Analiza potrzeb magazynowych gazu ziemnego w Polsce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Analiza potrzeb magazynowych gazu ziemnego w Polsce"

Transkrypt

1 GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom Zeszyt 3/2 SEBASTIAN BRAÑKA* Analiza potrzeb magazynowych gazu ziemnego w Polsce Wprowadzenie Gaz ziemny jest jednym z najwa niejszych surowców energetycznych na œwiecie, stosowanym jako paliwo zarówno w przemyœle, jak i na potrzeby komunalne. Gaz ziemny jest równie wykorzystywany jako wa ny surowiec do syntezy chemicznej przy produkcji ró norodnych zwi¹zków chemicznych (takich jak np. amoniak, metanol, etylen, czy acetylen). Rosn¹ce znaczenie gazu ziemnego dla œwiatowej gospodarki stawia przed wieloma krajami nowe wyzwania w zakresie jak najlepszego zabezpieczenia dostaw tego surowca. Wymienionemu celowi s³u y miêdzy innymi tworzenie nowych oraz rozbudowa ju istniej¹cych podziemnych magazynów gazu. O potrzebach magazynowych decyduje ukszta³towanie rynku gazu w danym kraju, a przede wszystkim takie parametry rynku jak: zu ycie gazu i jego struktura, niezale noœæ od importu, a tak e nierównomiernoœæ zu ycia surowca w ci¹gu roku. 1. Zapotrzebowanie na gaz ziemny Zu ycie gazu ziemnego na œwiecie charakteryzuje siê sta³ym wzrostem 1 (BP Statistical 2007). W roku 2006 zu yto na ca³ym œwiecie 2 850,8 mld m 3 gazu, w porównaniu * Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie; Oœrodek Badawczo-Rozwojowy Górnictwa Surowców Chemicznych Chemkop w Krakowie; 1 W okresie tylko dwukrotnie (w latach: 1975 i 1997) œwiatowe zu ycie gazu w danym roku by³o ni sze ni w roku poprzednim.

2 26 z 655,2 mld m 3 w roku Oznacza to, e w ci¹gu ponad 40 lat globalne zu ycie tego surowca wzros³o o ponad 300%. Zapotrzebowanie na gaz zwiêksza siê tak e w ostatnich latach w Unii Europejskiej, która konsumuje obecnie oko³o jedn¹ szóst¹ gazu ziemnego na œwiecie (BP Statistical 2007). Jednym z wielu krajów przyczyniaj¹cych siê do ogólnoœwiatowego wzrostu zapotrzebowania na gaz ziemny jest Polska, w której w roku 2006 zu yto 13,029 mld m 3 tego surowca. Na rysunku 1 przedstawiono miêdzy innymi wielkoœæ zu ycia gazu ziemnego w naszym kraju w latach (Gospodarka Paliwowo- -Energetyczna 2002, 2004, 2006, 2007). Pomin¹wszy rok 2002 mo na zaobserwowaæ, e zu ycie gazu w Polsce w latach rokrocznie ros³o. Warto w tym miejscu zauwa yæ, e zgodnie z og³oszon¹ w 2005 r., przez Rz¹d RP Polityk¹ energetyczn¹ Polski do 2025 r. rola gazu ziemnego jako surowca i Ÿród³a energii ma wzrastaæ. W dokumencie tym miêdzy innymi przewiduje siê wzrost zu ycia gazu i wskazuje, e ze wzglêdów ekologicznych konieczna bêdzie w Polsce budowa elektrowni i elektrociep³owni gazowych (Obwieszczenie Ministra 2005). Opisywana polityka zak³ada m.in. zmniejszenie obci¹ enia œrodowiska poprzez wykorzystanie gazu do wytwarzania energii elektrycznej i, w formie sprê onej CNG, do napêdzania pojazdów. Rys. 1. Zu ycie i wartoœci œrednich ruchomych zu ycia gazu ziemnego wysokometanowego w Polsce w latach ród³o: Gospodarka Paliwowo-Energetyczna 2002, 2004, 2006, 2007 Fig. 1. Total high-methane gas consumption in Poland in the years and successive values of Simple Moving Average (for three periods) Source: Gospodarka Paliwowo-Energetyczna 2002, 2004, 2006, Nie uwzglêdniono zu ycia gazu zaazotowanego.

3 27 2. Struktura zu ycia Kolejnym, po wielkoœci zu ycia, wa nym parametrem opisuj¹cym rynek gazu ziemnego jest struktura zu ycia tego surowca. Na rysunku 2 zaprezentowano najwa niejszych odbiorców gazu ziemnego w naszym kraju w roku 2005 (http://www.ure.gov.pl/index.php?dzial= 4&id+1815). Wynika z niego, e najwiêcej gazu ziemnego w Polsce jest wykorzystywane przez odbiorców z sektora przemys³owego, który zu ywa ponad 60% tego surowca. Najwiêkszymi odbiorcami przemys³owymi gazu s¹ m.in. zak³ady azotowe (18,4% rynku krajowego), elektrociep³ownie (8,5%) i ciep³ownie (2,2%). Prawie 11% gazu sprzedawanego w Polsce jest wykorzystywane przez sektor handlu i us³ug, natomiast 28% tego paliwa jest wykorzystywane bezpoœrednio przez gospodarstwa domowe (m.in. do podgrzewania wody, gotowania i ogrzewania). Nale y w tym miejscu podkreœliæ, e dwa wymienione jako ostatnie rodzaje zak³adów zaliczane do odbiorców przemys³owych wykorzystuj¹ gaz ziemny m.in. do produkcji ciep³a, a wiêc w du ej mierze œwiadcz¹ us³ugi na rzecz gospodarstw domowych. Rys. 2. Struktura sprzeda y gazu ziemnego w Polsce w roku 2005 wg odbiorców ród³o: Fig. 2. Polish gas consumption by user segment in 2005 Source: 3. ród³a gazu w Polsce Gaz ziemny jest paliwem kopalnym, co poci¹ga za sob¹ jego ograniczon¹ dostêpnoœæ. Wielkoœæ i dostêpnoœæ z³ó tego surowca w Polsce nie pozwala na ca³kowite zaspokojenie potrzeb krajowych i rodzi koniecznoœæ importu okreœlonej iloœci gazu. W roku 2006 w Polsce wydobyto ³¹cznie 4,3 mld m 3 gazu ziemnego 3 (Raport Roczny 2006). Ponad dwukrotnie wiêcej gazu (oko³o 10 mld m 3 ) zosta³o natomiast sprowadzone do Polski z zagranicy. Jak wynika z rysunku 3 ponad dwie trzecie gazu zakupionego przez Polskê za granic¹ pochodzi³o z Federacji Rosyjskiej. 3 Przedstawione tu dane ró ni¹ siê od danych z rysunku 2, gdy w liczbie 4,3 mld m 3 ujêto przekszta³cenie gazu zaazotowanego w gaz wysokometanowy.

4 28 Rys. 3. Struktura importu gazu ziemnego do Polski w roku 2006 ród³o: Raport Roczny 2006 Fig. 3. Polish natural gas imports in 2006 by supplying country Source: Raport Roczny 2006 Mniej ni jedna czwarta importowanego gazu pochodzi³a natomiast z krajów Azji Œrodkowej, a oko³o 9 procent z Norwegii i Niemiec. Podkreœliæ jednak nale y, e gaz z krajów Azji Œrodkowej by³ transportowany ruroci¹gami przez terytorium Rosji. 4. Nierównomiernoœæ zu ycia Charakterystyczn¹ cech¹ rynku gazu jest nierównomiernoœæ zu ycia tego surowca w ci¹gu roku. Za ilustracjê opisanego zjawiska s³u yæ mo e rysunek 4, na którym przedstawiono jak kszta³towa³a siê sprzeda gazu ziemnego w Polsce w poszczególnych miesi¹cach 2001, Rys. 4. Sprzeda gazu ziemnego Grupy PGNiG S.A. dla odbiorców koñcowych ród³o:prospektemisyjny Fig. 4. The sale of natural gas to end-users by the Grupa PGNiG S.A. Source: Prospekt Emisyjny

