Zestaw do gry może zostać wydrukowany na papierze A4 na tekturze. Najlepiej użyć papieru 160g/m2.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zestaw do gry może zostać wydrukowany na papierze A4 na tekturze. Najlepiej użyć papieru 160g/m2."

Transkrypt

1 Dziękujemy za pobranie zestawu do gry Play Decide! Każdy zestaw zawiera wszystkie niezbędne elementy do gry Play Decide (dla maksimum ośmiu osób). Jeżeli w twojej grupie jest więcej niż 8 uczestników, zaopatrz każdą grupę w nowy zestaw. Zestaw do gry może zostać wydrukowany na papierze A4 na tekturze. Najlepiej użyć papieru 160g/m2. Pierwsze 9 stron posiada kolorowe obwódki, które oznaczają kolor papieru na jakim powinny zostać wydrukowane. Zestaw składa się z 3 lub 4 zielonych, 3 lub 4 niebieskich, 1 żółtego oraz 2 pomarańczowych arkuszy. Pozostałe strony powinny zostać wydrukowane na białym papierze lub kartonie. Ostatnie 4 strony zawierają podkładki oraz instrukcje dla każdego gracza. Podkładka każdego uczestnika gry powinna być w formacie A3. Dobrze by było, aby karty z instrukcjami zostały wydrukowane na kolorowym papierze, jednak biały i czarny też wchodzą w rachubę. Upewnij się, że każdy uczestnik dostanie swoją podkładkę i karty z instrukcjami. Zapraszamy do gry Play Decide! W razie jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości proszę pisać na adres FUND is a project funded by the European Commission (grant agreement SiS-CT ). The views and opinions here expressed do not necessarily reflect those of the European Community and the Community is not liable for any use that may be made of the information contained therein.

2

3

4 Instrukcje 1. Przygotowanie. Wydrukuj dokumenty w formacie PDF na kolorowym papierze lub jasno-kolorowym kartonie zgodnie z nazwami plików. Potrzebne będą następujące arkusze w formacie A4: żółty (1), pomarańczowy (2), zielony (3 lub 4), niebieski (3 lub 4) i biały (7). Wytnij karty. Wydrukuj lub skopiuj tyle samo instrukcji i podkładek co graczy. Najlepiej się gra w składzie od 4 do 8 osób. 2. Początki. Gra Decide zajmuje od 40 do 80 minut. Wszyscy gracze kładą przed sobą podkładkę. Są różne rodzaje kart, które stopniowo wypełnią podkładki. Moderator porozumiewa się z uczestnikami gry Decide przy użyciu wizualnych instrukcji i przypomina o celach gry. Podczas pierwszej części gry Decide gracze zbierają i wymieniają się informacjami. Potem następuje dyskusja. W trzeciej części gracze próbują sformułować wspólną grupową odpowiedź. Gra dobiega końca kiedy wyniki zostają opublikowane w internecie na stronie Zanim rozpocznie się pierwszy etap, moderator przypomina wszystkim graczom o regułach dyskusji (na dole karty po lewej stronie) i wręcza im żółte karty. Każdy może podnieść żółtą kartę, aby przerwać dyskusję w przypadku gdy ktoś nie przestrzega zasad gry. Po rozwiązaniu problemu dyskusja zostaje podjęta na nowo. W prawym górnym rogu karty znajduje się miejsce na notatki oraz pierwsze pomysły. 3. Etap 1. Informacje Ta część zajmie graczom około 30 minut. Wszyscy gracze czytają instrukcje (w lewym górnym rogu). Następnie odczytują kilka historii chorych. Wybierają jedną, najważniejszą ich zdaniem kartę i kładą ją na podkładce. Każdy gracz krótko podsumowuje swoją kartę z historią jednego z pacjentów. Wszyscy gracze wymieniają się i odczytują opis na kartach informacji. Wybierają dwie znaczące dla nich karty i kładą je na podkładce. Każdy z graczy dokonuje podsumowania swojej karty informacji. Wszyscy gracze odczytują karty problemów. Wybierają dwie ważne ich zdaniem karty i kładą je na podkładce.

5 Każdy z graczy krótko podsumowuje swoje karty z problemami. Gracze mogą używać białych kart przez cały czas gry, aby dodać nowe karty z problemami i informacjami (należy zastosować takie same instrukcje w przypadku kart z opowieściami, kart informacji i kart problemów. W końcowej fazie wszystkie rodzaje kart są pokazane na podkładkach) 4. Etap 2. Dyskusja Ta część gry zajmuje kolejne 30 minut. Dyskusję można prowadzić na kilka sposobów. Wybierz taki, który będzie najlepiej pasował do charakteru Twojej grupy. Jeden z nich to Swobodna dyskusja. Dyskusja może mieć charakter wolny, ale istnieje znany wszystkim pewien regulamin, którego gracze muszą przestrzegać (w przeciwnym przypadku mogą zostać użyte żółte karty). Kolejny, bardziej zorganizowany sposób to dyskusja w rundach. Jeżeli dyskusja jest trudna lub przebiega powoli, pomogą karty wyzwań. Moderator wręcza odwrócone do dołu karty. Gracze czytają swoje karty i ponownie rozpoczynają grę. Podczas tego etapu gry, gracze używają kart, aby poprzeć swoje argumenty. Wykładają na stół karty, które stanowią poparcie dla ich teorii, grupują je i zapisują wyniki dyskusji w formie drzewek decyzyjnych, które będą odzwierciedlać wizję grupy. 5. Etap 3. Wspólna grupowa odpowiedź Ostatnia część gry Play Decide zajmie około 20 minut. Każdy odczyta wtedy 4 wybrane stanowiska. W oparciu o wnioski z drzewek decyzyjnych, wszyscy gracze zagłosują na wszystkie 4 stanowiska. Spróbujcie poszukać wspólnej płaszczyzny. Czy istnieje jedno zgodne stanowisko? Jeżeli nie, spróbujcie sformułować wspólną piątą strategię. 6. Prześlij wyniki Moderator przeniesie wyniki na arkusze głosowania używając funkcji Udostępnij swoje wyniki na stronie Twoje wyniki zostaną dodane do tych uzyskanych z innych sesji Decide w Europie.

6 Karta informacyjna 1 Karta informacyjna 2 Karta informacyjna 3 Charakterystyka rzadkich chorób Znaczenie diagnozy dla pacjentów Zasięg choroby Rzadkie choroby to zazwyczaj poważne, chroniczne, często powodujące zwyrodnienia i zagrażające życiu schorzenia. W wielu przypadkach są one nieuleczalne, powodują inwalidztwo i utrudnienia w opiece nad pacjentem, a ich wpływ na psychikę ludzką jest niezwykle destrukcyjny. Wynikające z nich konsekwencje to bardzo złożona kwestia. Diagnoza stwierdzająca rzadką chorobę ma często charakter traumatyczny i uderza w psychikę pacjenta, ponieważ systemy opieki zdrowotnej mogą nie dysponować właściwymi informacjami, zapewniać terapii lub opieki. Karta informacyjna 4 Karta informacyjna 5 Karta informacyjna 6 Ekspresywność choroby Diagnoza choroby genetycznej ma wpływ na rodzinę Diagnoza choroby niegenetycznej ma wpływ na rodzinę Potwierdzenie diagnozy choroby genetycznej powoduje, że cała rodzina pacjenta staje się nią związana. Nawet w przypadku diagnozy dotyczącej rzadkiej choroby niegenetycznej rodzina pacjenta musi przystosować się do nowych okoliczności, obejmujących między innymi opiekę nad nim. Karta informacyjna 7 Karta informacyjna 8 Karta informacyjna 9 Czym jest test diagnostyczny? Testy genetyczne wykrywające ograniczoną liczbę chorób Konsekwencje testów diagnostycznych Trudno jest przewidzieć, jak choroba wynikająca z określonego genotypu będzie się objawiać. Na jej ekspresywność mogą wpływać wiek pacjenta, czynniki środowiskowe i inne okoliczności. Diagnozy chorób potwierdza się za pomocą testów umożliwiających identyfikację lub odrzucenie określonego warunku. Badania takie często służą do potwierdzania diagnozy w przypadku, kiedy wystąpienie schorzenia jest podejrzewane na podstawie objawów fizycznych. Testy genetyczne można przeprowadzać przed urodzeniem lub w dowolnym momencie życia danej osoby, lecz nie są one dostępne w odniesieniu do wszystkich genów czy wzorców genetycznych. Prawdopodobne jest, że u osoby, której geny są zmutowane w sposób powiązany z rzadką chorobą schorzenie takie rozwinie się. Mały zasięg oznacza niskie ryzyko rozwinięcia się choroby. Wyniki testu diagnostycznego mogą wpłynąć na decyzje danej osoby w zakresie opieki zdrowotnej, traktowania schorzenia czy planowania rodziny, nawet jeśli choroba nigdy się u takiej osoby nie rozwinie.

