MONITORING I ANALITYKA W BADANIACH SRODOWISKOWYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MONITORING I ANALITYKA W BADANIACH SRODOWISKOWYCH"

Transkrypt

1 MONITORING I ANALITYKA W BADANIACH SRODOWISKOWYCH Jacek NAMIEŚNIK Katedra Chemii Analitycznej znej,, Wydział Chemiczn czny, Politechnika Gdańsk ska, ul. G. Narutowicza 11/12, Gdańsk sk; tel: : ; 10; fax: : ; pg.gda.pl /Katedry/Analityczna/analit.htm

2 ANALITYKA CHEMICZNA BADANIA PODSTAWOWE BADANIA STOSOWANE EDUKACJA BADANIA NAUKOWE I PRACE ROZWOJOWE DOSTĘPNE TECHNIKI I METODYKI ANALITYCZNE

3 Wzajemne oddzialywania pomiedzy spoleczenstwem i analityka chemiczna Problem: Spoleczne zapotrzebowanie na informacje chemiczne Problem analityczny Proces analityczny Uzyskanie potrzebnej informacji analitycznej Rozwiązanie problemu

4 NAUKI O ŚRODOWISKU A N A L I T Y K A KONTROLA I ZAPEWNIENIE JAKOŚCI WYNIKÓW POMIARÓW ANALITYCZNYCH M O N I T O R I N G

5 TYPY INFORMACJI ANALITYCZNYCH UZYSKANYCH W TRAKCIE BADAŃ PRÓBEK ŚRODOWISKOWYCH stwierdzenie obecności danego indywiduum w badanej próbce; stwierdzenie obecności analitu na wyższym poziomie stężeń niż wartość dopuszczalna; stężenie analitu i jego zmiany w czasie; rozmieszczenie analitu wewnątrz badanego obiektu materialnego; całkowita zawartość danego pierwiastka w próbce i jego specjacja; skład elementarny analitu; budowa cząsteczki analitu.

6 ZANIECZYSZCZENIA SRODOWISKA Metodyki analityczne ANALITYKA I MONITORING Oganizmy żywe Instrumentacja Testy in vitro Resorpcja Oznaczanie poziomu zanieczyszczeń w próbkach środowiskowych (powietrze, woda, gleba, osady denne, żywność, biota) Bilans masowy, cykle biogeochemiczne, degradacja, badania zmian (szlaki przemian) Przyszłe badania Dokumentacja. Wymiana informacji Społeczeństwo, polityka, administracja Wyniki badań in vivo Badania metabolizmu Ocena zagrożenia Normy, przepisy prawne Rola analityki i monitoringu w badaniach srodowiska

7 Cele i zadania analityki i monitoringu œrodowiskowego Oszacowanie emisjii Pomiar imisji Badania procesów zachodz¹cyh w œrodowisku Badania ekotoksykologiczne Identyfikacja źródeł emisji zanieczyszczeń Oszacowanie zasięgu oddziaływania źródeł emisji zanieczyszczeń Ocena efektywności zabiegów sozotechnicznych Standardowa ocena jakości elementów środowiska (zgodność z normami i przepisami) Badanie tła i trendów długookresowych Badanie dróg przemieszczania się zanieczyszczeń Badanie przemian chemicznych, biochemicznych i footchemicznych zanieczyszczeń środowiska Pomiar ekspozycji Badania procesów kumulacji i metabolizmu zanieczyszczeń przez organizmy żywe Badanie wpływu zanieczyszczeń na zmiany klimatyczne

8 Interwencje WEJSCIE WYJSCIE Ekosystem Funkcje Program monitoringu Polityka srodowiskowa Zarzadzanie srodowiskiem Normy i przepisy Narzedzia i dzialania Podejmowanie decyzji Monitoring srodowiskowy jako czesc systemu zarzadzania i kontroli srodowiska

9 Schemat postepowania przy projektowaniu i ocenie programów monitoringu srodowiska CELE Identyfikacja rodzajów informacji niezbędnych dla podjęcia decyzji ZEWNETRZNE OGRANICZENIA - ekologiczne - techniczne - metodologiczne - statystyczne - fizyczne 1. Zadania monitorngu - ocena stanu środowiska - wykrywanie zmian w środowisku 2. Obiekty monitoringu (wskaźniki) 3. Strategia pobierania próbek - wybór miejsc pobierania próbek - zasady popdziału monitorowanego obszaru 4. Uzyskanie danych pomiarowych - wybór metod pomiarowych (metody polowe) - określenie stopnia rozdzielczości wyników pomiarów w czasie i przestrzeni 5. Gromadzenie danych pomiarowych - przechowywanie danych - obróbka statystyczna i prezentacja danych 6. Kontrola i zapewnienie jakości 7. Zarządzanie programem Wykorzystanie informacji przy podejmowaniu decyzji Dostepne srodki Oczekiwane korzysci Analiza korzysci i kosztów Korzysci Koszty

10 Analit(y) Techniki instrumentalne Testy Czujniki Elektrochemiczne Chemiczne Immunochemiczne Spektroskopowe Sondy Bioczujniki Termiczne Chromatograficzne Techniki analityczne wykorzystywane w badaniach srodowiska

11 TENDENCJE ROZWOJOWE W ANALITYCE I MONITORINGU ŚRODOWISKOWYM Etap procedury analitycznej Aspekty metodologiczne Instrumentacja Pobieranie próbek Przygotowanie próbek do analizy Wykrywanie, identyfikacja i oznaczanie ilościowe analitów Pasywne techniki pobierania próbek analitów Bezrozpuszczalnikowe techniki przygotowania próbek Genomika proteomika metabolomika transkryptomika. Analityka specjacyjna. Wykorzystanie parametrów sumarycznych. Bioanalityka i biomonitoring Miniaturyzacja przyrządów analitycznych Nowe detektory i czujniki. Techniki łączone. Szybkie testy. Zdalne techniki pomiaru stopnia zanieczyszczenia Obróbka danych pomiarowych Systemy eksperckie Wspomaganie procesu analitycznego Systemy eksperckie Wykorzystanie GIS, dokumentacji video, fotograficznej i filmowej

12 Ocena stopnia zanieczyszczenia środowiska WSKAŹNIKI SUMARYCZNE ANALITYKA SPECJACYJNA BIOANALITYKA i BIOMONITORING Źródło ogólnych informacji analitycznych, które nie są powiązane za pomocą prostej zależności z toksycznością danego elementu środowiska. Informacja analityczna jest bardzo szczegółowa,ale niewystarczająca z punktu widzenia niekorzystnego oddziaływania zanieczyszczeń obecnych w danym elemencie środowiska na organizmy żywe Uzyskana informacja jest bardzo ogólna, ale daje kompleksową odpowiedź czy środowisko oddziaływuje toksycznie na organizmy żywe

13 Schematyczne przedstawienie zależności występujących w środowisku Informacje o stanie zanieczyszczeń środowiska Wzajemne zależności pomiędzy indywiduami chemicznymi zależności Specjacja zanieczyszczeń Skład pierwiastkowy zanieczyszczeń Fizjologia (niezbędność) Ekotoksykologia Interpretacja środowiskowa Odległe skutki toksyczne Sumaryczne parametry stopnia zanieczyszczenia środowiska Los środowiskowy (szlaki przemian) Bioakumulacja ppth ppm ppb ppt ppq Rozcieńczenie (stężenie zanieczyszczeń)

