ostrzegania w zarządzaniu firmą

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ostrzegania w zarządzaniu firmą"

Transkrypt

1 Paweł Cabała Katedra Procesu Zarządzania Jolanta Walas-Trębacz Kat.dra Procesu Zarzqdzanla Kształtowanie systemu wczesnego ostrzegania w zarządzaniu firmą 1. Uwagi wstępne Istota systemów wczesnego ostrzegania "wyraża się we wspomaganiu menedżera w ocenie postrzeganych zagrożeli i szans rozwojowych przedsiębiorstwa, co należy do podstawowych zadali przedsiębiorstwa" [Wierzbiliski 1998]. System wczesnego ostrzegania (SWO) jest traktowany jako specyficzny rodzaj systemu informacyjnego zarządzania, który sygnalizuje z czasowym wyprzedzeniem jego użytkownikom możliwość wystąpienia zdarzeli (zjawisk) wplywających negatywnie lub pozytywnie na zdol ność przetrwania firmy i jej dalszego rozwoju oraz umożliwia zastosowanie odpowiednich środków zaj'adczych w celu uniknięcia lub zapobieżenia tym zdarzeniom. Istnieje zgodność co do glównych celów SWO. Ma on uprzedzać o występowaniu za grożeń oraz wskazywać na pojawiaj'lce s ię szanse, a zatem stanowić swoisty barometr tych zmian zachodzących w otoczeniu, które z punktu widzenia tera ź niejszości są istotne dla przyszlego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Będąc systemem zorientowanym na identyfikację problemów, swa służy glównie wspomaganiu decyzji i stanowi równocześnie ważny element systemu informacyjnego w firmie. Celem niniejszego artykulu jest: - wyjaśnienie pojęcia słabych sygnałów, - zaprezentowanie modelu systemu wczesnego ostrzegania, - przedstawienie zakresu i obszarów diagnozy swa w firmie, - przedstawienie procesu projektowania SWO, - określenie funkcji, jakie powinien spełniać swa w firmie.

2 Pawe/ Cabala, Jo/allla Walas-Trębacz 2. Model systemu wczesnego ostrzegania W dalszym toku rozważań przez informację rozumieć będziemy ciąg odebranych i zrozumianych przez odbiorcę sygnalów prostych'. Z ciągów tych da się wyodrębnić podzbiory, które można nazwać sygnalami zlożonymi. Każdy nowy sygnał zmienia strukturę informacji. Sygnal jest więc tym, przez co wyrażają się zachodzące w obiekcie procesy i zdarzenia. Informacją pelną będzie taki zbiór sygnałów o danym obiekcie, który umożliwia poznanie zasad jego funkcjonowania. Mamy zatem dwa warunki konieczne tego, by decydent mógł dysponować informacjami: odbiór sygnałów oraz ich zrozumienie. Obiektem w przypadku controllingu strategicznego jest jednorodny obszar organizacji lub jej otoczenia, wyodrębniony ze względu na przyjęte kryteria o stosunkowo wysokim stopniu ogólności, Obiekt, oprócz emisji sygnałów, może również generować sygnały złożone, a zatem zbiory sygnalów podawane w formie mniej lub bardziej zrozumialej dla odbiorcy, przy ezym sygnaly te mogą dotyczyć badanego właśnie obiektu, ale mogą być szczególną interpretacj'l sygnalów z innych obiektów odbieranych przez badany obiekt. Pamięć (baza danych) Użytkowe zasady funkcjonowania obiektu Człon s.l~hnslyczny Człon deterministyczny '-Pro-c-cs -prz-y-po-w-ąd::k= ' O=\V=Y']V'-O-ia-S-yg-O-'I-Ó-W-(e-le[m=c=o=,,':rn:y-cl-' I-II-b -ll-ol- do członu deterministycznego lub stochastycznego weryfikacja procesu pr7.yporzqdkowywanin dla okresu t + I ' o-oy-c-h-o) ~ Rys. I. Model ogólny procesu rozpoznawania obiektu w swa Żródlo: opracowanie wlnsnc. I "Informncjn to zrozumiane znaczenia ciqgu odbieranych sygnulów" [Pabis 1985, s. 49].

3 KSzfa!{o\vanie ' Odbiór sygnałów w czasie określamy mianem obserwacji obicktu (monitoringu), rozróżniając przy tym dwa podstawowe jej typy: obserwację ci')głą oraz obserwację dyskretną. Rozpoznawanie obiektu jest czynnością: a) idcntyfikacji procesów i zdarzeń, na podstawie odebranych sygnałów, b) rejestracji odebranych sygnałów w pamięci (np. bazie danych), c) weryfikacji hipotez dotyczących użytkowych zasad funkcjonowania tego obiektu. Użytkowe zasady funkcjonowania obiektu to zasady, poznanie których umożliwia decydentowi zdobycie wiedzy o wpływie tego obiektu na pozostałe obszary działalności organizacji i otoczenia, a tym samym lepsze zrozumienie relacji organizacji do jej otoczenia. Ogólny model procesu rozpoznawania obiektu pokazano na rys. l. Każdy obiekt składa się z dwóch członów - deterministycznego i stochastycznego. Obiekt nierozpoznany to taki, w którym nie znamy wplywu żadnego z tych członów na zachowanie się obiektu. Człon deterministyczny odnosi się do sytuacyjnych uwarunkowm\ procesów i zdarzeil zachodzących wobiekcie, co oznacza, że obiekt będzie się zachowywał zawsze podobnie w podobnych warunkach. Rozpoznanie tego członu umożliwia przewidywanie zachowania się obiektu w przyszłości, przy zalożeniu wystąpienia określonych warunków. Czlon stochastyczny dotyczy nieregularności zachowania się obiektu, to znaczy, że znajomość warunków, w jakich obiekt się znalazł, nie daje żadnych podstaw do przewidywml jego zachowania się. Zachodzące procesy oraz występujące w nim zdarzenia są zupelnie przypadkowe. Pełne rozpoznanie obiektu to ustalenie z odpowiednio wysokim stopniem wiarygodności wpływu członu deterministycznego oraz stochastycznego najego zachowanie. Informacja o przypadkowości zachowania się obiektu jest zatem wiedzą o tym obiekcie, mimo że nie jesteśmy w stanie przewidzieć jego zachowania. Wiedza ta jest tym cenniejsza, im więcej innych obiektów zostało w sposób zadowalający rozpoznanych, obiektów, z którymi badany obiekt pozostaje w interakcji. W celu zdefiniowania słabego sygnału należy powrócić do przyjętej definicji informacji. Istnieją dwa warunki dysponowania przez decydenta informacją: odbiór sygnałów oraz ich zrozumienie. Słabym sygnałem jest taki sygnał, który pozwala na ustalenie - z odpowiednio wysokim stopniem wiarygodności - użytkowych zasad funkcjonowania obiektu. Jest zatem punktem przełomowym w naszej wiedzy o danym obiekcie. Warunkiem odbioru slabego sygnału jest odpowiednio długa obserwacja obiektu. Znaczenie słabego sygnału w procesie podejmowania decyzji strategicznych wzrasta wraz ze znajomością użytkowych zasad funkcjonowania innych obiektów, a więc rówlloległa obserwacja innych obiektów przyczynia się do wagi słabego sygnału, który właśnie został odebrany. Z powyższych uwag wynika, że efektywność odbioru słabych sygnałów jest uzałeżniona przede wszystkim od sposobu podziału organizacji i jej otoczenia na jednorodne obszary, czyli na obiekty obserwacji. Słabe sygnały mogą pojawiać się niemal równocześnie w różnych obiektach, ujawniaj')c tym samym ogólne prawidłowości zachodzących zmian. W tym sensie można więc mówić

