ANALIZA DOKUMENTACJI NORMALIZACYJNEJ NATO I POLSKIEJ W ZAKRESIE BADANIA TRWAŁOŚCI FIZYKOCHEMICZNEJ STAŁYCH HETEROGENICZNYCH PALIW RAKIETOWYCH

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ANALIZA DOKUMENTACJI NORMALIZACYJNEJ NATO I POLSKIEJ W ZAKRESIE BADANIA TRWAŁOŚCI FIZYKOCHEMICZNEJ STAŁYCH HETEROGENICZNYCH PALIW RAKIETOWYCH"

Transkrypt

1 dr inŝ. Maciej MISZCZAK mgr inŝ. Sławomir GRYKA Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia ANALIZA DOKUMENTACJI NORMALIZACYJNEJ NATO I POLSKIEJ W ZAKRESIE BADANIA TRWAŁOŚCI FIZYKOCHEMICZNEJ STAŁYCH HETEROGENICZNYCH PALIW RAKIETOWYCH W artykule dokonano analizy znormalizowanych metod i wymagań w zakresie badania trwałości/stałości fizykochemicznej stałych niejednorodnych paliw rakietowych na podstawie Polskich Norm (PN), w tym norm wprowadzających normy europejskie (PN-EN), norm dotyczących obronności i bezpieczeństwa państwa (PN-V), oraz na podstawie normalizacyjnych dokumentów NATO, obejmujących publikację sojuszniczą z zakresu uzbrojenia AOP-7 (AOP-Allied Ordnance Publication) oraz porozumienia standaryzacyjne STANAG 4556 i Wykazano takŝe potrzebę prowadzenia prac badawczych i normalizacyjnych w celu dalszego porządkowania, uzupełniania i sprecyzowania zakresu badań fizykochemicznej trwałości/stałości tego rodzaju paliw rakietowych a takŝe wymagań i kryteriów oceny ich trwałości/ stałości. 1. Wstęp Analiza normalizacyjnej dokumentacji dotyczącej badania, określania i oceny fizykochemicznej trwałości/stałości/stabilności stałych heterogenicznych paliw rakietowych, zazwyczaj pojęciowo zawęŝanej do oddziaływania temperatury otoczenia i nazywanej stałością/stabilnością termiczną wynika z potrzeby dalszego porządkowania, uzupełniania i sprecyzowania zakresu badań fizykochemicznej trwałości/stałości niniejszych materiałów/wyrobów, a takŝe wymagań i kryteriów oceny tej trwałości/stałości, nie tylko w sensie naukowo-badawczym, lecz równieŝ normalizacyjnym. Dokonano analizy znormalizowanych metod i wymagań w zakresie badań trwałości/stałości fizykochemicznej, obejmujących niejednorodne paliwa rakietowe na podstawie Polskich Norm [1-3, 7-11, 13-17], w tym wprowadzających normy europejskie (PN-EN) [1-3], norm dotyczących obronności i bezpieczeństwa państwa (PN-V) [7-11, 13-15], oraz na podstawie standaryzacyjnych dokumentów NATO obejmujących publikację sojuszniczą z zakresu uzbrojenia AOP-7 [6] (AOP-Allied Ordnance Publication) oraz porozumienia standaryzacyjne STANAG 4556 [4] i 4515 [5]. 215

2 2. Zakres badania trwałości fizykochemicznej stałych heterogenicznych paliw rakietowych W obszarze normalizacyjnej dokumentacji polskiej i NATO w zakresie badań fizykochemicznej trwałości/stałości niejednorodnych paliw rakietowych znalazły się następujące zbiory materiałowe: - materiały miotające do amunicji handlowej, przeznaczone do transportu [1]; - stałe paliwa rakietowe [2-6]; - mieszaniny i wyroby pirotechniczne [4-11, 13-15]. Standardowe warunki przyspieszonego starzenia objęte metodami badania i oceny fizykochemicznej stałości ww. zbiorów materiałowych są następujące: - ogrzewanie badanej próbki w temperaturze 75 o C przez 48 h [1-3]; - ogrzewanie badanej próbki w temperaturze 100 o C przez 40 h [4]; - ogrzewanie badanej próbki, zwykle przy wzrastającej, zaprogramowanej temperaturze, do uzyskania rozkładu termicznego próbki, przy uŝyciu róŝnicowej analizy termicznej (DTA), róŝnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC) i analizy termograwimetrycznej (TGA) [5,6]; - starzenie badanej próbki w wyniku jej wielocyklicznego: oziębiania w temperaturze -50 o C przez 6 h, sezonowania próbki w temperaturze pokojowej przez 18 h, a następnie ogrzewania w temperaturze 50 o C przez 6 h (w ramach jednego cyklu starzenia) [7]. Z kolei zjawiska i parametry opisujące oraz mierzące trwałość fizykochemiczną stałych heterogenicznych paliw rakietowych moŝna pogrupować następująco: - oznaki rozkładu badanego materiału w postaci zmiany jego zabarwienia, zapalenia, palenia, wybuchu, efektów akustycznych i wizualnych towarzyszących tym zjawiskom, takich jak: trzask, huk, iskrzenie, płomień, dymienie, wydzielanie się (głównie gazowych) produktów rozkładu [1-3]; - higroskopijność badanego materiału [8]; - zawartość metalu aktywnego w badanym materiale [9-11]; - ubytek masy badanej próbki w wyniku jej przyspieszonego starzenia w temperaturze 75 o C w ciągu 48 h [1]; - objętość/ciśnienie wydzielających się (lotnych) produktów rozkładu próbki w wyniku jej przyspieszonego starzenia w temperaturze 100 o C w ciągu 40 h [4]; - przyrost temperatury badanej próbki w wyniku jej samoogrzewania względem próbki odniesienia podczas ich termostatowania w identycznych warunkach tj. w temperaturze 75 o C do 48 h [1-3]; - analiza fizykochemicznego rozkładu badanej próbki na podstawie przebiegu termogramów DTA, DSC i TGA [5,6], ze szczególnym uwzględnieniem takich zjawisk jak: przemiany fazowe, w tym topnienie, parowanie, sublimacja, zeszklenie, a takŝe adsorpcja i desorpcja; - określenie zmian (najlepiej ilościowo) parametrów opisujących własności fizykochemiczne badanej substancji, przyjętych w sensie badawczym i 216