7 Karta informacyjna 10 Karta informacyjna 11 Karta informacyjna 12 Choroby uwarunkowane wieloczynnikowo i jednoczynnikowo Mutacja genu a uszkodzenie chromosomu Korzystanie z usług specjalistycznych laboratoriów Choroba genetyczna może być wynikiem uszkodzenia pojedynczego genu (uwarunkowana jednoczynnikowo, np. mukowiscydoza) lub wielu genów (wieloczynnikowo, np. autyzm, rak). Testy genetyczne są zazwyczaj przeprowadzane w celu wykrycia chorób jednoczynnikowych, jednak polityka ta może się zmienić. Choroba genetyczna może być spowodowana nieprawidłowościami w budowie genów lub chromosomów (zorganizowanych struktur kwasu DNA zawierających wiele genów), tak jak to ma miejsce w przypadku trisomii 21. Testy genetyczne umożliwiają zazwyczaj wykrywanie chorób powiązanych z uszkodzeniem pojedynczych genów Ponieważ większość zaburzeń genetycznych jest rzadka, testy w tym zakresie są zazwyczaj wykonywane jedynie przez wyspecjalizowane laboratoria. Karta informacyjna 13 Karta informacyjna 14 Karta informacyjna 15 Testy dostępne w warunkach domowych Dostępność testów Liczba obecnie dostępnych testów Wiele rodzajów testów, takich jak wykrywające przeciwdziała wirusa HIV czy ciążę lub umożliwiające stwierdzenie innych okoliczności (np. ustalenie ojcostwa lub pokrewieństwa) są dostępne w formie zestawów do użytku domowego. Niektóre z takich testów wydaje się z przepisu lekarza. W niektórych krajach Unii Europejskiej są dostępne komercyjne usługi w zakresie wykonywania testów genetycznych. Czasami zajmują się tym wyłącznie lekarze. Testy mogą być również dostępne bezpośrednio dla klientów w aptekach lub za pośrednictwem innych kanałów dystrybucji (np. w Internecie). Karta informacyjna 16 Karta informacyjna 17 Karta informacyjna 18 Pochodzenie rzadkich chorób Testy genetyczne i doradztwo w tym zakresie Czym jest doradztwo w zakresie genetyki? Ponieważ użycie testów genetycznych może powodować dylematy etyczne lub problemy psychologiczne, ich stosowaniu często towarzyszy doradztwo w zakresie genetyki. Doradztwo genetyczne to proces komunikacji obejmujący istnienie lub ryzyko możliwego wystąpienia zaburzenia genetycznego w rodzinie i konsekwencje takiej sytuacji. 80% rzadkich chorób ma podłoże genetyczne. Mogą być one dziedziczone (przekazywane przez rodziców) lub występować spontanicznie (nieprzekazywane przez rodziców; jednak nadal wpływać na geny). Mogą one mieć początek w momencie zapłodnienia lub podczas rozwoju płodu; ich obecność jest zaznaczona przy porodzie. Wykrycie danej choroby nie jest uwarunkowane użyciem określonego testu genetycznego. Obecnie istnieje ponad 1300 chorób, w przypadku których testy są dostępne w warunkach klinicznych. W odniesieniu do następnych kilkuset testów są prowadzone badania, a jeszcze więcej procedur znajduje się na etapie opracowywania

8 Karta informacyjna 19 Karta informacyjna 20 Karta informacyjna 21 Części składowe procesu doradztwa w zakresie genetyki Doradztwo genetyczne przed wykonaniem testów Doradztwo genetyczne po wykonaniu testów Obejmuje ono ocenę sytuacyjną następujących kwestii: - oczekiwania pacjenta, - wpływ decyzji o wykonaniu testów lub rezygnacji z nich, - wybór metody, - dokładność testów, - szansa wystąpienia wyniku pozytywnego, - dodatkowe koszty, - planowanie przekazania informacji na temat wyników Karta informacyjna 22 Karta informacyjna 23 Karta informacyjna 24 Doradztwo w zakresie genetyki a prawa człowieka Doradztwo w zakresie genetyki w Europie Informacje genetyczne a poufność Postanowienia artykułu 12 europejskiej Konwencji o prawach człowieka i biomedycynie wymagają świadczenia usług w zakresie doradztwa genetycznego przed przeprowadzeniem testów. W większości krajów członkowskich nie istnieją normy prawne dotyczące doradztwa w zakresie genetyki. Do wyjątków należą Austria, Francja, Niemcy, Norwegia, Portugalia i Szwajcaria. Działająca w Danii Rada Etyki uznała specjalny status informacji genetycznych, ponieważ nie obejmują one wyłącznie danej osoby, lecz również jej krewnych; dotyczą one zarówno pojedynczego człowieka, jak i grup populacji.

9 Problem do dyskusji 1 Problem do dyskusji 2 Problem do dyskusji 3 Czy jedna wizyta wystarczy? Potrzeba przekazywania szerszych informacji w ramach doradztwa Diagnoza a członkowie rodziny Czy pacjenci i ich rodziny mogą uzyskać pełne informacje dotyczące choroby i jej znaczenia podczas jednej wizyty konsultacyjnej? Czy pacjenci z rodzinami nie powinni być kierowani do wyspecjalizowanych organizacji osób cierpiących na daną chorobę? Jeśli taka organizacja nie istnieje, czy nie należy przynajmniej udzielać informacji za pośrednictwem infolinii? Pacjenci powinni dysponować informacjami na temat wpływu diagnozy na innych członków rodziny i wiedzieć, jak takie informacje przekazać Problem do dyskusji 4 Problem do dyskusji 5 Problem do dyskusji 6 Wpływ na innych członków rodziny Doradztwo w zakresie genetyki wymaga czasu Kiedy przekazywać diagnozę Choroba może mieć również znaczący wpływ na rodzeństwo dzieci na nią cierpiących, lecz specjaliści mogą nie przekazywać zainteresowanym tak ważnych informacji. Wielu pacjentów, u których stwierdzono chorobę i ich rodziny po przekazaniu diagnozy nie przyjmują jej do wiadomości. Problem do dyskusji 7 Problem do dyskusji 8 Problem do dyskusji 9 Diagnoza opóźniona Poczucie winy rodziców Przed postawieniem prawidłowej diagnozy wielu pacjentów i ich rodziny mogły spędzić lata, starając się wyjaśnić objawy. Po postawieniu diagnozy wielu rodziców odczuwa duże poczucie winy wynikające z niemożności wcześniejszego stwierdzenia występowania choroby. Rodzice czują się także winni z powodu przekazania złych genów. Istnienie dyrektyw nie wystarczy Nadal istnieją pacjenci, którzy dowiadują się o chorobie w korytarzu szpitala lub przez telefon. Czy powinno to być dopuszczalne? Samo istnienie przepisów i dyrektyw nie zawsze jest równoważne z wdrożeniem prawidłowo zorganizowanego systemu praktycznego doradztwa w zakresie genetyki.