5 2002, 2003 i 2004 roku 4 (Prospekt Emisyjny ). Jak wynika z przedstawionej ilustracji sprzeda gazu w grudniu 2002 roku by³a ponad trzy razy wy sza ni sprzeda w lipcu tego samego roku. Uœredniaj¹c, w latach sprzeda gazu ziemnego w okresie zimowym (grudzieñ i styczeñ) by³a ponad dwukrotnie wy sza ni sprzeda tego surowca w okresie letnim (czerwiec, lipiec). Zjawisko to wskazuje na fakt, e sprzeda gazu w Polsce jest w du ym stopniu zale na od temperatury otoczenia. Warto w tym miejscu dodaæ, e sezonowoœæ w zapotrzebowaniu na gaz dotyczy przede wszystkim odbiorców z sektora komunalnego i gospodarstw domowych, którzy to odbiorcy wykorzystuj¹ gaz do celów grzewczych, natomiast zjawisko sezonowoœci w mniejszym stopniu dotyczy odbiorców z sektora przemys³owego Potrzeba magazynowania gazu ziemnego w œwietle polskiego prawodawstwa Zagadnienie magazynowania gazu ziemnego zajmuje wa ne miejsce w prawodawstwie polskim z zakresu energetyki. Najnowszym tego przyk³adem jest ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postêpowania w sytuacjach zagro enia bezpieczeñstwa paliwowego pañstwa i zak³óceñ na rynku naftowym. Dokument ten stanowi m.in. e wybrane podmioty 5 s¹ zobowi¹zane tworzyæ i utrzymywaæ okreœlone wielkoœci zapasów obowi¹zkowych gazu. Wielkoœci tych zapasów bêd¹ zwiêkszane stopniowo, a do wielkoœci odpowiadaj¹cej 30 dniom œredniego dziennego przywozu realizowanego przez zobowi¹zane w ustawie podmioty wielkoœæ ta bêdzie obowi¹zkowa pocz¹wszy od dnia 1 paÿdziernika 2012 (Ustawa z dnia 2007). Ponadto instalacje przeznaczone do magazynowania maj¹ zapewniaæ mo liwoœæ dostarczenia ca³ego zapasu gazu w okresie nie d³u szym ni 40 dni. Przed wejœciem w ycie przedmiotowej ustawy, znowelizowana 25 sierpnia 2006 r. ustawa Prawo energetyczne wprowadza³a obowi¹zek tworzenia zapasów o wielkoœci równej jedynie 3% objêtoœci gazu sprowadzanego z zagranicy. 6. Obecny stan magazynowania gazu w Polsce W chwili obecnej w naszym kraju jest eksploatowanych szeœæ podziemnych magazynów gazu (w skrócie PMG). Wszystkie te obiekty nale ¹ do grupy kapita³owej PGNiG S.A., co czyni z tego podmiotu monopolistê na rynku magazynowania gazu ziemnego. Magazyny znajduj¹ce siê w Polsce maj¹ ³¹czn¹ pojemnoœæ robocz¹ oko³o 1,622 mld m 3. 4 Przedstawiono sprzeda gazu ziemnego z uwzglêdnieniem gazu zaazotowanego przeliczonego na gaz wysokometanowy. 5 Te podmioty to przedsiêbiorstwa wykonuj¹ce dzia³alnoœæ gospodarcz¹ w zakresie obrotu gazem ziemnym z zagranic¹ i podmioty dokonuj¹ce przywozu gazu ziemnego na teren RP.

6 30 TABELA 1 Zestawienie dzia³aj¹cych w Polsce podziemnych magazynów gazu TABLE 1 The list and characteristics of currently used Polish underground gas storage facilities Nazwa Typ magazynu Pojemnoœæ robocza [mln m 3 ] Maksymalna wydajnoœæ pobierania [mln m 3 na dzieñ] Strachocina sczerpane z³o e 150 1,2 Husów sczerpane z³o e 400 5,7 BrzeŸnica sczerpane z³o e 65 0,9 Swarzów sczerpane z³o e 90 1,2 Mogilno kawerny solne 416,73 20,0 Wierzchowice sczerpane z³o e 500 4,3 Razem 1 621,73 33,3 ród³o: Prospekt Emisyjny ; Raport Roczny 2005 Nale y w tym miejscu dodaæ, e obok pojemnoœci, najistotniejszym parametrem PMG jest maksymalna wydajnoœæ pobierania (wyra ana w mln m 3 na dzieñ), która oznacza szybkoœæ, z jak¹ mo na wydobyæ magazynowany gaz z magazynu. Szybkoœæ ta zale y przede wszystkim od typu magazynu, jaki reprezentuje dany obiekt. Polskie magazyny reprezentuj¹ jak wynika z tabeli 1 dwa typy, tj. magazyn w wyeksploatowanym z³o u gazu i magazyn w kawernach wy³ugowanych w z³o u soli. Pod wzglêdem szybkoœci opró niania zdecydowanie lepsze s¹ magazyny w komorach solnych, czego potwierdzeniem jest polski magazyn Mogilno. Warto zauwa yæ, e aden z istniej¹cych w Polsce magazynów poza magazynem Mogilno nie spe³nia warunków ustawy z dnia 16 lutego 2007, je eli mia³by w ca³oœci s³u yæ do przechowywania zapasów obowi¹zkowych gazu. aden z nich bowiem nie zapewnia mo liwoœci dostarczenia ca³ego zapasu magazynowanego gazu w okresie nie d³u szym ni 40 dni. 7. Wp³yw wahañ sezonowych na koniecznoœæ magazynowania gazu Wahania sezonowe zu ycia gazu s¹ jedn¹ z g³ównych przyczyn budowy podziemnych magazynów gazu, gdy s¹ one jedynym efektywnym sposobem na zapewnienie odbiorcom sta³ego i ci¹g³ego dostêpu do gazu w ci¹gu ca³ego roku. Wynika to z faktu, e wydobycie gazu nie ma charakteru sezonowego i jest prowadzone w sposób wzglêdnie sta³y i ci¹g³y. Gaz, który jest do Polski importowany, tak e dociera do naszego kraju w sposób ci¹g³y, we wzglêdnie równomiernych iloœciach. Wynika to z uwarunkowañ technicznych przesy³u gazu, a tak e relatywnie sta³ej intensywnoœci wydobycia za granic¹. Sytuacja ta powoduje,

7 i w okresie letnim do Polski dostarczane jest wiêcej, a w okresie zimowym mniej gazu ni wynika to z zapotrzebowania odbiorców w poszczególnych miesi¹cach. Skala wahañ sezonowych zosta³a przedstawiona na rysunku 5. O stopniu wahañ sezonowych w Polsce œwiadczyæ mo e fakt, e w latach w styczniu i grudniu zu ycie gazu by³o odpowiednio o 30,4% i 57,1% wy sze ni przeciêtne miesiêczne zu ycie w badanym okresie. Odwrotna tendencja zosta³a natomiast zaobserwowana w lecie, kiedy zu ycie w lipcu i sierpniu stanowi³o jedynie odpowiednio 62,5% i 66,2% przeciêtnego miesiêcznego zu- ycia. Nale y w tym miejscu podkreœliæ, e odbiorcy indywidualni, których popyt na gaz ulega relatywnie najwiêkszym wahaniom sezonowym, zu ywaj¹ bezpoœrednio oko³o 28% gazu. Kolejne 10,7% jest zu ywane natomiast przez elektrociep³ownie i ciep³ownie, które dostarczaj¹ energiê ze spalania gazu m.in. odbiorcom indywidualnym. 31 Rys. 5. Wzglêdne wahania sezonowe zu ycia gazu w Polsce w latach Opracowanie w³asne na podstawie: Prospekt Emisyjny Fig. 5. Relative seasonal fluctuation of natural gas consumption in Poland in Source: Data from Prospekt Emisyjny Wystêpuj¹ca w Polsce znaczna nierównomiernoœæ zu ycia gazu, w po³¹czeniu z przytoczonymi wy ej faktami, rodzi koniecznoœæ budowy podziemnych magazynów gazu, które umo liwi¹ w okresie letnim pobranie z systemu sieci przesy³owej nadwy ek gazu i uzupe³nienie go w okresie zwiêkszonego zapotrzebowania w zimie. Opisane postêpowanie mo na okreœliæ jako równowa enie systemu gazowego. 8. Wp³yw regulacji prawnych na koniecznoœæ magazynowania gazu Rola gazu ziemnego w gospodarce Polski jest tak istotna, e koniecznoœæ utrzymywania nienaruszalnych rezerw tego surowca na terenie Polski zosta³a uregulowana prawnie w formieustawy.maj¹cnauwadzeobecn¹wielkoœæ, parametry istniej¹cych w Polsce PMG oraz

8 32 krajowe doœwiadczenia w zakresie kszta³towania dotychczasowej polityki magazynowej w³¹czaj¹c w to wystêpuj¹ce okresy koniecznej dzier awy objêtoœci magazynowej poza granicami kraju (Diakonowicz 2006; Kochanek 2007) mo na dla celów poni szej analizy za³o yæ, e obecnie istniej¹ce w Polsce magazyny gazu s¹ wystarczaj¹ce do bilansowania systemu gazowego, nie zapewniaj¹ jednak równoczeœnie pojemnoœci dla rezerw, o których mowa w ustawie z 2007 roku. Stan ten oznacza, e w Polsce konieczne jest wybudowanie do 2012 roku PMG, które zapewni¹ pojemnoœæ do zmagazynowania gazu równ¹ 30-dniowemu importowi. Import w roku 2006 wyniós³ oko³o 10 mld m 3 (Raport Roczny 2006 ). Trzydziestodniowy import wyniós³ zatem w roku 2006 oko³o 820 milionów m 3. Mo na zatem stwierdziæ, i do wype³nienia wymagañ przytoczonej ustawy konieczne jest w Polsce stworzenie PMG o pojemnoœci 820 mln m 3 gazu, które zapewni¹ równoczeœnie konieczn¹ wydajnoœæ pobierania. Taka dodatkowa objêtoœæ oznacza³aby, e ³¹czna pojemnoœæ polskich magazynów wynios³aby oko³o 2,44 mld m 3 6. Nale y jednak uwzglêdniæ, i wielkoœæ 820 milionów m 3 zosta³a obliczona w oparciu o wielkoœæ importu gazu w roku Nie mo na natomiast pomin¹æ, e import gazu do Polski (podobnie jak ca³kowite zu ycie gazu w naszym kraju) sukcesywnie roœnie Wp³yw wielkoœci zu ycia gazu w Polsce na koniecznoœæ jego magazynowania Na rysunku 1 w celu pokazania trendu rozwojowego zu ycia w Polsce gazu ziemnego, przedstawiono krzyw¹ ³¹cz¹c¹ trzyokresowe œrednie ruchome. Przebieg krzywej pozwala za³o yæ, e funkcja trendu zu ycia gazu ziemnego w Polsce w latach ma charakter liniowy. Stosuj¹c analityczn¹ metodê wyodrêbnienia tendencji rozwojowej mo na dokonaæ estymacji parametrów liniowej funkcji trendu i przedstawiæ przedmiotow¹ funkcjê w nastêpuj¹cej postaci: Y t = 9791, ,7143 t gdzie Y t oznacza teoretyczn¹ wartoœæ zu ycia gazu w mln m 3 w okresie t, natomiast t to okres czasu (okreœlony rok, przy czym t = 1 oznacza rok 2000). Zgodnie z przedstawion¹ funkcj¹ trendu w latach zu ycie gazu ziemnego wysokometanowego zwiêksza³o siê w Polsce œrednio o oko³o 491 mln m 3 rocznie, a teoretyczna wartoœæ zu ycia gazu w Polsce w latach 2008 i 2009 wyniesie odpowiednio mln m 3 i mln m 3. 6 Warto zauwa yæ, e na zbli onym poziomie (oko³o 2,3 mld m 3 ) oszacowana zosta³a przez jedno z biur projektowych potrzebna Polsce pojemnoœæ ca³kowita PMG. ród³o: Materia³y niepublikowane Warsztaty p.t. Magazynowanie gazu i paliw, 9 10 maja 2007, Warszawa. 7 W latach import wynosi³ odpowiednio: 8 622,7; 9 304; 9 690,6; ,4 mld m 3. Za: (http://www.pgnig.pl/pgnig/ri/751/777).

