprawić ten błąd, naleŝy zmodyfikować warunek, przy spełnieniu którego pakiet byłby tracony. Miałby on teraz postać: y n < f ( α, PLR) Rów. 2-2 Wartość funkcji f dla α>, powinna być większa od PLR. MoŜna ją obliczyć, jeśli wyznaczy się gęstość prawdopodobieństwa dla y n. Ze wzoru 2-1 wynika, Ŝe y n 2 [ x + α x + α x + ] = ( 1 α) n n 1 n 2 Rów. 2-3 Zmienne x n są nieskorelowane, a więc gęstość prawdopodobieństwa dla y n jest splotem gęstości prawdopodobieństwa zmiennych (1-α)x n, (1-α)αx n-1, Do obliczeń wystarczy wziąć skończoną liczbę składników, gdyŝ ciąg gęstości prawdopodobieństwa zbliŝa się do impulsu Diraca. Na rys. 2-2 pokazano przykładową gęstość prawdopodobieństwa dla α=.6. Aby w emulatorze Netem (lub WANem) otrzymać PLR=.1, naleŝy w warunku 2-2 podstawić f=.35. Dla otrzymania PLR=.1, naleŝy podstawić f=.12. Wartości te zweryfikowano z wykorzystaniem instrukcji ping. 1 Page 1 of 36

11 Rysunek 2-2: Gęstość prawdopodobieństwa y n, gdy α=.6 (skala osi x rozciągnięta 1x) 2.3 Oprogramowanie stacji klienckich Stacje klienckie mogą pracować zarówno pod kontrolą systemu operacyjnego Linux jak i Microsoft Windowa Vista (w chwili obecnej wykorzystuje się tę drugą opcję). Voice over IP W skład środowiska testowego wykorzystywanego na PC (symulujacego odbiorcę bądź teŝ nadawcę) wchodzi aplikacja VoIP owa, którą jest Ekiga (dla Windows), wirtualny kabel audio (Virtual Audio Cable 4.9) stworzony przez Eugene V. Muzychenko oraz urządzenie nagrywające i odtwarzające sygnały audio (np. Audacity v 1.2.6). W naszym przypadku sygnał odtwarzany w Audacity przesyłany jest przy pomocy wirtualnego kabla audio do aplikajci Ekiga, która to przekazuje go do karty dźwiękowej komputera. Ta po obróbce przesyła go do sieci, skąd trafia do karty dźwiękowej odbiorcy i dalej przekazywana jest do aplikacji Ekiga. Następnie aplikacja odebraną próbkę przekazuje poprzez wirtualny kabel do urządzenia nagrywającego Audacity. Drogę przebytą przez sygnał w uproszczeniu przedstawia poniŝszy schemat: 11 Page 11 of 36

12 NADAWCA ODBIORCA Rysunek 2-3: Uproszczony schemat przesyłania i rejestracji sygnału akustycznego Program Ekiga jest bogatym w funkcje programem VoIP, telefonii internetowej oraz wideokonferencji kompatybilnym z protokołami SIP oraz H.323. UmoŜliwia wykonywanie połączeń dźwiękowych i wideo do uŝytkowników z oprogramowaniem lub sprzętem zgodnym z SIP (np. Windows Messenger, Gizmo) lub H.323 (np. Microsoft NetMeeting). Aplikacja ta obsługuje wiele koderów mowy i wideo. Pierwotnie przeznaczona była dla środowiska Linux, dziś dostępna równieŝ w wersji dla Windows. Wcześniej znana była pod nazwą GnomeMeeting. Ekiga ma ogromne moŝliwości jeśli chodzi o zarządzania kontami, kontaktami oraz ksiąŝką adresową, ale głównym powodem wyboru tego urządzenia do badań nad QoS, była ilość oferowanych przez nią kodeków audio. Program Ekiga umoŝliwia wybór następujących konfiguracji kodeków: Tabela 2-1: Kodery audio obsługiwane przez softphone Ekiga Lp. Kodek Częstotliwość próbkowania [khz] Wspierane protokoły 1. PCMA 8 H.323, SIP 2. PCMU 8 H.323, SIP 3. Speex 8 H.323, SIP 4. Speex 16 H.323, SIP 5. ilbc 8 H.323, SIP 6. gsm 8 H.323, SIP 7. ms-gsm 8 H G H.323, SIP 9. G H.323, SIP 1. G H.323, SIP 11. G H.323, SIP 12. G H.323, SIP 12 Page 12 of 36

13 Krótka charakterystyka kodeków: G.711 a dokładniej zalecenie ITU-T G.711, międzynarodowy standard modulacji sygnału mowy. Sygnał mowy próbkowany jest z częstotliwością 8kHz, dwa razy większą od maksymalnej częstotliwości sygnału kodowanego do 4kHz. Przy takiej częstotliwości próbkowania i kodowaniu kaŝdej próbki 8 bitami otrzymujemy sygnał wyjściowy o przepływności 64 kbit/s. Stosowane są dwie odmiany tego kodeka: Europejska (PCMA), stosująca algorytm A-law, i Amerykańska (PCMU), uŝywająca algorytmu µ-law. Speex darmowy koder mowy przeznaczony raczej do telefonii VoIP i zapisu do pliku, niŝ do telefonii komórkowej. Oparty jest na algorytmie CELP i przystosowany jest do pracy na przepływnościach od 2 do 44 kbit/s. Był projektowany z myślą o VoIP, dlatego teŝ posiada redukcję efektu utraty pakietów, nie koniecznie jednak odporny jest na pakiety zniszczone. W aplikacji Ekiga mamy moŝliwość korzystania z przepływności 16 i 8 khz. Speex wykorzystuje równieŝ zmienną przepływność (VBR) aby zachować stałą jakość - oznacza to, iŝ ilość danych wyjściowych uzaleŝnia od złoŝoności danych wejściowych. ilbc (Internet Low Bit Rate Codec)- koder mowy dostosowany do transmisji o niskiej przepływności i częstotliwości próbkowania 8kHz. Posiada on stałą długość ramki i stałą przepływność, dla ramek o długości 3 ms przepływność wynosi 13,33kbit/s, a dla 2 ms 15,2 kbit/s. Jest koderem odpornym na utraty pakietów i ich opóźnienia, w związku z tym bardzo dobrze nadaje się do sieci pakietowych. Gsm kodery stosowane w telefonii GSM (Global System for Mobile Communications). Istnieją cztery róŝne rodzaje tego standardu: z pełną szybkościa 12.2 kbit/s (FR-Full Rate), z szybkością połowiczną (HR-Half Rate), ulepszony z pełną szybkością (EFR-Enhanced Full Rate) oraz o zmiennej przepływności (AMR Adaptive Multi Rate). G.722 standard ITU-T, oparty na SB-ADPCM (Sub-Band Adaptive Differential Pulse Code Modulation), oferuje niski poziom kompresji. Charakteryzuje się częstotliwością próbkowania 16 khz, dzięki czemu uzyskuje wysoką jakość zakodowanej mowy. G.726 kodery wykorzystujące metodę kodowania ADPCM (Adaptive Differential Pulse Code Modulation). UmoŜliwia on kodowanie o jakości prawie identycznej z PCM a ponadto zajmuje o połowę mniejsze pasmo. Posiada róŝne szybkości kodowania: 16, 24, 32 i 4 kbit/s (wszystkie cztery dostępne w aplikacji Ekiga). Stosowany jest często w telefonii VoIP. Testowanie poprawności instalacji z rys.2-3 przeprowadzono, podając na softphone Ekiga, przez wirtualny kabel (vac), ciąg próbek mowy z szybkością 8 próbek/s. W softphonie wybrano kodek PCMA. Po stronie odbiorczej dokonano rejestracji otrzymanego ciągu próbek, zsynchronizowano z ciągiem nadanym i obliczono energię błędu. Otrzymano poziom energii błędu 37 db pod poziomem energii sygnału, co jest wartością typową dla kodera PCM G.711 przy właściwym wysterowaniu. 13 Page 13 of 36

14 Videostreaming Jako program do strumieniowania wideo wykorzystano VLC (www.videolan.org/vlc/). Zainstalowano równieŝ Real Server (www.realnetworks.com), jednak wersja testowa umoŝliwia jedynie wykorzystanie kodeków RealAudio i RealVideo, co stanowi istotne ograniczenie w stosunku do VLC, oferującego m.in. kodery wideo MPEG1/2, H.263, H.264, oraz kodery audio, w tym MP3, MPEG4 AAC. W testach wykorzystywano protokół UDP oraz szereg sekwencji wideo (omówiono je w cz.3 raportu). Gra interaktywna Do testowania naleŝy wykorzystać grę typu «first person shooter», ze względu na największe wymagania w stosunku do parametrów sieci. W grach tego typu szczególną rolę odgrywa szybkość rozchodzenia się informacji w sieci. Mierzy się ją jako RTT Round Trip Time, czyli czas dojścia pakietu do przeciwnika i powrót pakietu do punktu wyjścia. Jakość dźwięku i obrazu odgrywa tu duŝą rolę, jednak nie decydującą. Do testowania wybrano grę nexuiz (firma ID Software) ze względu na typ oprogramowania (open source) [16]. Uruchomiono grę na obu stacjach i przeprowadzono szereg testów sprawdzających poprawność instalacji. Zainstalowano równieŝ narzędzie pomiarowe, umoŝliwiające przechwytywanie i analizę pakietów: Wireshark (www.wireshark.org). W samą grę jest zresztą wbudowany monitor przepływu pakietów, rejestrujący ich opóźnienie. 2.4 Stanowiska do badań subiektywnych Dla przeprowadzenia badania jakości wideo metodą subiektywną przygotowano odpowiednie pomieszczenie oraz 6 stanowisk komputerowych. Na tych komputerach zainstalowano program MSU Perceptual Video Quality Player. Przygotowano równieŝ na kaŝdym stanowisku tzw. task, dzięki któremu badania moŝna przeprowadzić z wykorzystaniem powyŝszego programu. Zastosowana została degradacyjna metoda dwubodźcowa oceny zniekształceń DSIS (Double Stimulus Impairment Scale). Oglądający najpierw zapoznaje się z sekwencją oryginalną, a potem z sekwencją przetworzoną, po czym wystawia ocenę, wg. skali zaprezentowanej na rys Page 14 of 36

15 Rysunek 2-4: Stanowiska do pomiarów metodą subiektywną Rysunek 2-5: Skala ocen w degradacyjnej metodzie dwubodźcowej DSIS Badania subiektywne aplikacji VoIP będą polegały na przeprowadzeniu testów konwersacyjnych, co wymaga izolacji akustycznej obu stacji roboczych z zainstalowanymi softphonami Ekiga. Planowane jest teŝ przeprowadzenie testów odsłuchowych z wykorzystaniem par plików, zawierających odpowiednio oryginalną i przetworzoną frazę mowy. Badania jakości gry interaktywnej mogą odbywać się na konsolach (stacjach roboczych) znajdujących się w tym samym pomieszczeniu, 15 Page 15 of 36