14 GŁÓWNE OBSZARY WYKORZYSTANIA ANALITYKI SPECJACYJNEJ Rodzaj próbek Próbki środowiskowe Próbki materiałów biologicznych Próbki produktów żywnościowych Próbki związków aktywnych biologicznie (farmaceutyki i parafarmaceutyki) Przykłady określenie cykli biogeochemicznych poszczególnych pierwiastków; wyjaśnienie ścieżki przemian (losu środowiskowego) określonego indywiduum chemicznego; określenie ekotoksykologicznego działania poszczególnych indywiduów chemicznych (ocena ekspozycji endemicznej i zawodowej); oszacowanie frakcji biodostępnej poszczególnych zanieczyszczeń; oszacowanie niebezpieczeństwa wyługowania niektórych składników gleby i skał (metali ciężkich) do wód powierzchniowych identyfikacja i ilościowe oznaczanie indywiduów odgrywających ważną rolę w fizjologii (toksyczność i niezbędność); wyjaśnienie mechanizmu procesów metabolizmu; poszukiwania wskaźników (markerów) opisujących rolę poszczególnych indywiduów (kliniczna diagnoza objawów chorobowych); ocena zagrożenia związanego z ekspozycją na różnego typu czynniki szkodliwe (ekspozycja endemiczna i zawodowa); określenie mechanizmu procesu detoksykacji; określenie roli mikroskładników (niezbędność a toksyczność) rozróżnienie związków o działaniu leczniczym i toksycznym (specjacja chiralna)

15 ZANIECZYSZCZENIA SRODOW ISKA ENVIRONM ENTAL POLLUTANTS Zanieczyszczenia podlegajace uregulowaniom prawnym R egulated pollutants Zanieczyszczenia nie podlegajace uregulowaniom prawnym N onregulated pollutants N ow opojaw iajace sie zanieczyszczenia N ew emerging pollutants N iezidentyfikow ane zanieczyszczenia N onidentified pollutants Pozostało ś ci ś rodków farmaceutycznych Pharmaceutical residues Zwią zki zakłócają ce równowagę hormonalną Endocrine disrupting compounds - EDC s Etoksylany alkilofenolowe Alkylphenol etoxylates - APEO s Bromowane opóź niacze zapłonu Brominated flame retardants - BFR s Syntetyczne zwią zki piż mowe Synthetic musk compounds Stereoidowe hormony płciowe Stereoid sex hormones Ś rodki odkaż ają ce Antiseptics Dodatki do benzyny Gasoline additives Ś rodki higieny osobistej Personal care products

16 MIĘDZYNARODOWY PROJEKT ODRA (IOP) ( ) Miejsca pobierania próbek wody oraz wybrane punktowe źródła emisji zanieczyszczeń Szczecin Kostrzyń Połęcko Głogów ZAKŁADY CHEMICZNE ROKITA (30 tys.m3/d) PRZECIĄŻONE POLA IRYGOWANE (60 tys.m3/d) KGHM HUTA MIEDZI (85 tys.m3/d) ZGKM MIASTO OŁAWA (7,5 tys.m3/d) Wrocław WROCŁAWSKA OCZYSZCZALNIA ŚCIEKÓW (22 tys.m3/d) Opole JELCZAŃSKIE ZAKŁADY SAMOCHODOWE (2 tys. m3/d) PUNKTOWE ŹRÓDŁA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ MIEJSCA POBRANIA PRÓBEK WODY (KAMPANIA X/2000)

17 Chromatogram uzyskany w wyniku analizy próbki wody rzecznej techniką PT-TD-GC-MS (miejsce pobrania: Brzeg Dolny) 100 BRZEG DOLNY - dno - Ś % Czas retencji (min) rt

18 Związki organiczne zidentyfikowane w wodach rzeki Odry - wyniki analiz przesiewowych techniką PT-TD-GC-MS ZWIĄZKI CHLOROORGANICZN E 1,1 dichloroeten, 1,2 dichloroetan, trichloroeten, 1,2 dichloropropan, tetrachloroeten, chlorobenzen, 1,3 dichlorobenzen, 1,4 dichlorobenzen, 1,2 dichlorobenzen, eter bis(2-chloroizopropylowy) INNE ZWIĄZKI ORGANICZNE heksan, benzen, heptan, disiarczek dimetylu, toluene, octan butylu, heksanal, o ksylen, p ksylen, etylobenzen, nonan, styren, heptanal, n propylobenzen, dekan, 1,2,3 trimetylobenzen, 1- etylo-4-metylobenzen, α-metylostyren, 1,3,5 trimetylobenzen, 6- metylo-5-hepten-1-on, benzaldehyd, oktanal, 1,2,4 trimetylobenzen, 2-etylo-1-heksanol, benzonitryl, 1 propenylobenzen, 1,4 dietylobenzen, undekan, 1-metylo-4- propylobenzen, kwas (p-hydroksyfenylo) fosfonowy, 1-etylo-3,5- dimetylobenzen, 2,5-dimetylo-1-hepten-4-ol, 2-etylo-1,3- dimetylobenzen, 3,7-dimetylo-1,6-oktadien-3-ol, nonanal, acetofenon, 1,2,3,4 tetrametylobenzen, benzoesan metylu, 2,7 dimetylooktan, 1-etenylo-4-etylobenzen, N etylobenzamina, dekanal, naftalen, kwas benzoesowy, 3,6 dimetyloundekan, undekanal, octan bornylu, nasycone rozgałęzione C13-15, dodekanal, 2-etenylonaftalen, eter difenylowy, 6,10-dimetylo -5,9- undekadien-2-on, α-farnesen, ftalan dibutylu, 1,2-dihydro-2,2,4- trimetylochinolina, butylohydroksytoluen, α-izometylojonon, heksadekan, lilial, propionian 2-metylo-1-(1,1-dimetylo- etylo)-2- metylo-1,3-propanodiylu, heptadekan, ftalan dietylu, 1 oktadeken, dihydrojasmonian metylu, mirystynian izopropylu

19 Klasyfikacja szybkich testów wykorzystywanych w praktyce analitycznej SZYBKIE TESTY CHEMICZNE BIOLOGICZNE SUCHE TESTY... PÓŁSUCHE TESTY TESTY IMMUNOLOGICZNE... ELISA MOKRE TESTY BIOTESTY

20 Narzędzia bioanalityczne... z wykorzystaniem mikrobiotestów Daphnia a waterflea Organizm wskaźnikowy Vibrio fischeri (toksyczność ostra) Vibrio fischeri Test WODA Microtox(M 500 Analyzer SDI, USA) ISO 11348:1996 Heterocypris incongruens Normy Daphnia magna (toksyczność ostra) Daphnia magna (toksyczność chroniczna) Heterocypris incongruens (toksyczność chroniczna) Daphtoxkit F TM magna (przesiewowy test toksyczności ostrej wód powierzchniowych Oznaczanie toksyczności ostrej OSADY Ostracodtoxkit F TM ISO 6341 Testy MicroBio zalecenia producenta ISO zalecenia producenta

21 Piezometr Klasyfikacja odcieków ze składowisk parametry parametry ekotoksykologiczne fizykochemiczne wg rozporządzenia MŚ wg Helcom wg Krebsa składowisko Bądki P1 ( ) I P2 ( ) brak dostępu do I P3 ( ) dokumentacji 0 P3 ( ) II P4 ( ) 0 składowisko Bierkowo P1 ( ) brak dostępu do 0 P5 ( ) dokumentacji 0 składowisko Linowiec P2 ( ) V III P2 ( ) V IV P6 ( ) V VI P6 ( ) V VI P7 ( ) V I P7 ( ) V I P8 ( ) V 0 P8 ( ) V VI P9 ( ) IV 0 P9 ( ) IV II P10 ( ) IV 0 P10 ( ) IV II składowisko Lucin P1a ( ) V II P2 ( ) V III P3a ( ) V III składowisko Rokitki P1 ( ) III I P2 ( ) IV I P3 ( ) IV I P4 ( ) V I P5 ( ) V I składowisko Rybska Karczma P1 ( ) II I P2 ( ) II 0 P3 ( ) II 0 P3 ( ) II 0 składowisko Łebcz P1 ( ) III 0 P1 ( ) III I P2 ( ) III 0 P2 ( ) III 0 P3 ( ) II 0 P3 ( ) V* 0 P4 ( ) II 0 Wykonane badania wskazują, że nie istnieje prosta korelacja pomiędzy klasyfikacją czystości wód w oparciu o badania parametrów fizykochemicznych a ich jakością ekotoksykologiczną. Przykład I Przekroczenia wartości dopuszczalnej takich parametrów jak: mętność, barwa, Fe i Cl sprawiają, że wody podziemne są zakwalifikowane do V klasy, podczas gdy ich jakość ekotoksykologiczna jest bardzo dobra.

22 Piezometr Klasyfikacja odcieków ze składowisk parametry parametry ekotoksykologiczne fizykochemiczne wg rozporządzenia MŚ wg Helcom wg Krebsa składowisko Bądki P1 ( ) I P2 ( ) brak dostępu do I P3 ( ) dokumentacji 0 P3 ( ) II P4 ( ) 0 składowisko Bierkowo P1 ( ) brak dostępu do 0 P5 ( ) dokumentacji 0 składowisko Linowiec P2 ( ) V III P2 ( ) V IV P6 ( ) V VI P6 ( ) V VI P7 ( ) V I P7 ( ) V I P8 ( ) V 0 P8 ( ) V VI P9 ( ) IV 0 P9 ( ) IV II P10 ( ) IV 0 P10 ( ) IV II składowisko Lucin P1a ( ) V II P2 ( ) V III P3a ( ) V III składowisko Rokitki P1 ( ) III I P2 ( ) IV I P3 ( ) IV I P4 ( ) V I P5 ( ) V I składowisko Rybska Karczma P1 ( ) II I P2 ( ) II 0 P3 ( ) II 0 P3 ( ) II 0 składowisko Łebcz P1 ( ) III 0 P1 ( ) III I P2 ( ) III 0 P2 ( ) III 0 P3 ( ) II 0 P3 ( ) V* 0 P4 ( ) II 0 Przykład II anilina Chromatogram uzyskany w wyniku analizy próbki wody podziemnej pobranej w dniu r. z piezometru P-6 (składowisko w Linowcu) z wykorzystaniem techniki GC-MS chlorobenzen dibutyloftalan Najwyższą toksyczność ostrą wykazują próbki wód z piezometru P6 (VI klasa jakości ekotoksykologicznej) Jednocześnie ich jakość oceniona w oparciu o parametry fizykochemiczne jest równie zła (V klasa przekroczone parametry to: zawartość azotu amonowego i fenoli). Szczegółowe badania chemiczne pozwoliły zidentyfikować silnie toksyczne związki takie jak anilina i chlorobenzen. Wydaje się, że klasyfikacja jakości wód wykonana w oparciu o parametry fizykochemiczne nie oddaje faktycznego zagrożenia związanego z chemicznym zanieczyszczeniem wód podziemnych. Monitoring powinien być uzupełniony o badania ekotoksykologiczne.

23 EUROCAT European Catchments. Catchments Changes and their impact on the coast (realizacja , projekt realizowany w ramach V PR EU) Projekt Pilotowy wdrożenia wytycznych monitoringu i oceny jakości wód transgranicznych w zlewni rzeki Bug w ramach Konwencji EKG/ONZ o ochronie i użytkowaniu cieków transgranicznych i jezior międzynarodowych (realizacja w latach ) Ocena wpływu wybranych składowisk komunalnych województwa pomorskiego na ekotoksyczność wód podziemnych. Projekt pilotowy (realizowany w roku 2003; dotowany przez WFOŚ w Gdańsku) Oddziaływanie na wody morskie oczyszczonych ścieków z komunalnej oczyszczalni Gdańsk Wschód wprowadzonych do Zatoki Gdańskiej za pomocą kolektora podmorskiego w odległości 2,5 km od brzegu (realizowany w latach ; wykonana na zlecenie Gminy Miasta Gdańska) Ocena stanu ekologicznego Jeziora Turawskiego w celu opracowania działań na rzecz jego poprawy (realizowany w latach ; współfinansowany przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Programu dla Odry 2006 i WFOŚ w Opolu )

24 Wady i zalety technik imunoanalitycznych wykorzystywanych w badaniach środowiskowych ZALETY WADY I OGRANICZENIA możliwość szerokiego wykorzystywania w praktyce analitycznej wysoka czułość i specyficzność łatwość i szybkość wykonania analizy redukcja praco- i czasochłonnych etapów przygotowania próbek do analizy bezpośredni charakter techniki (duża szybkość uzyskiwania informacji analitycznej) łatwość automatyzacji procedury duża przydatność zarówno w warunkach laboratoryjnych, jak i polowych idealne narzędzie do badań próbek zawierających duży ładunek zanieczyszczeń wysoka efektywność ekonomiczna procesu analitycznego próbek o małej masie lub objętości - wysokie koszty wprowadzenia do praktyki analitycznej (opracowanie nowych metodyk) - skomplikowany proces syntezy haptenów - wrażliwość na reakcje zakłócające (reakcje krzyżowe) - możliwość występowania niespecyficznych interferencji - ograniczona przydatność w przypadku próbek charakteryzujących się niewielkim ładunkiem zanieczyszczeń - mała przydatność do jednoczesnego oznaczania wielu zanieczyszczeń - brak akceptacji wśród analityków praktyków (głównie ze względu na konserwatywne przekonania i postawy)

25 BIOMONITORING Oznaczanie niezmienionych form związków chlorowcoorganicznych w płynach biologicznych człowieka: krew (ograniczenia) mocz Wyniki badań analitycznych próbek moczu ludzkiego mogą być źródłem informacji o wielkości narażenia

26 Źródła lotnych związków zków chlorowcoorganicznych przedostających się do organizmu ludzkiego POWIETRZE WEWNĘTRZNE ATMOSFERA NA STANOWISKU PRACY PRODUKTY SPOŻYWCZE Woda ORGANIZM LUDZKI POWIETRZE ZEWNĘTRZNE OPADY ATMOSFERYCZNE śnieg, deszcz, mgła MOCZ KREW WODY POWIERZCHNIOWE Parowanie

27 Zasada działania zestawu do izolacji lotnych analitów organicznych ch z próbek o złożonym składzie matrycy Technika analityczna: TLHS-DAI DAI-GC-ECD

28 CHROMATOGRAMY 4 1 dichlorometan, 2 chloroform, 3 bromodichlorometan 4 dibromochlorometan 5 tetrachloroeten b) a) Chromatogramy uzyskane w trakcie analizy próbek wodnych roztworów wzorcowych: min. a) przed (z pominięciem etapu izolacji i wzbogacania próbki) i b) po wzbogaceniu przy zastosowaniu techniki TLHS

29 WYNIKI OZNACZEŃ Rodzaj narażenia: woda pitna Porównanie stężeń wybranych lotnych chlorowcoorganicznych w próbkach wody i moczu pobranych od dawców zamieszkujących różne dzielnice Trójmiasta

30 Problemy i wyzwania szeroka gama analitów szerokie zakresy stężeń analitów w próbkach o różnym składzie i pochodzeniu niebezpieczeństwo wystąpienia interferencji związanych z występowaniem w próbce innych składników o bardzo zbliżonych właściwościach fizykochemicznych zmiany czasowe i przestrzenne stężeń analitów w obrębie danego elementu środowiska brak wyczerpujących informacji o ścieżkach przemian i metabolizmie analitów i pojawiających się produktach tych procesów wielofazowy charakter poszczególnych elementów środowiska trudności z walidacją stosowanych procedur analitycznych w związku z ograniczonym dostępem do materiałów odniesienia

31 Centrum Doskonałości Analityki i Monitoringu Środowiska (CEEAM) Politechnika Gdańska, Wydział Chemiczny, Katedra Chemii Analitycznej Projekt badawczy realizowany dzięki wsparciu otrzymanego w ramach Piątego Programu Ramowego Komisji Europejskiej, akcja kluczowa Zrównoważone zarządzanie i jakość wody, priorytet Energia, Środowisko i Zrównoważony Rozwój

32 Działania prowadzone w ramach CEEAM 1) Dydaktyczna (organizacja konferencji, seminariów, kursów, staży naukowych, współpraca ze środowiskiem nauczycielskim Trójmiasta, Klubem Rzymskim oraz Instytutem Polityki i Gospodarki w Hamburgu) 2) Wydawnicza (opublikowanie 7 pozycji naukowych, współpraca z Wydawnictwem Naukowym PWN S.A) 3) Naukowa (realizacji projektów w ramach 5 i 6 PR UE, programie ERASMUS MUNDUS, LEONARDO DA VINCI oraz SOKRATES, kooperacja z Pomorskim Centrum Badań i Technologii Środowiska).

33 Plany na rok Szkoła letnia CHEMOMETRIC ASPECTS OF ENVIRONMENTAL ANALYSIS Studium podyplomowe ANALYSIS OF ENVIRO- NMENTAL AND FOOD POLLUTANTS Kursy: Kurs chromatografii gazowej - kurs podstawowy / Kurs chromatografii cieczowej Kurs Przygotowania Próbek do Analizy W przygotowaniu: Kurs zastosowania chromatografii gazowej Kontrola i zapewnienie jakości wyników analitycznych

34 Granty europejskie realizowane przez Katedrę Chemii Analitycznej (Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej) Akronim Pełna nazwa projektu Czas realizacji FERTILIZERS AND HEALTH Workplace monitoring and occupational health studies at some plants using nuclear and related analytical techniques EUROCAT European catchments. Catchments changes and their impact on the coast TRAP-NAS Training on the production and use of reference materials in NAS VI-RM The European Virtual Institute for Reference Materials QUA-NAS Improving the infrastructure for metrology in chemistry in candidate New Member States CEEAM Centre of Excellence in Environmental Analysis and Monitoring ELME European Lifestyles and Marine Ecosystems

35 Dziękuję za uwagę

ROLA INNOWACYJNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH W PRZEMYŚLE CHEMICZNYM

ROLA INNOWACYJNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH W PRZEMYŚLE CHEMICZNYM ROLA INNOWACYJNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH W PRZEMYŚLE CHEMICZNYM Jacek Namieśnik Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny, Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12, 80-233 Gdańsk e-mail: jacek.namiesnik@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Centrum Doskonałości Analityki i Monitoringu Środowiska CEEAM

Centrum Doskonałości Analityki i Monitoringu Środowiska CEEAM Centrum Doskonałości Analityki i Monitoringu Środowiska CEEAM Politechnika Gdańska Wydział Chemiczny Katedra Chemii Analitycznej ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 Gdańsk Tel: (+45 58) 348 60 79 Fax: (+48

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie materiałów odniesienia

Zastosowanie materiałów odniesienia STOSOWANIE MATERIAŁÓW ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK e-mail:piotr.konieczka@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka ekologicznego dla miejsca badawczego w Jaworznie

Ocena ryzyka ekologicznego dla miejsca badawczego w Jaworznie Ocena ryzyka ekologicznego dla miejsca badawczego w Jaworznie Dr Anicenta Bubak, Dr Grażyna Płaza, Dr Jadwiga Gzyl Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych Dr Edoardo Puglisi, Università Cattolica del

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Biznes Mixer w ramach Forum Inicjowania Rozwoju 2014

Biznes Mixer w ramach Forum Inicjowania Rozwoju 2014 Biznes Mixer w ramach Forum Inicjowania Rozwoju 2014 Oferta rozwiązań naukowych dla biznesu i innych partnerów InnoDoktorant, VI edycja Magdalena Śliwińska prof. dr hab. inż. Waldemar Wardencki dr. inż.

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE 1 Przykład walidacji procedury analitycznej Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK

Bardziej szczegółowo

Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia

Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia Dr hab. Tomasz Stuczyński, SGS Eko-Projekt Założenia

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna usługa MULTI-CHEM. Wykrywanie substancji SVHC w wyrobach rynkowych.

Innowacyjna usługa MULTI-CHEM. Wykrywanie substancji SVHC w wyrobach rynkowych. Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej Blachownia Innowacyjna usługa MULTI-CHEM. Wykrywanie substancji SVHC w wyrobach rynkowych. Ewa Sabura, Renata Kulesza Zakład Analityczny Projekt MULTI-CHEM Opracowanie

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA 1 NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Przegląd ekologiczny zamkniętego składowiska fosfogipsów w Wiślince. Gdańsk, 14 maja 2014 r.

Przegląd ekologiczny zamkniętego składowiska fosfogipsów w Wiślince. Gdańsk, 14 maja 2014 r. Przegląd ekologiczny zamkniętego składowiska fosfogipsów w Wiślince Gdańsk, 14 maja 2014 r. Plan prezentacji - Podstawy prawno-proceduralne - Zakres problemowy przeglądu ekologicznego - Analiza istotnych

Bardziej szczegółowo

System MICROTOX światowy standard w ocenie toksyczności ścieków przemysłowych

System MICROTOX światowy standard w ocenie toksyczności ścieków przemysłowych System MICROTOX światowy standard w ocenie toksyczności ścieków przemysłowych Grzegorz Piętowski TIGRET Sp. z o.o. www.tigret.eu Jak ocenić parametry ścieków? Podejście chemiczne (analizy chemiczne skażeń)

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 () L.p. Badany obiekt 1 Gazy odlotowe E) 2 Gazy odlotowe E) 3 Gazy odlotowe E) 4 Gazy odlotowe E) 5 Gazy odlotowe E) 6 Gazy odlotowe E) Oznaczany składnik lub parametr pyłu

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z rozporządzeniem wczesne wykrywanie skażeń promieniotwórczych należy do stacji wczesnego ostrzegania, a pomiary są prowadzone w placówkach.

Zgodnie z rozporządzeniem wczesne wykrywanie skażeń promieniotwórczych należy do stacji wczesnego ostrzegania, a pomiary są prowadzone w placówkach. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie stacji wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych i placówek prowadzących pomiary skażeń promieniotwórczych Joanna Walas Łódź, 2014

Bardziej szczegółowo

Siła ekobiznesu. Spis treści: E K O L O G I A I B I Z N E S W J E D N Y M M I E J S C U. Siła ekobiznesu nr 7/2014

Siła ekobiznesu. Spis treści: E K O L O G I A I B I Z N E S W J E D N Y M M I E J S C U. Siła ekobiznesu nr 7/2014 Nrr 7/2014(lipiec) Siła ekobiznesu E K O L O G I A I B I Z N E S W J E D N Y M M I E J S C U Numer 7/ 2014 Spis treści: Enviromental Technology and Business Konferencja USA VI/2014 2 1 Nr 7/ 2014 (lipiec

Bardziej szczegółowo

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak Charakterystyka zawodu Technik ochrony środowiska koordynuje pracę w zakresie ochrony powietrza, wód, powierzchni ziemi, ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska 7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska Podstawową zasadą realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Pińczowskiego powinna być zasada wykonywania

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia

Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia VI KONFERENCJA NAUKOWA WODA - ŚRODOWISKO - OBSZARY WIEJSKIE- 2013 Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia A. Kuźniar, A. Kowalczyk, M. Kostuch Instytut Technologiczno - Przyrodniczy,

Bardziej szczegółowo

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika Koszty i wykaz badań wykonywanych w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Stawka podstawowa wynosi 40,41 zł. 2. Wyliczenie kosztów usługi następuje w sposób następujący: koszt usługi

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH DANIA WYMAGANE PRZEZ REACH WYKONYWANE W INSTYTUCIE PRZEMYSŁU ORGANICZNEGO Poz. w zał. VII i IX Badania fizykochemiczne Warszawa 7.1. Stan skupienia substancji w 20 o C i 101,3 kpa BF 7.2. Temperatura topnienia/krzepnięcia

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 145 z późn. zm.), zarządza się co następuje:

Na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 145 z późn. zm.), zarządza się co następuje: Rozporządzenie nr Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu z dnia... w sprawie ustalenia warunków korzystania z wód zlewni Małej Panwi Na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 18

Bardziej szczegółowo

Pracownicy elektrowni są narażeni na promieniowanie zewnętrzne i skażenia wewnętrzne.

Pracownicy elektrowni są narażeni na promieniowanie zewnętrzne i skażenia wewnętrzne. Reaktory jądrowe, Rurociągi pierwszego obiegu chłodzenia, Baseny służące do przechowywania wypalonego paliwa, Układy oczyszczania wody z obiegu reaktora. Pracownicy elektrowni są narażeni na promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Ocena roczna jakości powietrza w województwie pomorskim - stan w 2014 roku

Ocena roczna jakości powietrza w województwie pomorskim - stan w 2014 roku Ocena roczna jakości powietrza w województwie pomorskim - stan w 2014 roku Adam Zarembski Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gdańsku WYDZIAŁ MONITORINGU www.gdansk.wios.gov.pl Pomorski Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 4 i 5 OCENA EKOTOKSYCZNOŚCI TEORIA Chemia zanieczyszczeń środowiska

Bardziej szczegółowo

Sympozjum "Nauka i przemysł - metody spektroskopowe w praktyce, nowe wyzwania i możliwości", 8-10.06.2010

Sympozjum Nauka i przemysł - metody spektroskopowe w praktyce, nowe wyzwania i możliwości, 8-10.06.2010 ANALITYKA ŚLADÓW PROBLEMY I WYZWANIA Jacek Namieśnik Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej 80-952 Gdańsk, ul. G. Narutowicza 11/12 E-mail: chemanal@pg.gda.pl 1 SKŁAD PRÓBKI

Bardziej szczegółowo

IETU SEMINARIA. Kompleksowa ocena środowiskowych zagrożeń zdrowia na obszarach aglomeracji Polski

IETU SEMINARIA. Kompleksowa ocena środowiskowych zagrożeń zdrowia na obszarach aglomeracji Polski SEMINARIA Kompleksowa ocena środowiskowych zagrożeń zdrowia na obszarach aglomeracji Polski IETU dr inż. Eleonora Wcisło Zespół Analiz Ryzyka Środowiskowego/ Zakład Zarządzania Środowiskowego Projekt Europejskie

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs Metody izolowania analitu z matrycy i oznaczenia substancji toksycznych oraz ich metabolitów z zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008

WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008 WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W ŁODZI 90-006 Łódź, ul. Piotrkowska 120 WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008 Opracowali: Włodzimierz Andrzejczak Barbara Witaszczyk Monika Krajewska

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 luty 2010 r.

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 luty 2010 r. Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Zielona Góra, 23 luty 2010 r. Podstawa opracowania Programu Programy ochrony powietrza sporządza się dla stref,

Bardziej szczegółowo

Struktura i treść rozprawy doktorskiej

Struktura i treść rozprawy doktorskiej Recenzja rozprawy doktorskiej mgr JOANNY KOWALSKIEJ zatytułowanej Analiza śladowych ilości lotnych związków organicznych (LZO) w środowisku pracy biurowej z użyciem desorpcji termicznej połączonej z kapilarną

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH do zrealizowania w Katedrze Chemii Analitycznej

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH do zrealizowania w Katedrze Chemii Analitycznej OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH do zrealizowania w Katedrze Chemii Analitycznej TECHNOLOGIA CHEMICZNA Analityka Techniczna i Procesowa Oddziaływanie elektrowni jądrowej na środowisko W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WROCŁAWSKA

POLITECHNIKA WROCŁAWSKA POLITECHNIKA WROCŁAWSKA Prace wykonane w ramach projektu: Opracowanie i atestacja nowych typów materiałów odniesienia niezbędnych do uzyskania akredytacji europejskiej przez polskie laboratoria zajmujące

Bardziej szczegółowo

W tym problemy w realizacji monitoringu wód śródlądowych.

W tym problemy w realizacji monitoringu wód śródlądowych. Główne problemy PMŚ. W tym problemy w realizacji monitoringu wód śródlądowych. Roman Jaworski Dyrektor Departamentu Monitoringu i Informacji o Środowisku GIOŚ. r.jaworski@gios.gov.pl Najważniejsze problemy

Bardziej szczegółowo

Sanitacja jako istotny problem gospodarki wodnej w dorzeczu Górnej G

Sanitacja jako istotny problem gospodarki wodnej w dorzeczu Górnej G Sanitacja jako istotny problem gospodarki wodnej w dorzeczu Górnej G Wisły Małgorzata Owsiany Katarzyna Król Seminarium nt. Eko- sanitacji & Zrównoważonego Zarządzania Gospodarką Ściekową Kraków 18 grudnia

Bardziej szczegółowo

GRUPA ROBOCZA. Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami. dr hab. Wojciech MILL mgr Tomasz PECKA

GRUPA ROBOCZA. Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami. dr hab. Wojciech MILL mgr Tomasz PECKA Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami GRUPA ROBOCZA ds. ODDZIAŁYWAŃ (WGE) Konwencji w sprawie Transgranicznego Zanieczyszczania Powietrza na Dalekie Odległości aktywność strony polskiej dr

Bardziej szczegółowo

Zakład Fizykochemii Ekosystemów (NZ59) Oddział Zastosowań Fizyki i Badań Interdyscyplinarnych. Dr hab. Ireneusz Śliwka prezentacja Zakładu NZ59

Zakład Fizykochemii Ekosystemów (NZ59) Oddział Zastosowań Fizyki i Badań Interdyscyplinarnych. Dr hab. Ireneusz Śliwka prezentacja Zakładu NZ59 Zakład Fizykochemii Ekosystemów (NZ59) Oddział Zastosowań Fizyki i Badań Interdyscyplinarnych Dr hab. Ireneusz Śliwka prezentacja Zakładu NZ59 Dr Joanna Najman "Zastosowanie chromatografii gazowej w oznaczaniu

Bardziej szczegółowo

Obieg węgla w Morzu Bałtyckim

Obieg węgla w Morzu Bałtyckim Obieg węgla w Morzu Bałtyckim Karol Kuliński Zakład Chemii i Biochemii Morza Promotor: Prof. dr hab. inż. Janusz Pempkowiak Finansowanie: Działalność statutowa IOPAN, Temat II.2 Grant promotorski MNiSW

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Piotr Rudzki Zakład Farmakologii, w Warszawie Kongres Świata Przemysłu Farmaceutycznego Łódź, 25 VI 2009 r. Prace badawczo-wdrożeniowe

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1024

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1024 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1024 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 11 marca 2015 r. Nazwa i adres AB 1024 SOWIX"

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Pomiarów Dozymetrycznych Monitoring ośrodka i rozwój dozymetrii

Laboratorium Pomiarów Dozymetrycznych Monitoring ośrodka i rozwój dozymetrii Laboratorium Pomiarów Dozymetrycznych Monitoring ośrodka i rozwój dozymetrii Jakub Ośko Działalność LPD Ochrona radiologiczna ośrodka jądrowego Świerk (wymaganie Prawa atomowego) Prace naukowe, badawcze,

Bardziej szczegółowo

Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni

Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni Projekt finansowany ze środków funduszy norweskich, w ramach programu Polsko-Norweska Współpraca Badawcza realizowanego przez Narodowe

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania

MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania 1 MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania Dr inż. Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.gda.pl

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1188

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1188 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1188 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5, Data wydania: 19 maja 2014 r. Nazwa i adres AB 1188,,WODOCIĄGI

Bardziej szczegółowo

TARGI POL-ECO-SYSTEM 2015 strefa ograniczania niskiej emisji 27-29 października 2015 r., Poznań

TARGI POL-ECO-SYSTEM 2015 strefa ograniczania niskiej emisji 27-29 października 2015 r., Poznań Anna Chlebowska-Styś Wydział Monitoringu Środowiska Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Struktura Państwowego Monitoringu Środowiska. 2. Podstawy prawne monitoringu powietrza w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa Konferencja Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, Drezno, 23.09.2013 r.

Międzynarodowa Konferencja Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, Drezno, 23.09.2013 r. Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, dr inż. Agnieszka Kolanek mgr inż. Barbara Marchlewska-Knych dr inż. Mariusz Adynkiewicz-Piragas Założenia projektu w zakresie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedry Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie chlorków metodą spektrofotometryczną z tiocyjanianem rtęci(ii)

Bardziej szczegółowo

PROGRAM BADAŃ BIEGŁOŚCI W ZAKRESIE POBIERANIA PRÓBEK ENVIROMENTAL SC-8-15 NA ROK 2015

PROGRAM BADAŃ BIEGŁOŚCI W ZAKRESIE POBIERANIA PRÓBEK ENVIROMENTAL SC-8-15 NA ROK 2015 PROGRAM BADAŃ BIEGŁOŚCI W ZAKRESIE POBIERANIA PRÓBEK ENVIROMENTAL SC-8-15 NA ROK 2015 1. Ogólne informacje Program badań biegłości w zakresie pobierania próbek ENVIROMENTAL SC-8-15 jest organizowany i

Bardziej szczegółowo

Obieg materii w skali zlewni rzecznej

Obieg materii w skali zlewni rzecznej WODY PODZIEMNE Wody podziemne stanowią nie tylko formę retencji wody w zlewni, ale równocześnie uczestniczą w procesach przemieszczania rozpuszczonej materii w zlewni. W ramach ZMŚP na Stacjach Bazowych

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia naftowe w gruncie. pod redakcją Jana Surygały

Zanieczyszczenia naftowe w gruncie. pod redakcją Jana Surygały Zanieczyszczenia naftowe w gruncie pod redakcją Jana Surygały Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej Wrocław 2000 Zanieczyszczenia naftowe w gruncie pod redakcją Jana Surygały Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA Wydział: INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Kierunek: OCHRONA ŚRODOWISKA (OS) Stopień studiów: I Efekty kształcenia na I stopniu dla kierunku OS K1OS_W01 K1OS_W02 K1OS_W03 OPIS KIERUNKOWYCH

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Ochrona Środowiska I Protection of Environment Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Małgorzata Kłyś Zespół dydaktyczny dr Anna Chrzan, dr Małgorzata Kłyś Opis kursu (cele

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 13 stycznia 2015 r. Nazwa i adres AB 1169

Bardziej szczegółowo

kwota netto szkolenia

kwota netto szkolenia lp. obszar szkolenia ArcGIS w planowaniu przestrzennym i urbanistyce kwota netto szkolenia stawka VAT kwota brutto szkolenia ArcGIS - podstawy, efektywne wykorzystanie narzędzi GIS, wykonywanie analiz,

Bardziej szczegółowo

Toksykologia SYLABUS A. Informacje ogólne

Toksykologia SYLABUS A. Informacje ogólne Toksykologia SYLABUS A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod przedmiotu Język przedmiotu Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany system monitoringu stanu środowiska w procesach poszukiwania i eksploatacji gazu z łupków

Zintegrowany system monitoringu stanu środowiska w procesach poszukiwania i eksploatacji gazu z łupków 8 października 2013, POZNAŃ Zintegrowany system monitoringu stanu środowiska w procesach poszukiwania i eksploatacji gazu z łupków prof. Jarosław Arabas, prof. Jarosław Mizera, dr hab. Jerzy Weremczuk

Bardziej szczegółowo

Program wodno-środowiskowy kraju

Program wodno-środowiskowy kraju Program wodno-środowiskowy kraju Art. 113 ustawy Prawo wodne Dokumenty planistyczne w gospodarowaniu wodami: 1. plan gospodarowania wodami 2. program wodno-środowiskowy kraju 3. plan zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Adaptacja miast polskich do skutków zmian klimatu

Adaptacja miast polskich do skutków zmian klimatu Otwarte seminaria 2015 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach Adaptacja miast polskich do skutków zmian klimatu dr inż. arch. Justyna Gorgoń Zespół GIS Katowice, 26 lutego 2015 www.ietu.katowice.pl

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ. Piotr Konieczka Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska

MATERIAŁY ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ. Piotr Konieczka Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska MATERIAŁY ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ Piotr Konieczka Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska 1 Terminologia materiał odniesienia certyfikowany materiał odniesienia

Bardziej szczegółowo

Kierunek: ochrona środowiska

Kierunek: ochrona środowiska rok studiów: I studia stacjonarne pierwszego stopnia rok akademicki 2014/2015 w ćw kon lab EC zal egz w ćw kon lab EC zal egz 1 Bezpieczeństwo pracy i ergonomia 2 Ochrona własności intelektualnej 3 Przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

Wiarygodna ocena zanieczyszczeń środowiska w akredytowanym laboratorium. zgodnie z systemem QSHE. (Quality, Safety, Health, Environment)

Wiarygodna ocena zanieczyszczeń środowiska w akredytowanym laboratorium. zgodnie z systemem QSHE. (Quality, Safety, Health, Environment) Wiarygodna ocena zanieczyszczeń środowiska w akredytowanym laboratorium zgodnie z systemem QSHE (Quality, Safety, Health, Environment QSHE System QSHE (Quality, Safety, Health, Environment to zintegrowane

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNA OCENA POTENCJAŁU MONITORINGU ŚRODOWISKA W ZAKRESIE TRWAŁYCH ZANIECZYSZCZEŃ ORGANICZNYCH

WSTĘPNA OCENA POTENCJAŁU MONITORINGU ŚRODOWISKA W ZAKRESIE TRWAŁYCH ZANIECZYSZCZEŃ ORGANICZNYCH Faza inwentaryzacji projektu GEF w Polsce MATERIAŁY ROBOCZE DO SPORZĄDZENIA PROFILU TZO W POLSCE (do ograniczonego korzystania) GF/POL/INV/R.19 WSTĘPNA OCENA POTENCJAŁU MONITORINGU ŚRODOWISKA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 FIZYKA I CHEMIA GLEB Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 Tematyka wykładów Bilans wodny i cieplny gleb, właściwości

Bardziej szczegółowo

Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP.

Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP. Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP. Irena Jaroń Centralne Laboratorium Chemiczne Państwowy Instytut Geologiczny, Rakowiecka 4, 05-975 Warszawa Atomowa spektrometria emisyjna ze wzbudzeniem w

Bardziej szczegółowo

KATALIZATOR DO PALIW

KATALIZATOR DO PALIW KATALIZATOR DO PALIW REDUXCO KATALIZATOR DO PALIW Katalizator REDUXCO jest stosowany jako dodatek do paliw węglowodorowych, jest substancją czynną zmniejszającą napięcie powierzchniowe węgla powodując

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1448

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1448 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1448 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3 Data wydania: 25 sierpnia 2015 r. Nazwa i adres: ZAKŁAD

Bardziej szczegółowo

Zielone procesy w produkcji farmaceutycznej. Grażyna Kaczyńska Poznań 2013.04.10

Zielone procesy w produkcji farmaceutycznej. Grażyna Kaczyńska Poznań 2013.04.10 Zielone procesy w produkcji farmaceutycznej Grażyna Kaczyńska Poznań 2013.04.10 Kim jesteśmy? Grupa Polpharma to międzynarodową grupa farmaceutyczna aktywnie działającą na rynkach Europy Środkowo-Wschodniej,

Bardziej szczegółowo

HETEROGENICZNOŚĆ STRUKTURALNA ORAZ WŁAŚCIWOŚCI ADSORPCYJNE ADSORBENTÓW NATURALNYCH

HETEROGENICZNOŚĆ STRUKTURALNA ORAZ WŁAŚCIWOŚCI ADSORPCYJNE ADSORBENTÓW NATURALNYCH Uniwersytet Mikołaja Kopernika Monografie Wydziału Chemii MYROSLAV SPRYNSKYY HETEROGENICZNOŚĆ STRUKTURALNA ORAZ WŁAŚCIWOŚCI ADSORPCYJNE ADSORBENTÓW NATURALNYCH (KLINOPTYLOLIT, MORDENIT, DIATOMIT, TALK,

Bardziej szczegółowo

Troska o powietrze atmosferyczne

Troska o powietrze atmosferyczne Troska o powietrze atmosferyczne Stacja monitoringu PKN ORLEN S.A. Płock Gimnazjum nr 5 Płock, 2014 ORLEN. NAPĘDZAMY PRZYSZŁOŚĆ. AGENDA 1. PKN ORLEN a środowisko 2. Monitoring powietrza atmosferycznego

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny PL03

Program Operacyjny PL03 Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2009-2014 Program Operacyjny PL03 Wzmocnienie monitoringu środowiska oraz działao kontrolnych Główny Inspektorat Ochrony Środowiska Małgorzata Tołwioska

Bardziej szczegółowo

Współczynniki kalkulacyjne, ceny poboru próbek i wykonania badań Wykaz czynności Woda lub ścieki Gleby, odpady, Powietrze- imisja Powietrze- emisja

Współczynniki kalkulacyjne, ceny poboru próbek i wykonania badań Wykaz czynności Woda lub ścieki Gleby, odpady, Powietrze- imisja Powietrze- emisja Lp 1 Pobór próbek wody powierzchniowej i ścieków do badań fiz-chem i biologicznych 2 Pobór w okresie 24 godzin próbek ścieków do badań fiz-chem 3 Pobór próbek wody powierzchniowej do badań fitobentosu

Bardziej szczegółowo

www.harcerskanatura.eu PROJEKT

www.harcerskanatura.eu PROJEKT PROJEKT kampania edukacyjna dla dzieci i młodzieży 4 żywioły przyjaciele człowieka cykl konkursów w szkołach główna nagroda w konkursach wymiana dzieci i młodzieży między Partnerami projektu program edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne)

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) mgr inż. Maria Sadowska mgr Katarzyna Furmanek mgr inż. Marcin Młodawski Laboratorium prowadzi prace badawcze w zakresie: Utylizacji

Bardziej szczegółowo

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a Analiza instrumentalna rok akademicki 2014/2015 wykład: prof. dr hab. Ewa Bulska prof. dr hab. Agata Michalska Maksymiuk pracownia: dr Marcin Wojciechowski Slide 1 Analiza_Instrumentalna: 2014/2015 Analiza

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM WOJEWÓDZKIEGO INSPEKTORATU OCHRONY ŚRODOWISKA W SZCZECINIE

LABORATORIUM WOJEWÓDZKIEGO INSPEKTORATU OCHRONY ŚRODOWISKA W SZCZECINIE X. LABORATORIUM WOJEWÓDZKIEGO INSPEKTORATU OCHRONY ŚRODOWISKA W SZCZECINIE Laboratory of the Voivodeship Inspectorate of Environmental Protection in Szczecin W okresie od stycznia 2010 roku do września

Bardziej szczegółowo

Teoria do ćwiczeń laboratoryjnych

Teoria do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedry Analizy Środowiska Teoria do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie wstępne Monitoring - wstęp MONITORING ŚRODOWISKA Gdańsk, 2010 MONITORING ŚRODOWISKA

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ ŚRODOWISKOWA PRODUKTÓW, A MOŻLIWOŚCI OCENY CYKLU ŻYCIA Z UŻYCIEM INTERNETOWEGO NARZĘDZIA LCA to go

EFEKTYWNOŚĆ ŚRODOWISKOWA PRODUKTÓW, A MOŻLIWOŚCI OCENY CYKLU ŻYCIA Z UŻYCIEM INTERNETOWEGO NARZĘDZIA LCA to go EFEKTYWNOŚĆ ŚRODOWISKOWA PRODUKTÓW, A MOŻLIWOŚCI OCENY CYKLU ŻYCIA Z UŻYCIEM INTERNETOWEGO NARZĘDZIA LCA to go Dr inż. Janusz Sitek Instytut Tele- i Radiotechniczny e-mail: janusz.sitek@itr.org.pl Poznań,

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1183

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1183 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1183 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3 Data wydania: 19 marca 2012 r. Nazwa i adres AB 1183 LUBELSKA

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011 Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011 IDENTYFIKACJA POTENCJAŁU I ZASOBÓW DOLNEGO ŚLĄSKA W OBSZARZE NAUKA I TECHNOLOGIE NA RZECZ POPRAWY JAKOŚCI ŻYCL4 (QUALITY OF LIFE) ORAZ WYTYCZENIE PRZYSZŁYCH

Bardziej szczegółowo

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp teoretyczny Zagadnienie rozdzielania

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

Elbląski Park Technologiczny Centra Badawcze

Elbląski Park Technologiczny Centra Badawcze Elbląski Park Technologiczny Centra Badawcze c Elbląski Park Technologiczny Centrum Metaloznawstwa Centrum Transferu Technologii Informatycznych Centrum Jakości Środowiska Laboratorium Zaawansowanych Analiz

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy. Aktualizacja planów gospodarowania wodami

Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy. Aktualizacja planów gospodarowania wodami Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Aktualizacja planów gospodarowania wodami Aktualizacja planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy

Bardziej szczegółowo

KONTROLA I ZAPEWNIENIE DO SUKCESU ANALITYCZNEGO

KONTROLA I ZAPEWNIENIE DO SUKCESU ANALITYCZNEGO KONTROLA I ZAPEWNIENIE JAKOŚCI WYNIKÓW - KLUCZ DO SUKCESU ANALITYCZNEGO Jacek NAMIEŚNIK Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny, Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-233 Gdańsk "Analiza

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

System pomiarów jakości powietrza w Polsce

System pomiarów jakości powietrza w Polsce System pomiarów jakości powietrza w Polsce Pomiary i oceny jakości powietrza Podstawa prawna: Przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska oraz rozporządzenia wykonawcze określają system prawny w jakim funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2001 2 2. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2002 7

Spis treści 1. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2001 2 2. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2002 7 Spis treści 1. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2001 2 2. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2002 7 3. WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE - DANE ZA ROK 2003 13 4. MIELEC - DANE ZA ROK 2001 19 5. MIELEC

Bardziej szczegółowo

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 lutego 2010 r.

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 lutego 2010 r. Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Zielona Góra, 23 lutego 2010 r. Podstawa opracowania Programu Programy ochrony powietrza sporządza się dla stref,

Bardziej szczegółowo

ANEKS 2 Zalecane metody analiz chemicznych wody, pobieranie, przechowywanie i utrwalanie próbek

ANEKS 2 Zalecane metody analiz chemicznych wody, pobieranie, przechowywanie i utrwalanie próbek ANEKS 2 Zalecane metody analiz chemicznych wody, pobieranie, przechowywanie i utrwalanie próbek Tabela 1. Zalecane metody analiz chemicznych wody parametr metoda podstawowa metoda alternatywna ph metoda

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Podstawy toksykologii. Kod Punktacja ECTS* 1

KARTA KURSU. Podstawy toksykologii. Kod Punktacja ECTS* 1 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Podstawy toksykologii Basis of toxicology Kod Punktacja ECTS* 1 Koordynator Dr hab. Grzegorz Formicki Zespół dydaktyczny Prof. dr bab Peter Massanyi Dr hab. Grzegorz Formicki

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo zdrowotne i jakość żywności

Bezpieczeństwo zdrowotne i jakość żywności Projekt Nr POKL.08.01.01-635/10 pt. Szerzenie wiedzy pracowników sektora spożywczego kluczem do sukcesu przedsiębiorstw. współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE POWIETRZE W POLSKICH AGLOMERACJACH? WYBRANEASPEKTYJAKOŚCI POWIETRZA WMIASTACH Artur Jerzy BADYDA 2 Problemy jakości powietrza PROBLEMYJAKOŚCIPOWIETRZA ozanieczyszczenie powietrza

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ LEKARSKI II. Poziom i forma studiów. Osoba odpowiedzialna (imię, nazwisko, email, nr tel. służbowego) Rodzaj zajęć i liczba godzin

WYDZIAŁ LEKARSKI II. Poziom i forma studiów. Osoba odpowiedzialna (imię, nazwisko, email, nr tel. służbowego) Rodzaj zajęć i liczba godzin WYDZIAŁ LEKARSKI II Nazwa kierunku Nazwa przedmiotu Jednostka realizująca Rodzaj przedmiotu Obszar nauczania Cel kształcenia Biotechnologia Metody biotechnologiczne w ochronie środowiska Katedra Biologii

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNE ZAŁOŻENIA DO BUDOWY BAZY DANYCH W OBSZARZE WSPARCIA. 13.03.2013 Wrocław

WSTĘPNE ZAŁOŻENIA DO BUDOWY BAZY DANYCH W OBSZARZE WSPARCIA. 13.03.2013 Wrocław WSTĘPNE ZAŁOŻENIA DO BUDOWY BAZY DANYCH W OBSZARZE WSPARCIA dr inż. Mariusz Adynkiewicz-Piragas, dr Iwona Lejcuś, dr Iwona Zdralewicz mgr inż. Marzenna Strońska 13.03.2013 Wrocław Celem projektu SANAERO

Bardziej szczegółowo

Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze.

Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze. Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze. Hydrosfera składa się z kilku wyraźnie różniących się od siebie elementów będących zarazem etapami cyklu obiegu

Bardziej szczegółowo