4 PalVeł Cabala, lalama Walas-Trębacz o analizie slabych sygnalów, której cełem byłoby wzmocnienie zdolności predykcyjnych przedsiębiorstwa. W przeprowadzaniu analizy słabych sygnalów szczególnie przydatne wydają się być metoda analizy morfologicznej oraz metoda wpływów krzyżowych. Warto je stosować jako następujące po sobie etapy badawcze. Analiza morfologiczna służy bowiem ustalaniu naj korzystniejszych kombinacji cech danego obiektu, w naszym przypadku powiązali miedzy obiektami obserwacji. Kombinacje takich powiązań stanowią pewne warianty rozwiązali, które w działalności prognostycznej traktuje się jako scenariusze rozwoju. Istotny z punktu widzenia analizy słabych sygnałów jest ten etap badania morfologicznego, który dotyczy strukturyzacji problemu. Po ustaleniu liczby parametrów, ich stopnia natężenia oraz zbudowaniu tablicy morfologicznej i wyróżnieniu logicznych kombinacji cech można przejść do zastosowania metody wpływów krzyżowych (wzajemnych oddziaływar\). Bada ona współzależności,jakie występuj!) między zjawiskami, z wykorzystaniem prawdopodobier\stwa ich zajścia. W ten sposób przewiduje się,jak zajście danego zdarzenia w ustalonym ciągu zdmzell wpłynie na wystąpienie zdarzeń po nim następujących. Na rys. 2 pokazano model systemu wczesnego ostrzegania w zarządzaniu firmą. Każdy sprawnie funkcjonujący swa powinien realizować zadania nakierowane na monitorowanie zmian w otoczeniu, budowę systemu wskaźników oraz na przetwarzanie i przekazywanie informacji. agół tych zadali stanowi funkcje systemu wczesnego ostrzegania. Po sformulowaniu takich funkcji konieczne jest ustanowienie optymalnych sposobów ich realizacji. Zakres dostępnych sposobów stanowi instrumentarium swa. Dobór konkretnych metod i technik będzie zależal od typu realizowanych funkcji, które można podzielić na funkcje związane z pozyskiwaniem, transformacją i przekazywaniem informacji. W takim świetle można również spojrzeć na strukturę swa, którą wyznaczają obszary obserwacji, typy danych i wskaźników oraz podmioty wewnętrzne oraz zewnętrzne odpowiedzialne za realizację funkcji swa. 3. Diagnoza systemu wczesnego ostrzegania Podstawowym celem przeprowadzenia postępowania diagnostycznego w zakresie systemu wczesnego ostrzegania w przedsiębiorstwie jest rozpoznanie i ocena sianu funkcjonowania tego systemu, ustalenie rozbieżności miedzy stanem faktycznym a modelem swa oraz wskazanie kierunków usprawnie6'. 2 Poj~cicm szerszym od diagnozy jest diagnost.yka, pojmowana jako 1I1l1icjCtllOśĆ rozpoznawania rzeczywistego stanu badanych obiektów. Jest stosowana w wiciu naukach, m.in. w technice, ekonomii, medycynie. Jest lo I11clodu myślenia dialektycznego, ulllożliwiajl)ca rozpatrywanie zjawisk wc wznjemnym powh)znniu i rozwoju. DZięki niej pozyskuje się informacje () zmianie stanu badanych obiektów, co później stanowi baze; do opracowanin zaleceń i zmian na przyszłość. W sklnt! <.Iingnostyki wchodzą następujące elementy: monitorowanie (rejestrowanie), diagnoza (rozpoznanie) oraz interwencja [Machaczka s. 129].

5 ."'1 System monitoringu l. Ustalenie kryteriów podzialu obszarów observ.'3cji 2. Wyod~bn;enie obsz:arów obserwacji 3. ldentyfibcja źródel infonnacji o zmianach w danym obsulrze ~ 4. Ustalenie typów zjawisk będących 5: przedmiotem observ.'acji I.:.. S. PomiM zmian zachodttcych w \I:yodrębnionych obs2.oiroch 6. Weryfibcja kryteriów podziału obszarów obserwacji '" " ~ ~ -= E ~ '" 1 l. Metody klasyfikacji j kategoryzaeji 2. Systemy ewidencji księgowej 3. Metody badail dokumentów 4. Eksperymenty 5. Sondaże 6. Metody obserwacji ci:jglej 7. Wywiady 8. Metody nni,jetowe 1--:- System wskaźników l. CharuJaerystyka natury zmian w wyodrębnionych obszarach 2. UstaJenie mierników odzwierciedla j:jcych zmiany w obszaroc:h 3. Podanie gr.ljlic tolerancji wahali. wllrtości dla przyjętych mierników 4.ldentyfikarja Slopnia korelacji m~y wskatnikami 5. Hic:rarchizacj::l v.-skainików 6. Doskonalenie systemu doboru wskaźników l System przekazu 1. Identyfikacja potrzeb infonn:jcyjnych na stanowiskach kierowniczych 2. Ustalanie podmiolów odpowiedzialnych za przekaz 3. Dbalo.śt o wlaściwe nosnikl informacji r--;-. 4. N3dzór nad l~jdowościq i rzetelnoscią przek:lzu 5. Rozpoznawanie i redukcja wklóceó w przekazie 6 Kształtowanie i doskonalenie fonn uiytkowyt'h przekazu l SysIC:m przetwarz:mia, ł : J. Redukcja. 3gregllcja i hierarchizacja : I. Technologia informatyc2.n3 pozysk::m}'ch informacji : 2. Sys temy wspomagania decyz.ji, 2. Jnlcrpret:lcja i weryfikacj::l ; 3. Huno~:nie danych :0_] _ _. '0 o _ 0_ :. L Metody analizy danych 2. Metody prognozowania 3. Hermeneutyka 4. Metody komunikacji werbalnej 5. Syslcmy raponowania 6. Zarządzanie wiedl.l 7. Insuukcjc: obiegu dokumentów 4. Technil:.i nonn!izacji 5. Zasady budowy wskafników;, O-b;~0;~~~ji: oo _ --l- --T;' P;:ct;~~~h~ i-----l~-k~~ó;ki~~;~~~;d~~i~i-;~li~~ I. Środowis~o zewn;tnne organiucji: : - hislor}'czne : danych - -tooperanci ; - bież:jce : 2. Zespo ły zadaniowe ds. wczesnego - dostawcy ; _ prospektywni: : oslrzegania - odbiorcy! Typy wskafników: ; 3. Sztaby kryzysowe - konj.:u~ncj : - syntetyczn~ i cząsll:.owe : 4. Stanowisko gl6wnego informatyka _ inne : _opis.o... e i nonnatywnc : 5. Podmioty zewnęlrzne: 2. Śnxlowi sko wewn~trzne orgniz:lcji:! - ilo.~owe i jakosciowc - wywiad,gospodarczy - B + R: - konsulting - produkcju: - inne -marketing -inne '" N ;;- '" ós ~. <2!:! E " ~ i:l " Do El s' Rys. 2. Model systemu wczesnego ostrzegania Żródło: opracowanie własne.

6 ._._~..... _~. _. -- "_".~ o Tabela I. Zesla IV poblemólv s lll żących diagnozie w zakresie swa Pmvel Cabala, JoianIa Walas-Trębacz Lp. Zagadnienia podlegające analizie i ocenie Uzysk;lIlY poziom oceny I ROdz"je systemów informacyjnych stosownnych w firmie: O I S - systemy transakcyjne - informacyjne systemy dzicclzillowc - systemy z bazą danych - system wspomagania dccy7ji - systemy informowania kierownictwa - sys temy eksperckie - system inteligentny wspomagania decyzji - system wczesnego ostrzegania - system symlllacyjny - inne _ _.._----._--._--_... _.-- 2 Cele, do jakich wykorzystywany jest swa \V firmie: O I S - identy fi kacja i ogruniczanic ryzyka - identyfikacja słabych syg nałów zoloczenia - identyfikacja miejsc powstawania kosztów i zysków - podejmowanie d z i a łali ochronnych prlcd zaklóccni<loli - opracowywanie scel1il riuszy odpowiedzi IlII postrzegane l.mi,my - inicjowania prac Jlad rozwojem nowyc h b'ldż doskolhlleniem starych produktów - szybka rcl.ikcja nu potrzeby klientów (zwiększenie in terakcji) -_._.-._._-'._--_.. _ _~---_ ----,._ _._-----_.._--_._ _,-- --._-_._.._ _._- - -_.-." Pu nkcje,jakie pelni swa w firmie: O J identyfikacyjne (mocne i słabe sygnały z otoczen ia) - identyfikacyj ne (mocne i słabe sygnały z w n~t rza fi rmy) - s tałej obserwacji otoczenia i wjll;trza firmy celem odpowied nio wczesncgo rozpoznania szans i zngrożc ll - diagnostycznc (ustalenie przyczyn zaistniałych odchyjellrozbieżności) - uzupelnianie bnzy danych - projekcyjne (ustalenie rozwiązmi za i slnia ł yc h problemów) - j>ilelwnrtrlllie in formacji (w celach sprawozdawczych) - przetwarzanie d.mych dl a kierownictwa w fonnie sygnał ów ostnegawczych - oceny zl1aczenia poszczególnych szans i zagrol.cll dla strntcgiczllcj pozycji firmy na rynku - nadzorowanie proccsów l,rzetwllrl.n nia i przeka7.ywania inronnacji (kontrola i analiza informacj i) _.._- - inne 8_ "---._ Poziomy, na których stosowany jest SWO: O I S - stl'l1tegiczny -laktyczny -. - operacyjny _.... _._...w.._ _.-._- S Cz~śc i sklndowc SWO: - system monitoringu O I S - system wskażników - sy~tem prlctwarzunia - system przekazu - system rozw i ązywan ia problemów (symulacyjny)