16 3 Narzędzia do badania jakości i wstępne testy 3.1 Strumieniowanie wideo Metody obiektywne Metody obiektywne badania jakości sygnałów wideo opierają się na porównaniu sekwencji obrazów sygnału oryginalnego z sygnałem zniekształconym, przy czym porównanie polega na obliczeniu róŝnicy między odpowiednimi parametrami obydwu sygnałów. Metryki oceny obiektywnej opierają się na przekształceniach matematycznych. W badaniach wykorzystano następujące metryki VQM, SSIM, NQI i MSE dostępne w narzędziu Elecard Video Quality Estimator [6]. Metryka VQM Metryka VQM (Video Quality Metric) została opracowana przez Instytut ITS (Institute for Telecommunication Science) [1], [2]. Według wielu ośrodków badawczych metryka ta daje najbardziej zbieŝne wyniki z wynikami oceny subiektywnej. Uwzględnia ona uproszczony model postrzegania kontrastu przestrzenno-czasowego obrazów przez człowieka. Metryka SSIM Metryka strukturalnego podobieństwa SSIM (Structural SIMilarity) wykorzystuje zniekształcenia struktur w obrazie wideo w celu oszacowania ludzkiego postrzegania zniekształceń [3]. Aby oszacować zniekształcenia w obrazie oblicza się średnie, wariancje i kowariancje pomiędzy parametrami obrazu oryginalnego i przesłanego. Obliczenia wykonuje się dla bloków 8x8 pikseli, a takŝe całego obrazu biorąc pod uwagę luminancję, chrominancję i parametry strukturalne. Metryka NQI Metryka NQI (New Quality Index) uwzględnia trzy elementy. Pierwszym jest stopień korelacji między obrazem oryginalnym i przesłanym, drugi zniekształcenia luminancji, a trzeci podobieństwo kontrastu [4]. W metryce NQI nie wykorzystuje się bezpośrednio modelu HVS (Human Vision System). Doświadczenia opisane w pracy [4] pokazują przewagę metryki NQI nad metodą MSE. Metryka MSE Metryka MSE (Mean Squared Error) jest najbardziej popularną metryką. Jest ona oparta na obliczaniu róŝnicy luminancji dla poszczególnych pikseli obrazu i wynosi: 16 Page 16 of 36

17 1 MSE = T X Y t [ I( t, x, y) I( t, x, y) ] x y 2 Rów. 3-1 gdzie: I, I sekwencje obrazów oryginalnego i przesłanego, T liczba obrazów w sekwencji, X, Y gabaryty obrazu w pikselach. Metody subiektywne Subiektywne metody oceny jakości sygnałów wideo opierają się na ocenie jakości dokonywanej przez widzów. Aby wynik oceny był wiarygodny ocena powinna być przeprowadzona przez statystycznie reprezentatywną grupę osób (widzów). Powinny one mieć dobry wzrok odpowiednia ostrość widzenia i rozpoznawania barw. Wynik oceny jest średnią oceną punktową MOS (Mean Opinion Score) z wyników podawanych przez kaŝdą z osób uczestniczących w badaniach. W praktyce stosowanych jest kilka metod oceny subiektywnej. NajwaŜniejsze z nich to: metoda oceny bezwzględnej ACR (Absolute Category Rating), metoda porównywania parami PC (Pair Comparison), metoda oceny degradacyjnej DCR (Degradation Category Rating), metoda jednobodźcowa ciągła SSCQE (Single Stimulus Continuous Quality Scale), metoda dwubodźcowa oceny zniekształceń DSIS (Double Stimulus Impairment Scale), metoda dwubodźcowej oceny ciągłej DSCQS (Double Stimulus Continuous Quality Scale). W prezentowanych dalej wynikach badań subiektywnych uŝyto metody oceny degradacyjnej DSIS. Testowane sekwencje wideo Testowane sekwencje wideo dobrano w taki sposób, by były one zróŝnicowane co do zawartości szczegółów (szczegółowość) i szybkości zmian w czasie (zmienność). Wszystkie sekwencje zakodowano za pomocą kodera MPEG-2 i trwały 4 sekundy. Rozdzielczość obrazów, liczba klatek na sekundę i wymagana przepustowość kanału transmisyjnego były zróŝnicowane. W tabeli 3-1 zebrano cechy wszystkich pięciu testowanych plików. 17 Page 17 of 36

18 Tabela 3-1: Cechy testowanych sekwencji wideo Nr Charakterystyka ra- Stosunek mek I/P Rozmiar [piksel] Liczba klatek na sekundę 1 DuŜa szczegółowość, 72x48 umiarkowana zmienność 9:91 29, Obraz prawie nieruchomy 624x352 9: Bardzo duŝa zmienność 576x24 1: Prosta, ruchoma figura geometryczna 64x48 9: Średnia zmienność 68x336 1: Przepływność [kb/s] Sekwencja 1 charakteryzuje się bardzo duŝo przepływnością obrazu w porównaniu do pozostałych. Przedstawia kobietę leŝącą na trawie, która rozmawia przez telefon: Sekwencja 2 charakteryzuje się bardzo małą zmiennością poszczególnych klatek. Ponadto większość tła stanowi czerń: 18 Page 18 of 36

19 Sekwencja 3 charakteryzuje się bardzo duŝą szczegółowością i zmiennością poszczególnych klatek obrazu. Przedstawia ona wyścig 2 samochodów: Sekwencja 4 przedstawia poruszającą się sześcienną kostkę, Kostka ta ma całą paletę kolorów, dzięki czemu moŝna określić wpływ strumieniowania na jakość barw. Sekwencja ta jest zaczerpnięta z programu Virtual Dub: Sekwencja 5 charakteryzuje się średnią zmiennością klatek, jak równieŝ ilością uŝytych barw: 19 Page 19 of 36

20 Wyniki przeprowadzonych badań Na rysunkach 3-1 do 3-4 przedstawiono wyniki badań wykonanych metodami obiektywnymi i metodą subiektywną. W badaniach uczestniczyły 72 osoby. Wyniki MOS są średnią z co najmniej 49 obserwacji danej sekwencji wideo przez róŝne osoby. ZauwaŜalny wpływ bitowej stopy błędów (BER) na jakość obrazu zaznacza się od progu,5%. Najbardziej wraŝliwa na błędy jest sekwencja, zawierająca wiele szczegółów (nr 1). Ruch obiektów ma tu mniejsze znaczenie, choć nieco większą odporność wykazuje obraz bardziej statyczny (por. nr 2 i 3). Dla 1% stopy błędów MOS spada do wartości 2-3, wskazując na jakość obrazu nieakceptowalną przez odbiorcę. W przedziale BER.5-.5% jakość spada poniŝej wartości MOS=4, czego powinno się unikać. Interpretację wyników badań utrudniają efekty związane z krótkim czasem trwania sekwencji wideo ( skoki wartości MOS i wskaźników obiektywnych). Przy tej samej stopie błędów niektóre sekwencje testowe mogą zostać uszkodzone w większym, a inne w mniejszym stopniu. Np. uszkodzenie ramki typu intra (I), zawierającej pełną informację o klatce obrazu, powoduje uszkodzenie kolejnych ramek, odtwarzanych z wykorzystaniem predykcji (P) i interpolacji (B). Z kolei uszkodzenie ramki typu B moŝe zostać w ogóle niezauwaŝone. Efekty te utrudniają wybór progu BER dla usług wykorzystujących strumieniowanie wideo w sieci DiffServ. Pomiary powinny być przeprowadzane na bardzo długich sekwencjach wideo, albo wielokrotnie powtarzane dla róŝnych strumieni wideo otrzymanych przy tej samej wartości BER, a otrzymane w ten sposób wyniki - uśredniane. Niestety, ze względu na duŝy czas przeprowadzenia jednej serii testów i zmęczenie osób biorących udział w eksperymentach, nie wykonano kolejnych testów z udziałem duŝej grupy osób. Przeprowadzono jednak nieformalne obserwacje z wykorzystaniem długiej sekwencji wideo, których wyniki podano w kolejnym punkcie. Wymienione wyŝej efekty nie przeszkadzają jednak w porównaniu wartości metryk stosowanych w obiektywnej ocenie jakości z wartościami MOS. Generalnie daje się zauwaŝyć korelację (dodatnią w przypadku metryk SSIM i NQI, ujemną dla metryk MSE i VQM) z wartościami MOS. Badania subiektywne jakości sekwencji wideo w funkcji stopy utraconych pakietów prowadzono w przedziale,2% - 2%, a badania obiektywne takŝe dla mniejszej stopy utraconych pakietów. Te ostatnie wykazują, ze nawet przy niewielkiej stopie błędów moŝe dojść do istotnego (i zapewne zauwaŝalnego) pogorszenia się jakości, gdy uszkodzona zostanie ramka typu intra. Dla sekwencji nr 2 tego typu zdarzenie doprowadziło do lokalnego spadku wartości MOS (rys.3-2). W przedziale,3-,8% utraconych pakietów następuje spadek jakości poniŝej progu MOS=4, a powyŝej 1% utraconych pakietów jakość spada poniŝej progu akceptowalności (MOS rzędu 2-3). 2 Page 2 of 36

21 Na uwagę zasługuje podobna wartość progu akceptowalnej jakości dla BER i dla stopy utraconych pakietów. Najwidoczniej pojedyncze przekłamania bitów nie dyskwalifikują pakietu, dzięki korekcji błędów binarnych. Badania jakości sekwencji wideo w funkcji pojemności kanału wykazują spadek jakości w sytuacji, gdy pojemność kanału ma wartość niŝszą niŝ przepływność samej sekwencji. Wyjątkiem jest sekwencja nr 5, która, mimo średniej przepływności rzędu 1 Mb/s, wymaga w początkowej fazie większej pojemności kanału (VBR mode). ObniŜenie pojemności kanału skutkuje znacznym obniŝeniem jakości w pierwszej fazie sekwencji wideo, co jest zauwaŝane i nisko oceniane przez odbiorców, wpływa takŝe na wartości wszystkich badanych metryk. W aplikacjach opartych na strumieniowaniu wideo (IPTV, VoD) samo opóźnienie pakietów nie gra wielkiej roli, za to istotnym czynnikiem wpływającym na jakość jest zmienność (jitter) tego opóźnienia. DuŜa zmienność powoduje przepełnienie bufora gromadzącego pakiety po stronie odbiorczej i de facto utratę niektórych z nich. Efekt ten (rys.3-4) silnie zaleŝy od rodzaju sekwencji, gdyŝ duŝa zmienność zawartości obrazu wymusza duŝą liczbę ramek typu intra, których uszkodzenie jest bardziej zauwaŝalne. W istocie, z badanych sekwencji największą odpornością wykazał się obraz niemal nieruchomy (nr 2). DuŜe znaczenie ma tu teŝ wielkość bufora. 21 Page 21 of 36