10 Problem do dyskusji 10 Problem do dyskusji 11 Problem do dyskusji 12 Do właściwego korzystania z zasobów potrzebne jest zrozumienie Wybór osoby przekazującej informacje Konieczność ochrony informacji genetycznych Czy pacjenci powinni wybierać osobę informującą ich o diagnozie na podstawie poziomu zaufania? Niezmienny wzorzec kwasu DNA jest postrzegany przez wiele osób jako składnik osobowości, czynnik mający wpływ na stosunki rodzinne i przyszłe zachowania. Problem do dyskusji 13 Problem do dyskusji 14 Problem do dyskusji 15 Komplikacje wynikające z ujawnienia informacji genetycznych Prawo do wiedzy Wybór niewiedzy Bez względu na to, czy istnieje terapia rzadkiej choroby pacjenci mają prawo wiedzieć, czy są nią dotknięci. Tak samo jak niektórzy pacjenci chcą wiedzieć, czy cierpią na określone rzadkie schorzenie, inni mogą wybrać życie w niewiedzy. Problem do dyskusji 16 Problem do dyskusji 17 Problem do dyskusji 18 Strach przed dyskryminacją Doradztwo w zakresie genetyki jest kosztowne Znaczenie prawidłowej interpretacji Usługi w zakresie doradztwa genetycznego obejmują doradztwo przed i po wykonaniu testów, uzyskiwanie świadomej zgody, interpretację wyników, dalsze leczenie oraz opiekę psychologiczną wszystko to wymaga odpowiednich zasobów, zarówno finansowych, jak i kadrowych. Czy informacje dotyczące diagnozy powinny być przekazywane wyłącznie w języku ojczystym danej osoby? Jaki sens ma inwestowanie w badania, opracowywanie i dostarczanie testów genetycznych, jeśli pacjenci nie są w stanie zrozumieć ich wyników? Ujawnienie wyników testów genetycznych towarzystwom ubezpieczeniowym może spowodować między innymi utratę ubezpieczenia na życie lub wypowiedzenie polis. Czy jeśli pacjent nie zdecyduje się na przeprowadzenie testu genetycznego mimo wystąpienia objawów choroby, będzie on dyskryminowany?

11 Problem do dyskusji 19 Problem do dyskusji 20 Problem do dyskusji 21 Kwestia dobrowolności Odmowa skorzystania z doradztwa w zakresie genetyki Zaangażowanie w proces podejmowania decyzji Nawet jeśli dana osoba nalega na przeprowadzenie testu bez skorzystania z usług doradztwa genetycznego, lekarz polecający wykonanie badań powinien przekazać jej nieodzowne informacje medyczne i poinformować o możliwych konsekwencjach. Nawet w przypadku testów wykrywających choroby u dzieci lub osób nie będących w stanie udzielić świadomej zgody istnieje konieczność ich zaangażowania w proces doradztwa genetycznego i podejmowania decyzji, zgodnie z możliwościami takich osób. Problem do dyskusji 22 Problem do dyskusji 23 Problem do dyskusji 24 Znaczenie braku doradztwa Jak dużo informacji należy przekazywać pisemnie? Informacje, które można uzyskać za pośrednictwem testu genetycznego Doradztwo w zakresie genetyki nie może być obowiązkowe, podobnie jak większość procedur medycznych. Jeśli wyniki testów genetycznych są bezpośrednio dostępne, a nie towarzyszy im doradztwo, zaangażowane osoby mogą wyciągnąć mylne wnioski, co może spowodować opóźnienie terapii lub poddanie się niepotrzebnym zabiegom. Pacjentom należy przekazywać pisemne podsumowanie wyników testu i kwestii omawianych w procesie doradztwa. Test genetyczny nie stanowi kategorycznego wskaźnika wystąpienia choroby. Niektóre schorzenia mogą być wynikiem mutacji wielu genów, co czyni je trudnymi do wykrycia za pomocą pojedynczego badania.

12 Reguły: Żółta kartka! Reguły: Żółta kartka! Reguły: Żółta kartka! Użyj Żółtej Kartki by pomóc grupie trzymania się reguł. Pomachaj nią jeśli uważasz, że reguły są łamane albo kiedy nie rozumiesz, co się dzieje. Użyj Żółtej Kartki by pomóc grupie trzymania się reguł. Pomachaj nią jeśli uważasz, że reguły są łamane albo kiedy nie rozumiesz, co się dzieje. Użyj Żółtej Kartki by pomóc grupie trzymania się reguł. Pomachaj nią jeśli uważasz, że reguły są łamane albo kiedy nie rozumiesz, co się dzieje. Reguły: Żółta kartka! Reguły: Żółta kartka! Reguły: Żółta kartka! Użyj Żółtej Kartki by pomóc grupie trzymania się reguł. Pomachaj nią jeśli uważasz, że reguły są łamane albo kiedy nie rozumiesz, co się dzieje. Użyj Żółtej Kartki by pomóc grupie trzymania się reguł. Pomachaj nią jeśli uważasz, że reguły są łamane albo kiedy nie rozumiesz, co się dzieje. Użyj Żółtej Kartki by pomóc grupie trzymania się reguł. Pomachaj nią jeśli uważasz, że reguły są łamane albo kiedy nie rozumiesz, co się dzieje. Reguły: Żółta kartka! Reguły: Żółta kartka! Reguły: Żółta kartka! Użyj Żółtej Kartki by pomóc grupie trzymania się reguł. Pomachaj nią jeśli uważasz, że reguły są łamane albo kiedy nie rozumiesz, co się dzieje. Użyj Żółtej Kartki by pomóc grupie trzymania się reguł. Pomachaj nią jeśli uważasz, że reguły są łamane albo kiedy nie rozumiesz, co się dzieje. Użyj Żółtej Kartki by pomóc grupie trzymania się reguł. Pomachaj nią jeśli uważasz, że reguły są łamane albo kiedy nie rozumiesz, co się dzieje.

13 Powiedz grupie, kto i w jaki sposób za to płaci (w sensie finansowym, lub odpowiedzialności i konsekwencji). Wytłumacz krótko innym uczestnikom, jakie Twoim zdaniem będą tego efekty dla przyszłych pokoleń. Co Twoim zdaniem zrobią z tym wszystkim media? Czy wiąże się z tym jakieś ryzyko? Podziel się swoim pomysłem z grupą i poproś dwóch innych graczy o ich opinię. Co na ten temat powiedzieliby Twoi dziadkowie? Podziel się swoją opinią z grupą. Jeśli grupa jest zbyt grzeczna i nie poruszyła tabu związanego z tematem, powiedz: Nie rozmawialiśmy jeszcze o i rozpocznij dyskusję. Czy ma to jakiś wpływ na przyrodę? Niech grupa dowie się, co o tym sądzisz. Wyraź te emocje związane z tematem, którymi jeszcze nie dzieliłeś się z grupą. Wybierz kartę Sytuacja. Postaw się w położeniu przedstawionego w historyjce bohatera i podziel się z grupą swoją opinią na ten temat.

14 Czy możemy usprawiedliwić wydatki na badania, mając na uwadze dysproporcje między jakością opieki zdrowotnej w Europie i w krajach rozwijających się? Czy myślisz, ze potrzeby ludzi są ważniejsze niż tych nie posiadających głosu przyrody, zwierząt, embrionów? Powinniśmy maksymalnie poprawić ludzkie życie i skierować wszelkie wysiłki, by pomóc chorym. Wybierz taką kartę Sytuacja, która opisuje sytuację sprzeczną z Twoim punktem widzenia. Powiedz grupie, w czym Twoje poglądy są podobne, a pod jakimi względami różnią się od poglądów przedstawionego bohatera. Dowiedz się, co na ten temat sądzi osoba siedząca po Twojej prawej stronie. Znajdź argument na poparcie jego poglądu. Dowiedz się, co na ten temat sądzi osoba siedząca po Twojej lewej stronie. Spróbuj znaleźć argumenty na rzecz poglądu przeciwnego, niż prezentuje twój sąsiad Wybierz kartę Sytuacja, która prezentuje poglądy dalekie od Twoich własnych. Przybierz postawę opisanego bohatera i krótko podziel się z grupą swoją opinią na dyskutowanym temat. Czy zgadzasz się z tym stwierdzeniem?

15 Sytuacja 1 Sytuacja 2 Sytuacja 3 Jean Brown Olivia Drioli Zsofia Fuisz Mam na imię Jean, mam 7 lat. U mojego 10-letniego brata stwierdzono właśnie zespół Marfana. Mama powiedziała, że to rzadka choroba, która wpływa na serce i ruch. Zawsze zauważaliśmy, że jest wysoki i chudy, ale teraz mama mówi, że będzie musiał unikać podnoszenia ciężkich rzeczy i uprawiania sportów, gdzie może zostać silnie uderzony, takich jak piłka nożna. Z kim będę się teraz bawić? Czy brat jest na mnie zły, bo zawsze śmiałam się z jego chudych nóg? Jak zaraził się tą chorobą? Czy ja też się zarażę? Chciałabym, żeby ktoś mi wytłumaczył, co się dzieje. Nadal pamiętam dzień, kiedy u mojej córki stwierdzono chorobę Pelizaeusa-Merzbachera (zaburzenie genetyczne charakteryzujące się mimowolnymi ruchami gałek ocznych, ograniczeniem kontroli ciała i opóźnieniem w rozwoju kognitywnym). Widzę poruszające się usta lekarza, jestem w stanie nawet zapamiętać sobie różne słowa: nystagmus i opóźnienie kognitywne, ale tak naprawdę niczego nie słyszę. Nie byłam w stanie przyswoić sobie przekazywanych informacji. Byłam w szoku i odmawiałam przyjęcia diagnozy do wiadomości. Dlaczego mnie to spotkało? Czy dzieje się to naprawdę? Przed dalszą rozmową z lekarzem potrzebowałam więcej czasu na pogodzenie się ze złymi wiadomościami. Ponad 15 lat temu u mojego syna stwierdzono dystrofię mięśniową Duchenne'a (zaburzenie nerwowo-mięśniowe powodujące utratę zdolności ruchowych, prowadzące do pełnego paraliżu i śmierci). Do dzisiaj odczuwam ogromne wyrzuty sumienia z powodu wymagań, jakie przed nim stawiałam zanim dowiedzieliśmy się o chorobie. Idź szybciej, wchodź po schodach, skoncentruj się... W wieku pięciu lat większość jego kolegów biegała i bawiła się. Nie miałam pojęcia, że jego problemy z poruszaniem się są spowodowane chorobą. Żałuję, że nie dowiedziałam się wcześniej o jej istnieniu i wpływie.

16 Sytuacja 4 Sytuacja 5 Sytuacja 6 Andreas Andreou Asger Larsen Patrick Vermeire Jestem dyrektorem szpitala. Nasz budżet jest ograniczony i obecnie nie mamy pieniędzy na zatrudnienie doradców w zakresie genetyki. Wyniki testów diagnostycznych są komunikowane przez lekarza i psychologa, co pozwala zadbać zarówno o sferę medyczną, jak i emocjonalną po przekazaniu diagnozy. Sądzę, że osoby te mają wystarczające kwalifikacje i doskonale wykonują obowiązki polegające na świadczeniu usług doradczych pacjentom. W duńskim Ministerstwie Zdrowia musimy podejmować decyzje w zakresie udostępniania określonych testów genetycznych i refundowania ich kosztów przez krajowy system opieki zdrowotnej. Do teraz udostępnialiśmy wyłącznie testy wykrywające uleczalne choroby. Rozumiemy, dlaczego pacjenci chcą wiedzieć, czy dotknęła ich choroba genetyczna, nawet jeśli nie istnieje skuteczna terapia dzieje się tak, ponieważ w ten sposób mogą podwyższyć swój standard życia. Jeśli choroba ma podłoże genetyczne, może ona zagrażać również członkom ich rodzin. W kontekście ochrony zdrowia społeczeństwa warto zidentyfikować osoby z rzadkimi chorobami, gdyż pozwoli to opracowywać potencjalne leki. Jak zrównoważyć te kwestie podczas podejmowania decyzji na temat testów, które będą przeprowadzane? Wkrótce po tym, jak przeprowadziłem się do Anglii urodziła się moja druga córka. Poddano ją badaniom noworodków, które wykryły rzadką chorobę. Lekarz wyjaśnił, że pierwsza córka może być nosicielem genu i można wykonać test umożliwiający jego wykrycie. Kiedy o tym usłyszałem, chciałem, aby natychmiast mu się poddała. Lekarz jednak skierował mnie najpierw do doradcy w zakresie genetyki. Skorzystałem z tej usługi, co pozwoliło mi poznać wady i zalety przeprowadzenia testu natychmiast lub odczekania na osiągnięcie przez nią wieku, który pozwala na podjęcie samodzielnej, świadomej decyzji. Bardzo mi to pomogło. Stwierdziłem, że powinna sama zdecydować o ewentualnym poddaniu się testom, kiedy będzie starsza.

17 Sytuacja 7 Sytuacja 8 Joerg Englert Tom Brennan U mojego 54-letniego ojca wykryto zespół Birt-Hogg-Dubé, rzadkie zaburzenie mające wpływ na skórę i płuca, zwiększające ryzyko wystąpienia określonych typów nowotworów. Nadal nie mamy pewności, czy cierpi na formę dziedziczną lub spontaniczną nie wiemy więc, czy narażeni są na nią inni członkowie rodziny. Mimo że mam dopiero 22 lata, nie wiem, czy powinienem poddać się badaniom. Czy naprawdę chcę wiedzieć, że dotyczy mnie mutacja genetyczna? Jaki będę miał z tego pożytek, jeśli objawy występują tylko u niedużego odsetka ludzi będących nosicielami? Jestem Tom, mam 48 lat. W mojej rodzinie były przypadki raka. Zbliżam się do 50-tki, więc zacząłem poszukiwać w Internecie informacji na temat tej choroby. Dowiedziałem się o teście na raka prostaty, który można wykonać w domu. Zamówiłem zestaw. Wyniki były alarmujące, wpadłem w desperację. Natychmiast zgłosiłem się do lekarza, który wyjaśnił, że sytuacja nie jest tak poważna, jak mi się zdawało. Wytłumaczył mi kwestie dotyczące prawdopodobieństwa wystąpienia schorzenia i precyzyjności testu oraz zlecił dalsze badania. Pozwoliło mi to przekonać się, że sytuacja nie jest zła. Ulżyło mi, ale nadal pamiętam to niezwykle przykre doświadczenie.

18 Nazwa grupy: Do jakich wniosków doprowadziła was ta grupa? Karty w tej grupie: Karta Problem do informacyjna dyskusji Sytuacja

19 Nazwa grupy: Do jakich wniosków doprowadziła was ta grupa? Karty w tej grupie: Karta Problem do informacyjna dyskusji Sytuacja

20 Nazwa grupy: Do jakich wniosków doprowadziła was ta grupa? Karty w tej grupie: Karta Problem do informacyjna dyskusji Sytuacja

21 Stanowiska w sprawie polityki dotyczącej Doradztwo w zakresie genetyki 1 Stanowiska 1 Popieram Pacjenci powinni mieć możliwość przesyłania próbek do badania do laboratoriów w celu uzyskania informacji dotyczących dowolnej diagnozy, a wyniki wszelkich badań powinny być przekazywane w wybranej przez nich formie. Nie byłyby wymagane żadne przepisy. 4 Przepisy europejskie definiowałyby rodzaje testów, które mogłyby być wykonywane oraz diagnozy, które ich dotyczą. Wyniki pacjentom powinni przekazywać wyłącznie doradcy w zakresie genetyki objęci certyfikatem zdobywanym na podstawie spójnych dyrektyw europejskich Akceptuje -- 3 Przepisy krajowe definiowałyby rodzaje testów, które mogłyby być wykonywane oraz diagnozy, które ich dotyczą. Pacjenci powinni otrzymywać wyniki za pośrednictwem doświadczonego specjalisty w zakresie opieki zdrowotnej Przepisy krajowe definiowałyby rodzaje testów, które mogłyby być wykonywane oraz diagnozy, które ich dotyczą; pacjent mógłby wybrać metodę i czas przeprowadzenia testów oraz specjalistę, który przekaże ich wyniki. 2 --Nie akceptuje Wstrzymuję sie

22 Stanowiska w sprawie polityki dotyczącej Doradztwo w zakresie genetyki 1 Stanowiska Popieram Akceptuje Nie akceptuje Wstrzymuję sie

23 Sytuacja Karta informacyjna Karta informacyjna Doradztwo w zakresie genetyki Wstępne przemyślenia Zapisz swoje wstępne przemyślenia i opinie. Użyj Białej karty, żeby wprowadzić je do dyskusji Otrzymanie diagnozy to nacechowany emocjonalnie, często całkowicie zmieniający życie moment dla pacjentów i ich rodzin. Testy diagnostyczne, bez względu na to, czy dotyczą genetyki, mogą być przeprowadzane przez wiele podmiotów, a ich wyniki przekazywane przez specjalistów o różnym doświadczeniu i stopniu przygotowania. Istnieje wiele opinii dotyczących rodzajów schorzeń, występowanie których należy wykrywać za pomocą testów i najlepszych praktyk w zakresie ujawniania wyników, właściwych informacji komunikowanych pacjentom i ich rodzinom oraz wyboru specjalisty, do którego obowiązków należy przekazanie takich wiadomości. Warunki przekazania informacji mogą mieć znaczący wpływ sposób zaakceptowania choroby i podejmowane następnie decyzje dotyczące kwestii opieki nad dotkniętym schorzeniem pacjentem. Nie istnieją żadne praktyki ogólnoeuropejskie zarówno w zakresie diagnoz, których dotyczą testy, jak i metod przekazywania informacji. W wielu krajach doradztwo w zakresie genetyki nie jest nawet uznawane jako profesja Stanowiska Pacjenci powinni mieć możliwość przesyłania próbek do badania do laboratoriów w celu uzyskania informacji dotyczących dowolnej diagnozy, a wyniki wszelkich badań powinny być przekazywane w wybranej przez nich formie. Nie byłyby wymagane żadne przepisy. 2. Przepisy krajowe definiowałyby rodzaje testów, które mogłyby być wykonywane oraz diagnozy, które ich dotyczą; pacjent mógłby wybrać metodę i czas przeprowadzenia testów oraz specjalistę, który przekaże ich wyniki. 3. Przepisy krajowe definiowałyby rodzaje testów, które mogłyby być wykonywane oraz diagnozy, które ich dotyczą. Pacjenci powinni otrzymywać wyniki za pośrednictwem doświadczonego specjalisty w zakresie opieki zdrowotnej. 4. Przepisy europejskie definiowałyby rodzaje testów, które mogłyby być wykonywane oraz diagnozy, które ich dotyczą. Wyniki pacjentom powinni przekazywać wyłącznie doradcy w zakresie genetyki objęci certyfikatem zdobywanym na podstawie spójnych dyrektyw europejskich Problem do dyskusji Problem do dyskusji Cele gry - Wyjaśnienie swoich opinii - Praca nad stworzeniem wspólnej wizji grupy - Niech Europa usłyszy Wasz głos - Miłej dyskusji! Zasady Masz prawo głosu: powiedz co myślisz ale nie mów za długo. Ceń swoje życiowe doświadczenie. Szanuj innych. Pozwól im skończyć, nim zabierzesz głos. Zasmakuj w różnorodności. Niespodzianki lub zaskoczenie to znak, że dopuszczasz do siebie nowe myśli i uczucia. Szukaj porozumienia. Ale wyraża różnice; i wyraża podobieństwa. Trzy etapy 1. Informacja Spróbuj wyrobić sobie zdanie na omawiany temat czytając karty i wybierając te, które są dla ciebie najważniejsze. Połóż wybrane karty na swojej planszy i przeczytaj je na głos pozostałym graczom. ± 30 MIN.... i etap dodatkowy 2. Dyskusja Podyskutuj z innymi graczami. Postarajcie się określić jeden lub kilka najważniejszych problemów związanych tematem gry. Każdy może się wypowiedzieć. Połóż na stole te spośród wybranych przez siebie kart, które są ważne dla określonego. 3. Wspólna opinia grupy Przyjrzyj się problemowi, który zidentyfikowała grupa, użytym kartom i argumentom. Czy jako grupa jesteście w stanie osiągnąć kompromis i przyjąć jakąś strategię, która odzwierciedla wasze poglądy? Możecie też sformułować własną, nową strategię. ± 30 MIN. ± 20 MIN. 4. Działanie Odwiedź i: - zgłoś wyniki waszej grupy do bazy Decide - sprawdź, co o temacie dyskusji sądzą mieszkańcy innych krajów europejskich - dowiedz się więcej o problemie, który był przedmiotem gry - ściągnij inny zestaw do gry, by zagrać ze znajomymi i przyjaciółmi - dowiedz się, co możesz zmienić po zagraniu w Decide.

Ankieta. Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży.

Ankieta. Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży. Ankieta Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży www.fundamentywiary.pl Pytania ankiety i instrukcje Informacje wstępne Wybierz datę przeprowadzenia ankiety w czasie typowego spotkania grupy młodzieżowej.

Bardziej szczegółowo

Spersonalizowana medycyna

Spersonalizowana medycyna Spersonalizowana medycyna Kluczowe terminy Genom: pełna informacja genetyczna organizmu zakodowana w DNA, obecna we wszystkich komórkach. DNA: związek chemiczny przenoszący informację genetyczną, złożony

Bardziej szczegółowo

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Onkologiczne Poradnictwo Genetyczne Profilaktyka, diagnostyka i leczenie Postęp, jaki dokonuje się w genetyce, ujawnia coraz większy udział

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE SPOŚRÓD CHORYCH NA RAKA JELITA GRUBEGO UDAJE SIĘ POKONAĆ CHOROBĘ POD WARUNKIEM JEJ WCZESNEGO WYKRYCIA. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej

Bardziej szczegółowo

Rak publiczny priorytet?

Rak publiczny priorytet? Rak publiczny priorytet? Ipsos Sp. z o.o. ul. Taśmowa 7 02-677 Warszawa tel.: + 48 22 448 77 00 2012 Ipsos Wszystkie prawa zastrzeżone Nobody s Unpredictable 2011 Ipsos Spis treści 1. Opis projektu 3 2.

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Dostęp do praw i sprawiedliwości dla osób z niepełnosprawnością intelektualną Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki pacjenta

Prawa i obowiązki pacjenta Prawa i obowiązki pacjenta Podstawowe unormowania prawne Wynikają one z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) oraz następujących ustaw: z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Społeczne aspekty chorób rzadkich Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Narodowe Plany w EU - zabezpieczenie społeczne Koordynacja pomiędzy sektorem ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego.

Bardziej szczegółowo

Informacje dla pacjentów i rodzin

Informacje dla pacjentów i rodzin 12 Czym jest badanie genetyczne? Zmodyfikowano na podstawie ulotek opracowanych przez Guy s and St Thomas Hospital w Londynie. Wrzesień 2007 Ta praca została wsparta przez EuroGentest, EU-FP6 supported

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica?

Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica? Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica? Autor: Krzysztof Romaniuk 1. Temat: Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza

Bardziej szczegółowo

ONKONAWIGATOR. Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich

ONKONAWIGATOR. Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich ONKONAWIGATOR Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich Grupa LUX MED sprawdzony wybór w leczeniu onkologicznym! Zdrowie to najcenniejszy skarb każdego z nas. Grupa LUX MED dzięki połączeniu

Bardziej szczegółowo

3 przepisy na zupełnie inną lekcję. Krajowa Konferencja Scientix

3 przepisy na zupełnie inną lekcję. Krajowa Konferencja Scientix 3 przepisy na zupełnie inną lekcję Krajowa Konferencja Scientix Agata Goździk Krajowy Punkt Kontaktowy Scientix, Instytut Geofizyki PAN The work presented in this document/ workshop is supported by the

Bardziej szczegółowo

Portret Zdrowia Mojej Rodziny

Portret Zdrowia Mojej Rodziny Portret Zdrowia ojej Rodziny INICJATYWA NACZELNEGO LEARZA STANÓW ZJEDNOCZONYCH W SPRAWIE HISTORII ZDROWIA RODZINY Brigham and Women's Hospital Family History Project JA NALEŻY WYPEŁNIĆ FORULARZ? Formularz

Bardziej szczegółowo

Informacje dla pacjentów i rodzin

Informacje dla pacjentów i rodzin 12 Zakład etyki Medycznej Instytut "Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka" telefon 022 815 74 50 (sekretariat) 022 815 74 51 (poradnia) Dziedziczenie sprzężone z chromosomem X, Szpital Dziecięcy, Dziekanów Leśny

Bardziej szczegółowo

Proszę wypełnić całą ankietę (około 20 minut).

Proszę wypełnić całą ankietę (około 20 minut). Czerwiec 2016 r. Szanowni pacjenci! 1 Firma FOCUS PATIENT zajmuje się zbieraniem informacji zdrowotnych przy współpracy grup wsparcia, pacjentów, specjalistów z dziedziny medycyny, psychologów, farmaceutów

Bardziej szczegółowo

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Co to są prawa?....3 Co to jest dobro dziecka?....4 Co to jest ochrona przed dyskryminacją?....5 Co to jest ochrona?....6 Co to jest sąd?...7 Co to jest

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

SZTUKA SŁUCHANIA I ZADAWANIA PYTAŃ W COACHINGU. A n n a K o w a l

SZTUKA SŁUCHANIA I ZADAWANIA PYTAŃ W COACHINGU. A n n a K o w a l SZTUKA SŁUCHANIA I ZADAWANIA PYTAŃ W COACHINGU K r a k ó w, 1 7 l i s t o p a d a 2 0 1 4 r. P r z y g o t o w a ł a : A n n a K o w a l KLUCZOWE UMIEJĘTNOŚCI COACHINGOWE: umiejętność budowania zaufania,

Bardziej szczegółowo

NASTĘPNY KROK W WALCE Z RAKIEM PŁUCA

NASTĘPNY KROK W WALCE Z RAKIEM PŁUCA NASTĘPNY Z RAKIEM PŁUCA Czy wiedzą Państwo, że: Rak płuca, z szacunkową liczbą 353 000 zgonów każdego roku, to niekwestionowany lider pod względem liczby zgonów spowodowanych przez choroby nowotworowe

Bardziej szczegółowo

Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego

Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego (stan prawny: 3 października 2016) Zbigniew Gąszczyk-Ożarowski Zakład Prawa Medycznego Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu PEŁNOLETNOŚĆ Art. 10 k.c. 1.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZLEKCJI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO (dla IV etapu edukacyjnego)

SCENARIUSZLEKCJI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO (dla IV etapu edukacyjnego) SCENARIUSZLEKCJI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO (dla IV etapu edukacyjnego) Temat zajęć: Lekcja organizacyjna czyli co powinienem wiedzieć o wychowaniu fizycznym w nowej szkole? Zadania (cele szczegółowe): 1. Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH PRZEWODNIK TRENERA. PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI

AKADEMIA DLA MŁODYCH PRZEWODNIK TRENERA.  PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI www.akademiadlamlodych.pl PODRĘCZNIK WPROWADZENIE Akademia dla Młodych to nowa inicjatywa mająca na celu wspieranie ludzi młodych w rozwijaniu umiejętności niezbędnych w ich miejscu

Bardziej szczegółowo

(Nie)przychodzi Polka do lekarza

(Nie)przychodzi Polka do lekarza ()przychodzi Polka do lekarza Wyniki badania Kontakt: Aneta Jaworska Tel. +48 +48 (22) 592 63 00 e-mail: aneta.jaworska@grupaiqs.pl Z badania omnibusowego IQS96, przeprowadzonego przez instytut badawczy

Bardziej szczegółowo

POLSKA KARTA PRAW PACJENTA

POLSKA KARTA PRAW PACJENTA POLSKA KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) określone w ustawach *: I. Prawa pacjenta wynikające

Bardziej szczegółowo

DZIECKO W SYTUACJI ROZWODU RODZICÓW

DZIECKO W SYTUACJI ROZWODU RODZICÓW DZIECKO W SYTUACJI ROZWODU RODZICÓW Rozwód to jedno z najtrudniejszych doświadczeń w każdej rodzinie. O tym jakie skutki będzie miał on dla dziecka w dużej mierze zależy od postawy rodziców. Decyzja o

Bardziej szczegółowo

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Trafna diagnoza i właściwe leczenie Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Oferta specjalna dla najlepszych klientów Avivy i ich rodzin Dziękujemy, że są Państwo z nami Upewnij się, kiedy chodzi

Bardziej szczegółowo

Instrukcja Użytkownika (Nauczyciel Akademicki) Akademickiego Systemu Archiwizacji Prac

Instrukcja Użytkownika (Nauczyciel Akademicki) Akademickiego Systemu Archiwizacji Prac Instrukcja Użytkownika (Nauczyciel Akademicki) Akademickiego Systemu Archiwizacji Prac Akademicki System Archiwizacji Prac (ASAP) to nowoczesne, elektroniczne archiwum prac dyplomowych zintegrowane z systemem

Bardziej szczegółowo

Dziedziczenie recesywne

Dziedziczenie recesywne 12 Zakład Genetyki Medycznej Instytut "Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka" telefon 022 815 74 50 (sekretariat) 022 815 74 51 (poradnia) Dziedziczenie recesywne, Szpital Dziecięcy, Dziekanów Leśny k/o Warszawy

Bardziej szczegółowo

Kto to zrobi? Co jest do tego potrzebne?

Kto to zrobi? Co jest do tego potrzebne? USTALANIE ZASAD PRACY W ZESPOLE 1. Kto będzie naszym liderem/przewodniczącym zespołu?... 2. Jak podzielimy odpowiedzialność za realizację zadań?... 3. jak będziemy podejmować decyzje?... 4. W jaki sposób

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ BADAŃ PRYWATNYCH

KWESTIONARIUSZ BADAŃ PRYWATNYCH KWESTIONARIUSZ BADAŃ PRYWATNYCH Imię i nazwisko... PESEL. Adres:.. Tel. kontaktowy. Koszt badania........ Wskazanie do wykonania badania.... Rodzaj badania... Lekarz kierujący... Płatność: Gotówka Karta

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

Ripetizione Powtórne badanie del test przesiewowe di screening per w kierunku i tumori raka intestinali jelit 6 www.bowelscreeningwales.org.uk Powtórne badanie przesiewowe w kierunku raka jelit Ta broszura

Bardziej szczegółowo

Dylematy w pracy socjalnej. psychicznymi

Dylematy w pracy socjalnej. psychicznymi Dylematy w pracy socjalnej z osobami z zaburzeniami psychicznymi W ramach Specjalistycznego Zespołu Pracy Socjalnej w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Poznaniu Misja Zespołu Pracownicy Specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

Poswięć chwilkę. własnemu życia!

Poswięć chwilkę. własnemu życia! Lebensblicke ( Horyzonty życia ) to fundacja na cel wczesnego rozpoznania raka jelit. Broszura informacyjna. Poswięć chwilkę własnemu życia! Przezorny zawsze wygrywa! Dagmar Berghoff Moderatorka TV Jako

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika NAUCZYCIELA AKADEMICKIEGO SYSTEMU ARCHIWIZACJI PRAC

Instrukcja użytkownika NAUCZYCIELA AKADEMICKIEGO SYSTEMU ARCHIWIZACJI PRAC Instrukcja użytkownika NAUCZYCIELA AKADEMICKIEGO SYSTEMU ARCHIWIZACJI PRAC 1. Logowanie do systemu ASAP Logowanie do systemu ASAP odbywa się na stronie www. asap.pwsz-ns.edu.pl W pola login i hasło znajdujące

Bardziej szczegółowo

NHSScotland poprawia sposób wykorzystania informacji o pacjentach z dokumentacji GP.

NHSScotland poprawia sposób wykorzystania informacji o pacjentach z dokumentacji GP. NHSScotland poprawia sposób wykorzystania informacji o pacjentach z dokumentacji GP. Polish version: NHSScotland is improving the way it uses information from GP patient records. Pomaga to mnie. GP, Lanark.

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja zmian w charakterystyce produktu leczniczego i ulotce

Bardziej szczegółowo

Planowane leczenie w Europie dla mieszkańców regionu Lothian

Planowane leczenie w Europie dla mieszkańców regionu Lothian Planowane leczenie w Europie dla mieszkańców regionu Lothian Wstęp W niniejszej ulotce wyjaśniamy, jakie leczenie możesz uzyskać, jeśli mieszkasz w regionie Lothian (Edynburg, West Lothian, Midlothian

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet)

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet) Broszura dokumentacyjna z wykazem czynności kontrolnych opracowana na podstawie zaleceń Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych dla produktu leczniczego Isoderm

Bardziej szczegółowo

Jednoznaczne ODPOWIEDZI na ważne pytania

Jednoznaczne ODPOWIEDZI na ważne pytania Jednoznaczne ODPOWIEDZI na ważne pytania TEST PRENATALNY HARMONY to nowy test DNA z krwi matki określający ryzyko zespołu Downa. Test Harmony jest bardziej dokładny niż tradycyjne testy i można go wykonywać

Bardziej szczegółowo

Ponadto oświadczam, że zostałam/em w sposób wyczerpujący i w języku dla mnie zrozumiałym poinformowana/y o :

Ponadto oświadczam, że zostałam/em w sposób wyczerpujący i w języku dla mnie zrozumiałym poinformowana/y o : OŚWIADCZENIE ŚWIADOMA ZGODA NA ZABIEG CHIRURGICZNY LUB LECZENIE Imię i nazwisko pacjenta:... Adres zamieszkania:... Data urodzenia:... Rodzaj planowanego zabiegu operacyjnego:...... Rodzaj planowanego

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

Instrukcja Użytkownika Nauczyciel Akademicki Akademickiego Systemu Archiwizacji Prac w Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie

Instrukcja Użytkownika Nauczyciel Akademicki Akademickiego Systemu Archiwizacji Prac w Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie Instrukcja Użytkownika Nauczyciel Akademicki Akademickiego Systemu Archiwizacji Prac w Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie V. 01. 25.03.14 Akademicki System Archiwizacji Prac (ASAP) to elektroniczne

Bardziej szczegółowo

Dotyczy : ISO 9001: 2008, AKREDYTACJA CMJ. Procedura. Stanowisko: Imię i Nazwisko Data Podpis. Opracował: Położna Anna Zimny

Dotyczy : ISO 9001: 2008, AKREDYTACJA CMJ. Procedura. Stanowisko: Imię i Nazwisko Data Podpis. Opracował: Położna Anna Zimny PROCEDURA: Postępowanie z Pacjentem na wypadek braku możliwości udzielenia świadczenia zdrowotnego w postaci terminacji ciąży z uwagi na skorzystanie przez lekarzy z klauzuli sumienia Stanowisko: Imię

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku.

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku. Opieka zdrowotna przyjazna dziecku - Dzieci i młodzież: powiedz nam co myślisz! Rada Europy jest międzynarodową organizacją, którą tworzy 47 krajów członkowskich. Jej działania obejmują 150 milionów dzieci

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników. Poradnik zaktualizowany

Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników. Poradnik zaktualizowany Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników Poradnik zaktualizowany Page 2 Niniejsza ulotka zawiera objaśnienie wyników badania przesiewowego szyjki macicy, które ma na celu wykrywanie zmian

Bardziej szczegółowo

Dziedziczenie dominujące

Dziedziczenie dominujące 12 Zakład Genetyki Medycznej Instytut "Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka" telefon 022 815 74 50 (sekretariat) 022 815 74 51 (poradnia) Dziedziczenie dominujące, Szpital Dziecięcy, Dziekanów Leśny k/o Warszawy

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Resuscytacja Szpitale Uniwersyteckie Coventry i Warwickshire NHS Trust Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Informacje przeznaczone dla pacjentów szpitali Coventry and Warwickshire, ich

Bardziej szczegółowo

Regulacje prawne w zakresie badań naukowych. dr Monika Urbaniak

Regulacje prawne w zakresie badań naukowych. dr Monika Urbaniak Regulacje prawne w zakresie badań naukowych dr Monika Urbaniak Badania naukowe mogą przyjąć postać badań interwencyjnych i eksperymentów medycznych Pojęcie: badanie nieinterwencyjne oznacza, że wybór terapii

Bardziej szczegółowo

Informacje o projekcie oraz świadoma zgoda na udział w projekcie ARegPKD.

Informacje o projekcie oraz świadoma zgoda na udział w projekcie ARegPKD. Informacje o projekcie oraz świadoma zgoda na udział w projekcie ARegPKD. Inicjator projektu: Zastępca: Max C. Liebau, MD Markus Feldkötter, MD Department of Pediatrics Department of Pediatrics University

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy [logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy Co to jest rak szyjki macicy? Ten typ raka rozwija się w

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

NOWE - PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE ETYKI W ZAWODZIE PIELĘGNIARKI. Etyka w praktyce pielęgniarskiej. Zasady podejmowania decyzji etycznych

NOWE - PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE ETYKI W ZAWODZIE PIELĘGNIARKI. Etyka w praktyce pielęgniarskiej. Zasady podejmowania decyzji etycznych NOWE - PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE ETYKI W ZAWODZIE PIELĘGNIARKI na podstawie podręcznika Etyka w praktyce pielęgniarskiej. Zasady podejmowania decyzji etycznych Artur Kubinowski, Wydawnictwo Makmed Sara

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr OPS.021.1.7.2012. Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Sandomierzu

Zarządzenie Nr OPS.021.1.7.2012. Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Sandomierzu Zarządzenie Nr OPS.021.1.7.2012 z dnia 09 stycznia 2012r. Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Sandomierzu w sprawie wprowadzenia Procedury postępowania pracownika socjalnego oraz asystenta rodzinnego

Bardziej szczegółowo

Rosnąca wiedza Polaków na temat mukowiscydozy

Rosnąca wiedza Polaków na temat mukowiscydozy Rosnąca wiedza Polaków na temat mukowiscydozy Blisko dwie trzecie Polaków deklaruje, że słyszało o mukowiscydozie najczęściej występującej chorobie genetycznej. W porównaniu z wiedzą deklarowaną w analogicznym

Bardziej szczegółowo

Terapie przełomowe: konsekwencje etyczne

Terapie przełomowe: konsekwencje etyczne Terapie przełomowe: konsekwencje etyczne Zbigniew Szawarski Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH Seminarium WHC, Warszawa 27.I.2016 Nowe jest lepsze! Nowe odkrycia wiemy więcej Nowe terapie ( = terapie

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA XX Międzynarodowa konferencja Polskie Stowarzyszenie Choroby Huntingtona Warszawa, 17-18- 19 kwietnia 2015 r. Metody badań i leczenie choroby Huntingtona - aktualności INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH

Bardziej szczegółowo

Spis tbreśo.

Spis tbreśo. Spis tbreśo Wprowadzenie. 13 Podziękowanie 15 Ciepła ręka śmierci Twardzina układowa 17 Spojrzeć śmierci w oczy Stwardnienie zanikowe boczne 19 Śmierć jako przyjaciel 22 Spostrzeżenie i strach 23 Nie ma

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz stylu komunikacji

Kwestionariusz stylu komunikacji Kwestionariusz stylu komunikacji Z każdego stwierdzenia wybierz jedno, które uważasz, że lepiej pasuje do twojej osobowości i zaznacz jego numer. Stwierdzenia w parach nie są przeciwstawne, przy wyborze

Bardziej szczegółowo

Pouczenie o przysługujących prawach

Pouczenie o przysługujących prawach Pouczenie o przysługujących prawach Ta ulotka zawiera ważne informacje dotyczące przysługujących Ci praw podczas pobytu na posterunku policji. Przez prawa rozumiemy ważne swobody i pomoc, z których zgodnie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika WYKŁADOWCY AKADEMICKIEGO SYSTEMU ARCHIWIZACJI PRAC

Instrukcja użytkownika WYKŁADOWCY AKADEMICKIEGO SYSTEMU ARCHIWIZACJI PRAC Instrukcja użytkownika WYKŁADOWCY AKADEMICKIEGO SYSTEMU ARCHIWIZACJI PRAC 1. Logowanie do systemu ASAP Logowanie do systemu ASAP odbywa się poprzez zalogowanie się do systemu dziekanatowego (ehms). Po

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ

PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ To nie rzeczy nas smucą, ale sposób w jaki je widzimy (Epiktet 55 135). Powyższe stwierdzenie wyjaśnia,

Bardziej szczegółowo

Prosimy o przeczytanie tej ulotki. Zmiany w sposobie przechowywania danych medycznych

Prosimy o przeczytanie tej ulotki. Zmiany w sposobie przechowywania danych medycznych Prosimy o przeczytanie tej ulotki Zmiany w sposobie przechowywania danych medycznych NHS w Anglii zmienia sposób przechowywania i obsługiwania Twoich danych medycznych. Prosimy o uważne przeczytanie tej

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Zarządu Powiatu Pabianickiego nr z dnia listopada 2007 roku KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO

Załącznik do uchwały Zarządu Powiatu Pabianickiego nr z dnia listopada 2007 roku KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO Załącznik do uchwały Zarządu Powiatu Pabianickiego nr..165... z dnia..19... listopada 2007 roku KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO LISTOPAD 2007 WSTĘP Kodeks Etyki Audytora Wewnętrznego w jednostkach sektora

Bardziej szczegółowo

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Co to jest retinopatia cukrzycowa? Jest to choroba spowodowana cukrzycowymi zmianami

Bardziej szczegółowo

PYTANIA I ODPOWIEDZI: Prawa pacjentów do opieki zdrowotnej w innym kraju UE

PYTANIA I ODPOWIEDZI: Prawa pacjentów do opieki zdrowotnej w innym kraju UE KOMISJA EUROPEJSKA NOTATKA PRASOWA Bruksela, 22 października 2013 r. PYTANIA I ODPOWIEDZI: Prawa pacjentów do opieki zdrowotnej w innym kraju UE Chory na cukrzycę starszy pan z Niemiec zabiera ze sobą

Bardziej szczegółowo

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99);

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99); Dziennik Ustaw 51 Poz. 1386 Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wstęp Rozdział I. Status prawny podmiotu chronionego Rozdział II. Rodzice a dziecko poczęte

Spis treści Wykaz skrótów Wstęp Rozdział I. Status prawny podmiotu chronionego Rozdział II. Rodzice a dziecko poczęte Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 15 Rozdział I. Status prawny podmiotu chronionego... 23 1. Uwagi wstępne... 23 2. Sytuacja dziecka poczętego w polskim prawie... 32 3. Status prawny dziecka poczętego de lege

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia w służbie zdrowia

Klauzula sumienia w służbie zdrowia MICHAŁ BALICKI Klauzula sumienia w służbie zdrowia Podstawowym zadaniem klauzuli sumienia jest zapewnienie lekarzom, pielęgniarkom oraz położnym możliwości wykonywania zawodu w zgodzie z własnym sumieniem.

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe w kierunku raka jelit. www.bowelscreeningwales.org.uk

Badania przesiewowe w kierunku raka jelit. www.bowelscreeningwales.org.uk Badania przesiewowe w kierunku raka jelit 1 www.bowelscreeningwales.org.uk Badania przesiewowe w kierunku raka jelit Ta broszura informuje o badaniach przesiewowych w kierunku raka jelit w Walii. Dalsze

Bardziej szczegółowo

Fragmenty mojej tożsamości

Fragmenty mojej tożsamości Fragmenty mojej tożsamości Cele: -wzajemne poznanie się -refleksja na temat własnej identyfikacji z różnymi grupami i postrzegania samego siebie -wyjaśnienie czym jest tożsamość i co się na nią składa

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ MOŻNA RÓŻNIĆ SIĘ POZYTYWNIE

SCENARIUSZ ZAJĘĆ MOŻNA RÓŻNIĆ SIĘ POZYTYWNIE SCENARIUSZ ZAJĘĆ MOŻNA RÓŻNIĆ SIĘ POZYTYWNIE Przeciwdziałanie dyskryminacji, marginalizacji, wykluczeniu Zadanie współfinansowane z budżetu Województwa Zachodniopomorskiego w 2016 r. 1 S t r o n a CEL

Bardziej szczegółowo

SZPITAL CENTRALNEGO STANU CONNECTICUT KOMUNIKAT O ZASADACH PRYWATNOŚCI

SZPITAL CENTRALNEGO STANU CONNECTICUT KOMUNIKAT O ZASADACH PRYWATNOŚCI SZPITAL CENTRALNEGO STANU CONNECTICUT KOMUNIKAT O ZASADACH PRYWATNOŚCI Dzień wejścia w życie: 14 kwiecień 2003 Poniższy komunikat opisuje w jaki sposób informacje medyczne o tobie lub dotyczące twojego

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

Dagmara Samselska. Przewodnicząca Unii Stowarzyszeń Chorych na Łuszczycę. Warszawa 20 kwietnia 2016

Dagmara Samselska. Przewodnicząca Unii Stowarzyszeń Chorych na Łuszczycę. Warszawa 20 kwietnia 2016 Dagmara Samselska Przewodnicząca Unii Stowarzyszeń Chorych na Łuszczycę Warszawa 20 kwietnia 2016 przewlekła, autoagresywnie uwarunkowana, nawrotowa choroba zapalna o podłożu genetycznym nie zaraża!!!

Bardziej szczegółowo

10. Czy uważasz, że masz problem z którąś z używek?

10. Czy uważasz, że masz problem z którąś z używek? 1. Czy uważasz, że masz problem z którąś z używek? 45 424 4 35 3 25 2 15 5 42 Nie Powiedzmy, że nie Tak, ale to mi nie przeszkadza 21 11 Tak, ale walczę z tym 11. Czy Twoi rodzice są świadomi Twojego zachowania?

Bardziej szczegółowo

ANEKS WARUNKI LUB OGRANICZENIA W ODNIESIENIU DO BEZPIECZNEGO I SKUTECZNEGO UŻYWANIA PRODUKTÓW LECZNICZYCH DO SPEŁNIENIA PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE

ANEKS WARUNKI LUB OGRANICZENIA W ODNIESIENIU DO BEZPIECZNEGO I SKUTECZNEGO UŻYWANIA PRODUKTÓW LECZNICZYCH DO SPEŁNIENIA PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE ANEKS WARUNKI LUB OGRANICZENIA W ODNIESIENIU DO BEZPIECZNEGO I SKUTECZNEGO UŻYWANIA PRODUKTÓW LECZNICZYCH DO SPEŁNIENIA PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE 1/5 WARUNKI LUB OGRANICZENIA W ODNIESIENIU DO BEZPIECZNEGO

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 4: Komunikacja i relacje z ludźmi niepełnosprawnymi

Jednostka dydaktyczna 4: Komunikacja i relacje z ludźmi niepełnosprawnymi Jednostka dydaktyczna 4: Komunikacja i relacje z ludźmi niepełnosprawnymi W tej jednostce dydaktycznej dowiesz się jak się zachowywać z osobą niepełnosprawną, aby poprawić jej komunikację i kwestie relacji

Bardziej szczegółowo

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Szwedzki dla imigrantów

Szwedzki dla imigrantów Szwedzki dla imigrantów Cel kształcenia Celem kształcenia w ramach kursu Szwedzki dla imigrantów (sfi) jest zapewnienie osobom dorosłym, które nie posiadają podstawowej znajomości języka szwedzkiego, możliwości

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych Strona1 Wioletta Kilar Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych 1. Cele lekcji: Uczeń: wymienia przykłady kompetencji miękkich i twardych, rozpoznaje

Bardziej szczegółowo

Jak poruszać się po TwinSpace

Jak poruszać się po TwinSpace Witaj Jak poruszać się po TwinSpace Wskazówki te zostały opracowane z myślą o Nauczycielach Administratorach, którzy są nowi na TwinSpace. Pomogą ci one: - Wejść na TwinSpace - Edytować swój profil - Tworzyć

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNE DZIECKO- PRZYJACIEL SZNUPKA DLA KLASY VI. CEL GŁÓWNY: Nabywanie umiejętności wyboru zachowań promujących zdrowie.

BEZPIECZNE DZIECKO- PRZYJACIEL SZNUPKA DLA KLASY VI. CEL GŁÓWNY: Nabywanie umiejętności wyboru zachowań promujących zdrowie. BEZPIECZNE DZIECKO- PRZYJACIEL SZNUPKA SCENARIUSZ DOTYCZĄCY UZALEŻNIEŃ TEMAT: Bieg po zdrowie. CZAS TRWANIA: 2 godz. lekcyjne. DLA KLASY VI CEL GŁÓWNY: Nabywanie umiejętności wyboru zachowań promujących

Bardziej szczegółowo

Kim chcę zostać w przyszłości? Autor: Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości

Kim chcę zostać w przyszłości? Autor: Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości Kim chcę zostać w przyszłości? Autor: Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości Treści nauczania Czynniki warunkujące wybór zawodu, droga kształcenia kwalifikacje niezbędne do wykonywania wybranego zawodu,

Bardziej szczegółowo

Wstępne informacje o chorobie Parkinsona

Wstępne informacje o chorobie Parkinsona Wstępne informacje o chorobie Parkinsona A quick introduction to Parkinson s Polish Jeśli chorują Państwo na chorobę Parkinsona lub znają kogoś kto na nią cierpi, najprawdopodobniej mają Państwo wiele

Bardziej szczegółowo

e-przewodnik dla pacjentów z zakresu medycznej poprawy urody.

e-przewodnik dla pacjentów z zakresu medycznej poprawy urody. e-przewodnik dla pacjentów z zakresu medycznej poprawy urody. Jak znaleźć dobrego specjalistę i odpowiednią klinikę? W jaki sposób dokonać najlepszego wyboru? Naszym zdaniem obowiązkiem pacjenta jest zasięganie

Bardziej szczegółowo