7 Kształtowanie systemu wczesnego ostrzegallia... cd, tabeli l Lp. Zagadnicnia podlegające analizie i ocenie Uzyskn ny poliom oceny 6 EFekty, jakie generuje s (o~owany SWQ w firmie: l) ekonomiczne: O l poprawa wyników dzialahlości gospodarczej (plynność finansowa, udz iał w rynku, wielkość sp rzed aży, renrowno.ść produktów it p.) - analiza dz i ała lności konkurencji - redukcja kosztów (kosztll jednostkowego produktu) - wszechstronna analiza ry nku - umożliwienie nadzoru Ilud dzi alalllośch} firmy - podnoszenic wmlości produktu 2) orgll nizacyjne: - usprawnicnie struktury organizacyjnej - usprawnienie obiegu info rmacji - zwi~kszcnic skuteczności i trafności podejmowania decy"ji - wyeliminowanie nicpotrzebnych operacji (zadall) 3) techniczne: - zwi~kszclljc szybkości przetwarznnia danych - zwi~kszcllic dokladno~ci przctwnrznnia danych 4) socjopsychologiczne: - lepsze rozłlozna n ie potrzeb społecznyc h pracowników - lepsze rozpoznanie potrzeb otoczenin (klicntów, dostawców) - poprawa systcmu komunikacj i (interakcji) _.._-----._._ _ _._- 5 7 S pm wnosć obiegu inronmlcji na różnych poziomach organizacji: O I poziom najwyżs zy znrzqąza nin - poziom śrcdn i zarządzani n - poziom nnjniźszy zm-l.l)dznnia - poziom wykonawczy._ _._-_._.._ Obszary, jakie sq źródłem obserwacji słabyc h sygnałów: 'l) mnkrootoclcnic: O l czynniki ekonomicznc - czynniki polityczno-prawne - czynniki spolcczno-kullurowe - czynniki technologiczne - czynniki milrdzynarotlowc 2) otoczenic konkurencyjllc: - konkurcncjll - klienci - dostawcy - dystryblhoi7.y - koopcmllci 3) Il n~cdsi~blo rs (wo : - zasoby ludzkie - badania i rozwój - produkcja - mnrkcting - teclmologia - rinnnsc - usługi -inne

8 -~ _ o I Paweł Cabala, Jollln/a Walas- Trębacz cd. tabeli l Lp. Zagadnienia podl egając e nnali/'.ic i ocenie Uzyskany poziom oce ny 9 System wskażników,juk i wystcpuje w finnic w paszczególnych ObSZ<1r<lch obserwacji: O I syntetyczne - cząst kowe -opisowe - normatywne - ilościowe - jakościowe _._ _._ _.- _. - -_ Standardy porównali,jakic stosowane są w firmie: - wiclkosci (dane) hisloi'yczne O I wiel kości osiąg ane na bicźijco - wie l kośc i prospektywne (plnnowanc) - wyniki w łas nej firmy - wyniki os iągane przez konkurentów (b mnży) - wyniki innych firm _._---~_._ _._ _- 11 Instrumenty slosownnc w sysremie monitoringu: l) I metody klasyfikacji i kategoryzacji - system ewidencji ksi~gowcj - metody badmi dokumentów - eksperymenty - wywi ady - ankieta/kwestionariusz - inne _._ ~._ ~_. ~ _. _. 12 Instrumenty stosowllne w systemie przclwlil"zania danych oraz systemie wskaźników: O I metody anali zy danych - metody prognozowania - hclllystyka - techniki normalizacji - systemy informatyczne - inne..._.._ ----_._._- _... _..._"--._--._---_...._._-_...._---._._.-_...._.-.._ InstruJllenty stosowane w systemie rozwiązywania O I problemów oraz systemie przckazu: - system wspomagania decyzji - 11lIrtownie danych - system s prawo zdawczości - mctody komunikacji werbalnej - systcmy informntyczne - instrukcja obiegu dokumentów - inne --- _.._-.._--._ _----.._. _..._-- _... _-.._-._...._---._ Rodzaje informacji ge nerownnych Ilrl.e1. swa w firmie: O I informacje spmwozdawcle - informacje wicloprzckrojowc (wskażniki) - prognozy - sygllaly ostrlegnwcze - porndy - wyjaśnienia

9 ~_... - o..,... ' '"... -~_._ , -~, _. _-,,.._. _... ~-.. K:1?,taltowan.ie systemu wczesnego ostrzegania... I cd. tabeli I Lp. Zllgndnienia podlegające analizie i ocenie Uzysknny poziom occny t5 Rodzaje nosników, jakie wykorzystywane sq w firmie: - raporty O l pliki - ekspertyzy - zestawienia (sprawozdania) -inne ~. ~._.._ ~-_ _ ~.,._._. -,~ _.'_.. _._-~-_.-.._--_.. _---- _ 16 Uklnd,jaki ma swe w firmie: O l zintegrownny (centnnl1 informacyjne) - rozproszony (kaze"t komórkn organizacyjna tworzy ba7.y danych - miesznny - hurtownia danych...,--....'.-._.._-_.--_..'--..._, _."._"...,...,._.. "..._,,,._,---.,_._-"-_... _...,-,, -,._,..,."....,.. - _-, -~..-.'--."._--- -,_._.. -,._. t7 Kto pełni funkcje "radaru środowis kowego": - pracownik działu marketingu O l pracownik tlzjulu reklamacji - pracownik działu bada" i rozwoju - pracownik działu konstrukcji - pracownik działu obsługi klienta - pracownik działu promocji i reklamy - pracownik dzia łu logistyki -inni -" ~ -_.. _-_._--_... _ _._--_._-----_._~ _._ _...' - ' -- t8 Kto uczestniczy w budowie swa i czy spclnill swoje funkcje: J) kierownictwo firmy: O l naczelne - jednostek (zukładów, wydziulów) - działów (sekcji, zcspojów) 2) pracownicy działów: - mnrketingu - finansów - rncllllnkowo~ci -B+R - produkcji -logistyki - serwisu -inni 3) informutycy firmy 4) osoby znjmuj.}ce sic conu'ollingiem 5) konsulwnci zewnętrzni 6) inni _~,.~_..._._.._ _...,..._-~._--_._.._._.-.- -~ _..,, t9 Czcstotliwosc weryfikacji informacji zewnęlfznych: O l rocznie - pól rocznie - kw:tl"mlnie -ll1iesi~cznie - tygodniowo - codzienne - inne okresy Żródlo: opracowunie własne. ~_...