22 Metryka NQI 3 Metryka VQM Skala NQI.8.7 Skala VQM E-9 1.E-6 1.E-5 5.E-5 1.E-4 3.E-4 5.E-4 7.E-4 1.E-3 Bitowa stopa błędów 3.E-3 5.E-3 7.E-3 1.E-2 1.E-9 1.E-6 1.E-5 5.E-5 1.E-4 3.E-4 5.E-4 7.E-4 Bitowa stopa błędów 1.E-3 3.E-3 5.E-3 7.E-3 1.E-2 1 Metryka SSIM 7 Metryka MSE Skala SSIM Skala MSE E-9 1.E-6 1.E-5 5.E-5 1.E-4 3.E-4 5.E-4 7.E-4 1.E-3 Bitowa stopa błędów 3.E-3 5.E-3 7.E-3 1.E E-9 1.E-6 1.E-5 5.E-5 1.E-4 3.E-4 5.E-4 7.E-4 1.E-3 Bitowa stopa błędów 3.E-3 5.E-3 7.E-3 1.E-2 5 Ocena MOS Skala MOS E-9 1.E-6 1.E-5 5.E-5 1.E-4 3.E-4 5.E-4 7.E-4 1.E-3 3.E-3 5.E-3 7.E-3 1.E-2 Rys Wpływ bitowej stopy błędów na jakość sekwencji wideo. Bitowa stopa błędów 22 Page 22 of 36

23 1.5 Metryka NQI 4 Metryka VQM Skala NQI Skala VQM E-9 1.E-5 1.E-4 3.E-4 5.E-4 7.E-4 9.E-4 Strata pakietów 2.E-3 4.E-3 6.E-3 8.E-3 1.E-2 1.E-9 1.E-5 1.E-4 3.E-4 5.E-4 7.E-4 9.E-4 2.E-3 Strata pakietów 4.E-3 6.E-3 8.E-3 1.E-2 Skala SSIM Metryka SSIM Skala MSE Metryka MSE E-9 1.E-5 1.E-4 3.E-4 5.E-4 7.E-4 9.E-4 2.E-3 Strata pakietów 4.E-3 6.E-3 8.E-3 1.E-2 1.E-9 1.E-5 1.E-4 3.E-4 5.E-4 7.E-4 9.E-4 2.E-3 Strata pakietów 4.E-3 6.E-3 8.E-3 1.E-2 5 Ocena MOS Skala MOS E-9 1.E-5 1.E-4 3.E-4 5.E-4 7.E-4 9.E-4 2.E-3 Strata pakietów 4.E-3 6.E-3 8.E-3 1.E-2 Rys.3-2. Wpływ stopy utraty pakietów na jakość sekwencji wideo (oznaczenia sekwencji wideo takie jak na rys.3-1). 23 Page 23 of 36

24 3 Sekwencja 1 7 Sekwencja 1 MSE Skala NQI / SSIM / VQM / MOS NQI SSIM VQM MOS Skala MSE Przepływność [kb/s] Przepływność [kb/s] Skala NQI / SSIM / VQM / MOS Sekwencja Przepływ ność [kb/s] NQI SSIM VQM MOS Skala MSE Sekwencja Przepływność [kb/s] MSE Skala NQI / VQM / SSIM / MOS Sekwencja 3 NQI SSIM VQM MOS Skala MSE Sekwencja 3 MSE Przepływ ność [kb/s] Przepływ ność [kb/s] 24 Page 24 of 36

25 5 4.5 Sekwencja Sekwencja 4 MSE Skala NQI / VQM / SSIM / MOS NQI SSIM VQM MOS Skala MSE Przepływność [kb/s] Przepływność [kb/s] 7 Sekwencja 5 25 Sekwencja 5 Skala NQI / VQM / SSIM / MOS NQI SSIM VQM MOS Skala MSE MSE Przepływność [kb/s] Przepływność [kb/s] Rys.3-3. Wpływ ograniczenia przepływności na jakość badanych pięciu sekwencji wideo 1.5 Metryka NQI 7 Metryka VQM Skala NQI.75 Skala VQM Zmienność opóźnienia [ms] Zmienność opóźnienia [ms] 25 Page 25 of 36

26 1.5 Metryka SSIM 5 Metryka MSE Skala SSIM.9.85 Skala MSE Zmienność opóźnienia [ms] Zmienność opóźnienia [ms] 5 Ocena MOS Skala MOS Zmienność opóźnienia [ms] Rys Wpływ zmienności opóźnienia na jakość sekwencji wideo (oznaczenia sekwencji wideo takie jak na rys.3-1). Na rysunku 3-5 pokazano związek między wynikami uzyskanymi w badaniach przeprowadzonych metodą obiektywną VQM, a wynikami uzyskanymi metodą badań subiektywnych. 26 Page 26 of 36

27 Korelacja pomiędzy metryką VQM oraz metodą subiektywną 5 MOS Aproksymacja Skala MOS ,551,551,617,617,929,1248,1392,1927,3249,3578 Metryka VQM,437,4553,5482,7575 1,32 1,3223 1,6272 2,1123 2,5157 2,8568 3,4372 Rys Związek między metryką VQM a wynikami uzyskanymi metodą subiektywną skala MOS Przedstawione na rys. 3-5 wyniki są ogólnie zbieŝne z wynikami uzyskiwanymi przez innych autorów [7]. Warto podkreślić, Ŝe pokazaną na rys. 3-5 krzywą aproksymującą uzyskano uwzględniając wyniki wszystkich badań subiektywnych. Za pomocą tej krzywej moŝna wyniki uzyskiwane w skali VQM przeskalować na skalę MOS i odwrotnie. Wyznaczona krzywa aproksymująca jest krzywa ogólna, niezaleŝną od rodzaju sekwencji. Jak podano w pracy [7] rodzaj sekwencji wpływa na postać krzywej aproksymującej. Dla róŝnych sekwencji krzywa ta jest inna. W tabeli 2 podano wartości liczbowe w skali VQM i MOS wyników wybranych badań przeprowadzonych przez autorów i dla porównania wyniki zaczerpnięte z pracy [7]. Tabela 3-2: Porównanie wyników uzyskiwanych metodą obiektywną VQM i metodą subiektywną (skala MOS 1 5) Wszystkie sekwencje Sekwencja - obraz głowy Sekwencja - natura VQM MOS VQM *) MOS *) VQM *) MOS *) 2,5152 2, 1,91 1, 2,127 1, 1,6272 2,75 1,175 1,17 2,14 1, 1,32 3, 1,177 2,17 1,598 2,33 27 Page 27 of 36

28 ,7575 3,25,975 3,25 1,35 3,25,5482 3,56,749 3,75 1,55 3,75,3578 4,,679 4,25,982 4,5,617 4,6,647 4,58,917 4,65 *) z pracy [7] Badania uzupełniające Jednym z głównych celów badań jakościowych przeprowadzanych w ramach projektu Usługi i sieci teleinformatyczne następnej generacji aspekty techniczne, aplikacyjne i rynkowe jest określenie wartości progowych dla parametrów połączenia sieciowego (Diff- Serv) i dla róŝnych usług. Wyniki badań strumieniowania wideo nie pozwalają na precyzyjne określenie progu dla BER i dla stopy utraty pakietów. Występują skoki wartości MOS (spadek dla mniejszej wartości BER i lokalny wzrost dla wartości większej) rys. 3-1 i 3-2. Przyczyną jest krótki czas trwania testowanych sekwencji zdarzają się sekwencje bardziej uszkodzone przy małej wartości BER (gdy uszkodzeniu ulega ramka I) i mniej uszkodzone przy większej wartości BER (gdy uszkodzone są np. ramki B). Aby precyzyjniej określić wartość progową dla stopy utraty pakietów, przeprowadzono badania uzupełniające, o charakterze nieformalnym. Polegały one na obserwacji długiej sekwencji wideo (zakodowanej w standardzie MPEG2) w warunkach utraty pakietów. Obserwowano zniekształcenia dźwięku (przerwy) i obrazu (ciągi kolorowych bloków utrzymujące się przez krótki czas, mniej niŝ 1s, ale zauwaŝalne). Częstość tych zjawisk, jak równieŝ ich intensywność, zaleŝy od stopy utraconych pakietów. Dla.1% utraty, przy braku korelacji kolejnych zdarzeń, zakłócenia pojawiają się co kilka sekund i zdecydowanie obniŝają komfort odbioru przekazu audiowizualnego. Jest to istotne spostrzeŝenie, gdyŝ taką właśnie stopę utraty pakietów podają normy ITU i ETSI [12], [13]. Dopiero dla stopy utraty pakietów rzędu.1% komfort korzystania z usługi jest zapewniony. Ocena jakości w oparciu o analizę strumienia binarnego Opisane powyŝej narzędzia do subiektywnej i obiektywnej oceny jakości sygnału wideo są mało przydatne do ciągłego monitorowania jakości. Metody subiektywne, choć najdokładniejsze, wymagają zorganizowania długotrwałej sesji z udziałem wielu osób, natomiast metody obiektywne typu intruzyjnego wymagają transmisji określonej sekwencji wideo, ekstrakcji tej sekwencji do pliku po stronie odbiorczej i uruchomienia programu porównującego sekwencję oryginalną i przetworzoną. Jeśli transmisja testowej sekwencji nie jest moŝliwa, wówczas trzeba wykorzystać metody nieintruzyjne oceny jakości. Niektóre z nich opierają się na badaniu strumienia binarnego, nie wymagając odtworzenia sekwencji wideo po stro- 28 Page 28 of 36

29 nie odbiorczej. Do takich metod naleŝy VQmon/HD firmy Telchemy [17]. Algorytm analizuje strumień pakietów, identyfikuje rodzaj uŝytego kodera, notuje osobno straty i opóźnienia dla pakietów opisujących ramki wideo typu I, P i B, a więc jest czymś więcej niŝ algorytm działający w oparciu o parametry połączenia sieciowego (stopa utraty pakietów, opóźnienie, jitter). Podobna analiza wykonywana jest dla pakietów sygnału audio, po czym wystawiane są trzy oceny: MOS-V dla sygnału wideo, MOS-A dla sygnału audio i ocena łączna MOS-AV. Udało się pozyskać krótkoterminową licencję na to oprogramowanie, co pozwoliło na przeprowadzenie szeregu testów nieformalnych. W przypadku utraty pakietów oceny MOS odpowiadają mniej więcej odczuciom obserwatorów sekwencji wideo. RóŜnice występują w przypadku uszkodzenia zawartości pakietów (komenda corrupt w Netem). VQmon słabo reaguje na uszkodzenie pakietów, wystawia wysokie oceny (około 4) w sytuacji, gdy obraz na ekranie jest bardzo powaŝnie uszkodzony. Wynika stąd wniosek, Ŝe do tego typu algorytmów trzeba podchodzić ostroŝnie. 3.2 Telefonia internetowa VoIP Do oceny jakości sygnału odebranego wykorzystano algorytm PESQ [18]. Metoda ta określa odległość pomiędzy rzeczywistym sygnałem mowy (sygnał oryginalny), a sygnałem zdegradowanym, otrzymanym w wyniku przesłania przez badany kanał telekomunikacyjny. W standardzie ITU-T P.862 moŝna przeczytać o technologiach, dla których PESQ wykazał duŝą zbieŝność wyników z metodami subiektywnymi. Zgodność stwierdzono między innymi przy testach: Wpływu róŝnych czynników na jakość mowy: Zmiany poziomu głośności. Błędy transmisji w kanale. Straty pakietów. Zmiany przepustowości. Transkodowanie. Szumy otoczenia pochodzące od nadawcy. Koderów PCM, ADPCM: G.711, G.726, G.727 CELP i kodeki hybrydowe 4kbit/s, np. G.728, G.729, G.723.1, GSM-FR, GSM-HR, GSM-EFR, GSM-AMR, CDMA-EVRC, TDMA-ACELP, TDMA-VSELP, TETRA. Dostępna implementacja, pesq.exe, została przetestowana w układzie jak na rys. 2-3, w celu określenia wpływu róŝnych czynników na wynik pomiaru. Program pesq.exe porównuje sygnał wzorcowy z przetworzonym i oblicza wartość Raw MOS (podstawowy) i MOS-LQO (odsłuchowy). 29 Page 29 of 36