9 Na mo liwoœæ dalszego wzrostu zu ycia gazu ziemnego w gospodarce polskiej wskazuje zarówno dotychczasowy trend zu ycia tego surowca, jak i planowany przez w³adze Polski wzrost znaczenia gazu ziemnego w gospodarce energetycznej kraju. Jakkolwiek wzrost cen (Malinowski 2007) gazu ziemnego mo e spowodowaæ mniejsze tempo wzrostu zu ycia tego surowca, to wydaje siê, i zu ycie gazu bêdzie nadal ulega³o zwiêkszeniu (Bezpieczeñstwo energetyczne 2006). Opieraj¹c siê na przedstawionych informacjach mo na przyj¹æ, e je eli w dalszym ci¹gu na zu ycie gazu ziemnego w Polsce bêd¹ oddzia³ywa³y te same przyczyny g³ówne co wczeœniej, to zu ycie gazu bêdzie podlega³o w naszym kraju dalszemu wzrostowi. Informacja ta jest szczególnie istotna z perspektywy potrzeb magazynowych Polski. Wynika to z faktu, e wzrost zu ycia ogólnokrajowego w przypadku ograniczonej iloœci i zasobnoœci polskich z³ó gazu ziemnego oznacza tak e wzrost importu tego surowca. Wzrost importu powoduje automatycznie podwy szenie poziomu obowi¹zkowych rezerw, do których zmagazynowania potrzebna bêdzie nowa pojemnoœæ magazynowa. Ponadto wzrost zapotrzebowania na gaz i wzrost zu ycia gazu oznacza tak e koniecznoœæ powiêkszenia krajowej bazy magazynowej niezbêdnej do bilansowania sezonowych wahañ zapotrzebowania. Dokonuj¹c syntezy przedstawionych informacji mo na wyró niæ dwie kluczowe grupy uwarunkowañ stanowi¹cych o koniecznoœci rozbudowy w Polsce podziemnych magazynów gazu: 1) Uwarunkowania dotycz¹ce bie ¹cego funkcjonowania systemu gazowniczego w ci¹gu roku, wynikaj¹ce m.in. z koniecznoœci równowa enia ma³o elastycznych kontraktów importowych i pokrywania sezonowych wahañ popytu na gaz. 2) Uwarunkowania dotycz¹ce sytuacji nadzwyczajnych i zagra aj¹cych bezpieczeñstwu energetycznemu kraju, takich jak np. zak³ócenia w imporcie, wyst¹pienie sytuacji awaryjnej w sieci gazowej, nieprzewidziany wzrost zu ycia. Opieraj¹c siê na przedstawionych informacjach oraz przyjêtych w pracy za³o eniach nale y podkreœliæ, i dalszy wzrost zu ycia gazu w Polsce wymaga³ bêdzie nowych inwestycji magazynowych w postaci budowy nowych lub rozbudowy ju istniej¹cych podziemnych instalacji magazynowych. Dok³adna objêtoœæ nowych magazynów, których wybudowanie bêdzie konieczne, zale y w przypadku zabezpieczenia bie ¹cego funkcjonowania systemu gazowniczego bezpoœrednio od stopy wzrostu zu ycia tego surowca w Polsce w kolejnych latach. Druga grupa uwarunkowañ dotyczy natomiast instalacji magazynowych zabezpieczaj¹cych dostawy do odbiorców na wypadek awarii g³ównych gazoci¹gów dostarczaj¹cych paliwo z kopalñ gazu oraz przede wszystkim z importu. W tym przypadku magazyny maj¹ do spe³nienia istotn¹ rolê tak e w sytuacji przerwania dostaw z zagranicy z przyczyn innych ni techniczne, co mo na umownie nazwaæ zakrêceniem kurka. Rola ta staje siê szczególnie wa na w sytuacji bardzo du ego udzia³u rosyjskiego gazu w ca³kowitym imporcie tego surowca do naszego kraju, zw³aszcza w œwietle wydarzeñ z lutego 2004 r. i stycznia 2006 r., kiedy rosyjski Gazprom przerwa³ chwilowo dostawy gazu odpowiednio na 33

10 34 Bia³oruœ i Ukrainê (The Future of 2006). Nale y w tym miejscu przypomnieæ, e gaz sprowadzany do Polski z krajów Azji Œrodkowej, a stanowi¹cy oko³o 23% ³¹cznego importu, jest transportowany do Polski m.in. przez terytorium Federacji Rosyjskiej. Fakt ten oznacza, e oko³o 91% importowanego do Polski gazu jest przynajmniej przez pewien czas przesy³ane przez terytorium Federacji Rosyjskiej. Wielkoœæ ta obrazuje ogromne uzale nienie Polski od eksportu i us³ug tranzytowych jednego pañstwa. Wielkoœæ zapasów, które wynikaj¹ z drugiej grupy uwarunkowañ zosta³a okreœlona w ustawie i oszacowana, na podstawie importu z 2006 r., na 820 milionów m 3. Nale y podkreœliæ, e musi istnieæ mo liwoœæ dostarczenia przedmiotowej iloœci surowca do systemu gazowego w ci¹gu 40 dni. Fakt ten oznacza, e dla obliczonej pojemnoœci konieczne jest wybudowanie magazynów o maksymalnej wydajnoœci oko³o 20,5 mln m 3 gazu na dobê. Bior¹c pod uwagê parametry dotychczas istniej¹cych w Polsce magazynów widocznym jest, e wymagania takie mog¹ spe³niaæ tylko magazyny sk³adaj¹ce siê z kawern solnych. Nale y wiêc kontynuowaæ rozbudowê KPMG Mogilno oraz budowaæ tego typu nowe magazyny w innych regionach Polski, w których wystêpuj¹ odpowiedniej jakoœci z³o a soli kamiennej. Wa nym w kontekœcie dba³oœci o œrodowisko naturalne czynnikiem do rozwa enia przy lokalizacji magazynów tego typu jest tak e mo liwoœæ zagospodarowania lub pozbycia siê (tak zwanego zrzutu) solanki powsta³ej przy ³ugowaniu kawern. Podsumowanie Zabezpieczenie dostaw gazu do odbiorców, szczególnie obecnie w dobie rosn¹cego znaczenia tego surowca w bilansie energetycznym Polski i Unii Europejskiej znajduje odbicie w powstawaniu nowych aktów prawnych, które w coraz bardziej kompleksowy sposób reguluj¹ przedmiotow¹ problematykê. Obok koniecznoœci dywersyfikacji kierunków dostaw magazynowanie gazu ziemnego jest przy tym jednym z podstawowych, wymienionych w prawodawstwie europejskim, instrumentów wzmacniaj¹cych bezpieczeñstwo dostaw tego surowca do odbiorców. Ustawa o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postêpowania w sytuacjach zagro enia bezpieczeñstwa paliwowego pañstwa i zak³óceñ na rynku naftowym wprowadza now¹ jakoœæ w polskim prawodawstwie z tego zakresu, ustalaj¹c odpowiednio du e wielkoœci obowi¹zkowych zapasów, w po³¹czeniu z wysokimi wymaganiami odnoœnie kluczowych parametrów eksploatacyjnych instalacji magazynowych. Z samej przytoczonej wczeœniej ustawy wynika potrzeba budowy w Polsce nowych lub rozbudowy ju istniej¹cych magazynów, zapewniaj¹cych du o szybszy ni obecnie dostêp do magazynowanego gazu. Powy szy akt okreœla jedynie zapasy obowi¹zkowe, a magazyny musz¹ ponadto spe³niaæ tak e swoje dotychczasowe role, w tym szczególnie role zwi¹zane z równowa eniem potrzeb systemu gazowego w kraju. Maj¹c na uwadze dotychczasowy wzrost zu ycia gazu ziemnego w Polsce, jak i w pozosta³ych krajach UE, mo na za³o yæ, e popyt na przedmiotowy

11 surowiec bêdzie ulega³ dalszemu zwiêkszeniu. Wzrost ten bêdzie oznacza³ koniecznoœæ dalszego powiêkszania polskiej bazy magazynowej dla gazu. Tak wiêc, oprócz wymogu budowy infrastruktury zwi¹zanej z przechowywaniem zapasów obowi¹zkowych, konieczna jest dalsza rozbudowa bazy magazynowej, szczególnie typu kawernowego w z³o ach soli, na potrzeby optymalnego funkcjonowania systemu gazowniczego w Polsce. 35 LITERATURA Bezpieczeñstwo energetyczne Polski a polityka energetyczna Unii Europejskiej. Warszawa, Kancelaria Senatu, Za: BP Statistical Review of World Energy. June Za: Diakonowicz M., 2006 Czas magazynowania. Rynek Polskiej Nafty i Gazu, nr 1/2006, s. 78. Za: Gospodarka Paliwowo-Energetyczna w latach 2000, Warszawa, G³ówny Urz¹d Statystyczny, Gospodarka Paliwowo-Energetyczna w latach 2002, Warszawa, G³ówny Urz¹d Statystyczny, Gospodarka Paliwowo-Energetyczna w latach 2004, Warszawa, G³ówny Urz¹d Statystyczny, Gospodarka Paliwowo-Energetyczna w latach 2005, 2006, Warszawa, G³ówny Urz¹d Statystyczny, Za: K o c h a n e k E., 2007 Podziemne magazynowanie paliw w strukturach geologicznych jako element bezpieczeñstwa energetycznego Polski. Bezpieczeñstwo Narodowe, nr 3 4/2007 (I II), s Za: M a l i n o w s k i D., 2007 Gaz musi dro eæ. Nowy przemys³, nr 9(113) wrzesieñ 2007, s Materia³y niepublikowane: Warsztaty p.t. Magazynowanie gazu i paliw, 9 10 maja 2007, Warszawa. Obwieszczenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 1 lipca 2005 r. w sprawie polityki energetycznej pañstwa do 2025 r., M. P nr 42 poz Prospekt emisyjny akcji PGNiG Spó³ka Akcyjna z siedzib¹ w Warszawie. Za: Raport Roczny Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. Raport Roczny Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. O zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postêpowania w sytuacjach zagro enia bezpieczeñstwa paliwowego pañstwa i zak³óceñ na rynku naftowym, Dz.U. z 2007 r. Nr 52, poz The Future of European Energy Security. Red. L. Jesieñ. Kraków, Tischner European University, S. 89, 146. ANALIZA POTRZEB MAGAZYNOWYCH GAZU ZIEMNEGO W POLSCE S³owa kluczowe Rynek gazu ziemnego w Polsce, podziemny magazyn gazu, magazyn gazu w kawernach solnych, bezpieczeñstwo energetyczne, determinanty budowy podziemnych magazynów gazu, zapasy obowi¹zkowe gazu w Polsce Streszczenie Gaz ziemny to jeden z najwa niejszych surowców dla energetyki i przemys³u chemicznego. Z uwagi na rolê gazu ziemnego w gospodarce nale y podkreœliæ wagê zabezpieczenia dostaw tego surowca dla poszczególnych

12 36 krajów. Jednym ze œrodków do osi¹gniêcia tego celu jest podziemne magazynowanie gazu. System podziemnego magazynowania w danym kraju zale y przede wszystkim od takich charakterystyk rynku gazu jak: zu ycie, jego struktura, zale noœæ od importu, nierównomiernoœæ zu ycia surowca w ci¹gu roku. Postêpuj¹cy rozwój gospodarczy kraju, a tak e zapisy strategiczne og³oszone przez polski rz¹d pozwalaj¹ za³o yæ, e rola gazu ziemnego w polskiej energetyce wzroœnie. Analizuj¹c funkcjê trendu mo na powiedzieæ, e zu ycie gazu w Polsce w latach sukcesywnie ros³o. Zak³adaj¹c, e w kolejnych latach na zu ycie gazu w Polsce bêd¹ oddzia³ywa³y te same przyczyny g³ówne, zu ycie gazu bêdzie ulega³o dalszemu wzrostowi. Polska jest w du ym stopniu uzale niona od importu gazu (w roku 2006 oko³o 10 mld m 3 gazu pochodzi³o z importu, a w kraju wydobyto oko³o 4,3 mld m 3 ). Najwiêkszym dostawc¹ gazu do Polski jest Rosja (68% w 2006 r.). O silnej pozycji Rosji na polskim rynku gazu œwiadczy tak e fakt, e ca³y import z krajów Azji Centralnej (które sprzeda³y Polsce w roku % importowanego gazu) odbywa siê przynajmniej czêœciowo przez terytorium Rosji. Zu ycie gazu ziemnego w Polsce charakteryzuje siê sezonow¹ nierównomiernoœci¹. Zu ycie w miesi¹cach zimowych znacznie przewy sza zu ycie w miesi¹cach letnich. Zjawisko sezonowoœci dotyczy przede wszystkim gospodarstw domowych, które zu ywaj¹ w Polsce oko³o 30% tego paliwa. S¹ one tak e poœrednimi u ytkownikami gazu (korzystaj¹c z us³ug np. elektrowni, elektrociep³owni, które zu ywaj¹ prawie 11% gazu w Polsce). Znaczenie podziemnego magazynowania gazu dla gospodarki ca³ego kraju jest dostrzegane przez w³adze, czego najnowszym przejawem jest ustawa z dnia 16 lutego 2007 roku, która nakazuje tworzenie i utrzymywanie okreœlonych wielkoœci zapasów obowi¹zkowych ropy, produktów naftowych i gazu. Wielkoœæ zapasów gazu zosta³a wyra ona w stosunku do wielkoœci importu. Zapasy maj¹ byæ sukcesywnie powiêkszane, aby osi¹gn¹æ w roku 2012 docelow¹ wielkoœæ odpowiadaj¹c¹ 30 dniom œredniego dziennego importu. Ustawa narzuca równie obowi¹zek zapewnienia dostêpu do ca³ego zmagazynowanego gazu w ci¹gu maksymalnie 40 dni. Obecnie eksploatowane w Polsce podziemne magazyny gazu (PMG) maj¹ pojemnoœæ oko³o 1,6 mld m 3. Dostêp do zmagazynowanego w nich gazu zale y przy tym od maksymalnej wydajnoœci pobierania, która tylko w przypadku jednego magazynu w Polsce (jest to magazyn w Mogilnie) jest znacz¹ca. Gdyby obecnie istniej¹ce w Polsce PMG mia³y zostaæ wykorzystane w ca³oœci do przechowywania zapasów obowi¹zkowych gazu, to tylko magazyn w Mogilnie spe³nia³by ustawowe wymagania dotycz¹ce szybkoœci dostêpu do zmagazynowanego paliwa. Fakt ten pokazuje, jak wa ne dla gospodarki s¹ magazyny w komorach wy³ugowanych w soli (magazyn Mogilno jest jedynym magazynem gazu w z³o ach soli w Polsce). Za jedn¹ z g³ównych przyczyn budowy PMG w Polsce uznaæ nale y wystêpowanie wahañ sezonowych zu ycia gazu. Wynika to m.in. z faktu, e importowany gaz dostarczany jest do Polski we wzglêdnie równomiernych iloœciach, zu ycie natomiast waha siê w zale noœci od pory roku. Czêœæ gazu przewy szaj¹ca popyt w okresie letnim jest magazynowana pod ziemi¹ i wykorzystywana w zimie. Bior¹c pod uwagê objêtoœæ i parametry obecnie istniej¹cych w Polsce magazynów oraz ich dotychczasowe wykorzystanie mo na za³o yæ, e obecnie istniej¹ce magazyny s¹ wystarczaj¹ce do bilansowania systemu gazowego, nie zapewniaj¹ jednak przestrzeni dla zapasów, o których mowa w ustawie z 2007 roku. Opieraj¹c siê na wielkoœci importu z roku 2006 mo na stwierdziæ, e do 2012 roku potrzebna bêdzie w Polsce dodatkowa pojemnoœæ dla zmagazynowania 820 milionów m 3 gazu ziemnego. Koniecznoœæ rozbudowy podziemnych magazynów gazu w Polsce wynika z dwóch g³ównych grup uwarunkowañ. Z jednej strony nowa objêtoœæ magazynowa jest niezbêdna z uwagi na przewidywany dalszy wzrost zu ycia gazu w Polsce i wynikaj¹c¹ z niego koniecznoœæ zapewnienia bie ¹cego funkcjonowania systemu gazowniczego w ci¹gu roku (np. równowa enia sezonowych wahañ popytu na gaz). Z drugiej strony nowe magazyny s¹ konieczne dla zminimalizowania ryzyka zwi¹zanego z sytuacjami nadzwyczajnymi i zagra aj¹cymi bezpieczeñstwu energetycznemu pañstwa (jak np. zak³ócenia w imporcie). Nale y podkreœliæ, e druga spoœród wymienionych grup uwarunkowañ znajduje swoje odzwierciedlenie w ustawie z 2007 roku. Fakt, e w chwili obecnej jedynie magazyn Mogilno spe³nia stawiane przez ustawê kryteria dotycz¹ce szybkoœci dostêpu do gazu pokazuje jak istotna dla polskiej gospodarki jest rozbudowa tego magazynu, a tak e budowa nowych magazynów w z³o ach soli.

13 37 ANALYSIS OF THE DEMAND FOR NATURAL GAS STORAGE SPACE IN POLAND Key words Natural gas market in Poland, underground natural gas storage, natural gas storage in salt caverns, energy security, determinants of underground natural gas storages construction, obligatory natural gas reserves in Poland Abstract Bearing in mind that natural gas is one of the most significant resources for the energy and chemical industries, one must underline how important it is to secure the supply of natural gas. One of the measures to secure the supply of natural gas to users is construction of underground natural gas storages. The system of underground storages in a country must be based on such natural gas market features as: consumption of natural gas, structure of the consumption, dependency on imports, consumption irregularity. Both current economic growth and energy sector development strategies issued by the Polish government show that the role of natural gas in the Polish energy sector will grow. Analyzing the trend function of natural gas consumption in Poland over one will notice that the natural gas consumption has successively grown. Assuming the natural gas consumption in Poland will be determined by the same main factors, the natural gas consumption may continue to increase in the future. Poland is dependent to a large extent on the imports of natural gas (in 2006 Poland imported around 10 billion m 3 and exploited 4,3 billion m 3 on it s own territory). Russia is the biggest supplier of natural gas to Poland (68%).The fact that the natural gas, which Poland is importing from countries of Central Asia (around 23% of Polish imports), is transported through the Russian territory makes the Polish dependency on Russia as a supplier even bigger. The consumption of natural gas in Poland is irregular during a year. The consumption in the winter season exceeds the consumption in the summer season. The biggest seasonal fluctuations of natural gas consumption affect the residential sector (which consumes around 30% of natural gas in Poland). The residential sector is also an indirect consumer of natural gas (using power plants and heating plants, which consume almost 11% of natural gas in Poland) The significance of the underground natural gas storages for the country s economy is reflected by the parliament act issued on 16 February 2007 that obliges certain entities to create and maintain obligatory reserves of crude oil, petroleum products and natural gas. The volume of the reserves was given as a percentage of the imports. The reserves will be successively enlarged and in 2012 they will reach the volume equal to 30 days of average day imports to Poland. Furthermore the act states that it must be possible to recover all reserves from the storages in no more than 40 days. Currently used Polish underground natural gas storages (UNGS) allow to store around 1,6 billion m 3 of natural gas. The access to the stored gas depends on maximum withdrawal capacity of the storage. In Poland only one storage (in Mogilno) has a significant maximum withdrawal capacity. If currently used Polish UNGS were to be used to store the obligatory reserves of gas, only the UNGS in Mogilno would fulfill the regulations concerning the time of access to the gas. This fact reflects how crucial to the economy the storages located in salt caverns are (Mogilno storage is the only UNGS in salt deposits in Poland). One of the most important reasons for construction of UNGS in Poland is occurrence of seasonal fluctuations of natural gas consumption. The imported natural gas is transported to Poland in relatively equal volume and the demand on natural gas fluctuates and depends on the season of the year. Therefore the volume of gas exceeding demand in the summer is stored and consumed in the winter. Considering the capacity and characteristics of currently used Polish UNGS and their use over the last years one may assume that the currently used Polish storages are enough to balance Polish gas system but are not enough to store the reserves mentioned in the 2007 act. Relying on the imports volume in 2006 one may estimate that in 2012 Poland will need an additional storage capacity for 820 million m 3 of natural gas. The necessity of Polish UNGS enlargement results from two main groups of factors. The new storage capacity is necessary because of the forecasted further growth of natural gas consumption in Poland. In this case the new

14 38 storage capacity will be used to secure the normal operation of gas system (e.g. balance the seasonal fluctuations of demand for natural gas). Apart from that, the new storages are necessary to minimize the risk of extraordinary events, which might threaten the state energy security (e.g. import disturbances). The second group of factors is reflected in the 2007 act on reserves. The fact that currently only the Mogilno storage fulfills the obligations imposed by the act shows the importance of further enlargement of the Mogilno storage and the construction of new storages in salt deposits.

Podziemne magazynowanie gazu jako element systemu bezpieczeñstwa energetycznego i rynku gazowego

Podziemne magazynowanie gazu jako element systemu bezpieczeñstwa energetycznego i rynku gazowego POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 10 Zeszyt specjalny 2 2007 PL ISSN 1429-6675 Piotr KOSOWSKI*, Jerzy STOPA**, Stanis³aw RYCHLICKI*** Podziemne magazynowanie gazu jako element systemu bezpieczeñstwa energetycznego

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

Magazyny gazu. Żródło: PGNiG. Magazyn gazu Wierzchowice /

Magazyny gazu. Żródło: PGNiG. Magazyn gazu Wierzchowice / Magazyny gazu Żródło: PGNiG Magazyn gazu Wierzchowice / Inwestycje energetyczne do 2030 r. - Magazyny gazu Nazwa inwestycji Magazyny gazu Inwestor GK PGNiG Wartość inwestycji łącznie ok. 4,4 mld PLN Planowane

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania

ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania Zespó Instrumentów Inwestycyjnych Zespó Instrumentów Doradczych Dzia ania 2.3 i 2.1 Warszawa, dnia 7 wrze nia 2005r. Statystyka na dzie 31.08.2005r. Ilo onych

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW

PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW BAROMETR REGIONALNY 33 PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW mgr in. Adam Piekara, Doradca w programie EQUAL Podstaw¹ niniejszego artyku³u jest przyjêcie za- ³o enia, e ka

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Ocena wp³ywu wewnêtrznej struktury taryf na koñcow¹ cenê gazu ziemnego

Ocena wp³ywu wewnêtrznej struktury taryf na koñcow¹ cenê gazu ziemnego POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 12 Zeszyt 2/2 2009 PL ISSN 1429-6675 Beata TRZASKUŒ- AK* Ocena wp³ywu wewnêtrznej struktury taryf na koñcow¹ cenê gazu ziemnego STRESZCZENIE. Artyku³ przedstawia analizê kszta³towania

Bardziej szczegółowo

Podziemne magazyny gazu istotnym elementem gwarantującym bezpieczeństwo energetyczne Polski. Marzec 2011

Podziemne magazyny gazu istotnym elementem gwarantującym bezpieczeństwo energetyczne Polski. Marzec 2011 Podziemne magazyny gazu istotnym elementem gwarantującym bezpieczeństwo energetyczne Polski Marzec 2011 Plan prezentacji I. PMG w krajowym systemie gazowniczym II. Współfinansowanie Projektów PMG z funduszy

Bardziej szczegółowo

8. Podstawa wymiaru œwiadczeñ dla ubezpieczonych niebêd¹cych pracownikami

8. Podstawa wymiaru œwiadczeñ dla ubezpieczonych niebêd¹cych pracownikami 8. PODSTAWA WYMIARU ŒWIADCZEÑ DLA UBEZPIECZONYCH NIEBÊD CYCH PRACOWNIKAMI 563 ŒWIADCZENIA Z UBEZPIECZENIA CHOROBOWEGO W RAZIE CHOROBY I MACIERZYÑSTWA wyr. SN z 14 lipca 2005 r., II UK 314/04 ( Niewyp³acenie

Bardziej szczegółowo

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 Wst p Niniejsze opracowanie prezentuje prognoz Rachunku zysków i strat oraz bilansu maj tkowego Spó ki Fundusz Zal kowy KPT na lata 2009-2014. Spó

Bardziej szczegółowo

GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POK ADÓW WÊGLA JSW S.A. W INSTALACJACH ENERGETYCZNYCH

GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POK ADÓW WÊGLA JSW S.A. W INSTALACJACH ENERGETYCZNYCH Górnictwo i Geoin ynieria Rok 29 Zeszyt 4 2005 Andrzej Tor*, Kazimierz Gatnar* GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POK ADÓW WÊGLA JSW S.A. W INSTALACJACH ENERGETYCZNYCH Jastrzêbska Spó³ka Wêglowa S.A. (JSW

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym Województwa Wielkopolskiego Nr 127 13535 2351 UCHWA A Nr XVIII/152/08 RADY POWIATU GOSTYÑSKIEGO z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie: zasad i trybu przyznawania, wstrzymywania i cofania oraz wysokoœci stypendiów

Bardziej szczegółowo

Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. UWAGI ANALITYCZNE Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. spisano 76,4 tys. gospodarstw domowych z u ytkownikiem

Bardziej szczegółowo

Oferta pozycjonowania

Oferta pozycjonowania www.kamelot.pl 2012 Oferta pozycjonowania Iloœæ stron w Google Iloœæ stron Iloœæ linków w Google Iloœæ linków podstron w Pañstwa strony w wyszukiwarce google: podstron w Pañstwa strony wed³ug Majesticseo:

Bardziej szczegółowo

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA KARTA SERWISOWA NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA Gratulujemy! Dokonali Pañstwo œwietnego wyboru: nowoczesne drewniane okna s¹ ekologiczne, a tak e optymalne pod wzglêdem ekonomicznym. Nale ¹ do najwa niejszych elementów

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 TREŒÆ: Poz.: ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO 81 nr 6 z dnia 29 sierpnia 2006 r. zmieniaj¹ce zarz¹dzenie

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

GP Sprawozdanie statystyczne dla grup przedsiêbiorstw

GP Sprawozdanie statystyczne dla grup przedsiêbiorstw G ÓWNY URZ D STATYSTYCZNY, al. Niepodleg³oœci 208, 00-925 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej GP Sprawozdanie statystyczne dla grup przedsiêbiorstw Numer identyfikacyjny REGON za 2009 r. Portal

Bardziej szczegółowo

G ÓWNY URZ D STATYSTYCZNY, al. Niepodleg³oœci 208, 00-925 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej. T-03 r

G ÓWNY URZ D STATYSTYCZNY, al. Niepodleg³oœci 208, 00-925 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej. T-03 r G ÓWNY URZ D STATYSTYCZNY, al. Niepodleg³oœci 208, 00-925 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej Numer identyfikacyjny REGON T-03 r Zestawienie o zarejestrowanych pojazdach samochodowych, ci¹gnikach

Bardziej szczegółowo

Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœæ opcji kupna o uwarunkowanej premii Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœci opcji kupna o uwarunkowanej premii

Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœæ opcji kupna o uwarunkowanej premii Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœci opcji kupna o uwarunkowanej premii Ewa Dziawgo * Ewa Dziawgo Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœæ opcji kupna o uwarunkowanej premii Wp³yw czasu wygaœniêcia na w³asnoœci opcji kupna o uwarunkowanej premii Wstêp Rosn¹ca zmiennoœæ warunków

Bardziej szczegółowo

Działalność magazynowania gazu w ramach pgnig sa, jako operatora systemu magazynowania dla gazu wysokometanowego

Działalność magazynowania gazu w ramach pgnig sa, jako operatora systemu magazynowania dla gazu wysokometanowego NAFTA-GAZ maj 2010 ROK LXVI Wiesław Rokosz PGNiG S.A. w Warszawie, Oddział Operator Systemu Magazynowania w Warszawie Działalność magazynowania gazu w ramach pgnig sa, jako operatora systemu magazynowania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady"

REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady" 1 Postanowienia ogólne ORGANIZATORZY Organizatorem konkursu jest Miejski Zak³ad Oczyszczania Wysypisko z siedzib¹ w Pile, ul. Kusociñskiego

Bardziej szczegółowo

Artykuły i publikacje Wyciąg z Dziennika Ustaw nr 75 poz. 690 z dnia 12. kwietnia 2002, Korespondencja urzędowa

Artykuły i publikacje Wyciąg z Dziennika Ustaw nr 75 poz. 690 z dnia 12. kwietnia 2002, Korespondencja urzędowa Skrócona analiza stanu prawnego na temat przyłączenia kotłów wyposaŝonych w palniki wentylatorowe do wspólnym kanału spalinowego lub wspólnego systemu powietrzno-spalinowego. Artykuły i publikacje Wyciąg

Bardziej szczegółowo

Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007

Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007 Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007 Prognozy rozwoju na lata 2007-2010 Data publikacji: wrzesieñ 2007 Wersje jêzykowe: polska, angielska Od autora Na polskim rynku telekomunikacyjnym widocznych jest

Bardziej szczegółowo

UCHWA A intencyjna nr.../2014

UCHWA A intencyjna nr.../2014 UCHWA A intencyjna nr.../2014 podj ta w dniu... na zebraniu w cicieli lokali tworz cych Wspólnot Mieszkaniow nr..., której nieruchomo po ona jest w Tychach przy ul.... w sprawie: wyra enia woli przyst

Bardziej szczegółowo

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW WEWNÊTRZNYCH Wprowadzenie (Stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê

Bardziej szczegółowo

TÜV Rheinland Polska. Nowy Znak. Odpowiadamy na Pañstwa pytania. www.tuv.pl

TÜV Rheinland Polska. Nowy Znak. Odpowiadamy na Pañstwa pytania. www.tuv.pl TÜV Rheinland Polska Nowy Znak Odpowiadamy na Pañstwa pytania Odpowiadamy na Pañstwa pytania wszystko czego chc¹ siê Pañstwo dowiedzieæ na temat nowego znaku TÜV Rheinland. Zgodnie z has³em Jeden dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR Rega³y DE LAKMAR Strona 2 I. KONSTRUKCJA REGA ÓW 7 1 2 8 3 4 1 5 6 Rys. 1. Rega³ przyœcienny: 1 noga, 2 ty³, 3 wspornik pó³ki, 4pó³ka, 5 stopka, 6 os³ona dolna, 7 zaœlepka, 8 os³ona górna 1 2 3 4 9 8 1

Bardziej szczegółowo

W z ó r u m o w y POSTANOWIENIA GENERALNE

W z ó r u m o w y POSTANOWIENIA GENERALNE W z ó r u m o w y UMOWA GENERALNA NR zawarta w Nowym S¹czu w dniu... 2011 r. pomiêdzy: Powiatowym Zarz¹dem Dróg w Nowym S¹czu z siedzib¹ przy ul. Wiœniowieckiego 136, 33-300 Nowy S¹cz, zwanym dalej Zamawiaj¹cym,

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce 5 Rynek energii Charakterystyka rynku gazu w Polsce Źródła gazu ziemnego w Polsce Dostawy gazu na rynek krajowy, 2010 r. 7% 30% 63% Import z Federacji Rosyjskiej Wydobycie krajowe Import z innych krajów

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Rynek Budowlany. Online

Rynek Budowlany. Online Rynek Budowlany Online PMR Online Rynek Budowlany Online Aktualnoœci rynkowe Wykonawcy Materia³y budowlane Inwestycje publiczne Nieruchomoœci Planowane budowy Dane rynkowe Podsumowania na temat bie ¹cych

Bardziej szczegółowo

PODZIEMNE MAGAZYNY GAZU JAKO ELEMENT BEZPIECZEŃSTWA ENERGETYCZNEGO POLSKI

PODZIEMNE MAGAZYNY GAZU JAKO ELEMENT BEZPIECZEŃSTWA ENERGETYCZNEGO POLSKI Teka Kom. Politol. Stos. Międzynar. OL PAN, 2010, 5, 108-118 PODZIEMNE MAGAZYNY GAZU JAKO ELEMENT BEZPIECZEŃSTWA ENERGETYCZNEGO POLSKI Zakład Stosunków Międzynarodowych, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

Kierunki dostaw gazu do Europy stan aktualny i tendencje przysz³oœciowe

Kierunki dostaw gazu do Europy stan aktualny i tendencje przysz³oœciowe POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 10 Zeszyt specjalny 2 2007 PL ISSN 1429-6675 Stanis³aw RYCHLICKI*, Jakub SIEMEK* Kierunki dostaw gazu do Europy stan aktualny i tendencje przysz³oœciowe STRESZCZENIE. W zwi¹zku

Bardziej szczegółowo

Podziemne magazyny gazu jako element krajowego systemu gazowego

Podziemne magazyny gazu jako element krajowego systemu gazowego NAFTA-GAZ maj 2010 ROK LXVI Maciej Kaliski Departament Ropy i Gazu, Ministerstwo Gospodarki oraz Wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu AGH Piotr Janusz Departament Ropy i Gazu, Ministerstwo Gospodarki Adam

Bardziej szczegółowo

T-03 r. Dzia³ 1. Samochody osobowe (sztuki) Dzia³ 2. Autobusy i trolejbusy

T-03 r. Dzia³ 1. Samochody osobowe (sztuki) Dzia³ 2. Autobusy i trolejbusy G ÓWNY URZ D STATYSTYCZNY, al. Niepodleg³oœci 208, 00-925 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej Numer identyfikacyjny - REGON T-03 r Sprawozdanie o zarejestrowanych pojazdach samochodowych, ci¹gnikach

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Czynniki wp³ywaj¹ce na koszty podziemnego magazynowania gazu

Czynniki wp³ywaj¹ce na koszty podziemnego magazynowania gazu POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 9 Zeszyt specjalny 2006 PL ISSN 1429-6675 Jerzy STOPA*, Piotr KOSOWSKI** Czynniki wp³ywaj¹ce na koszty podziemnego magazynowania gazu STRESZCZENIE. W artykule zaprezentowano podstawowe

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1. prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE

B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1. prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1 prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE R A D I O, K T Ó R E S I Ê Z N A W SKRÓCIE: PRZYZWYCZAILIŒMY WAS JU

Bardziej szczegółowo

Rega³y paletowe wykonane zgodnie z zapotrzebowaniem

Rega³y paletowe wykonane zgodnie z zapotrzebowaniem THE A MEMBER OF R DEXION GROUP Rega³y paletowe wykonane zgodnie z zapotrzebowaniem SPEEDLOCK P90 Trwa³oœæ i ywotnoœæ produktu. Koncepcja systemu Speedlock P90 zak³ada maksymalizacjê powierzchni do sk³adowania

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ FIRMA OPONIARSKA D BICA S.A. w D bicy INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ CZ OGÓLNA Tekst obowi zuje od dnia: data:15.02.2012 wersja:1 Strona 1 z 7 SPIS TRE CI I.A. Postanowienia Ogólne...

Bardziej szczegółowo

OG OSZENIE O KONKURSIE

OG OSZENIE O KONKURSIE UNIA EUROPEJSKA Publikacja Suplementu do Dziennika Urzêdowego Wspólnot Europejskich 2, rue Mercier, L-2985 Luxembourg Fax: (+352) 29 29 44 619, (+352) 29 29 44 623, (+352) 29 29 42 670 E-mail: mp-ojs@opoce.cec.eu.int

Bardziej szczegółowo

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Warszawa, dnia 13.1.8 1 Wprowadzenie metodologiczne Dane zawarte w niniejszym raporcie pochodz z deklaracji osób, które

Bardziej szczegółowo

OG OSZENIE O ZAMÓWIENIU

OG OSZENIE O ZAMÓWIENIU ZP200 Rzeczpospolita Polska Urz¹d Zamówieñ Publicznych Al. Szucha 2/4, 00582 Warszawa : (022) 45 87 700 Przesy³anie og³oszeñ online: http://www.uzp.gov.pl OG OSZENIE O ZAMÓWIENIU Roboty budowlane Dostawy

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO Aneks nr 8 do Prospektu Emisyjnego Cyfrowy Polsat S.A. KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO PLAC POWSTAÑCÓW WARSZAWY 1, 00-950 WARSZAWA WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO zatwierdzonego

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA MIESZKAÑCÓW DZIELNICY WILANÓW

INFORMACJA DLA MIESZKAÑCÓW DZIELNICY WILANÓW INFORMACJA DLA MIESZKAÑCÓW DZIELNICY WILANÓW Szanowni Mieszkañcy, Miejskie Przedsiêbiorstwo Wodoci¹gów i Kanalizacji w m.st. Warszawie S.A. uprzejmie informuje, i w najbli szym czasie przejmie do eksploatacji

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych Dz.U.08.234.1577 ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

System Identyfikacji Wizualnej i Werbalnej dla Kampanii promuj¹cej produkt turystyki biznesowej miasta Katowice - Ksiêga Marki

System Identyfikacji Wizualnej i Werbalnej dla Kampanii promuj¹cej produkt turystyki biznesowej miasta Katowice - Ksiêga Marki System Identyfikacji Wizualnej i Werbalnej dla Kampanii promuj¹cej produkt turystyki biznesowej miasta Katowice - Ksiêga Marki Warszawa 2008 roku PART SA w Warszawie SPIS TREŒCI 2 ZNAK KONSTRUKCJA SYMOBLU

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Jerzy Kowalczyk Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Zasady doskonalenia systemu zarządzania oraz podstawowe procedury wspomagające Zarządzanie jakością VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG

Bardziej szczegółowo

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011 Rynek gazu w Polsce Warszawa 30 czerwca 2011 Agenda 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce 2. Perspektywy rozwoju rynku gazu w Polsce Page 2 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce ramy regulacyjne Rynek gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

Dlaczego? Jak? Finansowanie 2014-2020. Eutrofizacja. Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania

Dlaczego? Jak? Finansowanie 2014-2020. Eutrofizacja. Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania Pozna, maj 2014 Dlaczego? Eutrofizacja Jak? KPO K Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania Finansowanie 2014-2020 Eutrofizacja oznacza wzbogacenie wody sk adnikami od ywczymi, szczególnie zwi

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

Andrzej Zieliñski* Zarz¹dzanie wskaÿnikami efektywnoœci zwi¹zanymi z zasobami ludzkimi (HR KPI) w Polskiej Telefonii Cyfrowej Sp. z o.o.

Andrzej Zieliñski* Zarz¹dzanie wskaÿnikami efektywnoœci zwi¹zanymi z zasobami ludzkimi (HR KPI) w Polskiej Telefonii Cyfrowej Sp. z o.o. Andrzej Zieliñski* Zarz¹dzanie wskaÿnikami efektywnoœci zwi¹zanymi z zasobami ludzkimi (HR KPI) w Polskiej Telefonii Cyfrowej Sp. z o.o. irma Polska Telefonia Cyfrowa (PTC) Sp. z o.o. operator sieci Era

Bardziej szczegółowo

Monitoring oraz rozliczenie zu ycia. energii i mediów. Systemy pomiarowe, monitorowanie, archiwizacja i wizualizacja

Monitoring oraz rozliczenie zu ycia. energii i mediów. Systemy pomiarowe, monitorowanie, archiwizacja i wizualizacja Monitoring oraz rozliczenie zu ycia energii i mediów Systemy pomiarowe, monitorowanie, archiwizacja i wizualizacja Zacznij mierzyæ i zobacz swój zysk O firmie Metronic Systems jest nowoczesn¹ firm¹ in

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania strategii rozwoju podziemnych magazynów gazu ziemnego w Polsce

Uwarunkowania strategii rozwoju podziemnych magazynów gazu ziemnego w Polsce NAFTA-GAZ październik 2010 ROK LXVI Jarosław Polit, Marcin Mazurowski PGNiG S.A., Departament Eksploatacji i Robót Górniczych, Warszawa Grzegorz Gałek PGNiG S.A., Departament Inwestycji, Warszawa Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Model Przedsi biorstwa Co modelowa?

Model Przedsi biorstwa Co modelowa? Model Przedsi biorstwa Co modelowa? 1. Sprzeda 2. Koszty Elementy projekcji finansowych 3. Maj tek, inwestycje, amortyzacja 4. Rachunek zysków i strat 5. Kredyty 6. Kapita obrotowy 7. Przep ywy pieni ne

Bardziej szczegółowo

Wp³yw wdro enia Zintegrowanego Systemu Informatycznego na przewagê konkurencyjn¹ Grupy LOTOS SA

Wp³yw wdro enia Zintegrowanego Systemu Informatycznego na przewagê konkurencyjn¹ Grupy LOTOS SA Wp³yw wdro eia Zitegrowaego Systemu Iformatyczego a przewagê kokurecyj¹ Grupy LOTOS SA Warszawa, 22 listopada 2004 r. Tadeusz Rogaczewski, Szef Biura Zarz¹dzaia Iformatyk¹ Warszawa, 22 listopada 2004 r.

Bardziej szczegółowo

Wêgiel dla polskiej energetyki w perspektywie 2050 roku analizy scenariuszowe

Wêgiel dla polskiej energetyki w perspektywie 2050 roku analizy scenariuszowe Wêgiel dla polskiej energetyki w perspektywie 2050 roku analizy scenariuszowe Redakcja naukowa: dr hab. in. Lidia Gawlik IGSMiE PAN AUTORZY: dr hab. in. Lidia GAWLIK IGSMiE PAN dr in. Zbigniew GRUDZIÑSKI

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja pakowania

Automatyzacja pakowania Automatyzacja pakowania Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych Pe³na oferta naszej firmy dostêpna jest na stronie internetowej www.wikpol.com.pl Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych: EWN-SO do pakowania

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gliwice, 25 września 2012 r. prof. dr hab. inż. Maciej KALISKI dr hab. inż. Stanisław NAGY, prof. AGH prof. zw. dr hab. inż. Jakub SIEMEK dr inż. Andrzej SIKORA

Bardziej szczegółowo

Stronicowanie na ¹danie

Stronicowanie na ¹danie Pamiêæ wirtualna Umo liwia wykonywanie procesów, pomimo e nie s¹ one w ca³oœci przechowywane w pamiêci operacyjnej Logiczna przestrzeñ adresowa mo e byæ du o wiêksza od fizycznej przestrzeni adresowej

Bardziej szczegółowo

Kredyt technologiczny premia dla innowacji

Kredyt technologiczny premia dla innowacji Kredyt technologiczny premia dla innowacji Bogus awa Skomska Zast pca Dyrektora Departamentu Wspierania Przedsi biorczo ci i Innowacji Warszawa, 2 pa dziernika 2009 r. Kredyt technologiczny PO Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

Wiatrowo-gazowe elektrownie hybrydowe

Wiatrowo-gazowe elektrownie hybrydowe POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 2 2008 PL ISSN 1429-6675 Ireneusz SOLIÑSKI*, Jacek OSTROWSKI**, Bartosz SOLIÑSKI** Wiatrowo-gazowe elektrownie hybrydowe STRESZCZENIE. W artykule przedstawiono definicjê

Bardziej szczegółowo

zdanie finansowe jednostk

zdanie finansowe jednostk Sprawo wozdan zdanie finansowe jednostk tki i pn. Fundacja na rzecz wspier z siedzib¹ w Gdañsku za rok 2004. Zgodnie z art. 45 ust.2 ustawy o rachunkowoœci z dnia 29 wrzeœnia 1994 roku (Dz.U. z 1994 roku,

Bardziej szczegółowo

Problem czasu w strukturach systemów produkcyjnych

Problem czasu w strukturach systemów produkcyjnych AUTOMATYKA 2009 Tom 13 Zeszyt 2 W³adys³aw Jod³owski*, Edward Michlowicz* Problem czasu w strukturach systemów produkcyjnych 1. Wprowadzenie Podczas analizy systemów czêsto przewija siê pojêcie czasu. Dok³adniejsza

Bardziej szczegółowo

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej to nowoczesny system informatyczny kompleksowo

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. i prowadzonych na terenie Gminy Krobia przez inne podmioty ni jednostki samorz¹du terytorialnego i ministrów

Dziennik Urzêdowy. i prowadzonych na terenie Gminy Krobia przez inne podmioty ni jednostki samorz¹du terytorialnego i ministrów 19405 Poz. 3189, 3190 Za³¹cznik Nr 3 WSKAZANIE OBSZARÓW I MIEJSC UDOSTÊPNIANYCH DLA CELÓW NAUKOWYCH, EDUKACYJNYCH I TURYSTYCZNYCH ORAZ OKREŒLENIE SPOSOBÓW ICH UDOSTÊPNIANIA / & Ã 2 Ã Ã Ã 6 Ã % Ã Ã & Ã

Bardziej szczegółowo

Spis treœci 1. Istotne dla realizowanej w praktyce polityki gospodarczej osi¹gniêcia szkó³ ekonomicznych

Spis treœci 1. Istotne dla realizowanej w praktyce polityki gospodarczej osi¹gniêcia szkó³ ekonomicznych Spis treœci Wstêp... 9 1. Istotne dla realizowanej w praktyce polityki gospodarczej osi¹gniêcia szkó³ ekonomicznych... 11 1.1. Merkantylizm... 11 1.2. Fizjokratyzm... 12 1.3. Klasyczna myœl ekonomiczna...

Bardziej szczegółowo

JUKAWA. Co dalej? Metoda analizy

JUKAWA. Co dalej? Metoda analizy JUKAWA Co dalej? Metoda analizy Na czym polega warto JUKAWY dla miasta? Jakie s cele miasta? Podstawowy: utrzyma budynek z powodu jego unikalnej i cennej historycznie architektury Uzupe niaj ce (o ile

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASI KU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASI KU RODZINNEGO

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASI KU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASI KU RODZINNEGO Nazwa podmiotu realizuj¹cego œwiadczenia rodzinne: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASI KU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASI KU RODZINNEGO Czêœæ I 1. Dane osoby ubiegaj¹cej siê Imiê i nazwisko PESEL*

Bardziej szczegółowo

PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010

PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010 Problemy Inżynierii Rolniczej nr 3/2011 Jan Pawlak Instytut Technologiczno-Przyrodniczy w Falentach Oddział w Warszawie PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010 Streszczenie W

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA LICZBY BEZROBOTNYCH W POLSCE W PIERWSZYM ROKU CZ ONKOSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ

PROGNOZA LICZBY BEZROBOTNYCH W POLSCE W PIERWSZYM ROKU CZ ONKOSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ Micha³ Bednarz Maciej Tracz * PROGNOZA LICZBY BEZROBOTNYCH W POLSCE W PIERWSZYM ROKU CZ ONKOSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ 1. Bezrobocie w Polsce i w Unii Europejskiej Bezrobocie jest obecnie jednym z najwa

Bardziej szczegółowo

CONSTRUCTOR. Kompaktowy magazyn z u yciem rega³ów wjezdnych. Deepstor P90 DRIVE -IN

CONSTRUCTOR. Kompaktowy magazyn z u yciem rega³ów wjezdnych. Deepstor P90 DRIVE -IN CONSTRUCTOR Kompaktowy magazyn z u yciem rega³ów wjezdnych Deepstor P90 CONSTRUCTOR Magazyn w miejsce korytarzy Rega³y wjezdne P90 daj¹ mo liwoœæ zwiêkszenia powierzchni magazynowania nawet o 90% w porównaniu

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII W GIMNAZJUM w ZESPOLE SZKÓ W SZTUTOWIE

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII W GIMNAZJUM w ZESPOLE SZKÓ W SZTUTOWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII W GIMNAZJUM w ZESPOLE SZKÓ W SZTUTOWIE Przedmiotowy System Oceniania sporz dzony zosta w oparciu o: 1. Rozporz dzenie MEN z dnia 21.03.2001 r. 2. Statut Szko y 3.

Bardziej szczegółowo

BP/079/28/ P/12 2012.07.18. Pan Krzysztof Babisz Lubelski Kurator Oœwiaty. Szanowna Panie Kuratorze,

BP/079/28/ P/12 2012.07.18. Pan Krzysztof Babisz Lubelski Kurator Oœwiaty. Szanowna Panie Kuratorze, BP/079/28/ P/12 2012.07.18 Pan Krzysztof Babisz Lubelski Kurator Oœwiaty Szanowna Panie Kuratorze, Zarz¹d Gùówny Zwi¹zku Nauczycielstwa Polskiego zwraca siê do Pana Kuratora o przeprowadzenie kompleksowej

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Dr inż. LEON KURCZABINSKI Katowice, czerwiec, 2013 POZYCJA WĘGLA NA KRAJOWYM RYNKU ENERGII WĘGIEL = NIEZALEŻNO NOŚC ENERGETYCZNA ZALEŻNO

Bardziej szczegółowo

Zarz¹dzanie sieci¹ wielkopowierzchniowych sklepów samoobs³ugowych

Zarz¹dzanie sieci¹ wielkopowierzchniowych sklepów samoobs³ugowych AUTOMATYKA 2005 Tom 9 Zeszyt 3 Bogus³aw Filipowicz *, Joanna Kwiecieñ * Zarz¹dzanie sieci¹ wielkopowierzchniowych sklepów samoobs³ugowych. Wprowadzenie W ci¹gu ostatnich kilku lat nast¹pi³ znacz¹cy rozwój

Bardziej szczegółowo

1.1 Ogólny spis treœci

1.1 Ogólny spis treœci Ogólny spis treœci.. Ogólny spis treœci. Spis treœci i wykazy. Ogólny spis treœci.2 Informacje o autorach.3 Wykaz autorów.4 Recenzje ksi¹ ek 2. Wprowadzenie i aktualnoœci 2. Spis treœci 2.2 Istota controllingu.

Bardziej szczegółowo

Mo liwoœci konkurencyjnoœci gazu ziemnego jako surowca do wytwarzania energii elektrycznej

Mo liwoœci konkurencyjnoœci gazu ziemnego jako surowca do wytwarzania energii elektrycznej GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom 24 2008 Zeszyt 3/3 ADAM SZURLEJ* Mo liwoœci konkurencyjnoœci gazu ziemnego jako surowca do wytwarzania energii elektrycznej Wprowadzenie Uwa a siê, e tak jak XIX wiek

Bardziej szczegółowo

Nabycie akcji Sferia S.A. 11 marca 2009, Warszawa

Nabycie akcji Sferia S.A. 11 marca 2009, Warszawa Nabycie akcji Sferia S.A. 11 marca 2009, Warszawa Zastrze enie Niniejsza prezentacja zawiera deklaracje dotycz ce przysz ci'. W deklaracjach tych u ywane s owa przewiduje si ", s dzi si ", zamierza si

Bardziej szczegółowo

Rola Ministra Gospodarki i Ministra Skarbu w œwietle obowi¹zuj¹cych regulacji prawnych w aspekcie bezpieczeñstwa energetycznego kraju

Rola Ministra Gospodarki i Ministra Skarbu w œwietle obowi¹zuj¹cych regulacji prawnych w aspekcie bezpieczeñstwa energetycznego kraju POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 12 Zeszyt 2/2 2009 PL ISSN 1429-6675 Waldemar DO ÊGA* Rola Ministra Gospodarki i Ministra Skarbu w œwietle obowi¹zuj¹cych regulacji prawnych w aspekcie bezpieczeñstwa energetycznego

Bardziej szczegółowo

Nazwisko. Imiê. Miejscowoœæ. Ulica Nr domu Nr lokalu

Nazwisko. Imiê. Miejscowoœæ. Ulica Nr domu Nr lokalu Zarz¹d Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w Bydgoszczy 85-844 Bydgoszcz, ul. Toruñska 174a NIP : 554-10-06-413 REGON: 090476971 brak biletu brak uprawnieñ do ulgi przekroczony czas brak prolongaty

Bardziej szczegółowo

Wybrane okucia i akcesoria do systemów. RC system. Confort 60 GTI

Wybrane okucia i akcesoria do systemów. RC system. Confort 60 GTI Wybrane okucia i akcesoria do systemów RC system Confort 60 GTI Maj 2002 OGÓLNE WARUNKI SPRZEDA Y I DOSTAW 2 1. 2. 3. 4. 5. 6. 1. 2. 3. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 1. Ogólne warunki sprzeda y i dostaw zwane dalej

Bardziej szczegółowo

KonkurencyjnoϾ paliw w wytwarzaniu energii elektrycznej

Konkurencyjnoœæ paliw w wytwarzaniu energii elektrycznej POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 16 Zeszyt 4 2013 ISSN 1429-6675 Zbigniew GRUDZIÑSKI* Konkurencyjnoœæ paliw w wytwarzaniu energii elektrycznej STRESZCZENIE. Z wêgla kamiennego i brunatnego w Polsce wytwarza siê

Bardziej szczegółowo

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII Systemy transakcyjne cz.1 Wszelkie prawa zastrze one. Kopiowanie i rozpowszechnianie ca ci lub fragmentu niniejszej publikacji

Bardziej szczegółowo

ROZDZIA II OSOBY ODPOWIEDZIALNE ZA INFORMACJE

ROZDZIA II OSOBY ODPOWIEDZIALNE ZA INFORMACJE Rozdział II Osoby odpowiedzialne za informacje zawarte w prospekcie Rozdzia II Osoby odpowiedzialne za informacje zawarte w prospekcie ROZDZIA II OSOBY ODPOWIEDZIALNE ZA INFORMACJE ZAWARTE W PROSPEKCIE

Bardziej szczegółowo

KP4/ATX-S KP4/ATX-S + BPza RUS CZ RO HU SK

KP4/ATX-S KP4/ATX-S + BPza RUS CZ RO HU SK KP/ATX-S KP/ATX-S + BPza PL D GB RUS CZ RO HU SK KP/ATX-S 5 7 9 KP/ATX-S, KP/ATX-S+BPza 0 x0 mm,5x,5x9 Mx M A B C D E F G H J K L M N O P R S T U KP/ATX-0-S KP/ATX-90-S D C B A E F G H K J L M O N P R

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. przez to rozumieæ grunty, budynki i budowle nabyte po. 5) powierzchni nale y przez to rozumieæ powierzchniê

Dziennik Urzêdowy. przez to rozumieæ grunty, budynki i budowle nabyte po. 5) powierzchni nale y przez to rozumieæ powierzchniê Województwa Wielkopolskiego Nr 29 3240 610 UCHWA A Nr XII/84/07 RADY MIEJSKIEJ W OPALENICY z dnia 28 grudnia 2007 r. w sprawie zwolnieñ od podatku od nieruchomoœci w ramach pomocy de minimis Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Automatyka przemys³owa

Automatyka przemys³owa - 6 - Doœwiadczenie Firma uesa dzia³a na miêdzynarodowym rynku automatyki od 1991 roku, zaœ na rynku polskim od 2007. Zakres realizacji Œwiadczymy us³ugi zarówno dla przemys³u jak i energetyki zawodowej

Bardziej szczegółowo

PGNiG w liczbach 2012

PGNiG w liczbach 2012 PGNiG w liczbach 2012 PGNiG w liczbach 2012 Spis treści Kluczowe wartości 6 Główne wskaźniki oraz zatrudnienie 8 Kluczowe dane rynkowe 9 Fluktuacje ceny akcji oraz struktura akcjonariatu 10 Skonsolidowany

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

OCENA TECHNICZNO-EKONOMICZNA STOSOWANIA POMP CIEPŁA W SYSTEMACH OGRZEWANIA WOLNOSTOJĄCYCH BUDYNKÓW MIESZKALNYCH

OCENA TECHNICZNO-EKONOMICZNA STOSOWANIA POMP CIEPŁA W SYSTEMACH OGRZEWANIA WOLNOSTOJĄCYCH BUDYNKÓW MIESZKALNYCH OCENA TECHNICZNO-EKONOMICZNA STOSOWANIA POMP CIEPŁA W SYSTEMACH OGRZEWANIA WOLNOSTOJĄCYCH BUDYNKÓW MIESZKALNYCH Czêœæ 2 mgr inż. Justyna SIENIUC dr inż. Zenon BONCA Katedra Techniki Cieplnej POLITECHNIKA

Bardziej szczegółowo