10 Pawel Cabala, Jolanta Vialas-Trębacz Wyniki diagnozy systemu wczesnego ostrzegania mają posłużyć wyznaczeniu szczegółowych obszarów badm\, wyeliminowaniu nieprawidlowości obniżających efektywność działania swa, a także podjęciu decyzji racjonalizujących funkcjonowanie swa w przedsiębiorstwie. W przedsiębiorstwie, w którym stosowany jest system wczesnego ostrzegania, należy ustalić listę pytm\, które pomogą ocenić poziom funkcjonowania swa oraz wskazać kierunki jego doskonalenia. Tabela I zawiera przykładowe zagadnienia podlegające analizie i ocenie wraz z podpowiedziami służącymi do przeprowadzenia diagnozy swa. w celu przeprowadzenia szczegółowej diagnozy swa należałoby udzielić odpowiedzi jeszcze na wiele pytail, dokonujl)c jednocześnie oceny (weryfikacji aktualnego poziomu), a mianowicie: l) czy występuje identyfikacja potrzeb informacyjnych dla każdego użytkownika swa, ' 2) jakie miejsce zajmuje swa w systemie informacyjnym przedsiębiorstwa, w jaki sposób powiązany jest on z innymi systemami, 3) kto zajmuje się zbieraniem, selekcją, przetwarzaniem i interpretacją zebranych informacji, 4) czy określone są zakresy zadm\ i uprawnień dla podmiotów odpowiedzialnych za zbieranie, przetwarzanie oraz przekaz informacji, 5) jaki jest dostęp użytkowników do określonych informacji w swa, 6) czy rodzaj struktury organizacyjnej jest czynnikiem sprzyjającym doskonaleniu swa, 7) jakie metody i techniki wykorzystuje się w swa, 8) jaki rodzaj baz danych tworzy się w przedsiębiorstwie, 9) jakie wskaźniki i mierniki są analizowane i stanowią element budowania swa w poszczególnych dziedzinach przedsiębiorstwa, 10) jak często dokonuje się zmian w tworzeniu systemu wskaźników wswa, 11) czy dokonuje się analizy przyczynowej powstałych rozbieżności (odchyleń) od planu, 12) jakie występują procedury określające obieg informacji i podmioty w nim uczestniczące, 13) jaka występuje infrastruktura techniczna, organizacyjna, społeczna wspierająca swa, 14) czy występuje analiza dopuszczalności rzeczywistych odchylel\ od poziomu przyjętych wielkości wskaźników np. finansowych, ekonomicznych, organizacyjnych, techniczno-użytkowych, 15) jakie stosuje się procedury określania dopuszczalnych wielkości granicznych dla każdego obszaru, 16) jakie działania są podejmowane i w jakim czasie po przekroczeniu określonych granic tolerancji, 17) czy są określone w przedsiębiorstwie zasady i tryb (sposoby) podejmowania decyzji akceptujqcych, korygujljcych lub zmieniających sposób funkcjo-

11 Ksztalto'rvallie ",",, p,'"'' nowania przedsiębiorstwa (analiza i symulacja kilku wariantów podjęcia decyzji, wybór i przyjęcie określonego wariantu rozwiązania). Ważne miejsce w diagnozowaniu swa zajmuje identyfikacja oraz okt'eślenie obszarów i zjawisk mogących stanowić źródlo słabego sygnału. W tabeli 2 został przedstawiony przykładowy wykaz analizowanych obszarów wraz z określeniem indykatorów (wskaźników) stosowanych w SWO. Tabela 2. Obszary obserwacji w systemie wczesnego ostrzegania A. Obszary i wskaźniki obserwacji otoczenia l. Ogólne: 1.1. Obszar gospodarczy: - zmiany koniunkturalnc: naplyw zamówieó i zleccll stan realizacji zleccll stan magazynów wyrobów gotowych ki imat gospodarczy do prowadzcnia intcresów skłonność do inwestycji dostępność kredytów bankowych zmiany w postawach konsumcntów polityka fiskalna - zmiany strukturalne: lendencje i kicrunki inwestowania gęstość zatrudnienia dochód narodowy na głowę mieszkańca informacjc o innych istotnych zmianach (np. przyjęcie nowych czlonków do EWG) 1.2. Obszar społeczno-polityczny: - zmiany polityczne (według krajów, regionów): wyniki wyborów informacje z kręgów lokalnych i związkowych informacje z kręgów rządowych i ministerialnych polityczna ocena ryzyka polityka - zmiany społeczne (wedlug krajów. regionów): liczba ludności i jej struktura poziom. jakość życia (stopa życiowa) model konsumpcji 1.3. Obszar technologiczny: informacje o możliwych zmianach w teclll1ologii, poehodztjce z instyu1tów badawczych informacjc o zmianach technologii wytwarzania li konkurentów informacje o znllcztjcych zmianach w zużyciu surowców (np. li konkurentów) informacje o odkryciach naukowych informacje o znacztjcych zmianach gustów konsumentów 2. Indywidualne dla każdego przedsi4ybiorstwa: 2.1. Rynek zbytu: - napływ zamówicll wedlug produktów i regionów sprzeda?: realizacje ZleCeł]

12 Pawel Cabala, Jolanta Walas-Trębacz cd. tabeli 2 - klienci przedsiębiorstwa: możliwość i sposób zamówicll i zakupów możliwości płatnicze wolumen popytu ważniejszych klientów wskaźniki (wyniki) gospodarcze OSil}ganc przez ważniejszych klientów - konkurenci przedsiębiorstwa: program produkcyjny polityka cen program inwestycyjny 2.2. Rynek zaopatrzeniowy: - produkty (regiony): wolumen zasobów surowcowych przeciętne zużycie roczne każdego z surowców lenniny zakupów na giełdach surowcowych zapasy surowców we własnych magazynach - dostawcy: terminowość dostaw jakość rytmiczność, warunki umowne i ceny oferowane wielkości dostaw (wolumen podaży) 2.3. Rynek pracy: liczba oferowanych stanowisk pracy przewidywana liczba poszukujących pracy żjjdania i warunki stawiane przez związki zawodowe 2.4. Rynek kal'italowy: stopa inflacji oprocentowanie kredytów zmiany kursów walut odsetki B. Obszary i wskaźniki obserwacji przedsiębiorstwa 3. Obejmujące cale przedsiębiorstwo: 3.1. Program produkcji: szerokość i głębokość programu produkcji struktura wieku wyrobów udział nowości w całej produkcji udział produktów przynosz<}cych największe zyski udział produktów zanikających 3.2. Pracownicy: struktura według wieku stopa fluktllacji poziom absencji i zachorownll poziom i przyrost zarobków i dochodów pracowników umyslowych i fizycznych 3.3. Uzbrojenie tcclllliczne: struktura wieku parku magazynowego poziom technologiczny energochłonność produkcji szkodliwość dla środowiska koszty utrzymania ruchu

13 KształtowClnie systemu wczesllego ostrzegallia... I cd. labeli Sytuacja finansowa : wynik finansowy zysk bilansowy rezerwy własnych srodków finansowych wskuźniki finansowo-ekonomiczno płynność, zdolność płatnicza 4. Zorientowane funkcjonalnie: 4. I. Badania i rozwój: potencjał B + R liczba własnych patentów Ijczba kupionych licencji liczba sprzedanych licencji nakłady własne na B + R 4.2. Sprzedaż: obrót na zatrudnionego obrót ogólem ccny slnll zapasów wyrobów udział kosztów sprzedaży W kosztach ogółcm 4.3. Zaopatrzcnic i produkcja: wiełko~ć produkcji ceny zaopatrzeniowe poziom zapasów koszty robocizny udział kosztów robocizny w kosztrlch ogółem 4.4. A(ilninistracja: koszty administracji i ich udział w kosztach ogółem 4.5. Duże przedsięwzi~cia: stosunek otrzymanych zleceń do przewidywanych przedsięwzięć liczba zmian wprowadzonych do planu liczba czasowych przcsuni~ć w realizacji planu Źródlo: [I'abimiska, Rokita 1991, s Istotnym działaniem diagnostycznym w zakresie swa jest ocena wyznaczonych wartości wzorcowych szeregu wskaźników, które powinny być budowane najczęściej na podstawie standardów międzynarodowych, Przykład takiego standardu w odniesieniu do gospodarki niemieckiej, odzwierciedlającego indykatory ryzyka w obszarze zarządzania finansami przedsiębiorstwa, prezentuje tabela 3. Diagnoza swa w przedsiębiorstwie służy jego doskonaleniu, czyli zaproponowaniu zmian (modyfikacji) oraz zaprojektowaniullowego układu element6w i powiązal\ występujących między nimi. O budowie swa decydować będzie jego stopiei\ przydatności i użyteczności w firmie, czyli założone cele i fllnkcje,jakie ma spełniać, a także oczekiwane el'ekty.