30 Najpierw zostały przeprowadzone pomiary sprawdzające poprawność działania i ww. konfiguracji urządzeń. W tym celu przesyłano przez sieć frazy mowy typu mono o częstotliwości próbkowania 8kHz. Do badań uŝyto kodeka PCMA, moŝliwego do ustawienia w softphonie Ekiga. Rysunek 3-6 Wartości MOS-LQO dla czterech róŝnych fraz wypowiadanych przez 4 róŝne osoby. Jak moŝna zauwaŝyć na powyŝszych wykresach wyniki MOS dla wszystkich mówców i wszystkich fraz są bardzo dobre, utrzymują się na poziomie powyŝej 4, co odpowiada wynikom badań subiektywnych tego kodeka. Do dalszych testów uŝyto frazy mowy kobiecej o częstotliwości próbkowania 8kHz i rozdzielczości 16bit, trwającej 6,284 s. Na podstawie szeregu eksperymentów moŝna sformułować następujące wnioski: Zmiana amplitudy sygnału nie powoduje obniŝenia MOS, poza przypadkami ekstremalnymi (np. zmniejszenie poziomu sygnału o 3dB). Utworzenie sygnału przetworzonego poprzez dodanie fragmentu ciszy na początku i na końcu frazy nie wpływa na wartość MOS (podobnie jak przy porównaniu frazy oryginalnej z jej identyczną kopią, utrzymuje się wartość MOS rzędu 4.5). Oznacza to, Ŝe aplikacja dobrze synchronizuje frazę przetworzoną z frazą oryginalną. Utworzenie sygnału przetworzonego poprzez dodanie fragmentu szumu na początku i na końcu frazy wpływa na wartość MOS, jednak wpływ ten jest niewielki (spadek MOS do 4.1). Skrócenie sygnału na początku i/lub końcu frazy wpływa znacznie na wartości MOS. Szczególny wpływ na zmianę MOS ma skrócenie sygnału na jego początku. Warto- 3 Page 3 of 36

31 ści MOS programu są zatem zgodne z obserwacją, a najbardziej niedogodnym elementem dla odbiorcy jest niemoŝność odsłuchania całej frazy. Dodawanie fragmentów ciszy w obrębie frazy (przerwa w odtwarzaniu, a następnie wznowienie odtwarzania bez straty materiału dźwiękowego) wpływa na obniŝenie MOS (efekt zaleŝy od czasu trwania przerwy i jej umiejscowienia w obrębie frazy) Utrata części materiału dźwiękowego, nawet o czasie trwania 5ms, wpływa na obniŝenie MOS, szczególnie gdy następuje wewnątrz wyrazu (in fg na rys.3-7) Rysunek 3-7 Wpływ usuwania fragmentów sygnału o długości,5s na wartości MOS Dodanie zakłóceń o charakterze impulsowym (wycinki sygnału harmonicznego) wyraźnie wpływa na obniŝenie MOS (rys.3-8) Rysunek 3-8 Wpływ impulsów na wartości MOS według algorytmu PESQ 31 Page 31 of 36

32 Bardzo wyraźny jest wpływ echa, zarówno pojedynczego jak i wielokrotnego Konstrukcja frazy przetworzonej poprzez powielanie frazy oryginalnej nie zmienia wartości MOS, jeśli zwiększenie czasu trwania jest niewielkie (do 2x). Z kolei skrócenie frazy natychmiast powoduje spadek wartości MOS (rys.3-9) Rysunek 3-9 Wpływ ilorazu długości frazy przetworzonej do wzorcowej (o długości 6,284s) Dodanie do frazy oryginalnej ciszy na początku lub na końcu, oraz jej porównanie z oryginalną frazą bez ciszy (pierwotna fraza oryginalna jest wykorzystana jako przetworzona) powoduje wyraźny spadek wartości MOS (nawet do wartości 1!). Jest to efekt niezgodny z odczuciem słuchacza, który jest w pełni usatysfakcjonowany przebiegiem odsłuchu. Ten eksperyment odkrywa mechanizm synchronizacji w programie we frazie przetworzonej poszukuje się pełnej kopii frazy oryginalnej, nawet z ciszą poprzedzającą mowę i występującą po niej. Reasumując program pesq.exe spełnia podstawowe załoŝenia metody PESQ, odzwierciedlającej zadowolenie uŝytkownika z jakości sygnału odbieranego MOS. Jak najbardziej moŝna go wykorzystać do badań sygnałów mowy telefonii internetowej. NaleŜy jednak zwrócić uwagę na długość frazy odebranej (by nie była krótsza od wysłanej) gdyŝ algorytm wyszukuje we frazie przetworzonej pełnej kopii frazy oryginalnej. NaleŜy równieŝ zauwaŝyć, Ŝe PESQ jest algorytmem intruzyjnym wymaga nadania określonej frazy testowej. W celu bieŝącej kontroli jakości naleŝałoby uŝyć metody nieintruzyjnej, opartej np. o analizę strumienia pakietów. 32 Page 32 of 36

33 4 Podsumowanie Głównym celem tego etapu prac była implementacja narzędzi do obiektywnej i subiektywnej oceny jakości wybranych aplikacji: VoIP, streaking wideo i gra interaktywna. W toku zdokumentowanych w niniejszym raporcie prac: - Zestawiono stanowisko słuŝące do badań obiektywnych i do przygotowania materiału do badań subiektywnych (serwer i dwie stacje robocze) - Wybrano aplikacje (Ekiga, VLC, nexuiz) i przetestowano ich działanie w środowisku pomiarowym - Zweryfikowano poprawność działania emulatorów sieci (Netem, WANem) i opracowano procedurę korekcji błędów oprogramowania - Przygotowano stanowiska do badań subiektywnych - Przetestowano implementację PESQ jako narzędzia do obiektywnych badań jakości mowy - Przetestowano szereg obiektywnych wskaźników jakości sekwencji wideo, o charakterze intruzyjnym i nieintruzyjnym, oraz porównano z wynikami badań subiektywnych Najwięcej wysiłku włoŝono w badania jakości sygnału wideo. Przedstawione w raporcie wyniki badań pokazują wpływ wybranych parametrów sieci pakietowej na jakość sekwencji wideo zakodowanej w formacie MPEG 2. Są to badania czasochłonne, w szczególności dotyczy to badań subiektywnych. Wyniki badań subiektywnych charakteryzują się ponadto du- Ŝym rozrzutem (wariancją), co jest wynikiem róŝnego postrzegania i oceniania zniekształceń przez osoby biorące udział w testach. DuŜym problemem są teŝ skoki wartości mierzonych parametrów, wynikające z krótkiego czasu trwania sekwencji wideo. W tej sytuacji badania pozwalają jedynie na wstępne określenie progów wartości parametrów sieci, zapewniających dobrą i zadowalającą jakość transmisji sekwencji MPEG 2. Dla bardziej precyzyjnego określenia wartości tych progów przeprowadzono badania uzupełniające, polegające na oglądaniu długiej sekwencji wideo. Pod uwagę naleŝy teŝ wziąć wymagania na parametry sieci, zamieszczone w normach ITU-T [11,12] i ETSI [13] dla róŝnych klas usług wykorzystujących sygnał wideo. NaleŜy jednak zachować tu ostroŝność, gdyŝ wyniki badań (takŝe opublikowane w niniejszym raporcie) skłaniają do zaostrzenia niektórych wymagań. Badania obiektywne, choć łatwiejsze do przeprowadzenia od strony organizacyjnej, nie zawsze dają wyniki miarodajne mimo zastosowania aŝ czterech róŝnych metryk. Trzeba jednak wziąć pod uwagę, Ŝe nie wykorzystano (ze względu na ich niedostępność) najnowszych rozwiązań, które zostały wskazane przez ITU-T w Zaleceniu J.247 [9]. 33 Page 33 of 36

34 Ponadto naleŝy zwrócić uwagę na fakt, Ŝe badano głównie algorytmy oceny jakości o charakterze intruzyjnym, które wymagają wykorzystania określonych sygnałów testowych audio i wideo. Do bieŝącej kontroli jakości naleŝałoby raczej wykorzystać mniej dokładne, ale niewymagające sygnałów testowych, metody nieintruzyjne. 34 Page 34 of 36

35 Literatura [1] Winkler S.: Digital Video Quality. John Wiley & Sons, Ltd, 25 [2] Wang Y.: Survey of Objective Video Quality Measurements. Tech report, Worcester Polytechnic Institute,. June 26 [3] Wang Z., Lu L., Bovik A.C.: Video Quality Assessment Based on Structural Distortion Measurement. Signal Processing Image Communication, vol.19, Issue 2, Feb. 24 [4] Wang Z., Bovik A.C.: A Universal Image Quality Index. IEEE Signal Processing Letters, vol. 9, no. 3, pp , March 22 [5] ITU-T Rec. P.91: Subjective Video Quality Assessment Methods for Multimedia Applications [6] maj 29 [7] Vranjes M., Rimac-Drlje S., Zagar D.; Objective Quality Metrics. 49th International Symposium ELMAR, 27 [8] ITU-T Rec. J.144, Objective perceptual video quality measurement techniques for digital cable television in the presence of a full reference, 24 [9] ITU-T Rec. J.247 Objective perceptual multimedia video quality measurement in the presence of a full reference, 28 [1] ITU-T Rec. J.246 Perceptual visual quality measurement techniques for multimedia services over digital cable television networks in the presence of a reduced bandwidth reference, 28 [11] ITU-T Rec. J.241 Quality of Service ranking and measurement methods for digital video services delivered over broadband IP Networks, 25 [12] ITU-T Rec. G.11 End-user multimedia QoS Categories, 21 [13] ETSI ES Speech and multimedia Transmission Quality (STQ); Audiovisual QoS for communication over IP networks, 29 [14] Netem The Linux Foundation, [15] WANem, Wide Area Network Emulator, TATA Consultancy Services, 27 [16] [17] [18] ITU-T Recommendation P.862: Perceptual evaluation of speech quality (PESQ), an objective method for end-to-end speech quality assessment of narrowband telephone networks and speech codecs 35 Page 35 of 36

36 Lista skrótów MOS SQ ACR DCR DRT MRT PSQM PESQ PEAQ PLR RTT AD MSE RMS PSNR HVS CSF VQEG VQM HRC IES DVQ DSCQS SSCQE Mean Opinion Score Speech Quality Absolute Category Rating, Degradation Category Rating Diagnostic Rhyme Test, Modified Rhyme Test Perceptual Speech Quality Measure Perceptual Evaluation of Speech Quality Perceptual Evaluation of Audio Quality Packet Loss Rate Round Trip Time Auditory Distance Mean Squared Error Root mean square peak signal to noise ratio human visual system contrast sensitivity function Video Quality Experts Group Video Quality Metric Hypothetical Reference Circuit Image Evaluation based on Segmentation Digital Video Quality Double Simulus Continuous Quality Scale Single Stimulus Continuous Quality Evaluation 36 Page 36 of 36

Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone. MASH.PL Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone Strona 1

Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone. MASH.PL Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone Strona 1 Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone MASH.PL Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone Strona 1 SPIS TREŚCI: Wymagania ogólne stawiane połączeniom głosowym-----------------------------------------3

Bardziej szczegółowo

Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.2

Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.2 Laboratorium Technologie Sieciowe Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.2 Wprowadzenie Ćwiczenie przedstawia praktyczną stronę następujących zagadnień: połączeniowy i bezpołączeniowy

Bardziej szczegółowo

Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.1

Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.1 Laboratorium Technologie Sieciowe Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.1 Wprowadzenie Ćwiczenie przedstawia praktyczną stronę następujących zagadnień: połączeniowy i bezpołączeniowy

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Wynik działania programu ping: n = 5, adres cyfrowy. Rys. 1a. Wynik działania programu ping: l = 64 Bajty, adres mnemoniczny

Rys. 1. Wynik działania programu ping: n = 5, adres cyfrowy. Rys. 1a. Wynik działania programu ping: l = 64 Bajty, adres mnemoniczny 41 Rodzaje testów i pomiarów aktywnych ZAGADNIENIA - Jak przeprowadzać pomiary aktywne w sieci? - Jak zmierzyć jakość usług sieciowych? - Kto ustanawia standardy dotyczące jakości usług sieciowych? - Jakie

Bardziej szczegółowo

Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net

Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net Wstęp. Aby zrozumieć istotę EDGE, niezbędne jest zapoznanie się z technologią GPRS. General Packet Radio Service

Bardziej szczegółowo

Marek Parfieniuk, Tomasz Łukaszuk, Tomasz Grześ. Symulator zawodnej sieci IP do badania aplikacji multimedialnych i peer-to-peer

Marek Parfieniuk, Tomasz Łukaszuk, Tomasz Grześ. Symulator zawodnej sieci IP do badania aplikacji multimedialnych i peer-to-peer Marek Parfieniuk, Tomasz Łukaszuk, Tomasz Grześ Symulator zawodnej sieci IP do badania aplikacji multimedialnych i peer-to-peer Plan prezentacji 1. Cel projektu 2. Cechy systemu 3. Budowa systemu: Agent

Bardziej szczegółowo

Przesył mowy przez internet

Przesył mowy przez internet Damian Goworko Zuzanna Dziewulska Przesył mowy przez internet organizacja transmisji głosu, wybrane kodeki oraz rozwiązania podnoszące jakość połączenia głosowego Telefonia internetowa / voice over IP

Bardziej szczegółowo

Systemy plezjochroniczne (PDH) synchroniczne (SDH), Transmisja w sieci elektroenergetycznej (PLC Power Line Communication)

Systemy plezjochroniczne (PDH) synchroniczne (SDH), Transmisja w sieci elektroenergetycznej (PLC Power Line Communication) Politechnika Śląska Katedra Elektryfikacji i Automatyzacji Górnictwa Systemy plezjochroniczne (PDH) synchroniczne (SDH), Transmisja w sieci elektroenergetycznej (PLC Power Line Communication) Opracował:

Bardziej szczegółowo

METODY OCENY JAKOŚCI DŹWIĘKU

METODY OCENY JAKOŚCI DŹWIĘKU Pomiary w technice studyjnej METODY OCENY JAKOŚCI DŹWIĘKU Testy subiektywne, PESQ i PEAQ Wprowadzenie Problem: ocena jakości sygnału dźwiękowego. Metody obiektywne - np. pomiar SNR czy THD+N - nie dają

Bardziej szczegółowo

K2 XVR-04 K2 XVR-08 K2 XVR-16 K2 XVR-24

K2 XVR-04 K2 XVR-08 K2 XVR-16 K2 XVR-24 Rejestrator Cyfrowy S E R I E: K2 XVR-04 K2 XVR-08 K2 XVR-16 K2 XVR-24 Ustawienia dla podglądu na urządzeniach mobilnych opartych na systemie ANDROID 2012.09.07 Strona 1 / 9 1. Komunikacja 2. Urządzenia

Bardziej szczegółowo

KARTA DO CENTRAL: MICRA, SIGMA I OPTIMA. ver. 4.00.xx

KARTA DO CENTRAL: MICRA, SIGMA I OPTIMA. ver. 4.00.xx KARTA DO CENTRAL: MICRA, SIGMA I OPTIMA ver. 4.00.xx Centrale Platan Micra, Sigma i Optima oraz programy komputerowe: PLATAN MicraPC, PLATAN SigmaPC, PLATAN OptimaPC i PLATAN BilCent są produktami firmy:

Bardziej szczegółowo

Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access. dr inż. Stanisław Wszelak

Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access. dr inż. Stanisław Wszelak Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access dr inż. Stanisław Wszelak Rodzaje dostępu szerokopasmowego Technologia xdsl Technologie łączami kablowymi Kablówka Technologia poprzez siec

Bardziej szczegółowo

Technologia VoIP Podstawy i standardy

Technologia VoIP Podstawy i standardy Technologia VoIP Podstawy i standardy Paweł Brzeziński IV rok ASiSK, nr indeksu 5686 PWSZ Elbląg Elbląg 2008 r. Przeglądając źródła na temat Voice over IP, natknąłem się na dwie daty, kaŝda z nich wiąŝe

Bardziej szczegółowo

Przedmowa 11 Ważniejsze oznaczenia 14 Spis skrótów i akronimów 15 Wstęp 21 W.1. Obraz naturalny i cyfrowe przetwarzanie obrazów 21 W.2.

Przedmowa 11 Ważniejsze oznaczenia 14 Spis skrótów i akronimów 15 Wstęp 21 W.1. Obraz naturalny i cyfrowe przetwarzanie obrazów 21 W.2. Przedmowa 11 Ważniejsze oznaczenia 14 Spis skrótów i akronimów 15 Wstęp 21 W.1. Obraz naturalny i cyfrowe przetwarzanie obrazów 21 W.2. Technika obrazu 24 W.3. Normalizacja w zakresie obrazu cyfrowego

Bardziej szczegółowo

Transmisja danych multimedialnych. mgr inż. Piotr Bratoszewski

Transmisja danych multimedialnych. mgr inż. Piotr Bratoszewski Transmisja danych multimedialnych mgr inż. Piotr Bratoszewski Wprowadzenie Czym są multimedia? Informacje przekazywane przez sieć mogą się składać z danych różnego typu: Tekst ciągi znaków sformatowane

Bardziej szczegółowo

Analogowa (para miedziana, radio, walkie-talkie, CB) Cyfrowa (ISDN, GSM, VoIP, DRB, DVB, Tetra, )

Analogowa (para miedziana, radio, walkie-talkie, CB) Cyfrowa (ISDN, GSM, VoIP, DRB, DVB, Tetra, ) Transmisja mowy Analogowa (para miedziana, radio, walkie-talkie, CB) Modulacje: amplitudowa (AM), częstotliwościowa (FM), fazowa (PM) Wysokie zapotrzebowanie na pasmo (np. AM df>2f) Niska sprawność energetyczna

Bardziej szczegółowo

Instrukcja programowania IRSC OPEN

Instrukcja programowania IRSC OPEN Instrukcja programowania IRSC OPEN Zennio IRSC OPEN (ZN1CL-IRSC) I. UWAGI WSTĘPNE Urządzenie IRSC OPEN umoŝliwia wykorzystanie w systemie KNX komend róŝnych pilotów zdalnego sterowania do obsługi urządzeń

Bardziej szczegółowo

Komunikacja Master-Slave w protokole PROFIBUS DP pomiędzy S7-300/S7-400

Komunikacja Master-Slave w protokole PROFIBUS DP pomiędzy S7-300/S7-400 PoniŜszy dokument zawiera opis konfiguracji programu STEP7 dla sterowników S7 300/S7 400, w celu stworzenia komunikacji Master Slave z wykorzystaniem sieci PROFIBUS DP pomiędzy sterownikami S7 300 i S7

Bardziej szczegółowo

Przypadki testowe. Spis treści. Plan testów. From Sęp. Wstęp. 2 Plan testów

Przypadki testowe. Spis treści. Plan testów. From Sęp. Wstęp. 2 Plan testów Przypadki testowe From Sęp Spis treści 1 Wstęp 2 Plan testów 3 Testy bazy danych 4 Testy serwera 5 Testy aplikacji klienckiej 6 Testy interfejsu webowego 7 Testy integracyjne 8 Testy wydajności 8.1 Baza

Bardziej szczegółowo

Bramka IP 1 szybki start.

Bramka IP 1 szybki start. Bramka IP 1 szybki start. Instalacja i dostęp:... 2 Konfiguracja IP 1 do nawiązywania połączeń VoIP... 5 Konfiguracja serwera SIP... 5 Konfiguracja uŝytkownika User1... 6 IP Polska Sp. z o.o. 2012 www.ippolska.pl

Bardziej szczegółowo

Połączenia VoIP z firmą Slican

Połączenia VoIP z firmą Slican Zapraszamy do kontaktu z nami przez VoIP. Połączenia VoIP z firmą Slican Ogólnie Aby skonfigurować urządzenie lub oprogramowanie VoIP do komunikacji z firmą Slican poprzez sieć internet należy w jego ustawieniach

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Format WAVE Format MP3 Format ACC i inne Konwersja między formatami

Spis treści. Format WAVE Format MP3 Format ACC i inne Konwersja między formatami Spis treści Format WAVE Format MP3 Format ACC i inne Konwersja między formatami Formaty plików audio różnią się od siebie przede wszystkim zastosowanymi algorytmami kompresji. Kompresja danych polega na

Bardziej szczegółowo

PLAN Podstawowe pojęcia techniczne charakteryzujące dostęp do Internetu prędkość podłączenia opóźnienia straty Umowa SLA inne parametry dostępność

PLAN Podstawowe pojęcia techniczne charakteryzujące dostęp do Internetu prędkość podłączenia opóźnienia straty Umowa SLA inne parametry dostępność PLAN Podstawowe pojęcia techniczne charakteryzujące dostęp do Internetu prędkość podłączenia opóźnienia straty Umowa SLA inne parametry dostępność gwarantowany czas usunięcia awarii zapisy w umowach Usługi

Bardziej szczegółowo

TELEFONIA INTERNETOWA

TELEFONIA INTERNETOWA Politechnika Poznańska Wydział Elektroniki i Telekomunikacji Katedra Sieci Telekomunikacyjnych i Komputerowych TELEFONIA INTERNETOWA Laboratorium TEMAT ĆWICZENIA INSTALACJA I PODSTAWY SERWERA ASTERISK

Bardziej szczegółowo

Sygnalizacja Kontrola bramy Media

Sygnalizacja Kontrola bramy Media PROTOKOŁY VoIP Sygnalizacja Kontrola bramy Media H.323 Audio/ Video H.225 H.245 Q.931 RAS SIP MGCP RTP RTCP RTSP TCP UDP IP PROTOKOŁY VoIP - CD PROTOKOŁY VoIP - CD PROTOKOŁY VoIP - CD PROTOKOŁY SYGNALIZACYJNE

Bardziej szczegółowo

Wykład II. Reprezentacja danych w technice cyfrowej. Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki

Wykład II. Reprezentacja danych w technice cyfrowej. Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki Wykład II Reprezentacja danych w technice cyfrowej 1 III. Reprezentacja danych w komputerze Rodzaje danych w technice cyfrowej 010010101010 001010111010

Bardziej szczegółowo

1. Instalacja modułu w systemie Windows.

1. Instalacja modułu w systemie Windows. 1. Instalacja modułu w systemie Windows. W urządzeniach dołączanych do sieci lokalnej LAN zastosowano moduły firmy DIGI. Sterowniki dostarczone przez producenta tworzą w systemie Windows wirtualny port

Bardziej szczegółowo

Komunikator internetowy w C#

Komunikator internetowy w C# PAŃSTWOWA WYśSZA SZKOŁA ZAWODOWA W ELBLĄGU INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ Sprawozdanie Komunikator internetowy w C# autor: Artur Domachowski Elbląg, 2009 r. Komunikacja przy uŝyciu poczty internetowej

Bardziej szczegółowo

Raport z badania dostępności i jakości usług głosowych w sieciach poszczególnych operatorów komórkowych na trasach kolejowych:

Raport z badania dostępności i jakości usług głosowych w sieciach poszczególnych operatorów komórkowych na trasach kolejowych: Raport z badania dostępności i jakości usług głosowych w sieciach poszczególnych operatorów komórkowych na trasach kolejowych: Warszawa Katowice Wrocław (A) Wrocław Poznań Warszawa (B) Warszawa dnia 11

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów)

PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów) PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów) 1. Dla ciągu danych: 1 1 0 1 0 narysuj przebiegi na wyjściu koderów kodów transmisyjnych: bipolarnego NRZ, unipolarnego RZ,

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA SYSTEM LIVE STREAMING

OFERTA NA SYSTEM LIVE STREAMING JNS Sp. z o.o. ul. Wróblewskiego 18 93-578 Łódź NIP: 725-189-13-94 tel. +48 42 209 27 01, fax. +48 42 209 27 02 e-mail: biuro@jns.pl Łódź, 2015 r. OFERTA NA SYSTEM LIVE STREAMING JNS Sp. z o.o. z siedzibą

Bardziej szczegółowo

Wykład Nr 4. 1. Sieci bezprzewodowe 2. Monitorowanie sieci - polecenia

Wykład Nr 4. 1. Sieci bezprzewodowe 2. Monitorowanie sieci - polecenia Sieci komputerowe Wykład Nr 4 1. Sieci bezprzewodowe 2. Monitorowanie sieci - polecenia Sieci bezprzewodowe Sieci z bezprzewodowymi punktami dostępu bazują na falach radiowych. Punkt dostępu musi mieć

Bardziej szczegółowo

Laboratorium podstaw telekomunikacji

Laboratorium podstaw telekomunikacji Laboratorium podstaw telekomunikacji Temat: Pomiar przepustowości łączy w sieciach komputerowych i podstawowe narzędzia sieciowe. Cel: Celem ćwiczenia jest przybliżenie studentom prostej metody pomiaru

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. do specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Budowa sieci WAN w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym w Białymstoku

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. do specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Budowa sieci WAN w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym w Białymstoku Dotyczy projektu nr: WND-RPPD.04.01.00-20-001/11 pn. Podlaski System Informacyjny e-zdrowie realizowanego w ramach Decyzji nr UDA-RPPD.04.01.00-20-001/11-00 z dnia 8 listopada 2011r Załącznik nr 1.1 do

Bardziej szczegółowo

Łącza WAN. Piotr Steć. 28 listopada 2002 roku. P.Stec@issi.uz.zgora.pl. Rodzaje Łącz Linie Telefoniczne DSL Modemy kablowe Łącza Satelitarne

Łącza WAN. Piotr Steć. 28 listopada 2002 roku. P.Stec@issi.uz.zgora.pl. Rodzaje Łącz Linie Telefoniczne DSL Modemy kablowe Łącza Satelitarne Łącza WAN Piotr Steć P.Stec@issi.uz.zgora.pl 28 listopada 2002 roku Strona 1 z 18 1. Nośniki transmisyjne pozwalające łączyć sieci lokalne na większe odległości: Linie telefoniczne Sieci światłowodowe

Bardziej szczegółowo

Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI

Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI Organizacja ISO opracowała Model Referencyjny Połączonych Systemów Otwartych (model OSI RM - Open System Interconection Reference Model) w celu ułatwienia realizacji otwartych

Bardziej szczegółowo

FAQ: 00000012/PL Data: 19/11/2007 Programowanie przez Internet: Przekierowanie portu na SCALANCE S 612 w celu umo

FAQ: 00000012/PL Data: 19/11/2007 Programowanie przez Internet: Przekierowanie portu na SCALANCE S 612 w celu umo W tym dokumencie opisano przekierowanie portu na sprzętowym firewall u SCALANCE S 612 V2* (numer katalogowy: 6GK5612-0BA00-2AA3) w celu umoŝliwienia komunikacji STEP 7 ze sterownikiem przez sieć Ethernet/Internet.

Bardziej szczegółowo

Linksys/Cisco SPA2102, SPA3102 Instrukcja Konfiguracji

Linksys/Cisco SPA2102, SPA3102 Instrukcja Konfiguracji Linksys/Cisco SPA2102, SPA3102 Instrukcja Konfiguracji 1. Logowanie się do systemu ipfon24 Aby zalogować się do systemu należy wejść na https://ipfon24.ipfon.pl i zalogować się podające login wybrany podczas

Bardziej szczegółowo

System interkomowy. Karty VoIP G8-IAX G3-IAX

System interkomowy. Karty VoIP G8-IAX G3-IAX Karty VoIP G8-IAX G3-IAX Wielofunkcyjne karty VoIP G3-IAX oraz G8-IAX pozwalają na zintegrowanie wielu standardów VoIP za pomocą obsługującego IAX Serwera Asterisk. 1 2 1. G8-IAX-4B (Wer. AB) Karta VoIP

Bardziej szczegółowo

THOMSON SpeedTouch 780 WL

THOMSON SpeedTouch 780 WL THOMSON SpeedTouch 780 WL Modem ADSL, Router, Switch, Wi-Fi, VoIP Instrukcja podłączenia i uruchomienia Thomson Speedtouch 780 WL jest urządzeniem umoŝliwiającym dostęp do Internetu poprzez wbudowany modem

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

PR P E R Z E E Z N E T N A T C A JA C JA KO K RP R O P RA R C A Y C JN Y A JN ACTINA DATA MANAGER

PR P E R Z E E Z N E T N A T C A JA C JA KO K RP R O P RA R C A Y C JN Y A JN ACTINA DATA MANAGER PREZENTACJA KORPORACYJNA ACTINA DATA MANAGER Oprogramowanie Actina Data Manager (ADM) Podstawowe zagadnienia: 1. Zastosowanie 2. Grupa docelowych uŝytkowników 3. Bezpieczeństwo 4. Środowisko pracy 5. MoŜliwości

Bardziej szczegółowo

THOMSON SpeedTouch 716 WL

THOMSON SpeedTouch 716 WL THOMSON SpeedTouch 716 WL Modem ADSL, Router, Switch, Wi-Fi, VoIP Instrukcja podłączenia i uruchomienia Thomson Speedtouch 716 WL jest urządzeniem umoŝliwiającym dostęp do Internetu poprzez wbudowany modem

Bardziej szczegółowo

Rozwiązania do przechwytywania, nagrywania i dystrybucji sygnałów audio/wideo w sieciach IP Edukacja

Rozwiązania do przechwytywania, nagrywania i dystrybucji sygnałów audio/wideo w sieciach IP Edukacja Rozwiązania do przechwytywania, nagrywania i dystrybucji sygnałów audio/wideo w sieciach IP Edukacja Page 1 Reach Shenzhen REACH Software Technology Co. Ltd, firma HI-TECH założona w 2003. Lider w zakresie

Bardziej szczegółowo

Bramka IP 2R+L szybki start.

Bramka IP 2R+L szybki start. Bramka IP 2R+L szybki start. Instalacja i dostęp:... 2 Konfiguracja IP 2R+L do nawiązywania połączeń VoIP... 4 Konfiguracja WAN... 4 Konfiguracja serwera SIP... 5 Konfiguracja IAX... 6 IP Polska Sp. z

Bardziej szczegółowo

POWIADOMIENIE SMS ALBATROSS S2. Opis aplikacji do programowania

POWIADOMIENIE SMS ALBATROSS S2. Opis aplikacji do programowania POWIADOMIENIE SMS ALBATROSS S2 Opis aplikacji do programowania 1 Spis treści 1. OPIS I URUCHOMIENIE APLIKACJI DO PROGRAMOWANIA ALBATROSS S2... 3 2. NAWIĄZANIE POŁĄCZENIA APLIKACJI Z URZĄDZENIEM ALBATROSS

Bardziej szczegółowo

BeamYourScreen Bezpieczeństwo

BeamYourScreen Bezpieczeństwo BeamYourScreen Bezpieczeństwo Spis treści Informacje Ogólne 3 Bezpieczeństwo Treści 3 Bezpieczeństwo Interfejsu UŜytkownika 3 Bezpieczeństwo Infrastruktury 3 Opis 4 Aplikacja 4 Kompatybilność z Firewallami

Bardziej szczegółowo

Opis. systemu. zliczania. obiektów. ruchomych. wersja. dla salonów. i sieci salonów. http://www.insofter.pl

Opis. systemu. zliczania. obiektów. ruchomych. wersja. dla salonów. i sieci salonów. http://www.insofter.pl Opis systemu zliczania obiektów ruchomych wersja dla salonów i sieci salonów 2006 http://www.insofter.pl Insofter 2 z 14 1. Budowa systemu 2. Stanowisko rejestracji ruchu 2.1. Rejestratory mikroprocesorowe

Bardziej szczegółowo

Modyfikacja algorytmów retransmisji protokołu TCP.

Modyfikacja algorytmów retransmisji protokołu TCP. Modyfikacja algorytmów retransmisji protokołu TCP. Student Adam Markowski Promotor dr hab. Michał Grabowski Cel pracy Celem pracy było przetestowanie i sprawdzenie przydatności modyfikacji klasycznego

Bardziej szczegółowo

Jakość usługi głosowej w sieciach telekomunikacyjnych

Jakość usługi głosowej w sieciach telekomunikacyjnych Jakość usługi głosowej w sieciach telekomunikacyjnych Ryszard Kobus, Dokonano przeglądu najważniejszych obiektywnych metod porównawczych, stosowanych przy ocenie jakości mowy transmitowanej we współczesnych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do (Wzoru) Umowy, który stanowi załącznik nr 4 do SIWZ

Załącznik nr 1 do (Wzoru) Umowy, który stanowi załącznik nr 4 do SIWZ Załącznik nr 1 do (Wzoru) Umowy, który stanowi załącznik nr 4 do SIWZ CZĘŚĆ IV PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA OBLIGATORYJNE WYMAGANIA TECHNICZNE 1. Serwer wideokonferencyjny Ilość 1 szt. Oferowany model *... Producent*...

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Komputerowe Systemy Pomiarowe

Laboratorium Komputerowe Systemy Pomiarowe Jarosław Gliwiński, Łukasz Rogacz Laboratorium Komputerowe Systemy Pomiarowe ćw. Zastosowanie standardu VISA do obsługi interfejsu RS-232C Data wykonania: 03.04.08 Data oddania: 17.04.08 Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

1. Cel ćwiczenia. 2. Podłączenia urządzeń zewnętrznych w sterowniku VersaMax Micro

1. Cel ćwiczenia. 2. Podłączenia urządzeń zewnętrznych w sterowniku VersaMax Micro 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zaprojektowanie sterowania układem pozycjonowania z wykorzystaniem sterownika VersaMax Micro oraz silnika krokowego. Do algorytmu pozycjonowania wykorzystać licznik

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z Technologii Informacyjnej

Kryteria oceniania z Technologii Informacyjnej IV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Sosnowcu Kryteria oceniania z Technologii Informacyjnej Kryteria na ocenę dopuszczającą 1. Uczeń potrafi wymienić niektóre z elementów budowy komputera.

Bardziej szczegółowo

Ilość sztuka 1 PBX/IP Opis minimalnych wymagań 1 W zakresie sprzętowym 1.1 Porty: - Min 1 port WAN - RJ-45 (10/100Base-TX, automatyczne wykrywanie)

Ilość sztuka 1 PBX/IP Opis minimalnych wymagań 1 W zakresie sprzętowym 1.1 Porty: - Min 1 port WAN - RJ-45 (10/100Base-TX, automatyczne wykrywanie) CZĘŚĆ I Załącznik I do siwz Urządzenie 1. Przedmiot zamówienia dotyczy dostawy sprzętowej centralki telefonii internetowej PBX/IP sztuk 1. Szczegółowe parametry oraz inne wymagania Zamawiającego wyszczególnione

Bardziej szczegółowo

Szybkość transmisji Przepływność

Szybkość transmisji Przepływność Szybkość transmisji Przepływność w telekomunikacji i informatyce częstość (mierzona w bitach na jednostkę czasu) z jaką informacja przepływa przez pewien (fizyczny lub metaforyczny) punkt. Szybkość transmisji

Bardziej szczegółowo

FAQ: 00000014/PL Data: 26/11/2008 Komunikacja w protokole MPI za pomocą Global Data (GD) pomiędzy sterownikami S7-300

FAQ: 00000014/PL Data: 26/11/2008 Komunikacja w protokole MPI za pomocą Global Data (GD) pomiędzy sterownikami S7-300 PoniŜszy dokument zawiera opis konfiguracji programu STEP7 dla sterowników SIMATIC S7 300/S7 400 w celu stworzenia komunikacji między dwoma stacjami S7 300 za pomocą sieci MPI i usługi komunikacyjnej Danych

Bardziej szczegółowo

Bramka VoIP (Voice over IP gateway) Implementacja VoIP w routerach DrayTek

Bramka VoIP (Voice over IP gateway) Implementacja VoIP w routerach DrayTek Implementacja VoIP w routerach DrayTek Serie routerów DrayTek oznaczane literą V implementują mechanizmy Voice over IP. Taki router posiada dodatkowo dwa analogowe gniazda telefoniczne w tylnym panelu.

Bardziej szczegółowo

Moduł Ethernetowy. instrukcja obsługi. Spis treści

Moduł Ethernetowy. instrukcja obsługi. Spis treści Moduł Ethernetowy instrukcja obsługi Spis treści 1. Podstawowe informacje...2 2. Konfiguracja modułu...4 3. Podłączenie do sieci RS-485 i LAN/WAN...9 4. Przywracanie ustawień fabrycznych...11 www.el-piast.com

Bardziej szczegółowo

OCENA JAKOŚCI KODEKÓW AUDIO W USŁUDZE VOIP

OCENA JAKOŚCI KODEKÓW AUDIO W USŁUDZE VOIP POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych Instytut Telekomunikacji PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA Tomasz Kabala OCENA JAKOŚCI KODEKÓW AUDIO W USŁUDZE VOIP Kierujący pracą dyplomową:

Bardziej szczegółowo

gdmss Lite Android DVR Mobile Client Instrukcja obsługi oprogramowania

gdmss Lite Android DVR Mobile Client Instrukcja obsługi oprogramowania gdmss Lite Android DVR Mobile Client Instrukcja obsługi oprogramowania Tylko na telefony z systemem Android Spis treści 1 INFORMACJE OGÓLNE... 3 1.1 Wprowadzenie...3 1.2 Funkcje...3 1.3 Obsługiwane wersje

Bardziej szczegółowo

Instrukcja skrócona, szczegółowa instrukcja znajduje się na załączonej płycie lub do pobrania z www.bitstream.com.pl

Instrukcja skrócona, szczegółowa instrukcja znajduje się na załączonej płycie lub do pobrania z www.bitstream.com.pl TRYTON-PE1 Protekcja kanału E1 + Most Ethernet E1 10/100Mbit/s Ethernet na 4xE1 G.703 2048kbit/s 1 PANEL PRZEDNI URZĄDZENIA 1 2 3 4 5 Rys 1. Panel przedni i tylny urządzenia. Oznaczenie symboli: 1 złącze

Bardziej szczegółowo

Uniwersalny Konwerter Protokołów

Uniwersalny Konwerter Protokołów Uniwersalny Konwerter Protokołów Autor Robert Szolc Promotor dr inż. Tomasz Szczygieł Uniwersalny Konwerter Protokołów Szybki rozwój technologii jaki obserwujemy w ostatnich latach, spowodował że systemy

Bardziej szczegółowo

Serwery multimedialne RealNetworks

Serwery multimedialne RealNetworks 1 Serwery multimedialne RealNetworks 2 Co to jest strumieniowanie? Strumieniowanie można określić jako zdolność przesyłania danych bezpośrednio z serwera do lokalnego komputera i rozpoczęcie wykorzystywania

Bardziej szczegółowo

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Sebastian Kokot XXI Krajowa Konferencja Rzeczoznawców Majątkowych, Międzyzdroje 2012 Rzetelnie wykonana analiza rynku nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Wydział Elektryczny. Katedra Telekomunikacji i Aparatury Elektronicznej. Sieci i Aplikacje TCP/IP. Ćwiczenie nr 1

Wydział Elektryczny. Katedra Telekomunikacji i Aparatury Elektronicznej. Sieci i Aplikacje TCP/IP. Ćwiczenie nr 1 Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Telekomunikacji i Aparatury Elektronicznej Sieci i Aplikacje TCP/IP Ćwiczenie nr 1 Temat: Badanie podstawowych parametrów sieci w małym biurze lub domu

Bardziej szczegółowo

11. Rozwiązywanie problemów

11. Rozwiązywanie problemów 11. Rozwiązywanie problemów Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale pokaŝą, jak rozwiązywać niektóre z problemów, jakie mogą pojawić się podczas pracy z komputerem. Windows XP został wyposaŝony w kilka mechanizmów

Bardziej szczegółowo

K2 XVR-04 K2 XVR-08 K2 XVR-16 K2 XVR-24

K2 XVR-04 K2 XVR-08 K2 XVR-16 K2 XVR-24 Rejestrator Cyfrowy S E R I E: K2 XVR-04 K2 XVR-08 K2 XVR-16 K2 XVR-24 Ustawienia dla podglądu na urządzeniach mobilnych opartych na systemie ANDROID 2011.05.19 Strona 1 / 9 SPIS TREŚCI 1. Komunikacja...3

Bardziej szczegółowo

Rodzina systemów Microsoft Windows 1. Rodzina systemów Microsoft Windows

Rodzina systemów Microsoft Windows 1. Rodzina systemów Microsoft Windows Rodzina systemów Microsoft Windows 1. Rodzina systemów Microsoft Windows Systemy operacyjne Microsft Windows (ang. okna) posiadały od początku interfejs graficzny. KaŜda aplikacja uruchamiana jest tu w

Bardziej szczegółowo

Dwa lub więcej komputerów połączonych ze sobą z określonymi zasadami komunikacji (protokołem komunikacyjnym).

Dwa lub więcej komputerów połączonych ze sobą z określonymi zasadami komunikacji (protokołem komunikacyjnym). Sieci komputerowe Dwa lub więcej komputerów połączonych ze sobą z określonymi zasadami komunikacji (protokołem komunikacyjnym). Zadania sieci - wspólne korzystanie z plików i programów - współdzielenie

Bardziej szczegółowo

Serwery strumieniujące wideo

Serwery strumieniujące wideo Serwerystrumieniującewideo MikołajLeszczuk,MarekBałda 1. Wstęp Tworzenie systemów komunikacji multimedialnej (1), w tym cyfrowych bibliotek wideo, do których dostęp odbywa się przy użyciu sieci telekomunikacyjnej,

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie Sieci nonblocking content packet filtering

Monitorowanie Sieci nonblocking content packet filtering Monitorowanie Sieci nonblocking content packet filtering praca inŝynierska prowadzący: prof. dr hab. inŝ. Zbigniew Kotulski Michał Zarychta 1 Plan prezentacji ZałoŜenia projektu Sniffer Technologie WinPcap

Bardziej szczegółowo

Raport z badań jakości sieci komórkowych na wybranych trasach kolejowych

Raport z badań jakości sieci komórkowych na wybranych trasach kolejowych Raport z badań jakości sieci komórkowych na wybranych trasach kolejowych Warszawa, czerwiec 2011 1 Spis Treści I. Podsumowanie badań... 3 1. Sposób realizacji badań... 3 2. Sieci komórkowe podlegające

Bardziej szczegółowo

IO - Plan wdrożenia. M.Jałmużna T.Jurkiewicz P.Kasprzyk M.Robak. 5 czerwca 2006

IO - Plan wdrożenia. M.Jałmużna T.Jurkiewicz P.Kasprzyk M.Robak. 5 czerwca 2006 IO - Plan wdrożenia M.Jałmużna T.Jurkiewicz P.Kasprzyk M.Robak 5 czerwca 2006 1 Spis treści 1 Wprowadzenie 3 1.1 Cel.......................................... 3 1.2 Zakres........................................

Bardziej szczegółowo

Instrukcje dotyczące funkcji zarządzania pasmem w urządzeniach serii ZyWALL.

Instrukcje dotyczące funkcji zarządzania pasmem w urządzeniach serii ZyWALL. Instrukcje dotyczące funkcji zarządzania pasmem w urządzeniach serii ZyWALL. Niniejsza instrukcja zawiera wskazówki dotyczące konfiguracji funkcji BW MGMT dostępnej w urządzeniach serii ZyWALL. Dość często

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ NR 9. Projekt lokalnej sieci komputerowej zapewniającej dostęp do Internetu.

ZESPÓŁ SZKÓŁ NR 9. Projekt lokalnej sieci komputerowej zapewniającej dostęp do Internetu. ZESPÓŁ SZKÓŁ NR 9 IM. ROMUALDA TRAUGUTTA W KOSZALINIE Projekt lokalnej sieci komputerowej zapewniającej dostęp do Internetu. autorzy: mgr inŝ. Tomasz Pukiewicz mgr inŝ. Rafał Traczyk - 1 - 1. ZałoŜenia

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE CENTRUM EDUKACJI ZAWODOWEJ W BIŁGORAJU INSTALACJA URZĄDZEŃ ELEKTRONICZNYCH. Ćwiczenie 6: WYKONANIE INSTALACJI monitoringu cyfrowego IP

REGIONALNE CENTRUM EDUKACJI ZAWODOWEJ W BIŁGORAJU INSTALACJA URZĄDZEŃ ELEKTRONICZNYCH. Ćwiczenie 6: WYKONANIE INSTALACJI monitoringu cyfrowego IP REGIONALNE CENTRUM EDUKACJI ZAWODOWEJ W BIŁGORAJU R C E Z w B I Ł G O R A J U INSTALACJA URZĄDZEŃ ELEKTRONICZNYCH Ćwiczenie 6: WYKONANIE INSTALACJI monitoringu cyfrowego IP Opracował mgr inż. Artur Kłosek

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM SYSTEMY I SIECI TELEKOMUNIKACYJNE CZĘŚĆ 2 MODELOWANIE SIECI Z WYKORZYSTANIEM SYMULATORA NCTUNS

LABORATORIUM SYSTEMY I SIECI TELEKOMUNIKACYJNE CZĘŚĆ 2 MODELOWANIE SIECI Z WYKORZYSTANIEM SYMULATORA NCTUNS LABORATORIUM SYSTEMY I SIECI TELEKOMUNIKACYJNE CZĘŚĆ 2 MODELOWANIE SIECI Z WYKORZYSTANIEM SYMULATORA NCTUNS 1 Warunki zaliczenia części związanej z modelowaniem sieci Zajęcia laboratoryjne z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Migracja bazy danych Microsoft Access *.mdb do Microsoft SQL 2008 Server R2 SP1 dla oprogramowania Płatnik

Migracja bazy danych Microsoft Access *.mdb do Microsoft SQL 2008 Server R2 SP1 dla oprogramowania Płatnik Migracja bazy danych Microsoft Access *.mdb do Microsoft SQL 2008 Server R2 SP1 dla oprogramowania Płatnik by Gecco-IT http://www.gecco-it.waw.pl info@gecco-it.waw.pl 1. Zanim przystąpimy do migracji należy

Bardziej szczegółowo

Stacja graficzna szkoleniowa typ A1, A2, B - Procedura odbioru sprzętu

Stacja graficzna szkoleniowa typ A1, A2, B - Procedura odbioru sprzętu Załącznik nr 3 do umowy z dnia Stacja graficzna szkoleniowa typ A1, A2, B - Procedura odbioru sprzętu. Sprawdzić, czy numery seryjne zestawu są zgodne z dokumentami dostawy i protokołami odbioru sprzętu.

Bardziej szczegółowo

Sieci VPN SSL czy IPSec?

Sieci VPN SSL czy IPSec? Sieci VPN SSL czy IPSec? Powody zastosowania sieci VPN: Geograficzne rozproszenie oraz duŝa mobilność pracowników i klientów przedsiębiorstw i instytucji, Konieczność przesyłania przez Internet danych

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Ericsson HIS NAE SR-16

Laboratorium Ericsson HIS NAE SR-16 Laboratorium Ericsson HIS NAE SR-16 HIS WAN (HIS 2) Opis laboratorium Celem tego laboratorium jest poznanie zaawansowanej konfiguracji urządzenia DSLAM Ericsson HIS NAE SR-16. Konfiguracja ta umożliwi

Bardziej szczegółowo

POWIADOMIENIE SMS ALBATROSS S2. Opis aplikacji do programowania

POWIADOMIENIE SMS ALBATROSS S2. Opis aplikacji do programowania POWIADOMIENIE SMS ALBATROSS S2 Opis aplikacji do programowania 1 Spis treści 1. OPIS I URUCHOMIENIE APLIKACJI DO PROGRAMOWANIA ALBATROSS S2... 3 2. NAWIĄZANIE POŁĄCZENIA APLIKACJI Z URZĄDZENIEM ALBATROSS

Bardziej szczegółowo

Organizacja pamięci VRAM monitora znakowego. 1. Tryb pracy automatycznej

Organizacja pamięci VRAM monitora znakowego. 1. Tryb pracy automatycznej Struktura stanowiska laboratoryjnego Na rysunku 1.1 pokazano strukturę stanowiska laboratoryjnego Z80 z interfejsem częstościomierza- czasomierz PFL 21/22. Rys.1.1. Struktura stanowiska. Interfejs częstościomierza

Bardziej szczegółowo

Transmisja sygnałów telewizyjnych z wykorzystaniem protokołu IP i metody jej oceny

Transmisja sygnałów telewizyjnych z wykorzystaniem protokołu IP i metody jej oceny Alina Karwowska-Lamparska Alina Karwowska-Lamparska Opisano zasady przesyłania sygnałów telewizyjnych z wykorzystaniem protokołu IP. Przedstawiono, opracowane na podstawie zaleceń ITU, wymagania techniczne

Bardziej szczegółowo

Transmisja w paśmie podstawowym

Transmisja w paśmie podstawowym Rodzaje transmisji Transmisja w paśmie podstawowym (baseband) - polega na przesłaniu ciągu impulsów uzyskanego na wyjściu dekodera (i być moŝe lekko zniekształconego). Widmo sygnału jest tutaj nieograniczone.

Bardziej szczegółowo

Uwaga!!! Założono, że router jest poprawnie podłączony i skonfigurowany do obsługi dostępu do Internetu.

Uwaga!!! Założono, że router jest poprawnie podłączony i skonfigurowany do obsługi dostępu do Internetu. 1. Rejestracja konta 2. Książka telefoniczna 3. Problemy 3.1. Rejestracja 3.2. NAT 3.3. Kodeki 3.4. Zaawansowane Przykład bazuje na wymyślonym operatorze telefonii VoIP o nazwie XYZ. Dane techniczne usługi:

Bardziej szczegółowo

System monitoringu jakości energii elektrycznej

System monitoringu jakości energii elektrycznej System monitoringu jakości energii elektrycznej Pomiary oraz analiza jakości energii elektrycznej System Certan jest narzędziem pozwalającym na ciągłą ocenę parametrów jakości napięć i prądów w wybranych

Bardziej szczegółowo

System interkomowy. IP-Intercom Server IS 300

System interkomowy. IP-Intercom Server IS 300 IP-Intercom Server IS 300 Intercom 2.0 firmy Commend to zupełnie nowy poziom jakości i niezawodności w bezpieczeństwie komunikacji. Nowy serwer interkomowy firmy Commend IS 300 wykorzystuje technologię

Bardziej szczegółowo

Instrukcja skrócona (dla informatyka)

Instrukcja skrócona (dla informatyka) 1 Instrukcja skrócona (dla informatyka) 1. Instalujemy na serwerze program FAKT oraz serwer bazy danych Firebird. 2. Uruchamiamy program lokalnie sprawdzamy czy działa, czy moŝna uruchomić 2 programy jednocześnie

Bardziej szczegółowo

Linksys/Cisco RT31P2, WRT54GP2. Instrukcja Konfiguracji

Linksys/Cisco RT31P2, WRT54GP2. Instrukcja Konfiguracji Linksys/Cisco RT31P2, WRT54GP2 Instrukcja Konfiguracji 1. Logowanie się do systemu ipfon24 Aby zalogować się do systemu należy wejść na https://ipfon24.ipfon.pl i zalogować się podające login wybrany podczas

Bardziej szczegółowo

instrukcja obsługi N-Viewer 1200 Mobile

instrukcja obsługi N-Viewer 1200 Mobile instrukcja obsługi N-Viewer 1200 Mobile CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU UWAGA Powielanie w jakiejkolwiek formie całości lub fragmentów instrukcji bez pisemnej zgody firmy NOVUS SECURITY Sp. z o.o., jest zabronione.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 30 czerwca 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 30 czerwca 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 150 9016 Poz. 895 895 ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI z dnia 30 czerwca 2011 r. w sprawie sposobu prowadzenia w programach radiowych i telewizyjnych działalności reklamowej

Bardziej szczegółowo

System dystrybucji treści w interaktywnej telewizji publicznej itvp. Cezary Mazurek Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe

System dystrybucji treści w interaktywnej telewizji publicznej itvp. Cezary Mazurek Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe System dystrybucji treści w interaktywnej telewizji publicznej itvp Cezary Mazurek Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe Telewizja interaktywna Czym jest telewizja interaktywna? Oglądasz co chcesz......i

Bardziej szczegółowo

BADANIA ŁĄCZA INTERNETOWEGO DO TRANSMISJI GŁOSU (VOIP)

BADANIA ŁĄCZA INTERNETOWEGO DO TRANSMISJI GŁOSU (VOIP) ELEKTRYKA 2011 Zeszyt 2 (218) Rok LVII Michał PNIEWSKI Instytut Metrologii i Automatyki Elektrotechnicznej, Politechnika Śląska w Gliwicach BADANIA ŁĄCZA INTERNETOWEGO DO TRANSMISJI GŁOSU (VOIP) Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

SIP Studia Podyplomowe Ćwiczenie laboratoryjne Instrukcja

SIP Studia Podyplomowe Ćwiczenie laboratoryjne Instrukcja SIP Studia Podyplomowe Ćwiczenie laboratoryjne Instrukcja Instytut Telekomunikacji Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych Politechnika Warszawska, marzec 2015 Wprowadzenie Ćwiczenie jest wykonywane

Bardziej szczegółowo

SZYBKIE URUCHOMIENIE. BRAMKA VoIP HT-286/486/502/503. Grandstream Szybkie uruchomienie Seria HT Networks Inc.

SZYBKIE URUCHOMIENIE. BRAMKA VoIP HT-286/486/502/503. Grandstream Szybkie uruchomienie Seria HT Networks Inc. SZYBKIE URUCHOMIENIE BRAMKA VoIP HT-286/486/502/503 1. Wstęp Dziękujemy za zakup bramki VoIP serii HT, umoŝliwiającej wykorzystanie dotychczasowej centrali bądź telefonów analogowych do prowadzenia rozmów

Bardziej szczegółowo

ActiveXperts SMS Messaging Server

ActiveXperts SMS Messaging Server ActiveXperts SMS Messaging Server ActiveXperts SMS Messaging Server to oprogramowanie typu framework dedykowane wysyłaniu, odbieraniu oraz przetwarzaniu wiadomości SMS i e-mail, a także tworzeniu własnych

Bardziej szczegółowo