3 normalizacyjnym jako parametry stałości/trwałości fizykochemicznej przed i po jej przyspieszonym starzeniu w warunkach cykli zmiennotemperaturowych [7]; - wodoodporność pirotechnicznego paliwa rakietowego znajdującego się w opakowaniu (np. transportowym albo w obudowie silnika rakietowego) [14]; - hermetyczność/szczelność opakowań zawierających pirotechniczne paliwo rakietowe, zwłaszcza w odniesieniu do oddziaływania wilgoci/wody [15]. 3. Analiza dokumentacji normalizacyjnej dotyczącej badania trwałości fizykochemicznej stałych heterogenicznych paliw rakietowych PoniŜsza analiza dokumentacji normalizacyjnej pod kątem warunków starzenia, mierzonej i/lub określanej właściwości, zjawiska umoŝliwi dobór metod badania trwałości fizykochemicznej stałych heterogenicznych paliw rakietowych i/lub badanych parametrów reprezentujących tę trwałość. Polska Norma PN-EN 268 [1] opisuje sposób badania i ocenę trwałości/stałości fizykochemicznej (nazywając ją stabilnością termiczną) w temperaturze 75 o C, materiałów miotających do amunicji handlowej, w celu określenia, czy badany materiał jest bezpieczny podczas transportu. Badania te są zgodne z grupą badań oznaczonych kodem 3(c), zalecanych przez ONZ dla materiałów niebezpiecznych przeznaczonych do transportu [12]. Stałość w temperaturze 75 o C określana jest dwuetapowo. Pierwsza część badań ma wykazać, czy badany materiał jest stabilny albo niestabilny termicznie odpowiednio na podstawie niewystępowania albo występowania oznak rozkładu w postaci np. zmiany zabarwienia materiału, jego zapłonu, wybuchu, wydzielania gazowych produktów rozkładu w czasie termostatowania do 48 h. JeŜeli przed upływem 48 h badana próbka materiału nie ulegnie spaleniu i/lub nie wybuchnie, wówczas obliczany jest jej procentowy ubytek masy odpowiadający masie lotnych składników próbki. W zakresie pierwszej części badań badaną próbkę uznaje się za niestabilną termicznie, gdy nastąpi jej zapłon i/lub wybuch. Drugi etap badań przeprowadzany jest, gdy na podstawie pierwszego etapu nie moŝna dokładnie wywnioskować o stabilności albo niestabilności termicznej badanego materiału. W drugiej części badań określa się za pomocą termopar róŝnicę temperatury między próbką badaną a próbką odniesienia, termostatowanych w takich samych warunkach przez 48 h. Po drugim etapie, badaną próbkę uwaŝa się za niestabilną termicznie, jeŝeli nastąpi jej zapłon i/lub wybuch albo gdy przyrost temperatury badanej próbki względem temperatury próbki odniesienia (inercyjnej termicznie) jest nie mniejszy niŝ 3 o C, co jest zgodne równieŝ z zaleceniami ONZ w zakresie badania stałości w ramach instrumentalnej części badania do celów transportowych według testów z grupy 3(c) [12]. Polska Norma PN-EN [2] dotycząca wymagań m.in. stałych paliw rakietowych, w tym niejednorodnych podaje, iŝ stałe paliwo rakietowe jest stabilne termicznie, gdy w wyniku przeprowadzonego termostatowania według normy PN-EN [3] tj. w 75 o C przez 48 h, nie zachodzi gwałtowny rozkład termiczny badanej próbki paliwa objawiający się efektami dźwiękowymi i/lub płomieniem i/lub uwalnianiem się gazowych produktów rozkładu powodujących rozerwanie membrany uszczelniającej naczynko z próbką i/lub osiągających ciśnienie 60 kpa, albo gdy następuje samoogrzewanie próbki, czyli gdy jej temperatura jest co najmniej o 3 o C 217

4 wyŝsza od próbki odniesienia, analogicznie jak to opisuje badanie z grupy testów 3(c) [12]. RównieŜ w izotermicznych warunkach przyspieszonego starzenia, lecz w temperaturze 100 o C przez 40 h przeprowadzane jest badanie stałości heterogenicznych paliw rakietowych przeznaczonych do uŝytku wojskowego za pomocą tzw. testu próŝniowego (VST- Vacuum Stability Test) [4,6], opcjonalnie z uŝyciem manometrów rtęciowych albo czujników tensometrycznych. Badanie polega na pomiarze objętości gazowych produktów rozkładu badanej próbki znajdującej się początkowo w próŝni, powstałych w wyniku ogrzewania próbki w ww. warunkach. Podobnie jak poprzednio, badania fizykochemicznej stałości za pomocą analizy termicznej DTA, TGA i DSC [5] obejmują stałe heterogeniczne paliwa rakietowe przeznaczone do uŝytku wojskowego [6]. W przypadku paliw rakietowych traktowanych jako materiały miotające (co jest oczywiście naturalne) zaleca się stosowanie do analiz termicznych próbek o masie do 5 mg oraz szybkości ogrzewania do 10 o C/min, zaś w przypadku paliw rakietowych traktowanych jako mieszaniny pirotechniczne zaleca się stosowanie próbek o masie mniejszej niŝ 10 mg oraz szybkości ogrzewania wynoszącej do 10 o C/min, albo (opcjonalnie) stosowanie próbek o masie mniejszej niŝ 20 mg oraz szybkości ogrzewania wynoszącej 5 o C/min. Badania stałości/trwałości za pomocą ww. cykli zmiennotemperaturowych [7] obejmują wszystkie rodzaje materiałów pirotechnicznych, a więc równieŝ pirotechniczne paliwa rakietowe - domyślnie do uŝytku cywilnego jak i wojskowego. Higroskopijność jako parametr stałości/trwałości wszelkiego rodzaju mieszanin pirotechnicznych podana jest w Polskiej Normie PN-V [8]. Właściwość ta umoŝliwia ocenę zdolności pochłaniania wody przez mieszaninę pirotechniczną. Higroskopijność obliczana jest na podstawie procentowego przyrostu masy mieszaniny pirotechnicznej w funkcji czasu jej nawilŝania wodą w temperaturze (20+2) o C, przy czym czasy nawilŝania wynoszą kolejno: 4 h, 8 h, 1 dzień, 2 dni, 5 dni oraz 10 dni. Innym, standardowym parametrem określającym fizykochemiczną stałość/ trwałość mieszanin pirotechnicznych zawierających składnik palny w postaci metali aktywnych glinu, magnezu lub ich stopów, jest zawartość metalu aktywnego w mieszaninie pirotechnicznej tj. metalu zdolnego wziąć udział w reakcji spalania mieszaniny [9-11]. Zawartość metalu aktywnego w mieszaninie pirotechnicznej jest obliczana na podstawie zmierzonej objętości wodoru powstającego w wyniku reakcji metalu z wodą. Badanie stałości fizykochemicznej wyrobów pirotechnicznych, obejmujące pirotechniczne paliwa rakietowe zaelaborowane w silnikach rakietowych albo znajdujące się w etatowych opakowaniach transportowych, w zakresie oddziaływań na nie wody/wilgoci sprowadza się do określania ich wodoodporności, a takŝe hermetyczności opakowań zawierających te wyroby [14,15] (np. szczelności komór spalania silników rakietowych mieszczących paliwa, zaleŝną m.in. od stanu technicznego membran uszczelniających zamontowanych w dyszach silników rakietowych). Według Polskiej Normy PN-V [14] odnoszącej się do wszystkich wyrobów pirotechnicznych, badanie wodoodporności tych wyrobów polega na oznaczeniu zawartości wody w wyrobie przed jego zanurzeniem w wodzie, przetrzymaniu wyrobu pod wodą, na określonej głębokości, w określonej temperaturze i w określonym czasie, a następnie oznaczeniu zawartości wody w mieszaninie pirotechnicznej, którą zawiera wyrób. Wyroby pirotechniczne powinny 218