14 Pa ",el Cl/bala, JolalIta Wall/s-Trębacz Tabela 3. Indykatory ryzyka w ObSZilfze zn r ządzanih finansami Indykatory StreFa bczpicczc l'lslw;] StreF", ryzyka (%) (%) Kapital wlosny/kapital obcy > 30 < 20 Smoki plynne/kapital ogółem > 7 <2 Zysk + odsetki od kapitałów obcych/kapitał ogó ł em > 10 <5 O brót/kapita l ogółem > 150 < HKI Kflpilalobcy/casllJIOlII < 100 > 159 Żr60 10 : lj~drułska 1997, s Rodzaj wykorzystywanego SWO zależeć będzie glównie od wplywu na przedsiębiorstwo takich czynników, jak: - ni epewność dzialania wynikająca ze zlożo no ści otoczenia i jego zmienności, - zakres dzialalności na różnych rynkach i in te n sywność aktualnej oraz potencjalnej konkurencji, - zróżnicow ani e zadati i d z ialań, czyli liczba czynników koniecznych do uw zg l ęd ni e nia w podejmowaniu decyzji, zwlaszcza dotyczących przysz lo śc i, - współzałeżność międ zy realizowanymi d ziała ni a mi i zadaniami, - domi nacja problemów strategicznych, których rozwi'lzanie wymaga ró ż- norodnych danych i sposobów my śle n ia, - d'lżenie do utrzymania czołow ej pozycji na rynku i wprowadzania we właściwym czasie nowatorskich rozwiijzati (innowacji) [Sikorski 1993, s. 13]. 4. Proces prolektowanla SWO W literaturze przedmiotu proponuj e się na ogól pięciostopniowy proces ksz ta łtowania SWO [Halm 1979]. Wedlug tego ujęcia architekturę każde go systemu wczesnego ostrzegania w przedsiębiorstwie można z aprojektować opi e r ając s ię na następujących krokach: ł. Ustalenie obszarów obserwacji. Na tym etapie na s tępuje określenie obszarów, w których mogą w przysz l ości wystąpić szanse i zag roże nia. Obszarami obserwacji nie są jednak tylko wyo dręb ni o ne segmenty otoczenia przedsiębi Ol'stwa (rynki zbytu, postęp technologicwy itp,), lecz badaniu poddaje się także śro d owisko wewnętrzne firmy (np. program produkcji czy kluczowe dziedziny funkcjonowania organizacji). 2. Określenie wskaźników wczesnego ostrzegania (indykatorów). W tym kroku ustala się mierniki charakteryzujące zmiany w wyodrębnionych obszarach. Mi ernikami tymi są indykatory, czyli wskaźniki wczesnego ostrzegania -tj. wskaź niki, które będą zapowiadaly z odpowiednim wyprzedzeniem istotne zmiany w rozwoju zjawisk, mających wplyw na d z i a lalność przedsiębiorstwa. Taki mi miernikami mogą być przykła dowo: projekty ustaw, inwestycje w gospodarce i branży, ceny surowców strategicznych. Ogólnie chodzi o do-

15 Kształtowanie.. l. Ustalenie obszarów obserwacji pozwalaj'lcych na rozpoznanie szalls i zagrożejl ł 2. Określenie wskażników wczesnego ostrzegania dla każdego obszaru obserwacji t 3. Identyfikacja wielkości wzorcowych i granic tolerancji dla każdego indykatora I Szukanie indyklltoró\v I < 5> jcstwl L t 4. Określenie zadmi na stanowiskach odpowiedzialnych za funkcjonowanie SWO w zakresie: - obserwacji i weryfikacji sygnałów ostrzegawez.ych - procesów przetwarzania - przekazywania informacji ostrzegawczych 5. Kształtowanie kanałów przeplywu sygnałów ostrzegawczych do decydentów ł Rys. 3. Procedura projektowania swa Źródlo: [Halm bór wskaźników, które mają dużf) wartość predykcyjną, tzn. takich, które są sygnałami nadchodzących zmian. 3. Identyfikacja wielkości wzorcowych i granic tolerancji dla każdego indykatora. Należy ustalić, w jakim zakresie wartość wskaźników może się zmieniać, oraz podać taką ich wartość, dla której charakteryzowane zmiany mogą prowadzić do poważnych reperkusji w przyszłości (przekroczenie granicy tolerancji). Należy określić rodzaje zagrożej\ i ich poziom oraz podać zestaw i wartość wskaźników określających stopiej\ danego typu zagrożenia. Razem tworzyć będą one system generowania sygnałów, na które przedsiębiorstwo musi bezwzględnie zareagować.

16 Pawel Cabala, Jolallta Walas-Trębacz Podział środowiska zewnętrznego i wewnętrznego organizacji na jednorodne obszary obserwacji ~ Pomiar zmian zachodzących w wyoctn;bnionych obszarach obserwacji t Identyfikacja powstającego problemu t Analiza i ocena sygnałów charaktcryzlij'lcych nat~żcllie i kierunek wpływu rozpoznanego problemu na cfcktywość funkcjonowania organizacji t Hierarcllizacja sygnałów opisujllcych badane zjawisko t Symptomy 1 zagrożcll : -----T----'. J 1 Symptomy : szalls r---- Budowa scenariuszy rozwoju zdarzci] w związku ze zidentyfikowanym problemem Projektowanie strategii alternatywnych i środków zaradczych Rys. 4. Procesowe spojrzenie na system wczesnego ostrzegania Źródło: opracowanie własne. 4. Projektowanie organizacji systemu wczesnego ostrzegania. Sprowadza się do określenia zakresu zadali na stanowisku (ewentualnie stanowiskach) odpowiedzialnym za gromadzenie, przetwarzanie oraz przekazywania informacji dotyczących szans lub zagrożeli. Organizacja swa wymaga podania elementów peryferyjnych, czyli podmiotów odpowiedzialnych za obserwację zmian indykatorów. Elementy peryferyjne znajduj q się niemal we wszystkich sferach funkcjonowania organizacji. Są nimi zarówno pracownicy różnych dziatów,jak i aparatura kontrolno-pomiarowa. swa może być zorganizowany w fonnie zdecentralizowanej lub scentralizowanej. W tradycyjnych strukturach organizacyjnych zadania zwiqzane z swa mogą zostać przydzielone komórkom planowania, analiz ekonomicznych (controllingu) lub być realizowane w dziale marketingu. W strukturach dywizjonalnych konieczna jest centralizacja systemu.

17 Pmvel Cabala, Jolanta Walas-Trębacz Zarysowana propozycja obejmuje zakres niezbędnych prac w trakcie konstrukcji systemu wczesnego ostrzegania na potrzeby zarządzania organizacją gospodarczą. Podane etapy mają charakter uniwersalny, należy jednak pamiętać, że projektowanie i wdrażanie swa wymaga przede wszystkim określenia celów i funkcji, jakie ma pełnić system. Na rys. 3 pokazano wszystkie wymienione wyżej etapy w projektowaniu swa. Zadania swa sprowadzają się do wczesnego wykrycia sytuacji problemowych dla przedsiębiorstwa. Aby było to możliwe, konieczna jest metodyczna realizacja szeregu zadm\, do których należy przede wszystkim struktmalizacja obszarów i źródeł informacji, ocena przyczyn zachodzących zmian, diagnoza stopnia wpływu tych zmian na funkcjonowanie firmy, organizacja przeplywu informacji, a nawet wstępne projektowanie środków zaradczych. swa w ujęciu procesowym przedstawiono na rys. 4. Przedstawione powyżej zagadnienia pozwalają na skonstruowanie rozwiniętego katalogu funkcji swa, który przedstawiono w tabeli Zakończenie Koncepcja systemów wczesnego ostrzegania opiera się na założeniu, że przełomy w różnych obszarach aktywności ludzkiej, np. w dziedzinie technologii czy w sferze socjalnej lub politycznej, nie następują przypadkowo, lecz Si) inicjowane przez człowieka i służą jego interesom. Zapowiedzią większości przyszłych zmian są bowiem pewne symptomy, na podstawie których można rozpoznać ich pojawienie się. Budowa i praktyczne wykorzystanie swa ma sens tylko wtedy, gdy zalożymy, że zjawiska będące przedmiotem naszych badaj\, rozwijają się w sposób ewolucyjny, a jeśli nawet rewolucja lub przełom w rozwoju tych zjawisk ma wystąpić, to mogą zapowiedzieć je inne, wcześniejsze zdarzenia. Ciągła obserwacja wyodrębnionych obiektów - czyli takich, które bądź to posiadają zbliżone właściwości, bądź też w konsekwencji wywołują inne zdarzenia (skutki) o równie zbliżonych właściwościach - pozwala ustalić stopiei\ ich spiętrzenia. Taka kumulacja może w pewnym momencie doprowadzić do przełomu. Jeżeli przedsiębiorstwo będzie w stanie go przewidzieć, to będzie mogło nie tylko odpowiednio się zabezpieczyć przed ewentualnym kryzysem, lecz także przygotować swe zasoby do optymalnego wykorzystania szans. Literatura FabiaJlska K.. Rokita J. [1991], Rozwój przedsiębiorstwa, proces)', strategie rozwoju, t, II, AE w Katowicach, Katowice. Halm D, [1979]. FriilllVa1'llsystcllIe, Kriese1l111mwgement tlnd Untemehmcllsplalll/lIg [w:] Friihwarnsystelllc, pod red. H. Albach, D. Halm, P. Mertens, "Zcitschrift fur Betriehswirtschaftlehre". Erganzungshcft.

18 Kształtowanie systemu JęcIraiska K, [1997], System wczesnego ostrzegania jako illstrumelll c01lfrollillgu [w:1 Me~ rody i techlliki diagnozowania systemu zarządzania przedsięmorstwem, pod red, H, Bienioka, Katowice, Machaczka J, [1998], Zarządzanie rozwojem orgal/izacji, CZyl/1liki, modele, strategia, dia~ gl/oza, PWN, Warszawa-Kraków, Pabis A, [1985], Metodologia i metody Hauk empiryczllych, PWN, Warszawa, Sikorski A, [1993], Controllillg i system)' wczesllego ostrzegania l!' zarządzanil/ przedsiębiorstwem [w:] Przekształcenia w gospodarce; zmiany li' U1fząc/zmUII organizacjami, Politechnika Łódzka. Łódź. Wierzbillski ], [1998], Systemy wczesnego ostrzegania w planolvaniu slralegiczflym, Tortlllska Szkota Zarzqdzania, Warszawa, Developing an Early Warning System in the Management ol the Firm The carly warning system (EWS) is lreated as a specific type af management information system which warns uscrs thut events (phenolllcna) may occur that win exert a negntive Ol' positive impact on the ability of the firm to survive and develop, and which enubles the application of appropriate remedial mcasures to avoid or prevent slich events, The EWS, being a system geared towards problem identif'ication, mainly serves to assist decision-maki ng, The article explains the concept of weak signals, presents a model of an enrly warning system, the scape and areas that EWS diagnoses within thc firm, the EWS design pl'ocess, as well as the list of rullelions that the EWS should fulfil in the fil'l11.

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych 2 Badania marketingowe a funkcje marketingu Analiza otoczenia Analiza klientów Planowanie produktów i usług Planowanie dystrybucji Planowanie

Bardziej szczegółowo

Spis treści 5. Spis treści. Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa

Spis treści 5. Spis treści. Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa Spis treści 5 Spis treści Wstęp (Adam Stabryła)... 11 Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa Rozdział 1. Interpretacja i zakres metodologii projektowania (Janusz

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Controlling operacyjny i strategiczny

Controlling operacyjny i strategiczny Controlling operacyjny i strategiczny dr Piotr Modzelewski Katedra Bankowości, Finansów i Rachunkowości Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Plan zajęć 1, 2. Wprowadzenie do zagadnień

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

...Gospodarka Materiałowa

...Gospodarka Materiałowa 1 Gospodarka Materiałowa 3 Obsługa dokumentów magazynowych 4 Ewidencja stanów magazynowych i ich wycena 4 Inwentaryzacja 4 Definiowanie indeksów i wyrobów 5 Zaopatrzenie magazynowe 5 Kontrola jakości 5

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku EKONOMIA (studia I stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku EKONOMIA (studia I stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku EKONOMIA (studia I stopnia) Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie dyplomowym (licencjackim)

Bardziej szczegółowo

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH 5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH Praktyka działania udowadnia, że funkcjonowanie organizacji w sektorze publicznym, jak i poza nim, oparte jest o jej zasoby. Logistyka organizacji wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

Rynek Budowlany-J.Deszcz 2013-03-02

Rynek Budowlany-J.Deszcz 2013-03-02 Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych Badania i analizy rynku w działalności przedsiębiorstwa budowlanego. Potrzeby badań rynku na etapie planowania biznesu Kim

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

akademia controllingu

akademia controllingu III 1 PLAN STRATEGICZNY ODDZIAŁ... Sporządzony przez... 1. Obraz przewodni Wizja, misja, zadania przedsiębiorstwa 2. Cele Na 5 lat 3. Strategie Drogi, sposoby osiągnięcia celów 4. Założenia Postępowanie

Bardziej szczegółowo

20-02-2008. Wprowadzenie. Procesy

20-02-2008. Wprowadzenie. Procesy 4. Typowy obieg dokumentów w przedsiębiorstwie produkcyjnym Wprowadzenie Procesy Wprowadzenie czynniki wpływające na zakres funkcjonalny Główne czynniki wpływające na zakres funkcjonalny systemu ERP: rodzaj

Bardziej szczegółowo

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Paweł Zemła Członek Zarządu Equity Investments S.A. Wprowadzenie Strategie nastawione na

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 ZAPEWNIAMY BEZPIECZEŃSTWO Piotr Błoński, Warszawa, 17.03.2016 r. Program 1. Zarządzanie zmianą - zmiany w normie ISO 9001:2015 2. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej FiM Consulting Sp. z o.o. Szymczaka 5, 01-227 Warszawa Tel.: +48 22 862 90 70 www.fim.pl Spis treści

Bardziej szczegółowo

STANDARD ŚWIADCZENIA USŁUGI SYSTEMOWEJ KSU W ZAKRESIE SZYBKIEJ OPTYMALIZACJI ZARZĄDZANIA FINANSAMI PRZEDSIEBIORSTWA

STANDARD ŚWIADCZENIA USŁUGI SYSTEMOWEJ KSU W ZAKRESIE SZYBKIEJ OPTYMALIZACJI ZARZĄDZANIA FINANSAMI PRZEDSIEBIORSTWA STANDARD ŚWIADCZENIA USŁUGI SYSTEMOWEJ KSU W ZAKRESIE SZYBKIEJ OPTYMALIZACJI ZARZĄDZANIA FINANSAMI PRZEDSIEBIORSTWA dla mikro- i małych przedsiębiorców Opracowane przez: Departament Rozwoju Instytucji

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROJEKTU DOT. ZARZĄDZANIA KOSZTAMI ŚRODOWISKOWYMI W FIRMIE

ZAKRES PROJEKTU DOT. ZARZĄDZANIA KOSZTAMI ŚRODOWISKOWYMI W FIRMIE ZAKRES PROJEKTU DOT. ZARZĄDZANIA KOSZTAMI ŚRODOWISKOWYMI W FIRMIE ANDRZEJ OCIEPA EKOEKSPERT Sp. z o.o. III Konferencja PF ISO 14000 Zarządzanie kosztami środowiskowymi Warszawa 24 25.04.2014 Zakres projektu

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Wawrzyniak Quo vadis BS? Ożarów Mazowiecki, styczeń 2014

Krzysztof Wawrzyniak Quo vadis BS? Ożarów Mazowiecki, styczeń 2014 1 QUO VADIS.. BS? Rekomendacja D dlaczego? Mocne fundamenty to dynamiczny rozwój. Rzeczywistość wdrożeniowa. 2 Determinanty sukcesu w biznesie. strategia, zasoby (ludzie, kompetencje, procedury, technologia)

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A.

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. Cel i elementy systemu kontroli wewnętrznej 1. System kontroli wewnętrznej umożliwia sprawowanie nadzoru nad działalnością Banku. System kontroli wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski

Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki Prezentacja do obrony pracy dyplomowej: Wzorcowa polityka bezpieczeństwa informacji dla organizacji zajmującej się testowaniem oprogramowania. Promotor: dr inż. Krzysztof

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Marketingu i Zarządzania w Lesznie Biznes Plan

Wyższa Szkoła Marketingu i Zarządzania w Lesznie Biznes Plan Wyższa Szkoła Marketingu i Zarządzania w Lesznie Biznes Plan Leszno, wiosna 2011 roku Cel zajęć Ogólne zapoznanie z biznesplanem Zapoznanie z pojęciami związanymi z modelowaniem Pogłębienie znajomości

Bardziej szczegółowo

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Gdańsk, 2012 Zarządzanie planem gospodarki odpadami Warunkiem realizacji planu gospodarki odpadami jest ustalenie systemu zarządzania

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny Badania marketingowe dr Grzegorz Mazurek Istota badań Podejmowanie decyzji odbywa się na bazie doświadczenia, wiedzy oraz intuicji. Podejmowanie decyzji wiąże się automatycznie z ryzykiem poniesienia porażki

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych Badania Marketingowe Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych Definicje badań marketingowych Badanie marketingowe to systematyczne i obiektywne identyfikowanie, gromadzenie, analizowanie i prezentowanie

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Zwycięskie strategie przedsiębiorstw dr Grzegorz Głód Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 23 marca 2015 r. Być konkurencyjnym??? Najlepszym sposobem przewidywania przyszłości

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego OŚ PRIORYTETOWA II RPO WO 2014-2020 KONKURENCYJNA

Bardziej szczegółowo

Analiza finansowa i poza finansowa efektywności działań marketingowych

Analiza finansowa i poza finansowa efektywności działań marketingowych Analiza finansowa i poza finansowa efektywności działań marketingowych Dlaczego analiza finansowa? Główne cele marketingu kreowanie wartości dla nabywcy i akcjonariusza, co wiąże się z ponoszeniem kosztów

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Systemy bezpieczeństwa i ochrony zaprojektowane dla obiektów logistycznych.

Systemy bezpieczeństwa i ochrony zaprojektowane dla obiektów logistycznych. BRB Doradztwo Biznesowe doradzamy, szkolimy, rozwijamy Systemy bezpieczeństwa i ochrony zaprojektowane dla obiektów logistycznych. Krzysztof Bełdycki Właściciel tel. 722-529-820 e-mail: biuro@brb-doradztwobiznesowe.pl

Bardziej szczegółowo

5 Organizacja rachunkowości zagadnienia wstępne 18

5 Organizacja rachunkowości zagadnienia wstępne 18 Kluge P.D., Kużdowicz D., Kużdowicz P., Materiały do zajęć z przedmiotu Rachunkowość finansowa 29 5 Organizacja rachunkowości zagadnienia wstępne 18 5.1 Istota i zakres Do zasadniczych atrybutów wyróżniających

Bardziej szczegółowo

Projektowanie bazy danych przykład

Projektowanie bazy danych przykład Projektowanie bazy danych przykład Pierwszą fazą tworzenia projektu bazy danych jest postawienie definicji celu, założeń wstępnych i określenie podstawowych funkcji aplikacji. Każda baza danych jest projektowana

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl BIZNESPLAN Każda działalność gospodarcza, nawet najmniejsza, musi zostać skrupulatnie zaplanowana. Plan przedsięwzięcia gospodarczego konstruuje się zazwyczaj w formie biznesplanu. Biznesplan 1 (ang. business

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan. Spis treści. Przedmowa

Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan. Spis treści. Przedmowa Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan Spis treści Przedmowa Część I. Wprowadzenie 1. Kluczowe czynniki sukcesu lub niepowodzenia nowych produktów

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Paweł Gołębiewski. Softmaks.pl Sp. z o.o. ul. Kraszewskiego 1 85-240 Bydgoszcz www.softmaks.pl kontakt@softmaks.pl

Paweł Gołębiewski. Softmaks.pl Sp. z o.o. ul. Kraszewskiego 1 85-240 Bydgoszcz www.softmaks.pl kontakt@softmaks.pl Paweł Gołębiewski Softmaks.pl Sp. z o.o. ul. Kraszewskiego 1 85-240 Bydgoszcz www.softmaks.pl kontakt@softmaks.pl Droga na szczyt Narzędzie Business Intelligence. Czyli kiedy podjąć decyzję o wdrożeniu?

Bardziej szczegółowo

Systemy z bazą wiedzy (spojrzenie bardziej korporacyjne) Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy

Systemy z bazą wiedzy (spojrzenie bardziej korporacyjne) Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy Zarządzanie wiedzą z bazą wiedzy (spojrzenie bardziej korporacyjne) Wybrane aspekty technologiczne związane z wiedzą i zarządzaniem wiedzą Google: baza wiedzy 1,180,000 znalezionych systemy zarządzania

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Plan Prezentacji Cel artykułu Dlaczego działalność przemysłowa wiąże się z ryzykiem?

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 Przedmowa... 11 Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 1. Charakterystyka zarządzania jakością... 15 1.1. Zarządzanie a kierowanie... 15 1.2. Cel i obiekt zarządzania... 16 1.3. Definiowanie

Bardziej szczegółowo

Mój region w Europie. Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej

Mój region w Europie. Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej Mój region w Europie Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia na wykonanie badania pt. Ocena potencjału rynkowego marki Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

METODY WSPOMAGANIA DECYZJI MENEDŻERSKICH

METODY WSPOMAGANIA DECYZJI MENEDŻERSKICH PREZENTACJA SEPCJALNOŚCI: METODY WSPOMAGANIA DECYZJI MENEDŻERSKICH WYDZIAŁ INFORMATYKI I KOMUNIKACJI KIERUNEK INFORMATYKA I EKONOMETRIA SEKRETARIAT KATEDRY BADAŃ OPERACYJNYCH Budynek D, pok. 621 e-mail

Bardziej szczegółowo

Ekonomia jako nauka ukształtowała się dopiero w drugiej połowie XVIII w. Od czasów starożytnych (np. Biblia) przejawiały się różne poglądy

Ekonomia jako nauka ukształtowała się dopiero w drugiej połowie XVIII w. Od czasów starożytnych (np. Biblia) przejawiały się różne poglądy Ekonomia jako nauka ukształtowała się dopiero w drugiej połowie XVIII w. Od czasów starożytnych (np. Biblia) przejawiały się różne poglądy ekonomiczne (np. podatki). Z kolei zarządzanie (a dokładniej nauki

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Analiza ryzyka działalności gospodarczej Business Intelligence Ekonometria Klasyfikacja i analiza danych Metody ilościowe na rynku kapitałowym Metody ilościowe w analizach

Bardziej szczegółowo

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19 Spis treści Wstęp...13 CZĘŚĆ I. MODEL FUNKCJONOWANIA MARKETINGU Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie....19 1.1. Koncepcja modelu funkcjonowania marketingu........ 19 1.2.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Studia stacjonarne I stopnia ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Zagadnienia ogólnoekonomiczne 1. Aktualna sytuacja na europejskim

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 7/POIG 8.1/2013

Zapytanie ofertowe nr 7/POIG 8.1/2013 Warszawa, dnia 13.09.2013 roku Siedziba: edufinance.pl Paweł Kardacz ul. Narutowicza 74 08-200 Łosice Zapytanie ofertowe nr 7/POIG 8.1/2013 W związku z realizacją projektu pn. Stworzenie pierwszej na polskim

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami PROJECT MANAGEMENT

Zarządzanie projektami PROJECT MANAGEMENT Politechnika Krakowska im. T. Kościuszki Wydział Mechaniczny Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji Zarządzanie projektami PROJECT MANAGEMENT Temat 5. Monitoring i ewaluacja Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS

EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS Na bazie symulacji EASY BUSINESS może być prowadzone szkolenie lub cykl szkoleń z tematyki

Bardziej szczegółowo

W ramach zarządzania jednostką można wyróżnić następujące rodzaje audytu:

W ramach zarządzania jednostką można wyróżnić następujące rodzaje audytu: Audytor powinien zalecić wprowadzenie istotnych informacji na temat efektów działań proekologicznych do systemu rachunkowości oraz do sprawozdawczości finansowej. Audyty ekologiczne stały się głównymi

Bardziej szczegółowo

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie procesami

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie procesami Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie procesami Polityka jakości (ISO 9000:2000) Polityka jakości - ogół zamierzeń i ukierunkowanie organizacji, dotyczące jakości

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Informacje o wybranych funkcjach systemu klasy ERP Realizacja procedur ISO 9001

Informacje o wybranych funkcjach systemu klasy ERP Realizacja procedur ISO 9001 iscala Informacje o wybranych funkcjach systemu klasy ERP Realizacja procedur ISO 9001 Opracował: Grzegorz Kawaler SCALA Certified Consultant Realizacja procedur ISO 9001 1. Wstęp. Wzrastająca konkurencja

Bardziej szczegółowo

Dyrektora Gminnego Zespołu Szkół w Ozimku

Dyrektora Gminnego Zespołu Szkół w Ozimku ZARZĄDZENIE nr 31/2012 Dyrektora Gminnego Zespołu Szkół w Ozimku z dnia 17 października 2012 r. w sprawie organizacji zarządzania ryzykiem w GZS w Ozimku Na podstawie art.. 68 oraz art. 69 ust.1 pkt 3

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kosztami logistyki

Zarządzanie kosztami logistyki Zarządzanie kosztami logistyki Opis Synchronizacja wymagań rynku z potencjałem przedsiębiorstwa wymaga racjonalnych decyzji, opartych na dobrze przygotowanych i przetworzonych informacjach. Zmieniające

Bardziej szczegółowo

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski Sterowanie procesem i jego zdolność Zbigniew Wiśniewski Wybór cech do kart kontrolnych Zaleca się aby w pierwszej kolejności były brane pod uwagę cechy dotyczące funkcjonowania wyrobu lub świadczenia usługi

Bardziej szczegółowo

Magazyn, proces magazynowy, gospodarka magazynowa. prof. PŁ dr hab. inż. Andrzej Szymonik www.gen-prof.pl Łódź 2014/2015

Magazyn, proces magazynowy, gospodarka magazynowa. prof. PŁ dr hab. inż. Andrzej Szymonik www.gen-prof.pl Łódź 2014/2015 Magazyn, proces magazynowy, gospodarka magazynowa prof. PŁ dr hab. inż. Andrzej Szymonik www.gen-prof.pl Łódź 2014/2015 Magazyn def. (I): Wyodrębnione pomieszczenie zamknięte (budynki), przestrzeń zadaszoną

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

Lubelski Urząd Wojewódzki w Lublinie

Lubelski Urząd Wojewódzki w Lublinie Modernizacja systemów zarządzania i podnoszenie kompetencji kadr poprzez realizację wdrożeń usprawniających ukierunkowanych na poprawę procesów zarządzania w administracji rządowej Przeprowadzenie badania

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych Badania Marketingowe Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych Definicje badao marketingowych Badanie marketingowe to systematyczne projektowanie, zbieranie, prezentowanie danych i wyników badao istotnie

Bardziej szczegółowo

Koszty te powinny być zidentyfikowane według przyczyn i skutków oraz miejsca powstania, a ich struktura powinna być przydatna w zarządzaniu.

Koszty te powinny być zidentyfikowane według przyczyn i skutków oraz miejsca powstania, a ich struktura powinna być przydatna w zarządzaniu. Koszty te powinny być zidentyfikowane według przyczyn i skutków oraz miejsca powstania, a ich struktura powinna być przydatna w zarządzaniu. Koszty jakości są parametrem gospodarowania; wiążą się z rentownością

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD KONCEPCJI ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

PRZEGLĄD KONCEPCJI ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Wykład 4. PRZEGLĄD KONCEPCJI ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ 1 1.Ogólna charakterystyka koncepcji zarządzania jakością i kierunki ich zmian w czasie: W historycznym podejściu do zarządzania jako- ścią można wyróżnić

Bardziej szczegółowo

Tabela 2. Struktura i zakres treści programów modułowych umożliwiających prowadzenie szkoleń z wykorzystaniem e-learningu

Tabela 2. Struktura i zakres treści programów modułowych umożliwiających prowadzenie szkoleń z wykorzystaniem e-learningu 3. Efektywna współpraca z klientem urzędu 2. Dane o rynku i ich wykorzystywanie 1. Rola i zadania służb zatrudnienia Tabela 2. Struktura i zakres treści programów modułowych umożliwiających prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Zapasami System informatyczny do monitorowania i planowania zapasów. Dawid Doliński

Zarządzanie Zapasami System informatyczny do monitorowania i planowania zapasów. Dawid Doliński Zarządzanie Zapasami System informatyczny do monitorowania i planowania zapasów Dawid Doliński Dlaczego MonZa? Korzyści z wdrożenia» zmniejszenie wartości zapasów o 40 %*» podniesienie poziomu obsługi

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 54/16 PREZYDENTA MIASTA GDAŃSKA SZEFA OBRONY CYWILNEJ MIASTA z dnia 21 stycznia 2016 r.

ZARZĄDZENIE NR 54/16 PREZYDENTA MIASTA GDAŃSKA SZEFA OBRONY CYWILNEJ MIASTA z dnia 21 stycznia 2016 r. ZARZĄDZENIE NR 54/16 PREZYDENTA MIASTA GDAŃSKA SZEFA OBRONY CYWILNEJ MIASTA z dnia 21 stycznia 2016 r. w sprawie: organizacji i funkcjonowania systemu wczesnego ostrzegania (SWO oraz systemu wykrywania

Bardziej szczegółowo

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12.

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12. Załącznik do Uchwały Nr 49/2014 Zarządu Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie z dnia 10.07.2014r. Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 29 z 01.07.2013r. REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU Postanowienia ogólne 1 1. Kontrola zarządcza w Powiatowym Urzędzie

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/2012

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/2012 TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 0/0 Katedra Gospodarki Nieruchomościami i Rozwoju Regionalnego (nazwa Jednostki Organizacyjnej) Geodezja i Szacowanie

Bardziej szczegółowo

CRM w logistyce. Justyna Jakubowska. CRM7 Specjalista Marketingu

CRM w logistyce. Justyna Jakubowska. CRM7 Specjalista Marketingu CRM w logistyce Justyna Jakubowska CRM7 Specjalista Marketingu CRM w logistyce Prezentacja firm more7 Polska dostawca systemu CRM Autor i producent systemu do zarządzania relacjami z klientem CRM7; Integrator

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie nowych proinnowacyjnych usług sprzyjających dyfuzji innowacji w sektorze MSP nr umowy: U- POIG.05.02.00-00-016/10-00

Wdrożenie nowych proinnowacyjnych usług sprzyjających dyfuzji innowacji w sektorze MSP nr umowy: U- POIG.05.02.00-00-016/10-00 Regulamin usługi Wdrożenie nowych proinnowacyjnych usług sprzyjających dyfuzji innowacji w sektorze MSP nr umowy: U- POIG.05.02.00-00-016/10-00 Projekt realizowany jest w ramach Działania 5.2 Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem pod redakcją Adama Stabryły Kraków 2011 Książka jest rezultatem

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Eksperyment 11. Badanie związków między sygnałem a działaniem (wariant B) 335

Eksperyment 11. Badanie związków między sygnałem a działaniem (wariant B) 335 PRZEDMOWA... 9 1. WPROWADZENIE... 13 1.1. Geneza ergonomii jako dyscypliny naukowej... 14 1.2. Rozwój techniki i ewolucja jej roli dla człowieka oraz społeczeństwa... 17 1.3. Organizacja badań ergonomicznych,

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Analiza rynku. Badania produktów By decyzje podejmowane na różnych etapach zarządzania produktem były trafne, trzeba

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo