Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka Media uczestnikami walki informacyjnej Media as participants of the information fights Streszczenie Summary

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka Media uczestnikami walki informacyjnej Media as participants of the information fights Streszczenie Summary"

Transkrypt

1 Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka Media uczestnikami walki informacyjnej Media as participants of the information fights Streszczenie W artykule poruszone zostały problemy dotyczące istoty walki informacyjnej i jej elementów składowych. Media będące jej bezpośrednimi i pośrednimi uczestnikami m.in. w sferze politycznej, społecznej czy gospodarczej docierają do ludzkich umysłów przez umieszczanie określonych treści w przestrzeni informacyjnej. Posiadany przez media dostęp do wspomnianej przestrzeni pozwala im m.in. na sterowanie percepcją odbiorczą adresatów. To jak interpretujemy odbierane informacje zależy nie tylko od naszego wykształcenia czy doświadczenia, ale i od treści przekazywanych przez media. Summary This article describes problems dealing with the information fight and its components. Media that are direct and indirect participants of this fight among others in the political, social or economic area, influence people s minds by placing certain contents in the information space. The access to the above mentioned space, owned by the media allows them, among others, to control the perception of the recipients. The way we interpret the information depends not only on our education or experience but also on content that media transfer to us. Słowa kluczowe: media, walka informacyjna, atak informacyjny, obrona informacyjna, zakłócanie informacyjne Key words: media, information fight, information attack, information security, distortion of information Wprowadzenie Walka informacyjna bez względu na upływ czasu zawsze towarzyszy ludzkiemu działaniu, mimo, że nie zawsze była tak nazywana. Ukierunkowana jest nie tyko na pozyskiwanie informacji, ale na obronę informacyjną i zakłócanie informacyjne. Jest prowadzona w sferze politycznej, ideologicznej, społecznej, gospodarczej, wojskowej, naukowej, kulturowej, sportowej, w walce z organizowaną przestępczości transgraniczna, terroryzmem z udziałem podmiotów państwowych i pozapaństwowych. Aktywnym uczestnikiem walki informacyjnej są m.in. media, które w procesie poszukiwania informacji znajdujących się w ich zainteresowaniu nie tylko mogą wejść w jej posiadanie, ale uczestniczą również w zakłócaniu percepcji określonego adresata.

2 Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka W artykule został przedstawiona istota walki informacyjnej i jej elementy składowe, infrastruktura informacyjna wykorzystywana przez media, a także jeden z istotniejszych jej elementów, jakim jest zakłócanie informacyjne. Na uwagę zasługują media, jako bezpośredni uczestnicy walki informacyjnej, gdzie informacja stanowi towar, który można kupić i sprzedać. Istota walki informacyjnej Pozyskiwanie informacji, a także zakłócanie informacyjne i obrona informacyjna zawsze towarzyszyły ludzkiemu działaniu. W prowadzeniu tego rodzaju działalności nie używano pojęcia walka informacyjna, jednak w przeszłości zawsze towarzyszyła walce zbrojnej i dyplomacji. Niezależnie od tego czy była tak nazywana, czy nie zawsze ogrywa szczególna rolę. Takim przykładem są wojny, gdzie zwycięstwo w walce zbrojnej było możliwe w następstwie wygranej walce informacyjnej. Podmioty (np. państwa, siły zbrojne, partie polityczne, politycy, organizacje gospodarcze) będące w konflikcie zawsze dążyły do poznania zarówno słabych, jak i mocnych stron przeciwnika. Posiadając własne tajemnice ukrywały je przed nim, ale również wzajemnie się oszukiwały i wprowadzały w błąd. Zrodził się zatem swoisty rodzaj walki jedni, możliwymi dla siebie sposobami, dążyli do zdobywania informacji, a drudzy z podobnym zaangażowaniem - starali się im to udaremnić. W postępowaniu tym wystąpiła sprzeczność celów i działań, czyli najbardziej dystynktywnych cech, które kojarzą się z desygnatem pojęcia walka. Przedmiotem tej walki stała się informacja, a narzędziami wszelkie środki dostosowane do jej zdobywania, zakłócania i obrony. Z takim wyobrażeniem desygnatu używa się dziś najczęściej pojęcia walka informacyjna. 1 Walka informacyjna, to kooperacja negatywna wzajemna, przynajmniej dwupodmiotowa, realizowana w sferach: zdobywania informacji, zakłócania informacyjnego i obrony informacyjnej, gdzie każdemu działaniu jednej strony przyporządkowane jest działanie antagonistyczne strony drugiej 2. Według stanowiska dziekana Szkoły Wojny i Strategii Informacyjnej na Narodowym Uniwersytecie Obrony Stanów Zjednoczonych, na wojnę informacyjną składają się działania, których celem jest ochrona, wykorzystywanie, uszkodzenie, zniszczenie informacji lub zasobów informacji albo też zaprzeczenie informacjom po to, aby osiągnąć znaczne korzyści, jakiś cel lub zwycięstwo nad przeciwnikiem 3. Z kolei według dyrektywy S 3600 Biura Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych z grudnia 1996 roku, określa się wojnę informacyjną jako operacje informacyjne prowadzone podczas kryzysu lub konfliktu w celu osiągnięcia lub poparcia konkretnych celów w od- 1 L. Ciborowski, Walka informacyjna, Toruń 1996, s Ibidem, s W. Schwartau, Information Warfare, 2nd ed., Thunder's Mouth Press, 1996, s

3 Media uczestnikami walki informacyjnej niesieniu do konkretnych przeciwników lub przeciwnika. Według tej samej dyrektywy operacje informacyjne są to działania podjęte w celu wywarcia wpływu na informacje i systemy informacyjne przeciwnika przy jednoczesnej obronie własnych informacji i systemów informacyjnych. 4 Aktualnie walka informacyjna ma nieco inny charakter, ukierunkowana jest nie tylko na zdobywanie informacji o charakterze niejawnym. Jest prowadzona pomiędzy podmiotami sektora państwowego (prywatnego), gdzie strategie polityczne, marketingowe, reklamowe, konsumpcyjne, czy kooperacyjne stanowią obiekty szczególnego zainteresowania przeciwstawnych stron. Walka informacyjna jest również prowadzona na poziomie państwa, w relacjach między państwami (bliższymi i dalszymi), organizacjami międzynarodowymi, w rywalizacji między mediami, czy innymi ośrodkami opiniotwórczymi itp. Istotą walki informacyjnej w działaniach mediów jest nie tylko przekazywanie informacji o zjawiskach, zdarzeniach i osobach, ale i stwarzanie sytuacji utrudniających szeroko rozumianemu przeciwnikowi poznanie stanu faktycznego o zjawiskach, zdarzeniach i osobach, co w konsekwencji ma utrudniać jemu poznanie prawdy i podejmowanie trafnych decyzji. Ukierunkowana jest na jego dezorientowanie, co do sytuacji społecznej, politycznej, gospodarczej, naukowej, a nawet wojskowej. Oznacza to, że na walkę informacyjną składają się działania, których celem jest ochrona, wykorzystywanie, uszkodzenie, zniszczenie informacji lub zasobów informacji albo też zaprzeczenie informacjom po to, aby osiągnąć znaczne korzyści, jakiś cel lub zwycięstwo nad przeciwnikiem 5. Media będące bezpośrednimi uczestnikami procesu informacyjnego realizują kilka istotnych funkcji, w tym podstawowych i pomocniczych. W zależności od przyjętych celów i wykonywanych zadań dokonują ich hierarchizacji, która w zależności od zmian zachodzących w środowisku zainteresowania mogą ulegać przewartościowaniom. Współcześnie szczególnie wrażliwym punktom styczności mediów (nie zawsze tego świadomych), jest walka informacyjna. To także pozyskiwanie informacji nie zawsze wartościowych i sprawdzalnych, ale i ich przekazywanie z odpowiednim komentarzem. Ta walka to również poszukiwanie źródeł informacji, ale i zagłuszanie percepcji określonych podmiotów. Ponadto propaganda, manipulacja, dezinformacja, a nawet dezintegracja środowisk znajdujących się w ich zainteresowaniu. Obecnie prowadzona walka informacyjna z udziałem mediów stanowi zupełnie nową jakość. To nauka i technika stwarzają ogromne możliwości dla jej prowadzenia, gdzie technologie teleinformatyczne wspomagają procesy 4 Departament of Defense Directive S , Information Operations, December 9, W. Schwartau, Information Warfare, s

4 Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka poznawcze mediów i komunikację praktycznie w czasie rzeczywistym, z drugiej strony generują nowe zagrożenia dla tego środowiska i informacji. Tym sprzymierzeńcem jest niewątpliwie cyberprzestrzeń, która jest czwartym (piątym przyp. autora) po lądzie, morzu i powietrzu (kosmosie przyp. autora.) środowiskiem, w którym jest prowadzona ta walka. 6. Obecnie Internet konkuruje z telewizją jako środek dotarcia do masowego audytorium i wpływaniu na opinie i decyzje. W trakcie prowadzonej walki informacyjnej, media wykorzystując możliwości organizacyjno - techniczne mogą kontrolować i oddziaływać na zasoby informacyjne obiektu zainteresowania, na przykład manipulować (zniekształcać i okłamywać, nękać, rzucać oszczerstwa, stosować cenzurę i reklamę), a środkami wojny psychologicznej oddziaływać m.in. na społeczeństwo (własne i przeciwnika). Przykładowo kłamstwa i zniekształcenia są narzędziem manipulowania percepcją, które powodują zmniejszenie integralności środka przekazu głoszącego nieprawdę. Tracą ci, którym zależy na dokładności przekazywanych informacji. Są to ludzie mający zaufanie do danego medium jako źródła informacji lub osoby, których interesom szkodzi publikowanie fałszywych informacji. 7 Należy mieć na uwadze również i to, że współczesna technika cyfrowa pozwala na łatwe fabrykowanie fałszowanych informacji lub fałszować prawdziwe. Wydawcy i montażyści mogą tworzyć dokumenty i nimi manipulować. Taśmy można ciąć i sklejać. Cyfrowe obrazy można zmieniać tak, by wydawały się prawdziwe, mimo że całkowicie odmienne są od oryginału. [ ] O ile w środkach przekazu łatwo coś zmienić, o tyle to, co się widzi i słyszy w swoim otoczeniu fizycznym, jest dla większości ludzi rzeczą bezsporną. W przyszłości jednak nawet tym będzie można manipulować. 8 Jeżeli się tak stanie, wówczas jakim mediom będzie można ufać? Na zasoby informacyjne mediów, które stanowią wiedzę o obiekcie zainteresowania (np. polityk, partia polityczna, zjawisko, zdarzenie) składają się następujące elementy: 9 1) utrwalona wiedza faktograficzna, 2) ich plany strategiczne, operacyjne i taktyczne, 3) posiadana wiedza ogólna i sektorowa, 4) metodyka oceny sytuacji, podejmowania decyzji, planowania i rozwiązywania problemów, 6 K. T. Lewandowski, Szarża pancernych serwerów, Polska Zbrojna nr36, 2003, s D. E. Denning, Wojna informacyjna i bezpieczeństwo informacji, Warszawa 2002., s Ibidem, s A. Żebrowski, Ewolucja polskich służb specjalnych. Wybrane obszary walki informacyjnej (Wywiad i kontrwywiad ), Kraków 2005, s. 247 i