5 być zanurzone w wodzie o temperaturze (20 ± 2) o C, na głębokości wynoszącej (25 ± 2) cm, mierząc od górnej powierzchni wyrobu, przez 24 h. Dopuszczalne są inne warunki przetrzymywania wyrobu pod wodą, o ile są zgodne z wymaganiami odpowiednich norm i/lub warunkami dokumentacji technicznej danego wyrobu. Wyrób pirotechniczny jest wodoodporny, gdy zawartość wody w mieszaninie pirotechnicznej, którą zawiera, po przetrzymywaniu pod wodą jest nie większa niŝ przed zanurzeniem wyrobu w wodzie. Ponadto, po przetrzymywaniu pod wodą, wyrób pirotechniczny sprawdzany jest na niezawodność działania. Badanie hermetyczności opakowań wyrobów pirotechnicznych według polskiej normy PN-V [15] polega na wytworzeniu wewnątrz opakowania zawierającego wyroby pirotechniczne, uprzednio zanurzonego pod wodą, ciśnienia do 0,05 MPa oraz utrzymywaniu go przez 30 s. Podczas badania naleŝy obserwować wskazania manometru mierzącego ciśnienie wewnątrz opakowania oraz stan powierzchni wody nad opakowaniem. Opakowanie jest hermetyczne, gdy podczas badania nie zachodzi w nim spadek ciśnienia oraz gdy nie pojawiają się na powierzchni wody pęcherzyki powietrza. 4. Wnioski Na podstawie dokonanej analizy Polskich Norm oraz dokumentacji standaryzacyjnej NATO stwierdza się, Ŝe badania fizykochemicznej stałości za pomocą przyspieszonego starzenia w 75 o C nie obejmują stałych heterogenicznych paliw rakietowych przeznaczonych do zastosowań wojskowych w aspekcie ich szeroko rozumianej eksploatacji, w ramach której transport stanowi tylko jeden z jej istotnych elementów, lecz zazwyczaj krótkotrwały. W związku z powyŝszym, naleŝy jak najszybciej opracować normę dotyczącą badania trwałości stałych niejednorodnych paliw rakietowych przeznaczonych do zastosowań wojskowych, na podstawie przyspieszonego starzenia w 75 o C do 48 h, a następnie opracować kryteria oceny i prognozowania tej stałości. Wydaje się, iŝ jednym z najbardziej istotnych parametrów analiz termicznych DTA, TGA i DSC powinna być temperatura rozkładu termicznego badanego materiału, tak jak to ma miejsce podczas badania kompatybilności (zgodności) materiałowej substancji wysokoenergetycznych za pomocą technik analizy termicznej [16,17]. Literatura: 1. PN-EN 268: 1993; Materiały wybuchowe miotające do amunicji handlowej. Wymagania i metody badań. 2. PN-EN :2005; Materiały wybuchowe do uŝytku cywilnego. Materiały miotające i paliwa rakietowe. Wymagania. 3. PN-EN :2003; Materiały wybuchowe do uŝytku cywilnego. Materiały wybuchowe kruszące. Oznaczanie stabilności termicznej materiałów wybuchowych. 4. STANAG 4556:1998; Explosives: Vacuum Stability Test. 5. STANAG 4515 (Edition 1); Explosives: Thermal Characterization by Differential Thermal Analysis, Differential Scanning Calorimetry and Thermogravimetric Analysis. 219

6 6. AOP-7: 2001 (Edition 2); Manual of Data Requirements and Tests for Qualification of Explosive Materials for Military Use. 7. PN-V :1996; Mieszaniny pirotechniczne i wyroby pirotechniczne. Trwałość fizyczna i chemiczna. Badania odporności na długoletnie składowanie za pomocą zmiennych cykli temperaturowych. 8. PN-V :1996; Mieszaniny pirotechniczne i wyroby pirotechniczne. Trwałość fizyczna i chemiczna. Oznaczanie higroskopijności. 9. PN-V :1997; Mieszaniny pirotechniczne i wyroby pirotechniczne. Trwałość fizyczna i chemiczna. Oznaczanie aktywności glinu. 10. PN-V :1997; Mieszaniny pirotechniczne i wyroby pirotechniczne. Trwałość fizyczna i chemiczna. Oznaczanie aktywności magnezu. 11. PN-V :1997; Mieszaniny pirotechniczne i wyroby pirotechniczne. Trwałość fizyczna i chemiczna. Oznaczanie aktywności stopów glinu i magnezu. 12. Recommendations on Transport of Dangerous Goods. Manual of Tests and Criteria, Edition 3, New York, PN-V :1996; Mieszaniny pirotechniczne i wyroby pirotechniczne. Trwałość fizyczna i chemiczna. Postanowienia ogólne. 14. PN-V :1996; Mieszaniny pirotechniczne i wyroby pirotechniczne. Trwałość fizyczna i chemiczna. Badanie wodoodporności wyrobów pirotechnicznych. 15. PN-V :1996; Mieszaniny pirotechniczne i wyroby pirotechniczne. Trwałość fizyczna i chemiczna. Badanie szczelności hermetycznych opakowań zawierających wyroby pirotechniczne. 16. NATO Standardization Agreement 4147 (STANAG 4147) (Edition 2); Chemical compatibility of ammunition components with explosives; (Non-nuclear application). 17. PN-V : 1999; Kruszące materiały wybuchowe o przeznaczeniu wojskowym. Metody badań. Oznaczanie reaktywności (zgodności kontaktowej). 220

dr inŝ. Maciej MISZCZAK mgr inŝ. Marek PIECUCH Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia

dr inŝ. Maciej MISZCZAK mgr inŝ. Marek PIECUCH Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia dr inŝ. Maciej MISZCZAK mgr inŝ. Marek PIECUCH Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia ANALIZA DOKUMENTACJI NORMALIZACYJNEJ POLSKIEJ I NATO W ZAKRESIE BADANIA TRWAŁOŚCI FIZYKOCHEMICZNEJ MIESZANIN I WYROBÓW

Bardziej szczegółowo

2. Badanie trwałości fizykochemicznej kruszących - pobudzających materiałów wybuchowych stosowanych w artyleryjskich układach zapalnikowych

2. Badanie trwałości fizykochemicznej kruszących - pobudzających materiałów wybuchowych stosowanych w artyleryjskich układach zapalnikowych ppłk rez. dr inŝ. Maciej MISZCZAK mjr mgr inŝ. Wojciech GORYCA kpt. rez. mgr inŝ. Marek PIECUCH mgr inŝ. Sławomir GRYKA Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia ANALIZA METOD BADANIA TRWAŁOŚCI FIZYKOCHEMICZNEJ

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości struktury polimerów metodą róŝnicowej kalorymetrii skaningowej DSC

Badania właściwości struktury polimerów metodą róŝnicowej kalorymetrii skaningowej DSC Badania właściwości struktury polimerów metodą róŝnicowej kalorymetrii skaningowej DSC Cel ćwiczenia Zapoznanie studentów z badaniami właściwości strukturalnych polimerów w oparciu o jedną z metod analizy

Bardziej szczegółowo

Fizykochemia i właściwości fizyczne polimerów

Fizykochemia i właściwości fizyczne polimerów Studia podyplomowe INŻYNIERIA MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH Edycja II marzec - listopad 2014 Fizykochemia i właściwości fizyczne polimerów WYKORZYSTANIE SKANINGOWEJ KALORYMETRII RÓŻNICOWEJ DSC DO ANALIZY WYBRANYCH

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie cieczy

Magazynowanie cieczy Magazynowanie cieczy Do magazynowania cieczy służą zbiorniki. Sposób jej magazynowania zależy od jej objętości i właściwości takich jak: prężność par, korozyjność, palność i wybuchowość. Zbiorniki mogą

Bardziej szczegółowo

Termochemia elementy termodynamiki

Termochemia elementy termodynamiki Termochemia elementy termodynamiki Termochemia nauka zajmująca się badaniem efektów cieplnych reakcji chemicznych Zasada zachowania energii Energia całkowita jest sumą energii kinetycznej i potencjalnej.

Bardziej szczegółowo

Głośniki do Dźwiękowych Systemów Ostrzegawczych. Parametry elektroakustyczne głośników pożarowych

Głośniki do Dźwiękowych Systemów Ostrzegawczych. Parametry elektroakustyczne głośników pożarowych Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego Państwowy Instytut Badawczy Głośniki do Dźwiękowych Systemów Ostrzegawczych Parametry elektroakustyczne głośników pożarowych

Bardziej szczegółowo

OKREŚLANIE ŚREDNIEJ PRĘDKOŚCI SPALANIA STAŁYCH PALIW RAKIETOWYCH W ŚWIETLE DOKUMENTÓW STANDARYZACYJNYCH NATO

OKREŚLANIE ŚREDNIEJ PRĘDKOŚCI SPALANIA STAŁYCH PALIW RAKIETOWYCH W ŚWIETLE DOKUMENTÓW STANDARYZACYJNYCH NATO ISSN 1230-3801 Zeszyt 132 nr 4/2014, 81-87 OKREŚLANIE ŚREDNIEJ PRĘDKOŚCI SPALANIA STAŁYCH PALIW RAKIETOWYCH W ŚWIETLE DOKUMENTÓW STANDARYZACYJNYCH NATO Maciej MISZCZAK, Sławomir GRYKA Wojskowy Instytut

Bardziej szczegółowo

WSUWANE TYGLE DO ANALIZ TERMICZNYCH

WSUWANE TYGLE DO ANALIZ TERMICZNYCH FRIALIT -DEGUSSIT ZAAWANSOWANA CERAMIKA TECHNICZNA WSUWANE TYGLE DO ANALIZ TERMICZNYCH Zastosowanie: Różnicowa analiza termiczna (DTA) i analiza termograwimetryczna (TGA) Materiał: Tlenek glinu (Al 2 O

Bardziej szczegółowo

WSTĘP DO ANALIZY TERMICZNEJ

WSTĘP DO ANALIZY TERMICZNEJ WSTĘP DO ANALIZY TERMICZNEJ TERMOGRAWIMETRIA RÓŻNICOWA KALORYMETRIA SKANINGOWA 1. Wstęp Wiele ważnych procesów technologicznych (otrzymywanie materiałów luminescencyjnych, ferrytów, półprzewodników) opartych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Oferta jednostek naukowych i naukowo-badawczych. Referaty naukowe

Spis treści. Oferta jednostek naukowych i naukowo-badawczych. Referaty naukowe Spis treści Oferta jednostek naukowych i naukowo-badawczych Referaty naukowe Streszczenia artykułów Konferencja Naukowo-Techniczna Wspólne działanie Nauki Polskiej dla Obronności Kraju Wojciech SATKOWSKI

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Aleksander Demczuk

mgr inż. Aleksander Demczuk ZAGROŻENIE WYBUCHEM mgr inż. Aleksander Demczuk mł. bryg. w stanie spocz. Czy tylko po??? ZAPEWNENIE BEZPIECZEŃSTWA POKÓJ KRYZYS WOJNA REAGOWANIE PRZYGOTOWANIE zdarzenie - miejscowe zagrożenie - katastrofa

Bardziej szczegółowo

CLP/GHS Klasyfikacja zagrożeń wynikających z właściwości fizycznych

CLP/GHS Klasyfikacja zagrożeń wynikających z właściwości fizycznych CLP/GHS Klasyfikacja zagrożeń wynikających z właściwości fizycznych W przypadku zagrożeń wynikających z właściwości fizycznych ogólny zakres klasyfikacji w ramach CLP (rozporządzenie nr 1272/2008) jest

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. Diagramy fazowe P-v-T dla substancji czystych w trzech stanach. skupienia. skupienia

Wykład 3. Diagramy fazowe P-v-T dla substancji czystych w trzech stanach. skupienia. skupienia Wykład 3 Substancje proste i czyste Przemiany w systemie dwufazowym woda para wodna Diagram T-v dla przejścia fazowego woda para wodna Diagramy T-v i P-v dla wody Punkt krytyczny Temperatura nasycenia

Bardziej szczegółowo

Możliwości wykorzystania frakcjonowanych UPS z kotłów fluidalnych w produkcji zapraw murarskich i tynkarskich

Możliwości wykorzystania frakcjonowanych UPS z kotłów fluidalnych w produkcji zapraw murarskich i tynkarskich Możliwości wykorzystania frakcjonowanych UPS z kotłów fluidalnych w produkcji zapraw murarskich i tynkarskich Seminarium: Innowacyjne rozwiązania w wykorzystaniu ubocznych produktów spalania (UPS) Realizowane

Bardziej szczegółowo

Termograwimetryczne badanie dehydratacji pięciowodnego siarczanu (VI) miedzi (II)

Termograwimetryczne badanie dehydratacji pięciowodnego siarczanu (VI) miedzi (II) 1 Termograwimetryczne badanie dehydratacji pięciowodnego siarczanu (VI) miedzi (II) I. Wstęp teoretyczny Termograwimetria (ang. thermogravimetry, thermogravimetric analysis) /A - technika analizy termicznej,

Bardziej szczegółowo

NOWOCZESNE KOMORY SPALANIA BIOMASY - DREWNA DREWNO POLSKIE OZE 2016

NOWOCZESNE KOMORY SPALANIA BIOMASY - DREWNA DREWNO POLSKIE OZE 2016 NOWOCZESNE KOMORY SPALANIA BIOMASY - DREWNA 2016 OPAŁ STAŁY 2 08-09.12.2017 OPAŁ STAŁY 3 08-09.12.2017 Palenisko to przestrzeń, w której spalane jest paliwo. Jego kształt, konstrukcja i sposób przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 5. Różnicowa kalorymetria skaningowa

ĆWICZENIE 5. Różnicowa kalorymetria skaningowa ĆWICZENIE 5 Różnicowa kalorymetria skaningowa Instrukcja zawiera: 1. Cel ćwiczenia 2. Wprowadzenie teoretyczne; definicje i wzory 3. Opis wykonania ćwiczenia 4. Sposób przygotowania sprawozdania 5. Lista

Bardziej szczegółowo

111.22.100 111.22.160 Ciśnieniomierze do pomiaru ciśnienia cieczy obojętnych na stopy miedzi i niepowodujących zatorów w układach ciśnienia, do temperatury max. 200 C DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA =======================================

Bardziej szczegółowo

Kierownik Zakładu: Z-ca Kierownika Zakładu: Mgr Marek Petryka (tel. wewn. 232)

Kierownik Zakładu: Z-ca Kierownika Zakładu: Mgr Marek Petryka (tel. wewn. 232) Zakład Bezpieczeństwa Chemicznego i Elektryczności Statycznej Kierownik Zakładu: Dr Tadeusz Piotrowski ( tel. wewn. 298) Z-ca Kierownika Zakładu: Mgr Marek Petryka (tel. wewn. 232) Zakład Bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

(metodyka normy PN-EN ISO 6940) Politechnika Łódzka Wydział Technologii Materiałowych i Wzornictwa Tekstyliów

(metodyka normy PN-EN ISO 6940) Politechnika Łódzka Wydział Technologii Materiałowych i Wzornictwa Tekstyliów Inżynieria Bezpieczeństwa Pracy, sem.iv Czynniki zagrożeń pożarowych - laboratorium Badanie zapalności pionowo umieszczonych próbek (metodyka normy PN-EN ISO 6940) Opracował: Dr inż. Waldemar Machnowski

Bardziej szczegółowo

Liquid Ice Spray Czyszczący

Liquid Ice Spray Czyszczący KARTA CHARAKTERYSTYKI BEZPIECZEŃSTWA (MSDS) Liquid Ice Spray Czyszczący SEKCJA 1 IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI I PRODUCENTA Nazwa produktu: Spray czyszczący Kod produktu: 42082 Numer (Producenta) Karty Charakterystyki:

Bardziej szczegółowo

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoPur EZ 505

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoPur EZ 505 1 / 7 użytkowych wyrobu budowlanego StoPur EZ 505 Kod identyfikacyjny typu produktu PROD0519 StoPur EZ 505 Zastosowanie EN 1504-2: Produkt chroniący powierzchnię powłoka ochrona przed wnikaniem substancji

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE. Oznaczanie przemian termicznych nanomateriałów polimerowych metodą DSC

ĆWICZENIE. Oznaczanie przemian termicznych nanomateriałów polimerowych metodą DSC ĆWICZENIE Oznaczanie przemian termicznych nanomateriałów polimerowych metodą DSC 1. CEL ĆWICZENIA Celem dwiczenia pn. Oznaczanie przemian termicznych nanomateriałów polimerowych metodą DSC jest oznaczenie

Bardziej szczegółowo

Spalanie i termiczna degradacja polimerów

Spalanie i termiczna degradacja polimerów Zarządzanie Środowiskiem Pracownia Powstawanie i utylizacja odpadów oraz zanieczyszczeń INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA nr 20 Spalanie i termiczna degradacja polimerów Opracowała dr Hanna Wilczura-Wachnik Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wiadomości o zagrożeniach

Podstawowe wiadomości o zagrożeniach 1. Proces Palenia Spalanie jest to proces utleniania (łączenia się materiału palnego z tlenem) z wydzielaniem ciepła i światła. W jego wyniku wytwarzane są także produkty spalania: dymy i gazy. Spalanie

Bardziej szczegółowo

Wydanie nr 9 Data wydania: 11 lutego 2016 r.

Wydanie nr 9 Data wydania: 11 lutego 2016 r. ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1256 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 11 lutego 2016 r. Nazwa i adres WAVIN POLSKA

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE. Oznaczanie indeksu tlenowego metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC)

ĆWICZENIE. Oznaczanie indeksu tlenowego metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC) ĆWICZENIE Oznaczanie indeksu tlenowego metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC) 1 1. CEL ĆWICZENIA Celem dwiczenia pn. Oznaczanie indeksu tlenowego metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC)

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Jak wzbić się do nieba?

Tytuł projektu: Jak wzbić się do nieba? Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł projektu: Jak wzbić się do nieba? Realizacja Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej Treści

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA

WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA Termochemia jest działem termodynamiki zajmującym się zastosowaniem pierwszej zasady termodynamiki do obliczania efektów cieplnych procesów fizykochemicznych, a w szczególności przemian

Bardziej szczegółowo

Treści wykraczające poza podstawę programową. Omawia technikę lotu balonem w kontekście zmian gęstości powietrza i temperatury.

Treści wykraczające poza podstawę programową. Omawia technikę lotu balonem w kontekście zmian gęstości powietrza i temperatury. 43 S t r o n a III. TREŚCI NAUCZANIA Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej 3.8. Analizuje i porównuje wartości sił wyporu dla ciał zanurzonych w cieczy lub gazie. Treści wykraczające poza podstawę

Bardziej szczegółowo

WYNIKI BADAŃ. Otrzymane wyniki podzielono na kilka grup, obejmujące swym zakresem: Parametry charakteryzujące wyrób.

WYNIKI BADAŃ. Otrzymane wyniki podzielono na kilka grup, obejmujące swym zakresem: Parametry charakteryzujące wyrób. W celu oceny właściwości Materiału termoizolacyjnego THERMOHIT wykonano szereg badań. Przeprowadzone one były w : Instytucie Inżynierii Materiałów Polimerowych i Barwników Oddział Farb i Lakierów w Gliwicach,

Bardziej szczegółowo

K z r ys y ztof Sz S ers r ze

K z r ys y ztof Sz S ers r ze Krzysztof Szerszeń TermoCem PLUS wypełnienie pionowych GWC TermoCem PLUS opis produktu TermoCem PLUS opis produktu TermoCem PLUS lepkość Marsh a Pomiar odstoju wody dla ThermoCem PLUS przy parametrze W/S

Bardziej szczegółowo

NORMALIZACJA W OBSZARZE

NORMALIZACJA W OBSZARZE NORMALIZACJA W OBSZARZE OBRONNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA płk dr inż. Bogusław KOT Warszawa 2013 USTAWA z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji Art. 8. 1. W celu zapewnienia w obszarze normalizacji

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM SPALANIA I PALIW

LABORATORIUM SPALANIA I PALIW 1. Wprowadzenie 1.1. Skład węgla LABORATORIUM SPALANIA I PALIW Węgiel składa się z substancji organicznej, substancji mineralnej i wody (wilgoci). Substancja mineralna i wilgoć stanowią bezużyteczny balast.

Bardziej szczegółowo

Pracownia Polimery i Biomateriały

Pracownia Polimery i Biomateriały Pracownia Polimery i Biomateriały INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA Spalanie i termiczna degradacja polimerów Część II Opracowała dr Hanna Wilczura-Wachnik Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie metod termograwimetrycznych do oceny stabilności termicznej dodatków detergentowych do oleju napędowego

Zastosowanie metod termograwimetrycznych do oceny stabilności termicznej dodatków detergentowych do oleju napędowego NAFTA-GAZ marzec 2011 ROK LXVII Grażyna Żak Instytut Nafty i Gazu, Kraków Zastosowanie metod termograwimetrycznych do oceny stabilności termicznej dodatków detergentowych do oleju napędowego Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1280

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1280 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1280 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 4 Data wydania: 24 marca 2015 r. AB 1280 Nazwa i adres CENTRUM

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI KARTA CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU (ROZPORZĄDZENIE (WE) n 1907/2006 - REACH)Data : 23/01/2014 Strona 1/5 KARTA CHARAKTERYSTYKI (Rozporządzenie REACH (WE) nr 1907/2006 - nr 453/2010) SEKCJA 1 : IDENTYFIKACJA

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

Materiały wybuchowe przeznaczone do użytku cywilnego

Materiały wybuchowe przeznaczone do użytku cywilnego 1 PN-EN 13630-1:2005 i prochowe Część 1: Wymagania EN 13630-1:2003 2 PN-EN 13630-2:2004 i prochowe Część 2: Oznaczanie stabilności termicznej lontów detonujących i prochowych EN 13630-2:2002 3 PN-EN 13630-3:2004

Bardziej szczegółowo

Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX

Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX 1. Przestrzeń zagrożona wybuchem i źródła zapłonu W myśl dyrektywy 94/9/WE (ATEX), przestrzeń zagrożona wybuchem jest to przestrzeń, w której zależnie od

Bardziej szczegółowo

Instrukcja. Laboratorium

Instrukcja. Laboratorium Instrukcja Laboratorium Temperatura mięknięcia tworzyw według metody Vicat str. 1 TEMPERATURA MIĘKNIĘCIA Temperatura przy której materiał zaczyna zmieniać się z ciała stałego w masę plastyczną. Przez pojęcie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 10 MATERIAŁY BITUMICZNE

ĆWICZENIE 10 MATERIAŁY BITUMICZNE ĆWICZENIE 10 MATERIAŁY BITUMICZNE 10.1. WPROWADZENIE Tab. 10.1. Cechy techniczne asfaltów Lp. Właściwość Metoda badania Rodzaj asfaltu 0/30 35/50 50/70 70/100 100/150 160/0 50/330 Właściwości obligatoryjne

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW w inżynierii rolniczej i agrofizyce pod redakcją AGNIESZKI KALETY Wydawnictwo SGGW Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Przedmowa... 7 Wykaz ważniejszych oznaczeń... 11 1. Techniki pomiarowe

Bardziej szczegółowo

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoPox WL 100

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoPox WL 100 1 / 5 użytkowych wyrobu budowlanego StoPox WL 100 Kod identyfikacyjny typu produktu PROD0607 StoPox WL 100 Zastosowanie EN 1504-2: Produkt chroniący powierzchnię powłoka ochrona przed wnikaniem substancji

Bardziej szczegółowo

Rodzaj nadawanych uprawnień: obsługa, konserwacja, remont, montaż, kontrolnopomiarowe.

Rodzaj nadawanych uprawnień: obsługa, konserwacja, remont, montaż, kontrolnopomiarowe. Kurs energetyczny G2 (6 godzin zajęć) Rodzaj nadawanych uprawnień: obsługa, konserwacja, remont, montaż, kontrolnopomiarowe. Zakres uprawnień: a. piece przemysłowe o mocy powyżej 50 kw; b. przemysłowe

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1256 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI Warszawa, ul.

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1256 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI Warszawa, ul. ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1256 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 6 lutego 2015 r. Nazwa i adres WAVIN POLSKA

Bardziej szczegółowo

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoPox BB OS

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoPox BB OS 1 / 6 użytkowych wyrobu budowlanego StoPox BB OS Kod identyfikacyjny typu produktu PROD0216 StoPox BB OS Zastosowanie EN 1504-2: Produkt chroniący powierzchnię powłoka ochrona przed wnikaniem substancji

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 2

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 2 INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 2 BADANIA ODPORNOŚCI NA KOROZJĘ ELEKTROCHEMICZNĄ SYSTEMÓW POWŁOKOWYCH 1. WSTĘP TEORETYCZNY Odporność na korozję

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z FIZYKI DLA KLASY I GIMNAZJUM

KRYTERIA OCEN Z FIZYKI DLA KLASY I GIMNAZJUM KRYTERIA OCEN Z FIZYKI DLA KLASY I GIMNAZJUM WŁASNOŚCI MATERII - Uczeń nie opanował wiedzy i umiejętności niezbędnych w dalszej nauce. - Wie, że substancja występuje w trzech stanach skupienia. - Wie,

Bardziej szczegółowo

Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych

Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych Ciepło spalania Q s jest to ilość ciepła otrzymana przy spalaniu całkowitym i zupełnym jednostki paliwa wagowej lub objętościowej, gdy produkty

Bardziej szczegółowo

Przy prawidłowej pracy silnika zapłon mieszaniny paliwowo-powietrznej następuje od iskry pomiędzy elektrodami świecy zapłonowej.

Przy prawidłowej pracy silnika zapłon mieszaniny paliwowo-powietrznej następuje od iskry pomiędzy elektrodami świecy zapłonowej. TEMAT: TEORIA SPALANIA Spalanie reakcja chemiczna przebiegająca między materiałem palnym lub paliwem a utleniaczem, z wydzieleniem ciepła i światła. Jeżeli w procesie spalania wszystkie składniki palne

Bardziej szczegółowo

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoCryl HP 100

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoCryl HP 100 1 / 5 użytkowych wyrobu budowlanego Kod identyfikacyjny typu produktu PROD0574 Zastosowanie Produkty chroniące powierzchnie impregnat hydrofobizujący Ochrona przeciwko wnikaniu substancji (1.1) Regulacja

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEJ SUBSTANCJI CHEMICZNEJ

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEJ SUBSTANCJI CHEMICZNEJ Wydrukowano dnia: 02.12.2014 Przejrzano dnia : 30.04.2003 Strona 1 z 6 1. JEDNOZNACZNA NAZWA SUBSTANCJI/PREPARATU I ZAKŁADU/PRZEDSIĘBIORSTWA Informacja o wyrobie Znak firmowy : Schmierfett Firma : Volkswagen

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA WŁAŚCIWOŚCI UŻYTKOWYCH

DEKLARACJA WŁAŚCIWOŚCI UŻYTKOWYCH Edycja 04.201 4 14 1213 DEKLARACJA WŁAŚCIWOŚCI UŻYTKOWYCH 1. Rodzaj produktu: Niepowtarzalny kod identyfikacyjny typu wyrobu: 02 05 04 03 100 0000006 1104 2. Numer typu, partii lub serii lub jakikolwiek

Bardziej szczegółowo

SPALANIE PALIW GAZOWYCH

SPALANIE PALIW GAZOWYCH SPALANIE PALIW GAZOWYCH MIESZANKA PALNA Mieszanka palna to mieszanina powietrza z paliwem, w której: po zniknięciu źródła zapłonu proces spalania rozwija się w niej samorzutnie. RODZAJE MIESZANEK PALNYCH

Bardziej szczegółowo

STABILNOŚĆ TERMICZNA TWORZYW SZTUCZNYCH

STABILNOŚĆ TERMICZNA TWORZYW SZTUCZNYCH KATERA TELGII PLIMERÓW IŻYIERIA PLIMERÓW LABRATRIUM: STABILŚĆ TERMIZA TWRZYW SZTUZY pracował: dr inż. T. Łazarewicz 1 1. WPRWAZEIE TERETYZE Temperatura w której rozpoczyna się rozkład związków stanowi

Bardziej szczegółowo

Karta Charakterystyki PASTA POLERSKA IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA

Karta Charakterystyki PASTA POLERSKA IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA Data aktualizacji: 05/12/2011 SEKCJA 1: IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA 1.1. Identyfikacja produktu: 0015 STARWAX 1.2. Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji

Bardziej szczegółowo

INSPEKTORAT WSPARCIA SIŁ ZBROJNYCH

INSPEKTORAT WSPARCIA SIŁ ZBROJNYCH INSPEKTORAT WSPARCIA SIŁ ZBROJNYCH SZEFOSTWO SŁUśBY śywnościowej OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA FILET Z PIERSI KURCZAKA MROśONY opis wg słownika CPV kod CPV 15112000-6 indeks materiałowy JIM 8905PL0140685

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenia przeciwpożarowe i przeciwwybuchowe w energetyce oraz podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy. Dariusz Gaschi

Zabezpieczenia przeciwpożarowe i przeciwwybuchowe w energetyce oraz podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy. Dariusz Gaschi Zabezpieczenia przeciwpożarowe i przeciwwybuchowe w energetyce oraz podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy Dariusz Gaschi Augustów 2017 Struktura ATEX u (Dyrektywa 94/9/WE) zastąpiona od 20.04.2016

Bardziej szczegółowo

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoPox IHS BV

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoPox IHS BV 1 / 5 użytkowych wyrobu budowlanego StoPox IHS BV Kod identyfikacyjny typu produktu PROD0215 StoPox IHS BV Zastosowanie EN 1504-2: Produkt chroniący powierzchnię powłoka ochrona przed wnikaniem substancji

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2016/2017 eliminacje rejonowe

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2016/2017 eliminacje rejonowe kod ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO Uzyskane punkty.. WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2016/2017 eliminacje rejonowe Zadanie

Bardziej szczegółowo

Badanie procesów dyfuzji i rozpuszczania się gazu ziemnego w strefie kontaktu z ropą naftową

Badanie procesów dyfuzji i rozpuszczania się gazu ziemnego w strefie kontaktu z ropą naftową NAFTA-GAZ luty 2011 ROK LXVII Jerzy Kuśnierczyk Instytut Nafty i Gazu, Oddział Krosno Badanie procesów dyfuzji i rozpuszczania się gazu ziemnego w strefie kontaktu z ropą naftową Wstęp Badania mieszanin

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 3/2012 do CZĘŚCI IX MATERIAŁY I SPAWANIE 2008 GDAŃSK Zmiany Nr 3/2012 do Części IX Materiały i spawanie 2008, Przepisów klasyfikacji i budowy statków

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki mieszaniny

Karta charakterystyki mieszaniny Strona 1 z 5 1. Identyfikacja substancji / i identyfikacja przedsiębiorstwa a. Nazwa chemiczna produktu politereftalan etylenowy modyfikowany glikolem b. Zastosowanie tworzywo drukujące w technologii FDM

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej zgodna z dyrektywami 91/155 EWG oraz 2001/58 WE

Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej zgodna z dyrektywami 91/155 EWG oraz 2001/58 WE Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej zgodna z dyrektywami 91/155 EWG oraz 2001/58 WE Data druku: 16.12.2005 Data aktualizacji: 16.12.2005 * 1 Identyfikacja produktu - Szczegółowe dane produktu

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 12 listopada 2015 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 12 listopada 2015 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 12 listopada 2015 r. (OR. en) 13998/15 ADD 1 CONSOM 190 MI 714 PISMO PRZEWODNIE Od: Komisja Europejska Data otrzymania: 29 października 2015 r. Do: Dotyczy: Sekretariat

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja Walidacja jest potwierdzeniem przez zbadanie i przedstawienie

Bardziej szczegółowo

NISKOEMISYJNE PALIWO WĘGLOWE

NISKOEMISYJNE PALIWO WĘGLOWE NISKOEMISYJNE PALIWO WĘGLOWE możliwości technologiczne i oferta rynkowa OPRACOWAŁ: Zespół twórców wynalazku zgłoszonego do opatentowania za nr P.400894 Za zespól twórców Krystian Penkała Katowice 15 październik

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM Z CHŁODNICTWA

SEMINARIUM Z CHŁODNICTWA POLITECHNIKA GDAŃSKA Katedra Techniki Cieplnej SEMINARIUM Z CHŁODNICTWA Ocena wpływu poślizgu temperaturowego mieszanin zeotropowych na warunki pracy wentylatorowej chłodnicy powietrza. Michał Szajner

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYTRZYMAŁOŚCIOWE CERAMIKA A STOPY DENTYSTYCZNE W KONTEKŚCIE WYBRANYCH RODZAJÓW STOPÓW PROTETYCZNYCH

BADANIA WYTRZYMAŁOŚCIOWE CERAMIKA A STOPY DENTYSTYCZNE W KONTEKŚCIE WYBRANYCH RODZAJÓW STOPÓW PROTETYCZNYCH WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera w Ustroniu BADANIA WYTRZYMAŁOŚCIOWE CERAMIKA A STOPY DENTYSTYCZNE W KONTEKŚCIE WYBRANYCH RODZAJÓW STOPÓW PROTETYCZNYCH CEL PRACY Celem pracy było

Bardziej szczegółowo

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoPox TEP MultiTop

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego StoPox TEP MultiTop 1 / 6 użytkowych wyrobu budowlanego StoPox TEP MultiTop Kod identyfikacyjny typu produktu PROD0189 StoPox TEP MultiTop Zastosowanie EN 1504-2: Produkt chroniący powierzchnię powłoka ochrona przed wnikaniem

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA DOPUSZCZANIA ODPADÓW DO SKŁADOWANIA NA SKŁADOWISKACH. Paweł Relidzyński Kancelaria Marekwia & Pławny Sp. p

KRYTERIA DOPUSZCZANIA ODPADÓW DO SKŁADOWANIA NA SKŁADOWISKACH. Paweł Relidzyński Kancelaria Marekwia & Pławny Sp. p KRYTERIA DOPUSZCZANIA ODPADÓW DO SKŁADOWANIA NA SKŁADOWISKACH Paweł Relidzyński Kancelaria Marekwia & Pławny Sp. p DELEGACJA USTAWOWA USTAWA Z DNIA 14 GRUDNIA 2012 ROKU O ODPADACH (DALEJ U.O.O.) Art. 109.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 Charakteryzacja stałych paliw rakietowych

Ćwiczenie 6 Charakteryzacja stałych paliw rakietowych Laboratorium Materiałów Kompozytowych (LMK 2015/2016) sem. II (studia mgr) rok akad. 2015/2016 czwartek 15.15 20.00 Ćwiczenie 6 Charakteryzacja stałych paliw rakietowych Analiza właściwości termicznych

Bardziej szczegółowo

Szkło. T g szkła używanego w oknach katedr wynosi ok. 600 C, a czas relaksacji sięga lat. FIZYKA 3 MICHAŁ MARZANTOWICZ

Szkło. T g szkła używanego w oknach katedr wynosi ok. 600 C, a czas relaksacji sięga lat. FIZYKA 3 MICHAŁ MARZANTOWICZ Szkło Przechłodzona ciecz, w której ruchy uległy zamrożeniu Tzw. przejście szkliste: czas potrzebny na zmianę konfiguracji cząsteczek (czas relaksacji) jest rzędu minut lub dłuższy T g szkła używanego

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 25: Interferencja fal akustycznych

Ćwiczenie nr 25: Interferencja fal akustycznych Wydział PRACOWNIA FIZYCZNA WFiIS AGH Imię i nazwisko 1. 2. Temat: Rok Grupa Zespół Nr ćwiczenia Data wykonania Data oddania Zwrot do popr. Data oddania Data zaliczenia OCENA Ćwiczenie nr 25: Interferencja

Bardziej szczegółowo

OZNACZENIE WILGOTNOSCI POWIETRZA 1

OZNACZENIE WILGOTNOSCI POWIETRZA 1 OZNACZENIE WILGOTNOSCI POWIETRZA 1 PODSTAWOWE POJĘCIA I OKREŚLENIA Powietrze atmosferyczne jest mieszaniną gazową zawierającą zawsze pewną ilość pary wodnej. Zawartość pary wodnej w powietrzu atmosferycznym

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie. dq dt. mc p dt

Ćwiczenie. dq dt. mc p dt Ćwiczenie WYZNACZANIE CIEPŁA WŁAŚCIWEGO POLIMERU BIOKOMPATYBILNEGO METODĄ TEMPERATUROWO-MODULOWANEJ SKANINGOWEJ KALORYMETRII RÓŻNICOWEJ (TMDSC) I STANDARDOWEJ DSC. I. Cel ćwiczenia: W ramach zajęć zaplanowano:

Bardziej szczegółowo

Kryteria klasyfikacji substancji i mieszanin - zagroŝenie dla środowiska. Dr Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych

Kryteria klasyfikacji substancji i mieszanin - zagroŝenie dla środowiska. Dr Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych Kryteria klasyfikacji substancji i mieszanin - zagroŝenie dla środowiska Dr Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych Substancje i mieszaniny stwarzające zagroŝenie dla środowiska

Bardziej szczegółowo

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Rurki z precyzyjnej ceramiki technicznej do analiz termograwimetrycznych

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Rurki z precyzyjnej ceramiki technicznej do analiz termograwimetrycznych Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Rurki z precyzyjnej ceramiki technicznej do analiz termograwimetrycznych Zastosowanie: Pomiary w ekstremalnych warunkach Materiał: Tlenek glinu (Al2O3) DEGUSSIT AL23

Bardziej szczegółowo

PL B1. Sposób pozyskiwania węglowodorów z podziemnych złóż poprzez częściowe spalanie złoża BUP 26/11. BEDNARCZYK ADAM, Warszawa, PL

PL B1. Sposób pozyskiwania węglowodorów z podziemnych złóż poprzez częściowe spalanie złoża BUP 26/11. BEDNARCZYK ADAM, Warszawa, PL PL 222362 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 222362 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 391500 (51) Int.Cl. C10G 1/00 (2006.01) E21B 43/243 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

3. Przejścia fazowe pomiędzy trzema stanami skupienia materii:

3. Przejścia fazowe pomiędzy trzema stanami skupienia materii: Temat: Zmiany stanu skupienia. 1. Energia sieci krystalicznej- wielkość dzięki której można oszacować siły przyciągania w krysztale 2. Energia wiązania sieci krystalicznej- ilość energii potrzebnej do

Bardziej szczegółowo

OBWIESZCZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 13 listopada 2008 r.

OBWIESZCZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 13 listopada 2008 r. OBWIESZCZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 13 listopada 2008 r. w sprawie wykazu jednostek badawczych, którym udzielono akredytacji w zakresie obronności i bezpieczeństwa (akredytacji

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie substancji niebezpiecznych

Magazynowanie substancji niebezpiecznych Magazynowanie substancji niebezpiecznych Zagrożenia i sposoby zapobiegania Partner dla środowiska Wypadki w codziennej pracy Procentowy udział wypadków w Polsce w zależności od branży Magazynowanie substancji

Bardziej szczegółowo

Podstawowe prawa opisujące właściwości gazów zostały wyprowadzone dla gazu modelowego, nazywanego gazem doskonałym (idealnym).

Podstawowe prawa opisujące właściwości gazów zostały wyprowadzone dla gazu modelowego, nazywanego gazem doskonałym (idealnym). Spis treści 1 Stan gazowy 2 Gaz doskonały 21 Definicja mikroskopowa 22 Definicja makroskopowa (termodynamiczna) 3 Prawa gazowe 31 Prawo Boyle a-mariotte a 32 Prawo Gay-Lussaca 33 Prawo Charlesa 34 Prawo

Bardziej szczegółowo

PARAMETRY FIZYKOCHEMICZNE BADANYCH PALIW Z ODPADÓW

PARAMETRY FIZYKOCHEMICZNE BADANYCH PALIW Z ODPADÓW VII Konferencja Paliwa z odpadów Chorzów, 14-16 marca 2017 PARAMETRY FIZYKOCHEMICZNE BADANYCH PALIW Z ODPADÓW dr Łukasz Smędowski mgr Agnieszka Skawińska Badania właściwości paliw Zgodnie z obowiązującym

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI do książki pt. Metody badań czynników szkodliwych w środowisku pracy

SPIS TREŚCI do książki pt. Metody badań czynników szkodliwych w środowisku pracy SPIS TREŚCI do książki pt. Metody badań czynników szkodliwych w środowisku pracy Autor Andrzej Uzarczyk 1. Nadzór nad wyposażeniem pomiarowo-badawczym... 11 1.1. Kontrola metrologiczna wyposażenia pomiarowego...

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI. Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ZAŁĄCZNIKI. Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.12.2013 r. COM(2013) 919 final ANNEXES 1 to 4 ZAŁĄCZNIKI Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do

Bardziej szczegółowo

Kontrola procesu spalania

Kontrola procesu spalania Kontrola procesu spalania Spalanie paliw polega na gwałtownym utlenieniu składników palnych zawartych w paliwie przebiegającym z wydzieleniem ciepła i zjawiskami świetlnymi. Ostatecznymi produktami utleniania

Bardziej szczegółowo

Geopolimery z tufu wulkanicznego. dr hab. inż. Janusz Mikuła prof. PK mgr inż. Michał Łach

Geopolimery z tufu wulkanicznego. dr hab. inż. Janusz Mikuła prof. PK mgr inż. Michał Łach Geopolimery z tufu wulkanicznego dr hab. inż. Janusz Mikuła prof. PK mgr inż. Michał Łach Tuf wulkaniczny skład i właściwości Tuf wulkaniczny jest to porowata skała należąca do skał okruchowych, składająca

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA LABORATORYJNE

ĆWICZENIA LABORATORYJNE Akademia Górniczo - Hutnicza im. St. Staszica w Krakowie Wydział Energetyki i Paliw Katedra Technologii Paliw ĆWICZENIA LABORATORYJNE Surowce energetyczne i ich przetwarzanie cz. II - paliwa stałe Oznaczanie

Bardziej szczegółowo

Układ zgazowania RDF

Układ zgazowania RDF Układ zgazowania RDF Referencje Od 2017, wraz z firmą Modern Technologies and Filtration Sp. z o.o, wykonaliśmy 6 instalacji zgazowania, takich jak: System zgazowania odpadów drzewnych dla Klose Czerska

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Szkolenie wstępne Instruktaż stanowiskowy SPAWACZ GAZOWY. pod red. Bogdana Rączkowskiego

Szkolenie wstępne Instruktaż stanowiskowy SPAWACZ GAZOWY. pod red. Bogdana Rączkowskiego Szkolenie wstępne Instruktaż stanowiskowy SPAWACZ GAZOWY pod red. Bogdana Rączkowskiego Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów

Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów Wykład 11 Zgrzewanie metali dr inż. Dariusz Fydrych Kierunek studiów: Inżynieria Materiałowa

Bardziej szczegółowo

Odwracalność przemiany chemicznej

Odwracalność przemiany chemicznej Odwracalność przemiany chemicznej Na ogół wszystkie reakcje chemiczne są odwracalne, tzn. z danych substratów tworzą się produkty, a jednocześnie produkty reakcji ulegają rozkładowi na substraty. Fakt

Bardziej szczegółowo

Próby udarowe. Opracował: XXXXXXX studia inŝynierskie zaoczne wydział mechaniczny semestr V. Gdańsk 2002 r.

Próby udarowe. Opracował: XXXXXXX studia inŝynierskie zaoczne wydział mechaniczny semestr V. Gdańsk 2002 r. Próby udarowe Opracował: XXXXXXX studia inŝynierskie zaoczne wydział mechaniczny semestr V Gdańsk 00 r. 1. Cel ćwiczenia. Przeprowadzenie ćwiczenia ma na celu: 1. zapoznanie się z próbą udarności;. zapoznanie

Bardziej szczegółowo