5 Media uczestnikami walki informacyjnej 5) zaangażowane zasoby osobowe w procesach informacyjnych wraz z ich wiedzą, stanem emocjonalnym i motywacjami, 6) infrastruktura informacyjna. Potencjał ten jest gromadzony w postaci baz danych, a jego efektywność zależy od wartości i wykorzystania przez media, co sprawia, że stają się czynnikiem krytycznym, podatnym na dywersję informacyjną. Zasoby informacyjne dla mediów mają określoną wartość, na którą składają się dwa elementy: wartość wymienna i wartość operacyjna 10. Wartość wymienna jest to cena, jaką dziennikarz jest gotów zapłacić za dane informacje. Natomiast wartość operacyjna, to korzyści, jakie uzyskuje dziennikarz w procesie wykorzystywania zdobytych informacji. Wartość zasobów informacyjnych jest zróżnicowana, co dla mediów ma istotne znaczenie. W trwającej walce informacyjnej media pełnią rolę gracza, który dąży do wejścia w posiadanie informacji pozwalających na realizację przyjętych celów. Wartość zasobów informacyjnych dla tego gracza jest funkcją sześciu czynników wzajemnie ze sobą powiązanych, i tak: 11 7) poglądów i zobowiązań danego gracza, 8) możliwości tego gracza, 9) dostępności danego zasobu dla tego gracza, 10) dostępności danego zasobu dla innych graczy, 11) integralności zasobu, 12) czasu. Media występując w roli gracza biorą aktywny udział w ofensywnej i defensywnej walce informacyjnej. W pierwszym przypadku dążą do wejścia w posiadanie określonych informacji, a w drugim zamierzają się bronić. Gracz biorąc udział w wojnie informacyjnej musi mieć motywację, środki i okazję. Motywacja stanowi funkcję poglądów i przekonań, z kolei środki zależą od jego możliwości. W wojnie informacyjnej uczestniczą rządowe ośrodki decyzyjne, dyplomacja, media, ośrodki naukowo-badawcze, siły zbrojne, cywilne i wojskowe służby specjalne a więc te instytucje, które usiłują oddziaływać na zasoby informacyjne przeciwnika, własne i sojuszników. 12 Walka ta jest prowadzona w sposób planowy i zorganizowany. Instytucjami, które dostarczają mediom informacje wykorzystywane w wojnie informacyjnej są m.in.: ośrodki władzy, partie polityczne, politycy, służby specjalne, ośrodki naukowe, ośrodki opiniotwórcze, depesze agencyjne, serwisy radiowe i telewizyjne, wywiady, konferencje naukowe, konferencje prasowe, debaty, artykuły publicystyczne, biblioteki i archiwa, które po zgromadzeniu i przetworzeniu informacji są wykorzystywane w codziennej pracy publicystycznej dziennika- 10 D. E. Denning, Wojna informacyjna, s Ibidem, s A. Żebrowski, Ewolucja polskich służb specjalnych..., s

6 Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka rzy. W obowiązującej doktrynie, literaturze i praktyce wyróżnia się informacyjne działania ofensywne i defensywne. W wyniku ofensywnej operacji strona atakująca dąży do zwiększenia wartości zasobów będących celem, przy jednoczesnym zmniejszeniu ich wartości dla strony defensywnej. Natomiast operacja defensywna jest próbą przeciwstawienia się potencjalnej utracie wartości posiadanych zasobów informacyjnych. Wojna informacyjna to działanie typu sukces porażka. 13 Struktura funkcjonalna informacyjnych działań ofensywnych składa się z następujących elementów: 13) osłony, której zadaniem jest maskowanie własnych zamierzeń przed konkurencją (przeciwnikiem). Podstawę tych przedsięwzięć stanowią działania sprowadzające się do blokowania dostępu do ściśle określonych informacji znajdujących się w posiadaniu dziennikarza (redakcji), 14) operacji psychologicznych, które sprowadzają się do oddziaływania na zachowania określonych środowisk za pośrednictwem wielu wzajemnie powiązanych przedsięwzięć uwzględniających sferę dyplomatyczną, gospodarczą, finansową, społeczną, polityczną, międzynarodową, media, agenturę, 15) pozoracji na szczeblu strategicznym, operacyjnym i taktycznym, zasadniczym celem tych działań jest oddziaływanie na proces decyzyjny na każdym poziomie zarządzania sektorem publicznym i prywatnym. Skuteczność pozoracji w działaniach ofensywnych uzależniona jest w dużej mierze od kontaktów osobowych i przewagi informacyjnej. Przykładowo działania ofensywne to docieranie do ludzkich umysłów przez umieszczanie pewnych treści w przestrzeni informacyjnej ludzi. Dostęp do przestrzeni informacyjnej uzyskuje się za pośrednictwem dowolnego środka przekazu, jak: komunikacja bezpośrednia (twarzą w twarz), druk (czasopisma), telekomunikacja, stacje radiowe i telewizyjne oraz sieci komputerowe. Manipulowanie percepcją często bywa równoznaczne z manipulowaniem mediami w jakimś celu, dobrym lub złym. 14 W powyższych przedsięwzięciach ważną rolę odgrywają media, które poprzez posiadane zasoby (osobowe i informacyjne), wiedzę i doświadczenie ukierunkowują percepcję wytypowanym adresatom poprzez dostarczanie odpowiednio przygotowanych informacji. Ponadto są uczestnikami walki elektronicznej prowadzonej w cyberprzestrzeni, gdzie zasadniczym celem ataku jest dążenie do przełamania obrony informacyjnej przeciwnika, a w konsekwencji sterowanie znajdującymi się tam zasobami ze szczególnym wskazaniem na osobowe. Obrona w ramach walki informacyjnej realizowana jest przez tzw. in- 13 D. E. Denning, Wojna informacyjna..., s. 11 i Ibidem, s

7 Media uczestnikami walki informacyjnej formacyjne operacje defensywne, której zakres obejmuje m.in. osłonę środowiska informacyjnego (ochrona źródeł informacji przez dziennikarzy). Zadania defensywne w tym obszarze wykonywane są poprzez działania kontrpropagandowe ściśle powiązane z działaniami psychologicznymi, inspirującymi, propagandowymi. W ramach walki informacyjnej, media za pośrednictwem środków teleinformatycznych służących do szybkiej komunikacji praktycznie w czasie rzeczywistym, posiadają możliwości oddziaływania na systemy informacyjne strony przeciwnej, a także własnej. Ich celem jest chwilowe, okresowe bądź ciągłe naruszanie elementów infrastruktury informacyjnej przeciwnika. Dla mediów dostęp do szeroko rozumianej informacji, jakie daje globalna digitalizacja, stanowi ważne pozaosobowe źródło informacji. Pozwala to dziennikarzom na przeszukiwanie i śledzenie strumieni cyfrowej informacji nie tylko na obszarze własnego państwa, ale przede wszystkim poza jego granicami. Jest to realizowane przez obserwację i analizę strumieni informacji. Przykładowo w ciągu paru godzin, siedząc przed komputerem i mając na początku tylko twoje nazwisko i adres, mogę dowiedzieć się, czym się zajmujesz, poznać nazwiska i imiona oraz wiek twojej żony (męża), dzieci, to, jakim samochodem jeździsz, ile wart jest twój dom, jakiej wysokości płacisz podatki [ ] Mogę znaleźć zapomnianą już sprawę o narkotyki na uczelni. [ ] Jeśli jakieś informacje są w jednym miejscu, to są one w kilku miejscach. Wniosek: jeżeli gdzieś istnieją dane, to nieważne, jak pilnie będą strzeżone, istnieją one także gdzieś indziej, a więc praktycznie każdy może się do nich dostać. 15 Kolejnym przykładem są wyszukiwarki internetowe, które przeszukują serwisy informacyjne, dzienniki, bieżące numery magazynów pod kątem wybranych przez użytkownika słów kluczowych, wysyłają odpowiednie artykuły do zainteresowanych, korzystają z poczty elektronicznej lub Internetu. Aktywne komputery pośredniczące zwane robotami sieciowymi lub botami przeczesują Internet w poszukiwaniu informacji określonych przez użytkownika, sprawdzają aktualizację danych w witrynach WWW i zawiadamiają użytkownika, gdy bezpośrednio do sieci przyłączy się konkretna osoba. [ ] Listy dyskusyjne, grupy nowinek, konferencje sieciowe i grupy dyskusyjne w czasie rzeczywistym znakomicie nadają się do uzyskania informacji na jakieś konkretne tematy. Programy narzędziowe audio i wideo umożliwiają użytkownikom bezpośrednie uczestniczenie w konferencjach i innych wydarzeniach lub obserwowanie ich. Narzędzia te znakomicie nadają się do zbierania informacji, które często uzyskuje się od razu, po prostu zadając właściwe pytanie internetowej grupie dyskusyjnej lub podając właściwe pytanie do wyszukiwarki. Ich wadą jest to, że łatwo mogą spowodować powódź nieistotnych danych Ibidem, s Ibidem, s. 91 i

8 Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka Temu trudnemu i złożonemu procesowi musi jednak towarzyszyć podstawowa zasada: trzeba wiedzieć, czego się szuka. Elektrony nie muszą okazywać celnikowi dokumentów, a granice cyberprzestrzeni istnieją tylko w rzeczywistości wirtualnej. 17 Należy podkreślić, że ogólna przestrzeń informacyjna wykorzystywana jest przez media, które poszukują również sensacji, a terroryzm takie sensacje ze sobą przynosi: giną ludzie i to zazwyczaj niewinni. Jednak media, poza korzystaniem z mechanizmu przyciągania jak największej liczby odbiorców, nie zagłębiają się zbytnio w samo zjawisko terroryzmu, a co za tym idzie, większość z nas reaguje z lękiem już na same słowo terror czy terrorysta, ale nie przywiązuje większej wagi do tego, by lepiej zrozumieć, co się za terroryzmem kryje, dlaczego ma miejsce, czy zdarzał się już w przeszłości i jakie są szanse, by przestał straszyć w przeszłości. 18 Jest to m.in. szczególny obraz działania dziennikarzy, którzy w procesie relacji (przekazu telewizyjnego) ataku terrorystycznego bezpośrednio wskazują terrorystom postępowanie organów bezpieczeństwa, co pozwala im na doskonalenie w przyszłości metod ataku. Walka informacyjna z udziałem mediów bez względu na obszar oddziaływania najczęściej skierowana jest przeciwko ściśle określonemu podmiotowi. Obiektami jej ataku mogą być m.in.: 1) parlament, 2) głowa państwa, szef rządu, 3) rządowe ośrodki decyzyjne krajowe i zagraniczne, 4) działalność organow bezpieczeństwa państwa, 5) partie polityczne i ich przywódcy, 6) osoby publiczne, 7) organizacje międzynarodowe, 8) przestępczość zorganizowana (w tym o charakterze międzynarodowym), działalność terrorystyczna, 9) media konkurencyjne krajowe i zagraniczne. Na jakość, a przede wszystkim skuteczność walki informacyjnej istotny wpływ ma postęp naukowo-techniczny i technologiczny, który zwiększa jednocześnie obszar oddziaływania mediów. Warto mieć świadomości tego, że media wykorzystujące cyberprzestrzeń narażone są na zagrożenia generowane zarówno z wewnątrz, jak i z zewnątrz redakcji. Stosowanie w nowoczesnych systemach teleinformatycznych skomplikowanych mikroprocesorów, czujników, programów komputerowych pozwala na zwiększenie możliwości walki informacyjnej. Wykorzystywanie tych środków w systemach teleinformatycznych, w pojedynczych 17 J. Guisnel, Wojna w cyberprzestrzeni, Kraków 1998, s P. Jaroszyński P, Terroryzm dawniej i dziś, Lublin 2010, s

9 Media uczestnikami walki informacyjnej komputerach przez media może być przyczyną niejawnej ingerencji w ich funkcjonowanie. Przy aktualnym poziomie wiedzy i rozwoju technik zabezpieczających systemy informacyjne wykorzystywane w swojej codziennej działalności przez media, w dalszym ciągu narażone są na niszczenie, modyfikację bądź ujawnianie znajdujących się tam danych, przede wszystkim w wyniku działalności podmiotów zewnętrznych negatywnie nastawionych do konkretnej redakcji, czy dziennikarza wykorzystujących m.in. techniki komputerowe. Wprowadzanie wirusów w różnych typach komputerów z możliwością ich zdalnego uaktywniania oraz specjalnych środków, których zadaniem jest niszczenie nie tylko półprzewodnikowych struktur, jak mikroprocesory, obwody zintegrowane, pamięci operacyjne, ale i całych obwodów elektronicznych. Uważa się i nie bez racji, że systemy komputerowe to bomba atomowa XXI wieku [ ] ponad 100 milionów komputerów łączy nas wzajemnie poprzez niesłychanie złożony system układów komunikacyjnych, zarówno naziemnych, jak i satelitarnych [ ] rządowe i komercyjne systemy są tak słabo dziś chronione, że można je praktycznie uznać za bezbronne. Czeka nas, zatem elektroniczne Pearl Harbour. Co należy rozumieć jako próbę sparaliżowania państwa przez fizyczne lub programowe oddziaływanie na systemy przekazu danych. 19 Oprócz systemów informacyjnych, obiektem ataku może być również dziennikarz z uwagi na poruszane problemy, dostęp do informacji, czy też posiadane kontakty. Tzw. dziennikarstwo śledcze, gdzie dziennikarz współpracuje z wytypowaną osobą posiadającą naturalny dostęp do osoby (środowiska) znajdującego się w jego zainteresowaniu. W obliczu postępującej globalizacji i rozwijającego się społeczeństwa informacyjnego walka toczy się w obszarze informacyjnym, gdzie bronią jest ideologia, propaganda, prowokacja, pieniądze, technologia i technika, terroryzm oraz sama informacja. Postęp cywilizacyjny jest również źródłem jakościowo nowych zagrożeń, na które de facto nie jesteśmy jeszcze przygotowani. Aktualnie największe zagrożenie stanowi walka informacyjna z takimi jej elementami, jak: dezinformacja, manipulacja czy propaganda. Niebezpieczeństwo to wynika przede wszystkim z podstępności, wyrachowania, a przy tym subtelności w jej prowadzeniu. Towarzyszy temu również rewolucja informacyjna, którą należy łączyć z trwającym rozwojem technologii w zakresie sprawności komputerów, procesów komunikacyjnych i oprogramowania R. Kwećka, Informacja w walce zbrojnej, Warszawa 2001, s J. Deutch, dyrektor Centralnej Agencji Wywiadowczej w 1996 r. stwierdził, że możliwości ataku na przestrzeń cybernetyczną jest jednym z najniebezpieczniejszych zagrożeń dla amerykańskiego systemu bezpieczeństwa narodowego, szczególnie w 365

10 Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka Przygotowanie i prowadzenie działań mających na celu osiąganie przewagi informacyjnej nad konkurencją sprawia, że trwającej walce informacyjnej podporządkowane są środki wykorzystywane w procesie pozyskiwania informacji. Przy całej złożoności i ważności problemu należy mieć świadomość tego, że nie chodzi o to, aby wiedzieć wszystko, (co praktycznie jest niemożliwe), ale wiedzieć więcej niż konkurencja, a ponadto być wiarygodnym dla odbiorcy, co ma ścisły związek z działalnością mediów. Powszechne wykorzystywanie informatyzacji w walce informacyjnej pozwala w wielu przypadkach na pokonanie konkurencji w sferze informacyjnej m.in. poprzez wyprzedzające dostarczanie informacji określonemu adresatowi. Media w zmieniającym się i niepewnym środowisku działania, muszą większy nacisk położyć na swoje źródła informacji (wiarygodność przekazywanych informacji) i metody pracy. 2. Media i przedmiot walki informacyjnej Przedmiotem walki informacyjnej 21 jest system informacyjno sterujący, który jest niezbędny w każdym obszarze celowego działania. Oznacza to, że jest obecny w walce politycznej, ideologicznej, społecznej, ekonomicznej, sportowej, kulturowej, psychologicznej, zbrojnej, z przestępczością zorganizowaną, czy z terroryzmem. W systemie informacyjno sterującym człowiek spełnia podwójną rolę. Odbiera sygnały, co oznacza, że jego zmysły zewnętrzne stanowią wejście układu odbierającego. Następnie zarejestrowane doznania umysł ludzki przekształca w odpowiednie sygnały dla organizmu, co jest właściwe dla każdego przetwornika. Takie rozumowanie ma ścisły związek z działaniem m.in. mediów, które funkcjonują w środowisku narażonym na permanentne zagrożenia, związane z procesem zakłócania. Działania tego charakteru mogą być jednorazowe o charakterze losowym lub celowe. W związku z tym media pełniące rolę systemu informacyjno sterującego powinny być świadome tego, że otoczenie zawsze wnosi entropię informacyjną, która oddziaływuje na środowisko dziennikarzy. Środowiskiem zainteresowania mediów są dwa rodzaje systemów informacyjno sterujących, gdzie jednym jest system naturalny, a drugim system sztuczny. Pierwszy jest poznawany przez media i przez odpowiedni komentarz jest on przybliżany odbiorcy. Natomiast w zainteresowaniu mediów perspektywie dziesięciu najbliższych lat J. L., Amerykańska koncepcja walki informacyjnej, Wojskowy Przegląd Zagraniczny nr 4/1998, s Pojęcie przedmiot walki informacyjnej użyte zostało w rozumieniu, że jest to rzecz postrzegana zmysłami ludzkimi jako odrębny element stanowiący obiekt tej walki L. Ciborowski, Walka informacyjna, Toruń 1996, s

11 Media uczestnikami walki informacyjnej znajduje się przede wszystkim system drugi, który powstaje w następstwie działania m.in. dziennikarzy. W procesie jego tworzenia występują zarówno rozwiązania informacyjne, techniczne, jak i funkcjonalne. Sztuczne systemy informacyjno sterujące są tworzone przez środowisko dziennikarskie w zależności od potrzeb pod wpływem osób, zjawisk, czy zdarzeń znajdujących się w ich zainteresowaniu. Takie zachowanie mediów jest wynikiem celowego działania. Warto mieć na uwadze to, że każde działanie dziennikarzy odbywa się w trzech zróżnicowanych warunkach narzuconych przez otoczenie (wewnętrzne i zewnętrzne). Działalność ta może przebiegać w zupełnej izolacji, pozytywnej lub negatywnej kooperacji z innymi. W przypadku izolacji dziennikarz musi liczyć wyłącznie na własne siły i pomysłowość. W kooperacji pozytywnej otoczenie, w którym porusza się dziennikarz wspomaga jego działania w realizacji przyjętego celu (celów). Natomiast w kooperacji negatywnej mają miejsce przedsięwzięcia ukierunkowane na przeszkadzanie dziennikarzowi na osiągnięciu zaplanowanego celu. Ten ostatni przypadek występuje najczęściej, co może przekładać się zarówno na jakość, jak i wiarygodność przekazywanych informacji. Ma to ścisły związek z zakłócaniem losowy i celowym, które jest szczególnym rodzajem m.in. manipulacji percepcji określonego adresata. Media będące uczestnikami kooperacji negatywnej wzajemnej powinny mieć świadomość tego, że w dążeniu do osiągnięcia celu, czas i dokładność to dwa podstawowe czynniki m.in. sukcesu, co często jest trudne do osiągnięcia. W walce informacyjnej media mają styczność z dwoma elementami stanowiącymi źródło informacji. Jest to wewnętrzny system informacyjny funkcjonujący w redakcji i wspierany przez posiadane już zasoby informacyjne, które powinny być systematycznie uaktualniane. Drugi element to źródła zewnętrzne, stanowiące podstawę ich pracy w obszarze zdobywania informacji. Media w procesie pozyskiwania informacji powinny dążyć do wejścia w styczność z takimi źródłami informacji, które w miarę posiadanych możliwości będą zdolne do przekazania informacji wartościowych, obiektywnych i sprawdzalnych. Oczywiście jest to sytuacja idealna i trudna do osiągnięcia, dlatego wymaga to dostępu do takich źródeł, które w połączeniu z posiadaną wiedzą przez dziennikarza pozwoli na zweryfikowanie pozyskanych informacji jednoźródłowych. Skuteczność walki informacyjnej prowadzonej przez media zależy od kilku wzajemnie powiązanych czynników. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na wartość pozyskanej informacji i jej źródła, na posiadaną wiedzę w przedmiotowej sprawie, występujące luki i szumy informacyjne, a także dalsze możliwości poznawania szczegółów o obiekcie zainteresowania. Szczególną wartość posiadają informacje wyprzedzające (cel trudny do osiągnięcia), co pozwala na wybór takich form i narzędzi walki, które pozwolą na 367

12 Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka skuteczne działanie. Pamiętać przy tym należy, że każdej akcji towarzyszy reakcja, co bardzo często utrudnia, a niekiedy uniemożliwia osiągnięcia przyjętego celu (celów). Dziennikarze muszą mieć świadomość tego, że będąc bezpośrednimi uczestnikami walki informacyjnej stykają się z jej dwoma formami - aktywną i pasywną. Działania aktywne to atak informacyjny, który ma ścisły związek z pozyskiwaniem informacji i zakłócaniem informacyjnym. Natomiast działania pasywne to również posykiwanie informacji, ale i obrona informacyjna. Oznacza to, że dziennikarze w procesie zdobywania informacji muszą dbać o bezpieczeństwo sowich zasobów informacyjnych, a także być wyczuleni na zakłócania informacyjne, których źródłem jest przeciwnik. W otoczeniu człowieka, a więc i mediów konkurencja zawsze może przybierać postać walki niezbrojnej. W odniesieniu do mediów konkurencja będzie oscylowała w obszarze zdobycia konkretnych informacji, nie zawsze informacji prawdziwych i wartościowych. Oczywistym jest, że zależy to od motywacji redakcji, czy konkretnego dziennikarza, ich pozycji na rynku i wiarygodności. Konkurencja będzie zawsze dążyła do ukrycia, czy też zakłócenia przedmiotu konkurencji (informacji). Istotny jest także tzw. kontrolowany ulot informacji, który w pracy dziennikarzy jest bardzo często spotykany. Dzięki temu istnieje możliwość kontrolowania zachowań konkretnych adresatów. Ważna jest również świadomość tego, że każdy ma swoje tajemnice, które chroni przed nieuprawnionym dostępem dla osób trzecich. Tajemnice zawsze stanowiły przedmiot poznania, gdzie prawda i kłamstwo jest niekiedy ukrywana, a dla mediów czyni obiekt pożądania. 3. Media i ich infrastruktura informacyjna W trakcie prowadzonej walki informacyjnej źródłem wiedzy dla mediów są wszystkie miejsca powstawania informacji, które znajdują się w obszarze ich zainteresowania i mają znaczenie dla realizacji przyjętych celów. Dla mediów źródłem informacji jest m.in. infrastruktura informacyjna zarówno własna, jak i przeciwnika (konkurencji). Infrastruktura informacyjna odnosi się do zasobów informacyjnych, włącznie z systemami komunikacji, które działają w różnych instytucjach (krajowych i zagranicznych), lub którymi posługuje się człowiek 22. Takim przykładem może być infrastruktura informacyjna: parlamentu, administracji państwowej, samorządu terytorialnego, konkretnej firmy, partii politycznych, organizacji społecznych, podmiotów gospodarczych, infrastruktura informacyjna obrony państwa, infrastruktura informacyjna sił zbrojnych, bilateralna infrastruktura informacyjna, infrastruktura informacyjna mediów, infrastruktura informacyjna ośrodków opiniotwórczych, krajowa infrastruktura infor- 22 D. E. Denning, Wojna informacyjna..., s

13 Media uczestnikami walki informacyjnej macyjna, globalna infrastruktura informacyjna itp. Infrastruktura informacyjna może być również postrzegana w wymiarze zbioru takich dziedzin, jak: usługi i służby informacyjne, służby bezpieczeństwa, nawigacyjne, meteorologiczne, transportowe, rządowe, wywiad, kontrwywiad, rozpoznanie wojskowe, siły zbrojne, służby charakteru policyjnego, sądy, prokuratura, media, rozrywka itp. 23 Media muszą również mieć na uwadze infrastrukturę informacyjną przeciwnika, która składa się z elementów niezbędnych do transmisji informacji, środków tworzenia i przetwarzania danych w informację, a także ośrodków gromadzenia i przechowywania informacji. W szerszym kontekście, infrastruktura informacyjna składa się z danych, informacji, sprzętu, wyposażenia pomocniczego, systemów telekomunikacyjnych i ludzi. 24 Na infrastrukturę informacyjną składają się: 1) nośniki danych: dyski komputerowe i dyski ZIP, taśmy magnetofonowe i wideo, dyskietki, płyty CD-R i CD-RW, płyty DVD, urządzenia pamięciowe, systemy archiwizacji na taśmach, 2) urządzenia biurowe - faksy, drukarki, skanery, 3) konsumenckie urządzenia elektroniczne - cyfrowe kamery i aparaty fotograficzne, jednostki GPS, konsole gier, odtwarzacze MP3, magnetowidy, 4) urządzenia telekomunikacyjne - telefony stacjonarne i komórkowe, telewizja, satelity, stacje telegraficzne, pagery, automatyczne sekretarki i poczta głosowa, komputery, klawiatura, kamery, łącznice, kable, światłowody, sieci mikrofalowe. Infrastruktura informacyjna jest również zbiorem różnych sieci i serwisów, do których zaliczamy: Internet, sieci telefonii komórkowej i publicznej, publiczne sieci danych, komercyjne sieci satelitarne, sieci rozgłośni radiowych i telewizyjnych, wojskowe sieci danych, urządzenia szyfrujące, satelitarne systemy telewizyjnej transmisji bezpośredniej, serwisy on-line, usługi wydawnicze, usługi rozrywkowe, sieci finansowe i usługi bankowe, sieci zasilania w energię, sieci transportowe, sieci bezpieczeństwa publicznego itp. Wskazane elementy infrastruktury informacyjnej należy traktowane jako technologie podwójnego zastosowania. Mają one istotny wpływ na szybkość zachodzących procesów w państwie i środowisku międzynarodowym, a także na poziom rozwoju wielu obszarów działalności indywidualnej i zbiorowej. Nie oznacza to, że wszystkie wskazane sieci i serwery znajdują się w zainteresowaniu mediów. Atak na infrastrukturę informacyjną podmiotu znajdującego się w zain- 23 J. L., Bezpieczeństwo Stanów Zjednoczonych w świetle walki informacyjnej, Wojskowy Przegląd Zagraniczny nr 3, 1999, s Ibidem, s

14 Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka teresowaniu mediów, są łatwiejsze, gdy zgromadzone tam informacje nie są właściwie chronione. W tym procesie ważnym źródłem informacji dla mediów są osoby, zjawiska, zdarzenia, a także rzeczy, miejsca, a nawet zwłoki. Na źródła składają się również konkretne przejawy działalności władz politycznych i administracyjnych, społeczeństwo, świadkowie konkretnych zdarzeń, cudzoziemcy, partie polityczne, dokumenty, konkurencja, krajowe i zagraniczne serwisy informacyjne itp. Należy podkreślić, że przy braku aktywności człowieka, jego wiedzy i doświadczenia właściwe funkcjonowanie infrastruktury jest niemożliwe. Bowiem, to człowiek stanowi zarówno podstawowe, jak i najsłabsze ogniwo w każdym systemie informacyjnym. W trwającej walce informacyjnej może być ważnym źródłem informacji dla mediów. * W prowadzonej walce informacyjnej można wskazać na różne źródła informacji, które są wykorzystywane przez media. Należą do nich źródła osobowe i źródła pozaosobowe. Media pozyskują niezbędne informacje w trakcie oddziaływania na źródła informacji własne i przeciwnika m.in. poprzez ukierunkowanie prowadzonego wywiadu, konferencję prasową czy też publikację materiału na określony temat w następstwie, czego może nastąpić reakcja strony przeciwnej. Przedsięwzięcia tego charakteru mogą być prowadzone w trakcie bezpośrednich kontaktów z osobami posiadającymi dostęp do informacji znajdujących się w zainteresowaniu mediów, wysłuchanie i obserwację serwisów informacyjnych krajowych i zagranicznych, udział w konferencjach prasowych, udział w konferencjach i sympozjach naukowych, towarzyszenie delegacjom krajowym i międzynarodowym, udział w delegacjach międzynarodowych przedstawicieli władz państwowych, obserwacja kampanii wyborczych, bezpośredni udział w określonym wydarzeniu (wydarzeniach), Internet, badanie dokumentów, działalność analityczno-studyjna itp. Pozyskiwanie danych o obszarach zainteresowania usytuowanych w przestrzeni informacyjnej podyktowane jest przede wszystkim potrzebami odtwarzania obrazu jego aktualnego stanu, przyszłych zachowań w czasie rzeczywistym lub zbliżonym do rzeczywistego, co powinno mieć istotne znaczenie dla osiągania celów przez media. Do podstawowych elementów w strukturach przestrzeni zdobywania informacji zalicza się źródła informacji, które wybierają ze zbioru możliwych postaci danych o przeciwniku tylko te, które są im fizycznie dostępne B. Nowacki, Rozpoznanie satelitarne USA i Federacji Rosyjskiej, Warszawa 2002, s. 370

15 Media uczestnikami walki informacyjnej Dla mediów przestrzeń informacyjną stanowią zagregowane wszystkie zasoby informacyjne dostępne dla określonej redakcji. W przypadku redakcji będą to jej pracownicy, drukowane dokumenty, systemy komputerowe i komunikacyjne oraz wszystkie informacje strukturalne zakodowane w fizycznym środowisku danej redakcji. Dla mediów ważnym źródłem informacji jest cyberprzestrzeń, jest to przestrzeń informacji, która jest tworzona przez wszystkie sieci komputerowe. Cyberprzestrzeń jest dostępna praktycznie dla wszystkich, gdzie obok informacji wartościowych znajduje się wiele takich, które wprowadzają szum informacyjny i bardzo często pogłębiają już istniejącą lukę informacyjną. 4. Media a zakłócanie informacyjne W globalnej przestrzeni informacyjnej, media prowadzą aktywną walkę z czasem, który pozwala na zapewnienie przewagi informacyjnej nad konkurencją. Przewaga ta umożliwia podejmowanie działań ofensywnych, co ma ścisły związek z zakłócaniem informacyjnym. Należy mieć świadomość tego, że współcześnie, klasyczne rozróżnienie między wojną a pokojem zostało zatarte przez wojnę psychologiczną (walkę informacyjną przyp. autora), uwolnioną od barier czasu, miejsca i konwencji, niemilitarną siłę i z tego tytułu nieuchwytną, zdolną do przybierania wszelkich postaci i metamorfoz. 26 Należy przyjąć, że najważniejsze bitwy nie toczą się między żołnierzami na polach bitewnych. Batalia toczy się między mózgami politycznymi. Bronią są idee i pieniądze, propaganda wywrotowa i zdrada, prawdy i kłamstwa. Chodzi o oderwanie satelity przeciwnika, żeby stać się ideologicznie atrakcyjnym lub ekonomicznie niezbędnym dla tego czy innego kraju, położonego na słabej flance lub tyłach przeciwnika. 27 Udział w powyższej walce biorą udział także media. Informacje dotyczące konkretnego wydarzenia dziś bardzo szybko trafiają na czołówki gazet i bywają często pierwszą wiadomością serwisów radiowych, telewizyjnych i internetowych 28. Media szukając sensacji nie zawsze dążą do dokładnego zbadania i przedstawienia przebiegu określonego wydarzenia, czy zachowania osoby publicznej. W ich działaniu dominuje przede wszystkim mechanizm przyciągania jak największej liczby odbiorców, co służy również uprawianego przez nich zakłócania informacyjnego. 26 V. Volkoff, Psychotechnika, dezinformacja oręż wojny, Komorów 1999, s Ibidem, s P. Jaroszyński, Terroryzm dawniej i dziś, Lublin 2010, s

16 Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka Zakłócanie informacyjne, to wnoszenie entropii informacyjnej 29 do komunikatów i powodowanie destrukcji fizycznej nośników tych komunikatów i nośników danych 30. Zakłócanie informacyjne jest sferą szerokiej i aktywnej działalności władzy ustawodawczej i władzy wykonawczej, polityków, partii politycznych i organizacji gospodarczych, nauki, kultury, podmiotów międzynarodowych i mediów ukierunkowanej na dezorganizację przeciwnika. Działania tego charakteru są prowadzone z udziałem wszystkich uczestników walki informacyjnej. Obok wyspecjalizowanych agend rządowych, media w tym procesie zajmują dominującą pozycję. Posiadane możliwości osobowe i informacyjne, dysponowanie infrastrukturą informacyjną, a także nieograniczony dostęp do cyberprzestrzeni sprawia, że media stanowią doskonałe narzędzie w procesie zakłócania percepcji okresowego odbiorcy. Tym przeciwnikiem jest zarówno aktywny, jak i bierny uczestnik walki informacyjnej. Zakłócanie informacyjne to zespół skoordynowanych przedsięwzięć i działań, które dostosowane są do zakłócania m.in.: 1) procesów decyzyjnych na wszystkich poziomach zarządzania państwem, 2) prowadzonej polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa, 3) opinii publicznej, 4) działalności partii politycznych i ich przywódców, 5) działalności gospodarczej, działalności kulturalnej i naukowej, 6) działalności organizacji międzynarodowych, 7) konkurencyjnych mediów. Zakłócanie informacyjne prowadzone z udziałem mediów pozwala także na przeciwdziałanie pozyskiwaniu informacji. Zakłócanie informacyjne prowadzone przez media powinno być ukierunkowane na zwiększenie entropii informacyjnej komunikatów przeciwnika i dążenie do destrukcji wszelkich nośników danych 31. Przeciwnik staje się niebezpieczny, jeżeli jest zdolny do zdobywania 29 Entropia informacyjna miara nieokreśloności zdarzeń stanowiących źródła informacji przy określonym stanie niewiedzy o tych zjawiskach. Jest ona ściśle związana z ilością informacji prawdziwej zawartej w odrębnym komunikacie, gdyż za miarę uzyskanej tą drogą przez odbiorcę ilości danych przyjmuje się stopień zmniejszenia niokoreśloności. Dlatego entropia informacyjna, którą odbiorca przypisuje określonemu zjawisku, jest zawsze co najmniej równa entropii fizycznej tego zjawiska lub większej od niej. Tylko w przypadku, gdy odbiorca jest całkowicie poinformowany o statystycznej naturze zjawiska, wartość entropii fizycznej i informacyjnej pokrywają się (entropia fizyczna jest funkcją aktualnego stanu fizycznego określonego obiektu materialnego przy założeniu, że stan ten jest traktowany jako zmienna losowa) J. Janczak, Zakłócanie informacyjne, Warszawa 2001, s L. Ciborowski, Walka..., s J. Janczak, Zakłócanie informacyjne, Warszawa 2001, s

17 Media uczestnikami walki informacyjnej przewagi (politycznej, ekonomicznej, militarnej) bądź kształtowania międzynarodowej opinii publicznej, dlatego tak ważne jest przeciwstawienie się jego ofensywnym działaniom m.in. z udziałem mediów. Sytuacja staje się bardziej poważna, kiedy stykamy się ze zjawiskiem zagrożeń asymetrycznych. Jego istotą jest działanie pośrednie, omijanie silnych stron przeciwnika i atakowanie jego słabych miejsc, stosowanie środków i metod niekonwencjonalnych 32. Najbardziej aktywni przeciwnicy zaznaczają swoją przewagę w wymienionych obszarach, a szczególnie technologiczną. Działania tego charakteru są wspierane bądź krytykowane także przez media. Problemy dotyczą nie tylko przepływu informacji, ale także czasu między pojawieniem się zagrożenia a jego likwidacją, co decyduje o efektywności procesu decyzyjnego i posiadanych sił i środków. W tym przypadku może to być przedmiotem krytyki nieudolności władz konkretnego państwa przez rodzime media, natomiast strona atakująca z uwagi na odniesienie spektakularnego sukcesu przedmiotem uznania przez wspierające media. Zwycięstwo w walce z czasem zależy od dobrej strategii, elastycznej taktyki oraz kompetencji i aktywności uprawnionych podmiotów politycznych i wojskowych, a w tym i mediów. Świadomość szans i zagrożeń sprawia, że media podejmują szereg przedsięwzięć mających na celu zakłócanie procesu informacyjnego przez wprowadzanie szumów i powodowanie luk informacyjnych. Z uwagi na posiadane możliwość (w kraju i poza jego granicami), są szczególnie predysponowane do zakłócania informacyjnego. Mogą one zakłócać procesy związane z prowadzoną polityką przez partię (koalicję) będącą przy władzy, działaniami podejmowanymi przez przywódców partii politycznych (krytyka lub aprobata), działaniami mediów konkurencyjnych, przebiegiem określonych wydarzeń (w kraju i zagranicą) itp. Chodzi o uwiarygodnienie lub obniżenie znajdujących się w zainteresowaniu mediów, a także ich zasobów i procesów informacyjno - sterujących. Generalnie polega to na dezorganizowaniu pracy systemów pozyskiwania informacji konkretnie wskazanego adresata. Obserwacja newralgicznych obszarów i obiektów, zdobywanie i przetwarzanie informacji pozwala na poznanie słabych i mocnych stron przeciwnika. Zakłócenie informacyjne dla swojej skuteczności nie może być przedsięwzięciem jednorazowym, ale procesem ciągłym. Jego zakres i intensywność zależy od charakteru zjawisk i zdarzeń występujących w otoczeniu, a także od celów zakładanych przez podejmujących tego rodzaju przedsięwzięcia. Dostęp do informacji o odpowiedniej wartości i we właściwym czasie pozwala na skuteczne zakłócanie i podejmowanie właściwych decyzji. Media posiadając dostęp do takich informacji w trakcie prowadzonego pozorowania, 32 Szerzej na ten temat pisze K. Piątkowski, Wojna asymetryczna, Komandos nr 3, 2002, s. 41 i n. 373

18 Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka maskowania oraz celowy ulot informacji, mogą wnosić do percepcji przeciwnika wiele takich danych, które wprowadzą go w błąd lub spowodują podjęcie niekorzystnych przez niego decyzji. Ponadto mogą wytwarzać takie spektrum zagrożeń, których strona przeciwna najbardziej się obawia (a tym bardziej, że się ich nie spodziewa). Każda dodatkowa informacja utwierdza przeciwnika w przekonaniu o jej prawdziwości, co może skłonić go do działań zgodnych z zamiarem atakującego. Właściwie prowadzona walka informacyjna jako proces i zespół wzajemnie powiązanych i kompleksowych przedsięwzięć z obszaru polityki, ekonomii, kultury czy psychologii pozwala na osiągnięcie celu. W trakcie zakłócania informacyjnego media oddziałują nie tylko na jeden starannie wyselekcjonowany obiekt, ale i na otoczenie (na przykład społeczeństwo). Dostarczane w ten sposób informacje powinny z punktu widzenia mediów wywołać u odbiorcy pożądane postawy i stan emocjonalny. Stworzona w następstwie tego obrazu przestrzeń walki informacyjnej w sferze politycznej, społecznej, ekonomicznej, kulturowej, naukowo-technicznej, wojskowej czy też walki zbrojnej, z terroryzmem, zorganizowaną przestępczością wpływa nie tylko na procesy decyzyjne, praktyczne wykonawstwo, ale i poparcie bądź negacje podejmowanych działań. Zakłócanie informacyjne powinno być skoncentrowane na działalności mediów pozwalające na racjonalne modelowanie procesu przygotowania się do realizacji zadań informacyjnych. Zakłócanie w wojnie informacyjne spełnia dwie podstawowe funkcje: 1) jedną z nich jest szeroko rozumiane pozorowanie, mające na celu wprowadzanie w błąd podmiotów znajdujących się w zainteresowaniu mediów, przez udostępnienie przeciwnikowi takich danych, które po przetworzeniu będą przedstawiać sytuację nierealną, ale maksymalnie stwarzające pozory rzeczywistej, 2) druga funkcja, to dezorganizacja pracy ośrodków decyzyjnych na przykład w sferze polityki wewnętrznej i zagranicznej, czy ośrodków kształtowania opinii publicznej. Zakłócanie może odbywać przy użyciu zróżnicowanych technik. Pozwala to uniemożliwiać pracę źródłom pozyskiwania informacji znajdujących się w zainteresowaniu konkurencyjnych mediów krajowych, a nawet mediów zagranicznych. Media poprzez interpretację materiału publikowanego mają możliwości wpływania na percepcję konkretnego odbiorcy. Ponadto poprzez stopniowanie przekazu opatrzonego wypowiedziami znanych przedstawicieli życia politycznego, społecznego, gospodarczego, czy kulturowego zwiększają zainteresowanie określonym problemem odsuwając tym samym społeczeństwo od zasadniczych spraw, które je bezpośrednio dotyka (na przykład: postępujące bezrobocie i arogancja władzy, brak rozwiązań systemowych w obszarze polityki społecznej, masowe zwolnienia, stopniowe przenoszenie ciężaru długu publicznego na obywateli i związana z tym nieudolność 374

19 Media uczestnikami walki informacyjnej kierujących państwem). Powyższe sposoby zwiększają stan nieuporządkowania wiedzy o działalności własnego państwa, a tym samym zwiększają entropię informacyjną. Jest to proces zróżnicowany zarówno w zakresie obszarów oddziaływania, jak i metod postępowania 33. Uderzenie mediów, które można porównać z zakłócaniem informacyjnym, jest najczęściej przeprowadzane z obszaru państwa atakującego, bez naruszenia czyjegoś terytorium i przestrzeni powietrznej. Przykładowo, wykorzystywanie cyberprzestrzeni - Internetu pozwala na osiągnięcie zakładanych celów przez atakującego. W zakłócaniu informacyjnym media uwzględniają sam proces informacyjny, który niejednokrotnie jest zakłócany przez celowe działania strony przeciwnej. Zakłócanie celowe może być realizowane przez media, na każdym etapie procesu informacyjnego, w zależności od potrzeb, posiadanych możliwości i obszaru aktywności. W każdej przestrzeni informacyjnej mogą być prowadzone działania maskujące (ukrywanie, pozorowanie, dezinformowanie), manipulacja, propaganda, co może prowadzić do podważenia wiarygodności w prezentowanych programach działania partii politycznych, poglądach polityków, administracji państwowej, czy też dezintegracji określonych środowisk. Zintensyfikowane procesy zakłócania i sposoby jego wykorzystywania powinny być kompatybilne do obezwładnianych zakłóceniami środków stosowanymi przez stronę przeciwną (konkurencję). Do podstawowych rodzajów zakłócania informacyjnego wykorzystywanego przez media należy zaliczyć zakłócanie dezinformujące, które polega na wprowadzaniu przeciwnika w błąd przez podanie mylących informacji. Zakłócanie dezinformujące będące elementem składowym walki informacyjnej może odbywać się poprzez nadawanie informacji odzwierciedlających fałszywy obraz określonego zjawiska, która będzie zrozumiała dla odbiorcy. Jest to tzw. dezinformacja osobowa właściwa dla mediów, która sprowadza się do rozpowszechniania u przeciwnika odpowiednio przygotowanych wiadomości w celu oddziaływania na jego postawy, zachowania czy intencje, w celu podjęcia niekorzystnych dla siebie decyzji. Uprawiana przez media dezinformacja może stanowić jeden z zasadniczych elementów wprowadzania w błąd społeczeństwa własnego lub innego państwa. Stosowanie dezinformacji wymaga uwzględnienia następujących ograniczeń: 1) dezinformacja może być stosowana tylko wówczas, gdy istnieje pewna grupa, tzw. masa krytyczna ludności cywilnej własnej lub przeciwnika już zdezorientowana lub podatna na wpływy, Szerzej na ten temat pisze J. Janczak, Zakłócanie informacyjne, Warszawa 2001, s. 375

20 Andrzej Żebrowski, Małgorzata Żmigrodzka 2) dezinformacji nie należy stosować pod tzw. prąd, to znaczy niecelowe jest przekazywanie informacji, które nie tylko nie wywołają dezorientacji, ale nawet mogą wzbudzić sprzeciw. * Dezinformacja i manipulacja, to działania właściwe walce informacyjnej. Bez udziału mediów prowadzenie skutecznej walki informacyjnej jest praktycznie niemożliwe. Trwający rozwój komunikacji pozwala na dostęp do informacji w czasie rzeczywistym. Ilość informacji, którą odbiorca jest atakowany sprawia, że nie jest on w stanie bardzo często stwierdzić, co jest prawdą, a co fałszem. Walka informacyjna prowadzi do obezwładnienia przeciwnika informacją, czemu towarzyszy wspomniana dezinformacja, manipulacja i propaganda, można, zatem powoli demoralizować społeczeństwo własne i przeciwnika. Dlatego współcześnie walka informacyjna ma szczególne znaczenie praktycznie dla wszystkich podmiotów, gdzie media zaznaczają swoją niekwestionowaną obecność. Podsumowanie Media i walka informacyjna są obecne w naszym codziennym życiu. Kształtują percepcją odbiorcą nie tylko pojedynczego człowieka, ale i określonych środowisk. Wykorzystując postęp w dziedzinie teleinformatyki posiadają możliwości dotarcia praktycznie do każdego odbiorcy w czasie niemal rzeczywistym. Ich aktywność jest widoczna wszędzie, a forma prezentowanego materiału wpływa na ocenę zachodzących zmian w otoczeniu wewnętrznym i zewnętrznym państwa. Zdolność człowieka do oceny zjawisk, zdarzeń czy osób zależy nie tylko od naszej aktualnej wiedzy, ale i mocy oddziaływania mediów. Media będące aktywnymi uczestnikami walki informacyjnej, to nie tylko przekazywanie informacji, ale możliwość kształtowania naszej opinii poprzez zakłócanie informacyjne i obronę informacyjną. Pamiętać przy tym należy o tym, że media również są obiektem analogicznych działań ze strony przeciwnika. 376

Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach. Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek.

Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach. Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek. Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek.pl Zmiany liczby odbieranych umownych słów http://hmi.ucsd.edu/pdf/hmi_2009_consumerreport_dec9_2009.pdf

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO CYBERPRZESTRZENI REKOMENDACJE STOWARZYSZENIA EURO-ATLANTYCKIEGO

BEZPIECZEŃSTWO CYBERPRZESTRZENI REKOMENDACJE STOWARZYSZENIA EURO-ATLANTYCKIEGO BEZPIECZEŃSTWO CYBERPRZESTRZENI REKOMENDACJE STOWARZYSZENIA EURO-ATLANTYCKIEGO Tezy: Postęp w dziedzinie technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT) przyniósł rozwój społeczeństwa informacyjnego

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE TELEKOMUNIKACJI I TELEINFORMATYKI W SYSTEMIE BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA

ZNACZENIE TELEKOMUNIKACJI I TELEINFORMATYKI W SYSTEMIE BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA ZNACZENIE TELEKOMUNIKACJI I TELEINFORMATYKI W SYSTEMIE BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA Andrzej Jóźwiak Sesja Krajowego Sympozjum Telekomunikacji i Teleinformatyki, zorganizowana pod patronatem Biura Bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą KONFERENCJA w ramach projektu WYPRZEDZIĆ ZMIANĘ - PARTNERSTWO LOKALNE DLA ROZWOJU GOSPODARCZEGO POWIATU CHOJNICKIEGO Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą Alicja Zajączkowska 6

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP Założenia i implementacja Stanisław Koziej Szef BBN www.bbn.gov.pl @SKoziej 7 stycznia 2015 r. 1 AGENDA 1. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA SBN

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE EDYTA BARACZ Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE Społeczeństwo informacyjne to typ społeczeństwa, którego kształtowanie się ściśle związane

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Uchwały nr 17 /2014/2015 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 24 lutego 2015 r.

Załącznik nr 2 do Uchwały nr 17 /2014/2015 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 24 lutego 2015 r. Specjalnościowe efekty kształcenia dla kierunku DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Studia pierwszego stopnia profil praktyczny (Tabela efektów specjalnościowych i ich odniesień do efektów kierunkowych)

Bardziej szczegółowo

Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym

Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym Strategiczna wizja administracji publicznej w obszarze zarządzania kryzysowego Zmienne uwarunkowania środowiska kształtowania polityki i tworzenia

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO Rozdział szósty zawiera analizę inicjatyw w poszczególnych regionach oraz ich schematy. Autorka zaproponuje w nim

Bardziej szczegółowo

POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA w zakresie ochrony danych osobowych w ramach serwisu zgloszenia24.pl

POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA w zakresie ochrony danych osobowych w ramach serwisu zgloszenia24.pl POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA w zakresie ochrony danych osobowych w ramach serwisu zgloszenia24.pl SPIS TREŚCI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE... 2 II. DEFINICJA BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI... 2 III. ZAKRES STOSOWANIA...

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wpływ mediów masowych na odbiorców dr Anna Adamus-Matuszyńska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 12 października 2015 r. O Czym będziemy mówić? Czym są i jaką pełnią rolę?

Bardziej szczegółowo

Zaufanie i bezpieczeństwo w Europejskiej Agendzie Cyfrowej. Od idei do wdrożenia. Sesja Europejska droga do nowego ładu informacyjnego

Zaufanie i bezpieczeństwo w Europejskiej Agendzie Cyfrowej. Od idei do wdrożenia. Sesja Europejska droga do nowego ładu informacyjnego Zaufanie i bezpieczeństwo w Europejskiej Agendzie Cyfrowej. Od idei do wdrożenia XVII Forum Teleinformatyki Sesja Europejska droga do nowego ładu informacyjnego 22-23 września 2011 r. Miedzeszyn Nota:

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Wraz z upowszechnieniem Internetu narodziło się nowe pokolenie. Świat

Bardziej szczegółowo

Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością

Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością Konferencja einclusion przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu od pomysłu do realizacji Warszawa 06.07.2009 Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Art. 54.1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. 2. Cenzura prewencyjna

Bardziej szczegółowo

Program ochrony cyberprzestrzeni RP założenia

Program ochrony cyberprzestrzeni RP założenia Program ochrony cyberprzestrzeni RP założenia Departament Bezpieczeństwa Teleinformatycznego ABW Departament Infrastruktury Teleinformatycznej MSWiA www.cert.gov.pl slajd 1 www.cert.gov.pl slajd 2 Jakie

Bardziej szczegółowo

Jak poprawić wizerunek firmy?

Jak poprawić wizerunek firmy? Jak poprawić wizerunek firmy? Public Relations Poradnik dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Część 1 Komunikacja w firmie Celem komunikowania się jest: Przekazanie istotnych z punktu widzenia nadawcy

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

MONITORING MEDIÓW W SŁUŻBIE BEZPIECZEŃSTWA. Cele i metodyka. Gdańsk 7 maja 2015

MONITORING MEDIÓW W SŁUŻBIE BEZPIECZEŃSTWA. Cele i metodyka. Gdańsk 7 maja 2015 MONITORING MEDIÓW W SŁUŻBIE BEZPIECZEŃSTWA Cele i metodyka Gdańsk 7 maja 2015 Agenda: 1 Kto i po co monitoruje? 2 Dlaczego rola monitoringu rośnie? 3 Funkcje monitoringu na rzecz bezpieczeństwa. OTO MEDIA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski Piotr Lewandowski Creative writing publicystycznych tekstów dziennikarskich kreatywny wywiad dziennikarski Copyright by Piotr Lewandowski & e-bookowo Projekt okładki: Piotr Lewandowski ISBN 978-83-7859-561-8

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

Informatyka w kontroli i audycie

Informatyka w kontroli i audycie Informatyka w kontroli i audycie Informatyka w kontroli i audycie Wstęp Terminy zajęć 30.11.2013 - godzina 8:00-9:30 ; 9:45-11:15 15.12.2013 - godzina 8:00-9:30 ; 9:45-11:15 05.04.2014 - godzina 15:45-17:15

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny Badania marketingowe dr Grzegorz Mazurek Istota badań Podejmowanie decyzji odbywa się na bazie doświadczenia, wiedzy oraz intuicji. Podejmowanie decyzji wiąże się automatycznie z ryzykiem poniesienia porażki

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych.

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. W szerszym znaczeniu termin "demokracja elektroniczna" obejmuje również elektroniczny

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Model systemu wykorzystania środków masowego przekazu w przeciwdziałaniu i walce z terroryzmem w warunkach RP

Model systemu wykorzystania środków masowego przekazu w przeciwdziałaniu i walce z terroryzmem w warunkach RP Model systemu wykorzystania środków masowego przekazu w przeciwdziałaniu i walce z terroryzmem w warunkach RP Krzysztof Liedl, dyrektor Centrum Badań nad Terroryzmem Collegium Civitas W 2007 roku Collegium

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Wizerunek organizacji pozarządowych najważniejsze fakty 24% 16% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Kiedy Polacy słyszą organizacja pozarządowa to myślą 79% 77% zajmują się głównie pomaganiem

Bardziej szczegółowo

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA: SZTUKA PREZENTACJI Działaj, jakby każda osoba, którą spotykasz miała na szyi napis 'Spraw, bym poczuł się ważny'. Nie tylko odniesiesz sukces w sprzedaży, ale także w życiu. Mary Kay Ash GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

maciaszczyk interaktywny wzbudzamy e-mocje

maciaszczyk interaktywny wzbudzamy e-mocje maciaszczyk interaktywny wzbudzamy e-mocje Nie chcemy, żeby ludzie Cię zobaczyli. Chcemy, żeby Cię zapamiętali. Jak zbudujemy Twój wizerunek w Internecie? Kompleksowa oferta działań interactive obejmuje

Bardziej szczegółowo

Wersja podstawowa schematu systemu medialnego Fundacji Lux Veritatis

Wersja podstawowa schematu systemu medialnego Fundacji Lux Veritatis Wersja podstawowa schematu systemu medialnego Fundacji Lux Veritatis Fundacja Lux Veritatis powstała w 1998 roku w Warszawie, a założycielami jej są ojcowie redemptoryści: Jan Król i Tadeusz Rydzyk. 1

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 99 5818 Poz. 580 ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 27 kwietnia 2011 r.

Dziennik Ustaw Nr 99 5818 Poz. 580 ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 27 kwietnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 99 5818 Poz. 580 Na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 i Nr 85, poz. 459) zarządza się, co następuje:

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

Reklama OOH w pierwszym kwartale 2015

Reklama OOH w pierwszym kwartale 2015 Reklama OOH w pierwszym kwartale 2015 Według danych o wszystkich przychodach ze sprzedaży na rynku Out of Home firm raportujących do IGRZ, wielkość sprzedaży OOH w pierwszym kwartale 2015 roku wyniosła

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Kazimierz Kraj. Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego WSIiZ Rzeszów. Katowice 29 listopada 2013 r.

Kazimierz Kraj. Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego WSIiZ Rzeszów. Katowice 29 listopada 2013 r. Kazimierz Kraj Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego WSIiZ Rzeszów Katowice 29 listopada 2013 r. a.pojęcie cyberterroryzmu b.infrastruktura krytyczna a cyberterroryzm c. CERT.GOV.PL d.wnioski Cyberterroryzm

Bardziej szczegółowo

Poziom 5 EQF Starszy trener

Poziom 5 EQF Starszy trener Poziom 5 EQF Starszy trener Opis Poziomu: Trener, który osiągnął ten poziom rozwoju kompetencji jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za przygotowanie i realizację pełnego cyklu szkoleniowego. Pracuje

Bardziej szczegółowo

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego Efekty kształcenia dla kierunku Bezpieczeństwo wewnętrzne Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych Profil kształcenia: praktyczny

Bardziej szczegółowo

Moduły specjalnościowe na studiach I stopnia na kierunku: Dziennikarstwo i komunikacja społeczna. Dziennikarstwo prasowe

Moduły specjalnościowe na studiach I stopnia na kierunku: Dziennikarstwo i komunikacja społeczna. Dziennikarstwo prasowe Moduły specjalnościowe na studiach I stopnia na kierunku: Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Dziennikarstwo prasowe 1. Dziennikarstwo prasowe 3 30 O K 2. Warsztat dziennikarza prasowego 6 60 O Pw 3.

Bardziej szczegółowo

AdBranch BRANŻA TELEKOMUNIKACYJNA

AdBranch BRANŻA TELEKOMUNIKACYJNA AdBranch BRANŻA TELEKOMUNIKACYJNA Dlaczego radio? W roku 2014 na reklamodawcy z branży telekomunikacyjnej na reklamę w radio wydali blisko 150 mln złotych. Trzech największych reklamodawców to Orange,

Bardziej szczegółowo

Czasami reklama występuje w formie ukrytej np. firmy organizują prezentacje własnych technologii czy też piszą artykuły do prasy specjalistycznej na

Czasami reklama występuje w formie ukrytej np. firmy organizują prezentacje własnych technologii czy też piszą artykuły do prasy specjalistycznej na Iza Dzień kl. I a Reklama (z łac. reclamo, reclamare) informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Wykorzystywane formy prasy cyfrowej

Wykorzystywane formy prasy cyfrowej Wykorzystywane formy prasy cyfrowej Czytam prasę Czytelnictwo prasy w wersji cyfrowej w ciągu ostatniego miesiąca =

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. Badania w public relations

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. Badania w public relations Badania w public relations. Wprowadzenie. Anna Miotk Książka to pierwsza na polskim rynku pozycja, która w sposób przekrojowy, a przy tym przystępny, prezentuje najważniejsze zagadnienia związane z prowadzeniem

Bardziej szczegółowo

FORUM ROZWOJU INWESTYCJI SAMORZĄDOWYCH

FORUM ROZWOJU INWESTYCJI SAMORZĄDOWYCH FORUM ROZWOJU INWESTYCJI SAMORZĄDOWYCH Wsparcie działań samorządu Zofia Wyszkowska Business Link Toruń, 24 maja 2016 r. Toruń. FORUM ROZWOJU INWESTCJI SAMORZĄDOWYCH Wsparcie działań samorządu wybrane zagadnienia:

Bardziej szczegółowo

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia REKLAMA Daria Sitek kl.ia Reklama informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania określonych spraw

Bardziej szczegółowo

Współpraca państw Grupy Wyszehradzkiej w zapewnianiu cyberbezpieczeństwa analiza i rekomendacje

Współpraca państw Grupy Wyszehradzkiej w zapewnianiu cyberbezpieczeństwa analiza i rekomendacje Współpraca państw Grupy Wyszehradzkiej w zapewnianiu cyberbezpieczeństwa Tomas Rezek, Tomasz Szatkowski, Joanna Świątkowska, Jozef Vyskoč, Maciej Ziarek Współpraca państw Grupy Wyszehradzkiej w zapewnianiu

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że dyrektywa w sprawie zatrzymywania danych jest nieważna

Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że dyrektywa w sprawie zatrzymywania danych jest nieważna Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej KOMUNIKAT PRASOWY nr 54/14 Luksemburg, 8 kwietnia 2014 r. Kontakty z Mediami i Informacja Wyrok w sprawach połączonych C-293/12 i C-594/12 Digital Rights Ireland

Bardziej szczegółowo

Jaka powinna być informacja w kontekście analizy danych. Prowadzenie: Piotr Rybicki, NadzórKorporacyjny.pl

Jaka powinna być informacja w kontekście analizy danych. Prowadzenie: Piotr Rybicki, NadzórKorporacyjny.pl Jaka powinna być informacja w kontekście analizy danych Prowadzenie: Piotr Rybicki, NadzórKorporacyjny.pl Motto na dziś: Informacja prawdziwa jest to informacja, która wyraża, że tak się rzeczy mają, i

Bardziej szczegółowo

Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI.

Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI. Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI. Łódź 18-19 kwietnia 2011 Projekt ten realizowany jest

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W WPROWADZENIE W dobie silnej konkurencji oraz wzrastającej świadomości

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Wiarygodna elektroniczna dokumentacja medyczna dr inż. Kajetan Wojsyk

Wiarygodna elektroniczna dokumentacja medyczna dr inż. Kajetan Wojsyk Wiarygodna elektroniczna dokumentacja medyczna dr inż. Kajetan Wojsyk Zastępca Dyrektora ds. Europejskich Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia V Konferencja i Narodowy Test Interoperacyjności

Bardziej szczegółowo

Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06.

Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06. II TURA PROJEKTU Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06. 2006 9.15 9.30 Rozpoczęcie Konferencji MenadŜerowie

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH I. Wprowadzenie Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia Podpisanie przez Polskę w 1999 roku Deklaracji

Bardziej szczegółowo

Komunikacja i współpraca z mediami. Samorząd kobiet II

Komunikacja i współpraca z mediami. Samorząd kobiet II Komunikacja i współpraca z mediami Samorząd kobiet II Systematyka i terminologia REKLAMOWAĆ? PROMOWAĆ? KREOWAĆ? Systematyka i terminologia KOMUNIKOWAĆ Systematyka i terminologia MARKETING 4P (w podstawowym

Bardziej szczegółowo

Inicjatywy i przedsięwzięcia w placówce medycznej. Jak pozyskać niezbędne fundusze? Elżbieta Brzozowska

Inicjatywy i przedsięwzięcia w placówce medycznej. Jak pozyskać niezbędne fundusze? Elżbieta Brzozowska Inicjatywy i przedsięwzięcia w placówce medycznej. Jak pozyskać niezbędne fundusze? Elżbieta Brzozowska PR jest bezpłatny PRowiec bez budżetu PRowiec rzecznik prasowy, ktoś, kto się tłumaczy, reaguje na

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA

PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA CEL PRAKTYK ZAWODOWYCH Praktyki zawodowe stanowią integralną część programu kształcenia studentów na kierunku komunikacja

Bardziej szczegółowo

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju:

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju: Efekty różnorodnych działań przygotowujących uczniów do sprawdzianu zewnętrznego analiza oferty zajęć wspierających oraz materiałów przygotowywanych przez nauczycieli Dzięki zaangażowaniu nauczycieli,

Bardziej szczegółowo

Platforma Content Marketingowa. Buduj oglądalność i pozyskuj wartościowe prospekty biznesowe. Dla szybszego rozwoju Twojego biznesu

Platforma Content Marketingowa. Buduj oglądalność i pozyskuj wartościowe prospekty biznesowe. Dla szybszego rozwoju Twojego biznesu Platforma Content Marketingowa Buduj oglądalność i pozyskuj wartościowe prospekty biznesowe Dla szybszego rozwoju Twojego biznesu Dlaczego Content Marketing? Główna różnica pomiędzy tradycyjnymi akcjami

Bardziej szczegółowo

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Marketing-mix Promocja Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) dr Grzegorz Mazurek DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel, Physical

Bardziej szczegółowo

Ma podstawową wiedzę na temat podstaw prawnych, organizacji i zakresu działania instytucji tworzących państwowy aparat bezpieczeństwa wewnętrznego.

Ma podstawową wiedzę na temat podstaw prawnych, organizacji i zakresu działania instytucji tworzących państwowy aparat bezpieczeństwa wewnętrznego. Zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia ministra nauki i szkolnictwa wyższego z dnia 8 sierpnia 2011 r. w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych nauki

Bardziej szczegółowo

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy.

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. VI konferencja Krakowska, Kraków 17-18.06.2013 r. Dlaczego trzeba szukać nowej nazwy

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Rola internetu w procesie zakupu usług telekomunikacyjnych

Rola internetu w procesie zakupu usług telekomunikacyjnych Warszawa, 17 lutego 2011 r. Rola internetu w procesie zakupu usług telekomunikacyjnych Wyniki badania przeprowadzonego dla IAB przez PBI wskazują, że dla Internautów odpowiedzialnych za zakup usług operatorów

Bardziej szczegółowo

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek Kontroler powinien być profesjonalistą, w urzędach oczekuje się, że będzie to ekspert w każdej dziedzinie działania administracji, umiejący odpowiedzieć na najtrudniejsze pytania. W dzisiejszej rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA ZAKRES DZIAŁALNOŚCI PMG CONSULTING PMG CONSULTING PMG CONSULTING PROJEKTY PROJEKTY POMOCOWE POMOCOWE UNII UNII EUROPEJSKIEJ EUROPEJSKIEJ W ZAKRESIE ZAKRESIE ZARZĄDZANIA ZARZĄDZANIA MARKETINGOWE MARKETINGOWE

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI Autorki: Agnieszka Błyszczek, Magdalena Gołębiewska INFORMACJE O AUTORKACH Doktorantki I roku Pedagogiki, na Wydziale Nauk

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACJI SŁUŻBY CYWILNEJ

PLAN KOMUNIKACJI SŁUŻBY CYWILNEJ PLAN KOMUNIKACJI SŁUŻBY CYWILNEJ Cel: Zapewnienie obywatelom najwyższej jakości informacji na temat usług publicznych rozbudowa portalu obywatel.gov.pl Informacja dla Obywatela 222 500 115 rekomendacje

Bardziej szczegółowo

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska Nauka i Edukacja dla innowacji Lidia Szczygłowska Innovatis jako termin łaciński oznacza odnowę, tworzenie czegoś nowego. Według klasycznej definicji Josepha Schumpetera innowacja to: wprowadzenie do produkcji

Bardziej szczegółowo

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium Załącznik nr 1 do Regulaminu okresowej oceny pracownikçw Starostwa Powiatowego w Środzie Wlkp. Kryteria wyboru Lp. Kryterium Opis kryterium 1. Umiejętność obsługi urządzeń technicznych lub narzędzi informatycznych

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Technikum - 4-letni okres nauczania /1/ Zawód: technik organizacji reklamy; symbol 333906 Podbudowa programowa: gimnazjum

Bardziej szczegółowo

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wsparcie rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Tomasz Napiórkowski Departamentu Społeczeństwa Informacyjnego

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress

Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress Agencja Public Relations ComPress zrealizowała badanie mające na celu poznanie opinii dziennikarzy zajmujących się nowymi technologiami na temat preferowanych

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Temat szkolenia: Gryfikacja i inne innowacyjne metody

Bardziej szczegółowo

Poczta Polska S.A. Schemat wartościowania

Poczta Polska S.A. Schemat wartościowania Poczta Polska S.A. Schemat wartościowania Spis treści 1. Kryterium: Wpływ na wynik ekonomiczny... 3 2. Kryterium: Odpowiedzialność za zarządzanie ludźmi i zespołami... 4 3. Kryterium: Odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 27 kwietnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 27 kwietnia 2011 r. Dz.U. Nr 99, poz. 580 Dz.U. Nr 222, poz. 1331 ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI z dnia 27 kwietnia 2011 r. w sprawie terminów przedkładania oraz zakresu planów finansowo-programowych

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Talent autoprezentacji Sztuka zaprezentowania własnej osoby Katarzyna Lipska Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach 26

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego

Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego Paweł Trochimiuk Prezes Partner of Promotion Warszawa, 20.11.2013r. Agenda Definicje Public Relations Rodzaje komunikacji Komunikacja

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo