W NUMERZE: Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "W NUMERZE: Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013 3"

Transkrypt

1

2 UCZESTNICZYLI W KONFERENCJI 1. prof. dr hab. Krzysztof Marczewski, dr n. med. Krzysztof Mataczyński, dr n. med. Rafał Sapuła, Mateusz Pelc, Adam Topolski, Sebastian Chrzan, Marta Wolanin, Antoni Wolanin Wpływ płci na efekty rehabilitacji u osób z zespołami bólowymi dolnego odcinka kręgosłupa i otyłością aneroidalną, Wpływ rehabilitacji na procentową zawartość tkanki tłuszczowej (BF%) u osób z bólami dolnego odcinka kręgosłupa V Międzynarodowe Dni Rehabilitacji 7-8 luty 2013 r. Rzeszów, Polskie Towarzystwo Rehabilitacji 2. dr Mieczysław Kowerski, Jarosław Bielak Koniunktura gospodarcza a ocena sytuacji finansowej przez gospodarstwa domowe w województwie lubelskim Ogólnopolska Konferencja Naukowa pt. Zachowania gospodarstw domowych w warunkach zmian koniunktury, 11 kwietnia 2013 r. Poznań, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 3. dr inż. Jan Andreasik e-barometr system wczesnego ostrzegania dla przedsiębiorstw sektora MŚP w województwie lubelskim, V Międzynarodowa Konferencja Naukowa. Bezpieczeństwo w administracji, gospodarce i biznesie. Aksjologia zjawisk kryzysowych 8-10 maja 2013 r. Jurata, Wyższa Szkoła Administracji i Biznesu im. E. Kwiatkowskiego w Gdyni 4. ks. dr hab. Czesław Galek Wychowanie estetyczne młodzieży szkolnej na ziemiach polskich przełomu XIX i XX wieku, dr Mieczysław Kowerski NEET s in polish sounds like nothing, Bernard Panasiuk Preferencje muzyczne i dobór repertuaru w muzykoterapii, Agnieszka Rybak-Antoniewicz Arteterapia w pracy z młodzieżą zagrożoną wykluczeniem społecznym, Janusz Skwarek Zintegrowany model kulturoterapii w pedagogice młodzieży zagrożonej wykluczeniem społecznym - Informacje o projekcie, Dorota Sołoducha Drama w pracy z młodzieżą zagrożoną wykluczeniem społecznym Międzynarodowa Konferencja Pedagogiczna Zintegrowany Model Kulturoterapii 14 maja Zamość, Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji 5. Tomasz Derewiecki, Krzysztof Mroczek Wartości momentów sił mięśni działających na staw biodrowy, III Międzynarodowa Konferencja Naukowa Myśl Rehabilitacyjna Profesora Andrzeja Seyfrieda maja 2013 r. Warszawa, Akademia Wychowania Fizycznego Aktualne kierunki terapii narządu ruchu intuicja czy EBM 6. dr Mieczysław Kowerski Bezrobocie wśród młodzieży Unii Europejskiej, Konferencja naukowa Nauczyciel w firmie innowacyjnej doświadczenia, problemy, wnioski 28 maja 2013 r. Zamość, Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji 7. dr inż. Krzysztof Pancerz Decision Rules in Simple Decision Systems over Ontological Graphs The 8 International conference on Computer Recognition Systems CORES maja 2013 r. Miłków, Politechnika Wrocławska 8. dr Mieczysław Kowerski Możliwości inwestycyjne a skłonność do płacenia dywidend, XIII Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu Rynek Finansowy 9-11 czerwca 2013 r. Zamość, Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie 9. dr Mieczysław Kowerski Wpływ koniunktury gospodarczej na prognozy sytuacji finansowej gospodarstw domowych województwa lubelskiego Dawid Długosz, Mariusz Poninkiewicz Lubelski Konkurs Demograficzno Statystyczny Sigma Kwadrat, Konferencja naukowa Statystyka w nauce i gospodarce 27 czerwca 2013 r. Lublin, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Urząd Statystyczny w Lublinie. 10. dr Mieczysław Kowerski Uwagi dotyczące sposobu liczenia stopy wypłaty dywidendy, XVI konferencja pt.: Inwestycje finansowe ubezpieczenia tendencje Światowe a rynek Polski września 2013 r. Karpacz, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. 11. dr Janusz Skwarek Zastosowanie kulturoterapii w procesie resocjalizacji, dr inż. Krzysztof Pancerz Wykorzystanie akademii w chmurze w procesie resocjalizacji, Maciej Skwarek Filozoficzne aspekty resocjalizacji, Międzynarodowa Konferencja Pedagogiczna, Łuck, 2-3 października 2013 r. Wschodnioeuropejski Uniwersytet Narodowy im. Lesi Ukrainki. 12. dr Mieczysław Kowerski Dywidenda a wynik finansowy w ostatnim roku obrotowym, XVIII Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu Rachunkowość a controlling pod hasłem Systemy rachunku kosztów i kontroli zarządczej października 2013 r., Szklarska Poręba, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. Wydawca: Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu ul. Akademicka 4 tel Redakcja: Małgorzata Bzówka - (redaktor naczelny) Stali współpracownicy: Katarzyna Kimak, Mieczysław Kowerski, Władysław Molas. Korekta: Piotr Linek Skład, łamanie i projekt okładki: Tomasz Mazur W NUMERZE: UCZESTNICZYLI W KONFERENCJI... 3 Kategoria naukowa dla Wydziału Zarządzania i Administracji Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu... 4 Medal Scholae Amicis dla prof. dr hab. Edwarda Nowaka... 4 Medal Scholae Amicis dla prof. Andrzeja Miszczuka... 5 NOWY DOKTORAT... 5 ZMIANA STRATEGII... 5 Inauguracja roku akademickiego 2013/ UNIKIDS w WSZiA... 9 MISTRZ UCZEŃ DAJMY SZANSE ABSOLWENTOM! FRESK Z DOBRYM DUSZKIEM Tufy zeolitowe. Seminarium we Lwowie SZACHY MOJA PASJA Przyjaźń polsko-turecka w ramach Erasmusa Erasmus + nowy program UE na lata Finansiści najlepiej zarabiają w kontrolingu i w audycie wewnętrznym Szwedzka Królewska Akademia Nauk Badania prof. Eugene a Famy były dla mnie inspiracją W rytmie kastanietów POLACY UMIEJĄ CIESZYĆ SIĘ ŻYCIEM Konkurs Olimpiada wiedzy STYPENDYŚCI MARSZAŁKA ŚLADAMI STRUKTUR DU CHATEAU WYKŁADOWCA POTRAFI ZAINSPIROWAĆ Finał Konkursu Sigma Kwadrat CLOUD COMPUTING CHMURA PEŁNA PRACY CZY WIESZ, ŻE KLASTER DLA INFORMATYKI CHODZI O NAS TRENER MENTALNY KOMISJA EDUKACJI NARODOWEJ MINĄŁ ROK AKADEMICKI 2012/ O UŚMIECH DZIECKA WSZYSTKO GRA W ZAMOŚCIU Wszystko Gra w Zamościu dosłownie i w przenośni EKONOMIK najlepszy w grze miejskiej Zamojskie Spotkania z Fantastyką Druk: Drukarnia Attyla, Zamość ul. Partyzantów 61, tel./fax W formie elektronicznej gazeta dostępna w formacie PDF na stronie internetowej uczelni Zdjęcia na okładce: Małgorzata Bzówka Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

3 Kategoria naukowa dla Wydziału Zarządzania i Administracji Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu Kategorię naukową B otrzymał Wydział Zarządzania i Administracji Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu. Zamojska uczelnia jest jedyną uczelnią niepubliczną w regionie, która prowadzi badania naukowe potwierdzone kategorią nadaną przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W wyniku kompleksowej oceny działalności naukowej i badawczo-rozwojowej przeprowadzonej przez Komisję Ewaluacji Jednostek Naukowych Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyznał Wydziałowi Zarządzania i Administracji Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu kategorię naukową B. Przy ocenie brane były pod uwagę: 1) osiągnięcia naukowe i twórcze; 2) potencjał naukowy; 3) materialne efekty działalności naukowej; 4) pozostałe efekty działalności naukowej. Przyznana kategoria naukowa jest potwierdzeniem wysokiego poziomu prowadzonych badań naukowych oraz dużego potencjału naukowego zamojskiej uczelni. Warto zaznaczyć, że w zakresie nauk ekonomicznych w województwie lubelskim podobną kategorię otrzymały tylko jeszcze dwa wydziały: Wydział Ekonomiczny Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz Wydział Zarządzania Politechniki Lubelskiej. Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu jest jedyną uczelnią niepubliczną w regionie, która prowadzi badania naukowe potwierdzone kategorią naukową nadaną przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Drugi Wydział w Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu Wydział Fizjoterapii i Pedagogiki posiada kategorię naukową C. Drugą placówką naukową w Zamościu jest Wydział Nauk Rolniczych w Zamościu, Uniwersytetu Przyrodniczy w Lublinie, któremu Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyznał kategorię naukową C w zakresie rolnictwa. mk Medal Scholae Amicis dla profesora Edwarda Nowaka To szczególne wyróżnienie uczelni otrzymał prof. dr hab. Edward Nowak, profesor Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Dyrektor Instytutu Rachunkowości oraz Kierownik Katedry Rachunku Kosztów i Rachunkowości Zarządczej. Jego zainteresowania naukowe dotyczą systemów zarządzani kosztami, instrumentów rachunkowości zarządczej oraz zastosowania metod ilościowych w rachunkowości. Z Wyższą Szkołą Zarządzania i Administracji związany od 1998 roku. Recenzował artykuły i wydawnictwa książkowe przygotowywane przez pracowników WSZiA. Prowadził zajęcia na studiach podyplomowych z zakresu rachunkowości. Przygotowywał opracowania w projekcie System przeciwdziałania powstawaniu bezrobocia na terenach słabo zurbanizowanych zrealizowanym w ramach Programu Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL. Jest członkiem Rady Naukowej kwartalnika Barometr Regionalny. Analizy i Prognozy. dd 4

4 Medal Scholae Amicis dla prof. Andrzeja Miszczuka Podczas uroczystej inauguracji konkursu Sigma Kwadrat, 4 czerwca br. rektor Jan Andreasik wręczył przyznany przez Senat Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu medal Scholae Amicis, najwyższe odznaczenie naszej uczelni profesorowi Andrzejowi Miszczukowi. Profesor Andrzej Miszczuk od początku funkcjonowania Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu współpracuje z naszą uczelnią w zakresie dydaktyki i realizacji nowoczesnych projektów dydaktycznych. Jest współautorem projektu: Kadry dla gospodarki transgranicznej. Program wzmocnienia potencjału dydaktycznego WSZiA w Zamościu, od początku zasiada w komisji konkursowej konkursu Sigma Kwadrat. Jest członkiem Rady Naukowej kwartalnika Barometr Regionalny. Analizy i Prognozy. dd NOWY DOKTORAT Marta Wolanin, asystentka w Katedrze Fizjoterapii WSZiA, pracownik Zamojskiej Kliniki Rehabilitacji obroniła na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Rzeszowskiego pracę doktorską pt. Choroby współistniejące jako czynnik potencjalnie modyfikujący skuteczność rehabilitacji osób z bólami dolnego odcinka kręgosłupa. Promotorem pracy był prof. dr hab. n med. Krzysztof Marczewski. Serdeczne gratulacje. dd dr Marta Wolanin podczas pracy w klinice. Fot. mb 17. INAUGURACJA ROKU AKADEMICKIEGO ZMIANA STRATEGII 15 berełek z rąk rektora dra inż. Jana Andreasika otrzymali absolwenci dwóch Wydziałów: Zarządzania i Administracji oraz Fizjoterapii i Pedagogiki podczas inauguracji roku akademickiego 2013/14, 9 października br. w Collegium Novum przy Sienkiewicza 22a. To szczególne wyróżnienie otrzymują absolwenci, których praca dyplomowa jest innowacyjna i oceniona przez komisję na 5. Ślubowanie studentów I roku. Fot. Dawid Długosz Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

5 Sporo jest osób, które bronią swoją pracę dyplomową na najwyższą ocenę, ale oczywiście berełko jest szczególnym wyróżnieniem dla absolwenta. Stąd dodatkowe kryterium, czyli średnia z całego toku studiów przynajmniej 4,5 informuje dr Janusz Skwarek, dziekan Wydziału Fizjoterapii i Pedagogiki. Tego dnia w sposób szczególny powitani zostali studenci pierwszego roku. Oprócz tradycyjnej już immatrykulacji wybranych studentów z kierunków: finanse i rachunkowość, informatyka i fizjoterapia, siedmioro studentów otrzymało certyfikaty potwierdzające przyznanie stypendiów na pierwszy semestr studiów. Stypendium jest jednoznaczne ze zwolnieniem z opłat czesnego, w zależności od zdobytych punktów, w 100 proc., 50 proc i 25 proc. Podczas 17. inauguracji roku rektor dr inż. Jan Andreasik zapowiedział zmiany w strategii uczelni. Ze strategii dywersyfikacji kierunków przechodzimy na politykę koncentracji oferty mówił rektor. Podkreślając szczególnie znaczenie kierunków: finanse i rachunkowość, informatyka, budownictwo z międzynarodowym projektem na temat tufów zeolitowych oraz fizjoterapia i pielęgniarstwo pomostowe. Ukierunkowanie na rozwój badań naukowych, udział w projektach i przede wszystkim dbałość o jakość prowadzonych zajęć i praktyk, które przygotowują do zawodu. Wspominał o współpracy uczelni z otoczeniem biznesowym, które wspiera uczelnię w działalności edukacyjnej poprzez tego rodzaju inicjatywy jak chociażby Akademicki Klaster Inżynierii Wiedzy czy Santander Universidades. mb WYDZIAŁ FIZJOTERAPII I PEDAGOGIKI Nazwisko Imię Kierunek studiów Dyplom, promotor Dyplom, temat Brzozowska Iwona Fizjoterapia-Sum. prof. dr hab. Jan Haftek Burak Magdalena Fizjoterapia-Sum. prof. dr hab. Stanisław Rudnicki Hetman-Popek Jolanta Fizjoterapia dr Helena Bartyzel-Lechforowicz Kalinowski Paweł Fizjoterapia-Sum. dr Krzysztof Mataczyński Malczewska Mirosława Pielęgniarstwo pomostowe dr Ewa Kostrzewa-Zabłocka Miernicka Małgorzata Pielęgniarstwo pomostowe Orszak Senatu i studentów w jesiennej aurze. Fot. Dawid Długosz prof. nadzw. dr hab. Andrzej Kleinrok Kompleksowe postępowanie lecznicze w chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa w odcinku lędźwiowokrzyżowym WPŁYW FIZYKOTERAPII NA CIŚNIENIE TĘTNICZE KRWI I TĘTNO. Dzieci z autyzmem - współczesne metody rehabilitacji medycznej i społecznej. Analiza wpływu rehabilitacji szpitalnej na poprawę sprawności w zakresie podstawowych czynności samoobsługowych w grupie chorych po ciężkim naczyniowym uszkodzeniu mózgu z niedowładem połowiczym. JAKOŚĆ ŻYCIA PACJENTÓW Z ZAĆMĄ PRZED I PO ZABIEGU OPERACYJNYM OSTRE ZESPOŁY WIEŃCOWE WYSTĘPOWANIE NADWAGI I OTYŁOŚCI 6 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

6 Skiba Agnieszka Fizjoterapia-Sum. prof. dr hab. Stanisław Rudnicki Szumigaj Joanna Fizjoterapia dr Krzysztof Mataczyński Typiak Anna Fizjoterapia dr Krzysztof Mataczyński Żerebiec Agnieszka Pielęgniarstwo pomostowe dr Magdalena Bielacz Stan wiedzy o chorobie niedokrwiennej wśród pacjentów ambulatoryjnych Zasadność fizjoterapii w procesie leczenia zmian zwyrodnieniowych stawu kolanowego, o różnym stopniu zaawansowania. MEDYCYNA FIZYKALNA, NOWOŚCI W TYM ZAKRESIE ORAZ PRZYDATNOŚĆ W PROCESIE LECZENIA. Wiedza pacjentów poddanych operacyjnemu leczeniu choroby wieńcowej na temat czynników ryzyka tej choroby i jej wykorzystanie w życiu codziennym. WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI Nazwisko Imię Kierunek studiów Dyplom, promotor Dyplom, temat Bielec Renata Administracja dr Jarosław Bubiło Pozycja prawnoustrojowa Prezesa Rady Ministrów Karwat- Milczarek Aneta Budownictwo dr inż. Wanda Hryniewiecka Kobylarz Barbara Administracja dr Jarosław Bubiło Paradowska Iwona Administracja prof. nadzw. dr hab. Wojciech Orłowski PRZEBUDOWA I ADAPTACJA DO CELÓW UŻYTKOWYCH ISTNIEJĄCEGO BUDYNKU JEDNORODZINNEGO SZEROKIE PERSPEKTYWY BIZNESU NA PRZYKŁADZIE PKP LINII HUTNICZEJ SZEROKOTOROWEJ SPÓŁKI Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ Z SIEDZIBĄ W ZAMOŚCIU STATUS RADNEGO GMINY Pędzik Sylwia Administracja prof. nadzw. dr hab. Andrzej Gorgol KONTROLA W PRAWIE PODATKOWYM ZAMOJSKI UNIWERSYTET TRZECIEGO WIEKU Inauguracja roku akademickiego 2013/14 Szanowni Dostojni Goście, drodzy Słuchacze Zamojskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Inauguracja roku akademickiego jest zawsze dla nas dniem szczególnym, radosnym, uroczystym. To z jednej strony wspomnienie naszych studenckich inauguracji, które przeżywaliśmy w młodości, a z drugiej strony radość, że ciągle chce nam się uczyć, być ze sobą, czerpać wiedzę od naszych wykładowców i od siebie nawzajem. Witam bardzo serdecznie na XII inauguracji roku akademickiego 2013/14 szanownych gości oraz wszystkich słuchaczy Zamojskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Wśród dostojnych gości witam bardzo serdecznie 1. władze samorządowe miasta w osobie prezydenta Miasta Marcina Zamoyskiego i wiceprzewodniczącego Rady Miasta Jerzego Nizioła 2. starostę zamojskiego Henryka Mateja 3. JM Rektora WSZiA dra inż. Jana Andreasika 4. dyrektorów zaprzyjaźnionych instytucji kultury i sportu 5. dyrektora Wydziału Kultury i Spraw Społecznych Jadwigę Machulewską 6. członka Rady Programowej Uniwersytetu Iwonnę Stopczyńską Bardzo serdecznie witam Pana Bogdana Kawałko, dyrektora Departamentu Rozwoju Regionalnego w Urzędzie Marszałkowskim w Lublinie, naszego dzisiejszego wykładowcę. Witam wszystkich słuchaczy uniwersytetu. Zamiast wstępu na początek przytoczę wybrane fragmenty z książki pt. Rozmowy o życiu i miłości prof. Marii Braun-Gładkowskiej /cyt.za M. Stanowską w: Starzenie się z godnością/ Kiedy się patrzy z lotu ptaka na dworzec kolejowy węzłowej stacji, widzi się szyny leżące blisko siebie, a potem rozchodzące się w różne strony. Nie wiadomo, w którym kierunku uda się pociąg stojący na peronie. Potem rusza się pospiesznie, poddaje się okolicznościom życiowym, wybiera niecierpliwie i decyzje ma się już Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

7 Wizja życia na emeryturze można i tak... Fot. mb za sobą jak pociąg, który przeszedł zwrotnice i jedzie własnym torem, gdy to się stanie, a raczej gdy się to zauważy młodość ma się już za sobą. [-] Jedzie się swoim torem najpierw z dumą, że szybko udało się nam na niego dostać, potem z coraz większą nostalgią za tymi możliwościami, których się nie zrealizuje, bo zwrotnice ma się już za sobą, a droga jest wytyczona, z tęsknotą za tym, co można było zrobić inaczej. [-] Czasem podejmuje się próbę cofnięcia czasu, ale trudno, żeby pociąg przeskoczył z jednych szyn na drugie bez wykolejenia. Teraz zaczyna się dostrzegać coś nowego. Oto, choć wybory zewnętrzne ma się w zasadzie za sobą i droga jest dość wyraźnie określona, można się na niej zachowywać bardzo różnie.[-]to jest trzeci etap dojrzałości. W miarę upływu lat i rosnącego doświadczenia, życie widzi się jako coraz bardziej skomplikowane, wybory coraz bardziej wewnętrzne i wcale nie łatwiejsze przez to, że codziennie i przez nikogo nie zauważone. Wybory bardziej subtelne, na zewnątrz czasem niezauważalne: już nie tyle co robić, ile jak. Wtedy okazuje się, że choć pociąg jedzie po obranej trasie, ma jeszcze masę możliwości: czy pędzić jak najszybciej do celu, czy jechać powoli podziwiając krajobrazy. Znowu tyle wyborów, tyle koniecznych decyzji, w dodatku podejmowanych samotnie, bez gratulacji i kwiatów. Więc szukamy sensu decyzji, które okazało się, znowu są przed nami, nie za nami. /koniec cytatu/. Nikt z nas nie może zatrzymać się na dzieciństwie, młodości, wieku średnim czy starości. Wszyscy się starzejemy. Zmieniamy się, ale też odnawiamy się wewnętrznie. Różna może być wizja życia na emeryturze. Jedni decydują się wyłącznie na spędzaniu czasu w domu, z rodziną, czasem z przyjaciółmi. Inni rozpoczynają działalność gospodarczą albo szukają zarobku za granicą, by polepszyć warunki życia sobie i swoim dorosłym dzieciom. Jeszcze inni podejmują działalność społeczną, albo skupiają się na problemach swojego zdrowia. Ile osób, tyle różnorodnych wyborów, wyborów nie wymuszonych, lecz podjętych z własnej woli, gdyż w tym wieku, jak twierdzi ks. Indrzejczyk: Wszak nie wszystko musisz i nie wszystko możesz, Nie wszystko potrzebne... Umiej się z tym zgodzić Nasuwa się jednak pytanie, czy naprawdę nic nie musimy? Jeśli przyjmiemy taką postawę, czy będziemy umieli się poruszać w świecie pełnym nowych nośników informacji, zmieniającego się języka. Jak sprostać, przynajmniej częściowo, wyzwaniom, które niesie współczesny świat? Czy zatrzymując się w miejscu, nie będziemy przypadkiem cofać się? Członkowie naszego uniwersytetu wybrali drogę dalszego rozwoju duchowego, rozwijania zainteresowań, zachowania sprawności fizycznej. Oferta uniwersytetu przygotowana na rok akademicki jest dosyć bogata i różnorodna. Może z niej korzystać 300 osób, takie są nasze możliwości organizacyjne i lokalowe. W naszej ofercie znajdują się wykłady z różnych dziedzin wiedzy, w tym dużo miejsca poświęcamy, bardzo lubianej przez słuchaczy, tematyce zdrowotnej. Jest też prawo, historia regionu, literatura, historia sztuki, historia Polski ze szczególnym uwzględnieniem faktów, które miały miejsce blisko nas, na Zamojszczyźnie. Słuchacze naszego uniwersytetu mogą uczyć się języków obcych, obsługiwać komputer i korzystać z Internetu, rozwijać swoje umiejętności w dziedzinie fotografowania, malarstwa, rękodzielnictwa i śpiewu. Ważne miejsce w grafiku zajęć zajmują warsztaty sprawnościowe gimnastyka w sali i na basenie oraz turystyka wycieczki i rajdy. Wielkim zainteresowaniem słuchaczy cieszą się imprezy integracyjne - spotkania, pikniki w plenerze, wyjazdy do teatru. Bieżący rok akademicki, który dzisiaj uroczyście rozpoczynamy, tak naprawdę zaczął się niemalże z chwilą zakończenia roku poprzedniego. W lipcu, sierpniu i na początku września odbyły się, 8 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

8 po raz pierwszy zorganizowane przez nas Wakacyjne spotkania Seniorów, w sierpniu działał Zespół Malarski. Uczestniczył w Plenerze Malarskim w Zwierzyńcu. Przez cały wrzesień odbywały się wykłady, warsztaty sprawnościowe, wycieczki do Szczebrzeszyna, Zwierzyńca, Czarnolasu i Kazimierza Dolnego Ponad 120 osób wzięło udział w Senioradzie zorganizowanej dla nas przez Stowarzyszenie Sportowe na obiektach Ośrodka Sportu i Rekreacji. Bardzo cenimy sobie tę, nawiązaną w tym roku, współpracę. Ok. 40 osób bierze udział w kursach komputerowych oraz 20 osób doskonali swoje umiejętności na warsztatach fotograficznych. Korzystamy ze znakomicie wyposażonych pracowni i kompetencji nauczycieli Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Zamościu. Poza nami też kolejny jesienny Rajd pieszy Seniorzy na szlakach Roztocza. W planie przewidzieliśmy wyjazdy do teatru, w tym na Straszny Dwór do Teatru Wielkiego w Warszawie, a wcześniej na koncert Viva Verdi, poświęcony twórczości Verdiego, do Teatru Muzycznego w Lublinie. Dla łaknących pobytu nad polskim morzem przygotowujemy 10-dniowy wyjazd do Świnoujścia. Zajęcia na uniwersytecie odbywają się codziennie od poniedziałku do piątku, każdy może wybrać coś dla siebie. Zorganizowanie tak dużej liczby zajęć wymaga zaangażowania wielu osób i współpracy z wieloma instytucjami. W tym miejscu pragnę podziękować tym słuchaczom, którzy angażują się czynnie w pracę uniwersytetu, pełnią funkcje liderów poszczególnych grup edukacyjnych, organizują imprezy, przygotowują referaty na seminaria. Zachęcamy wszystkich, by wykorzystali swoją wiedzę, doświadczenie, wolny czas dla innych, każdy na tyle, na ile pozwalają mu warunki oraz możliwości, i włączyli się aktywnie w życie uniwersyteckie. Działalność naszego uniwersytetu oparta przede wszystkim na społecznej pracy naszych członków jest wspomagana przez naszą uczelnię patronacką - Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji, władze miasta, instytucje kultury i sportu. Cieszymy się ze stałej współpracy z Zamojskim Domem Kultury, Książnicą Zamojską, Muzeum Zamojskim, Biurem Wystaw Artystycznych, Ośrodkiem Sportu i Rekreacji. Nawiązaliśmy współpracę UNIKIDS w WSZiA O potworach i spółce mówił podczas wykładu inauguracyjnego w Uniwersytecie Dziecięcym UNIKIDS ppłk dr Marcin Niemcewicz, specjalista z dziedziny biologii molekularnej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, 12 października w auli Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu. Studentów w wieku 6-13 lat wraz z rodzicami powitał także dr Janusz Skwarek, dziekan Wydziału Fizjoterapii i Pedagogiki naszej uczelni. Jak na dziekana przystało, radośnie i z gitarą w ręku. Bardzo mi się podobało. To duża umiejętność przekazania dzieciom wiedzy trudnej w sposób łatwy i dostępny komentowała jedna z mam, obecna wraz z synkiem na wykładzie. O działalności UNIKIDS dowiedziała się podczas Galerii Zajęć Pozalekcyjnych w Twierdzy. Uniwersytet Dziecięcy jest inicjatywą ogólnopolską. Na naszym terenie działa w Tomaszowie Lubelskim i Zamościu. Dziecięce wykłady odbywają się 1 lub 2 razy w miesiącu, w auli wykładowej i trwają około 1,5 godz. Mali studenci mają zajęcia z Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego, Spółdzielnią Mieszkaniową im. W. Łukasińskiego. Wszystkim bardzo serdecznie dziękuję i proszę o dalszą życzliwość i współpracę. Szczególne podziękowania kieruję do naszych wykładowców, nauczycieli akademickich, lekarzy, psychologów, fizjoterapeutów, lektorów języków obcych, instruktorów sportowych. Rok 2013 to dla naszego uniwersytetu realizacja programów dofinansowanych w wyniku konkursów. Od kwietnia realizujemy program Senior we współczesności dofinansowany w wysokości zł przez budżet Miasta Zamość oraz program Sprostać wyzwaniu kierunek Edukacja dofinansowany w wysokości zł przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w ramach Rządowego Programu Aktywizacji Społecznej Osób Starszych Przystąpiliśmy też do programu UTW dla społeczności lokalnej we współpracy z Towarzystwem Inicjatyw Twórczych w Warszawie. Kontynuujemy współpracę z dziećmi z Domu Dziecka uczestnicząc w akcji organizowanej przez Fundację ABC i Młodzieżowy Dom Kultury. Uniwersytet jest otwarty na nowe inicjatywy Rady Słuchaczy, szczególnie w zakresie integracji słuchaczy i kultury. Pragnę też zachęcić słuchaczy, by podjęli trud utrwalenia swojego życia na papierze, bo jak twierdzi Julia Hartwig, wybitna poetka naszych czasów: Niezapisane wspomnienia więdną jak nieuprawiany ogród. Z okazji rozpoczynającego się nowego roku akademickiego składam wszystkim życzenia satysfakcji z uczestnictwa w zajęciach, szczególne życzenia kieruję do słuchaczy I roku życzę, by spełniły się Państwa oczekiwania, ale też by uniwersytet stał się miejscem aktywności i poznania nowych przyjaciół. Serdecznie pozdrawiam osoby chore, życząc im szybkiego powrotu do zdrowia. Czekamy na Was. Dziękując naszym sojusznikom za dotychczasową współpracę, przekazuję życzenia powodzenia w Waszej działalności i proszę o dalsze współdziałanie. Opracowanie Zofia Piłat z profesorami renomowanych uczelni krajowych i zagranicznych, ekspertami w danej dziedzinie. Sposób prowadzenia wykładów oraz forma przekazu dostosowane są do wieku dzieci. Każdy mały student dostaje indeks oraz legitymację studencką. Za udział w każdym wykładzie studenci otrzymują pieczątkę: zebranie 3 pieczątek w semestrze skutkuje jego automatycznym zaliczeniem. Nie ma egzaminów, są za to quizy z nagrodami. Program wykładów obejmuje tematy z różnych dziedzin wiedzy, m.in.: z astronomii, antropologii, biologii, matematyki, fizyki, chemii, paleontologii, ekonomii, psychologii, medycyny, czy prawa. Rektor naszej uczelni dr inż. Jan Andreasik objął patronat nad działalnością UNIKIDS w Zamościu. Uczelnia łączy wszystkie pokolenia, ludzi ciekawych świata i żądnych wiedzy od maluchów z UNIKIDS począwszy, poprzez studentów I i II stopnia, aż do słuchaczy Zamojskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Coraz młodsi studenci. Fot. Łukasz Lorenz Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

9 MISTRZ UCZEŃ Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu realizuje od 2011 r. projekt Dydaktyka bliska gospodarce. Praktyki zawodowe dla nauczycieli przedmiotów zawodowych i instruktorów praktycznej nauki zawodu. Uczestnicy projektu odbywają praktyki zawodowe na terenie naszego kraju oraz w Niemczech. Rozmowa z doktorem Bogusławem Klimczukiem, kierownikiem projektu Dydaktyka bliska gospodarce Jest Pan koordynatorem projektu, którego celem jest m.in. nawiązanie i rozwój kontaktów pomiędzy placówkami kształcenia zawodowego i nowoczesnymi przedsiębiorstwami. Jakie firmy zaprosił Pan do współpracy? Do współpracy zaprosiliśmy firmy zarówno krajowe jak i zagraniczne działające w branżach: technicznej, budowlanej, hotelarskiej i gastronomicznej. Do najbardziej znanych firm niemieckich należą: Kärcher AG, Bathauanhägerbau GmbH, Landhotel Günzburg GmbH i BEMO Systems GmbH, a jeżeli chodzi o firmy krajowe Hotel Warmiński w Olsztynie, Hotel Gołębiewski w Karpaczu czy Hotel Czardasz w Płocku. Generalnie wysyłamy nauczycieli do innowacyjnych i nowoczesnych przedsiębiorstw, w których rzeczywiście są oni w stanie poznać zarówno nowoczesne technologie jak i sposoby zarządzania. Czy nauczyciele chętnie korzystają z tego rodzaju propozycji? Chętnie się dokształcają i podnoszą kwalifikacje? Projekt realizowany jest od ponad 2 lat. Skorzystało z niego już 120 nauczycieli i instruktorów praktycznej nauki zawodu. Nauczyciele chętnie wyjeżdżają na staże, szczególnie zagraniczne. Pewne problemy mamy w projekcie z koniecznością dostosowania się do rytmu roku szkolnego. Nauczyciele nie mogą uczestniczyć w praktykach w trakcie roku szkolnego w tym czasie chętniej wyjeżdżają instruktorzy praktycznej nauki zawodu. Nauczyciele przedmiotów zawodowych muszą być na bieżąco z rozwojem technologii w swoich dziedzinach, dlatego nie mamy problemów z ich motywacją. Istotna jest także otwartość firm przyjmujących stażystów, ich gotowość do podzielenia się wiedzą z tym nie mamy problemu zarówno w kraju jak i zagranicą. Generalnie nasi nauczyciele są postrzegani przez pracodawców jako dobrzy fachowcy. 10 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

10 APEL DO PRACODAWCÓW DAJMY SZANSE ABSOLWENTOM! W Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji wkrótce zostanie wydany dyplom ukończenia uczelni o numerze Z początkiem roku szkolnego dużo mówiło się o polskim systemie kształcenia. O tym że w szkołach jest zbyt dużo stresu, a zbyt mało wiedzy faktycznie przydatnej w pracy i życiu. Czy innowacyjny nauczyciel to szansa dla uczniów na mniej stresujące, a bardziej praktyczne podejście do kształcenia? Największy problem współczesnych szkół to demografia. Mniejsza liczba uczniów prowadzi do coraz silniejszej konkurencji między szkołami i nauczycielami. Konkurencja jest dobrym rozwiązaniem w zakresie motywacji do pracy, ale niekoniecznie optymalnym, jeśli mówimy o wielkości naboru uczniów. Nauczyciel innowacyjny, to nauczyciel umiejący przekazać swoją wiedzę, ale jednocześnie taki, który potrafi zachować relację mistrz uczeń. Jeśli zakłócimy tę relację, jeśli uznamy, że mamy być jako nauczyciele tylko mili, przyjemni i niestresujący, to skutki będą podobne jak w Szwecji. Gazeta Wyborcza prezentowała ostatnio cykl artykułów o upadającym systemie szkolnictwa szwedzkiego, pomimo dużo wyższych wynagrodzeń nauczycieli i stosowania nowoczesnych narzędzi dydaktycznych. Szkoła powinna kształcić i wymagać. Nauczyciel powinien być wzorem kompetencji, posiadać umiejętności komunikacji interpersonalnej i być autorytetem dla uczniów. Praktyki w projekcie pomagają niewątpliwie w osiągnięciu powyższych celów. Dziękuję za rozmowę. Rozmawiała Katarzyna Kimak Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego To ogromna radość, ale także zobowiązanie. Udany rozwój zawodowy naszych absolwentów jest dla uczelni niezwykle ważną sprawą. Chcemy, aby jak największa rzesza tych młodych, wykształconych i ambitnych ludzi pracowała dla dobra regionu, z którego się wywodzi. A większość naszych absolwentów to mieszkańcy Lubelszczyzny podkreśla Zofia Kiełbińska-Ryń, kierownik Biura Karier w Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu. Wobec realnych trudności ze znalezieniem miejsca pracy zgodnego z posiadanym wykształceniem, coraz więcej absolwentów opuszcza nasz region i przemieszcza się do innych części Polski lub za granicę. Uczelnia apeluje do pracodawców naszego regionu o wspólne działanie na rzecz zapewnienia warunków do pracy i życia w tym regionie dla absolwentów szkół wyższych. Biuro Karier Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu zaprasza do współpracy. Każda oferta praktyki, stażu czy zatrudnienia, która trafi do uczelni zostanie przekazana zainteresowanym. Studenci są zobowiązani do odbycia znacznej liczby praktyk zawodowych i będą wspierać firmy lokalne bezpłatną pracą oczekując w zamian jedynie możliwości praktycznego przygotowywania się do wykonywania zawodu i życzliwego zainteresowania ze strony opiekuna praktyki mówi kierownik Zofia Kiełbińska-Ryń. Podkreśla, że praktykanci i stażyści są bardzo dobrze oceniani przez pracodawców. Dowodem na to są chociażby wyniki badań kompetencji specjalistycznych przeprowadzonych wśród studentów budownictwa, gdzie pracodawcy jednoznacznie na mocną czwórkę ocenili kompetencje specjalistyczne zdobyte w trakcie nauki. Do działań wspierających zatrudnienie absolwentów, oprócz licznych szkoleń i seminariów, niewątpliwie należy zaliczyć stworzenie przez uczelnię Akademickiego Klastra Inżynierii Wiedzy. AKIW skupia instytucje i firmy związane z branżą informatyczną. Firmy zapewniają staż i praktyki zawodowe studentom, a w przyszłości pracę dla absolwentów. Już w tej chwili niektóre z nich oferują studentom zatrudnienie. Poszukiwani są np. programiści informuje dr inż. Krzysztof Pancerz, prorektor w Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu. ZKR Propozycje współpracy należy kierować: Biuro Karier WSZiA ul. Akademicka 4/ pok. nr Zamość tel Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

11 FRESK Z DOBRYM DUSZKIEM Wykonany w technice fresku mokrego przez Międzynarodową Szkołę Polsko-Włoskich Artystów FRESCOPOLIS pod przewodnictwem znakomitego malarza Vico Calabro został otwarty, 5 października br. w Collegium Novum przy Sienkiewicza 22a. O znaczeniu wydarzenia świadczy chociażby fakt, jak liczne i zacne grono uczestniczyło w otwarciu - władze miasta, uczelni, artyści, studenci oraz uczniowie Państwowego Liceum Plastycznego w Zamościu. W tym rebusie metafora splata się z realiami. Jest tu na przykład odcisk palca Bernarda Morando, który tak jak ciąg półkolistych arkad jest pomysłem Macieja Sęczawy. Kielnia to swoisty atrybut malarza fresków, a św. Katarzyna z kołem patronuje uczniom, studentom i nauczycielom, także uniwersytetom i bibliotekom oraz wszystkim tym zawodom (a może czynnościom), które mają cokolwiek wspólnego z kołem, bo wszystko kołem się toczy. Dobry duch z lirą zwiewna i lekka postać motyw tak charakterystyczny w grafikach Vico Calabro patronuje całemu przedsięwzięciu i jest dobrym duchem, który spowoduje, że zasiane ziarno jak zauważa Calabro wyda w przyszłości kolejne owoce - wyjaśnia znaczenie symboliki umieszczonej na fresku Izabela Winiewicz-Cybulska, zamojski historyk sztuki, animator kultury i pedagog. Czy masz Pan cegłę? Był pomysł i byli chętni artyści, którzy nierzadko mieli do pokonania ponad 1 tys. kilometrów do Polski. Bartek, absolwent budownictwa zapalił się do pomysłu i przyprowadził do działu promocji jeszcze bardziej rozentuzjazmowaną Wiolettę Lewandowską, koordynatorkę całego przedsięwzięcia. Po kilku wizjach lokalnych w budynku Collegium Novum przy Sienkiewicza, wybrano ścianę na fresk. Pod spodem powinna być cegła, wierzchnią warstwę tynku się skuwa i nakłada nową, na której powstaje fresk tłumaczyła Wiola na ostatnim, tuż przed rozpoczęciem prac spotkaniu z kanclerzem Andrzejem Łygasem. Tu była chwila wahania (Mam nadzieję, że mnie nie zabije za to skuwanie tynków przeleciało mi przez głowę), konsultacje z firmą budowlaną i wybór miejsca. Fresk powstanie w rektoracie. Do prac, zwłaszcza typowo budowlanych, zgłosili się studenci budownictwa. Inspiracja do projektu Co miało być na fresku? Artyści szukali natchnienia w najbliższym otoczeniu. Miasto włoskiego architekta, atrybuty akademii wiedza i poznanie a także patron budynku Paweł Sulmicki, niezwykły człowiek, pasjonat żołnierz, inżynier i ekonomista. Połączyć symbole w jeden obraz, zróżnicować maksymalnie, ze względu na mnogość idei i wykonawców? W uczelni działo się coś niezwykłego. To było odczuwalne w powietrzu, w dziękczynnym uśmiechu Wioli za każdą pomoc i przyjazny gest. Zachowaniu zwykłych ludzi, pracowników administracji, którzy nie narzekali, że wychodzą z budynku zamykając za artystami dawno już po swoich godzinach pracy. Nie będzie nas a fresk zostanie słuchałam ze zdumieniem. Fresk jak ikona Czar trwał również w dniu otwarcia fresku. Z chęcią zaprosilibyśmy artystów także do swojej szkoły - mówili uczniowie z Plastyka, którzy pojawili się tutaj, 5 października, za sprawą swojej pani profesor Izabeli Winiewicz-Cybulskiej. Swoistym wprowadzeniem w klimat tworzenia fresków stał się tego dnia wykład Sylwestra Piędziejewskiego, artysty i pedagoga związanego z ASP w Warszawie. Malarz fresku to niemal jak malarz ikon. Musi mieć do tego pasję, ale też i powołanie, bo fresk to wyzwanie, które uczy szacunku dla malarstwa. Barwy nie można położyć ot tak sobie, kolorów należy poszukiwać, a przy tym nakładać je z dużym wyczuciem odległości, z jakiej całe malowidło ma być oglądane. Piędziejewski naucza tej trudnej techniki na Akademii i robi to rzeczywiście z prawdziwą pasją z tą samą, z jaką uczestniczy w licznych freskowych projektach w kraju i za granicą. komentuje Winiewicz-Cybulska. Piędziejewski cząstkę swojej pasji zostawił również w cząstce fresku, którą namalował już w trakcie otwarcia i przy asyście 12 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

12 wszystkich uczestników. Kapitel zwieńczenie kolumny a może także symboliczne zamknięcie przedsięwzięcia. Spaghetti w Padwie Wzajemnym podziękowaniom nie było końca. Artystom za pomysł i pracę. Prezydentowi za przychylność i wsparcie finansowe, rektorowi za zaufanie w udostępnieniu budynku. Otwarciu towarzyszyła wystawa prac artystów polskich i włoskich, których w końcu warto wymienić z imienia i nazwiska: Giulid Leopoldo Bellacchio, Dorota Bronikowska, Bartek Bronikowski, Vico Calabro, Annalisa de Bernardin, Laura Gilberti, Wioletta Lewandowska, Sylwester Piędziejewski, Vega Santor, Maciej Sęczawa i Alessandra Zanchi. 83-letni włoski artysta Vico Calabro obdarował swoimi pracami wszystkich, którzy w jakikolwiek sposób wsparli powstanie fresku. Skromnie dodam, że ja wybrałam, wśród wielu prac, symboliczny talerz pełen makaronu w otoczeniu architektury włoskiej Padwy. Nad miastem unosi się charakterystyczny dla Vico dobry duszek, dla mnie symbol marzeń i inspiracji. Wystawa sygnowana graficznym logo FRESCOPOLIS autorstwa Doroty Bronikowskiej, którego motywem przewodnim jest dłoń Adama ze znanego fresku Michała Anioła, w okrojonej już postaci, bo np. bez prac Vico Calabaro, do końca października jest do obejrzenia w hallu wystawienniczym Collegium Novum przy Sienkiewicza 22a. Małgorzata Bzówka Tufy zeolitowe. Seminarium we Lwowie. Opracowanie innowacyjnego modelu transgranicznego wykorzystania tufów zeolitowych to tytuł projektu, jaki Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu realizuje od 1 lipca 2013 r. w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Polska Białoruś Ukraina Budżet projektu to ponad 880 tys. euro, w tym dofinansowanie z funduszy unijnych 778 tys. euro. Partnerami zamojskiej uczelni w realizacji projektu są: Politechnika Lwowska, Politechnika Lubelska oraz Instytut Agrofizyki im. Bogdana Dobrzańskiego Polskiej Akademii Nauk w Lublinie. Bogate złoża tufów zeolitowych występują na Ukrainie, dlatego też projekt realizowany jest po obu stronach granicy. Zarówno w Polsce jak i na Ukrainie prowadzone są badania naukowe na temat zastosowania minerałów zeolitowych w przemyśle budowlanym, ochronie środowiska i rolnictwie. W ramach projektu przewidziana jest organizacja seminariów naukowych, promocyjnych, konferencji oraz transgranicznych targów technologii innowacyjnych. Pierwsze seminarium promocyjne zorganizowane zostało 12 września br. przez Politechnikę Lwowską. Prof. Zinoviy Blikharskyy, kierownik Katedry Konstrukcji Budowlanych i Mostów Politechniki Lwowskiej, omówił na wstępie ogólne założenia projektu, a prof. Myroslav Sanytsky opowiedział o historii badań nad właściwościami minerałów zeolitowych. Prof. Krystyna Sobol, dziekan Instytutu Budownictwa i Inżynierii Środowiska Politechniki Lwowskiej w swoim wystąpieniu skoncentrowała się na zastosowaniu dodatków zeolitowych w produkcji materiałów budowlanych. Doc. Bogdan Tershak reprezentujący firmę Ukrnafta i Państwowy Techniczny Uniwersytet Nafty i Gazu w Ivanofrankowsku przedstawił w swoim referacie możliwości zastosowania tufów zeolitowych przy tamponowaniu naftowych otworów wiertniczych. Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji reprezentowali: Andrzej Łygas kierownik projektu, dr Mieczysław Kowerski specjalista ds. analiz statystyczno-informatycznych oraz Andrzej Salej specjalista ds. prawno-organizacyjnych. Uczestnicy seminarium odwiedzili lwowski Zakład Produkcji Materiałów Budowlanych Ferozit. Firma ta pokrywa 10% zapotrzebowania całej Ukrainy na materiały budowlane typu kleje do Uczestnicy seminarium odwiedzili lwowską firmę Ferozit produkującą materiały budowlane. Fot. arch. WSZiA glazury, zaprawy do murowania, szpachlówki, tynki cementowowapienne, produkty do izolowania i renowacji budowli, itp. Następne seminarium projektowe zaplanowane jest na 22 października br. w siedzibie Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu. Katarzyna Kimak Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

13 SZACHY MOJA PASJA III Międzynarodowy Turniej Szachowy, 16 czerwca, zgromadził jak zwykle kilkudziesięciu zawodników z całego województwa Szachy rozwijają i bawią. Ja sama po sobie wiem, że jak ktoś złapie tego bakcyla, to fascynacja trwa przez lata. Nie wiem czy nie przez całe życie Małgorzata Tracz vel Bednarczyk, absolwentka administracji WSZiA, popularyzatorka szachów wśród studentów i organizator kolejnej edycji turnieju w naszej uczelni. Sędziował i nadzorował przebieg turnieju Andrzej Czochra, znany zamojski szachista i kolekcjoner szachów z całego świata. Najlepsi szachiści wraz z dziekanem Januszem Skwarkiem. Fot. mb Wyniki turnieju: kategoria kobiet I miejsce Kamila Magryta (MDK Zamość) II miejsce Joanna Podolak (WSEI Lublin) kategoria szkoły podstawowe - chłopcy I miejsce Sebastian Żarnowski (MDK Zamość) II miejsce Ton Ton (MDK Zamość) III miejsce Tomasz Gontarz (MDK Zamość) kategoria gimnazja - chłopcy I miejsce Łukasz Wituch (MDK Zamość) II miejsce Krzysztof Gontarz (MDK Zamość) III miejsce Michał Węgrzyn (MDK Zamość) kategoria seniorzy I miejsce Cezary Biszczanik (WSZiA Zamość) II miejsce Bartłomiej Michoński (RCEZ Biłgoraj) III miejsce Bartłomiej Bielak (RCEZ Biłgoraj) Uczestnicy turnieju. Fot. mb opr. mb 14

14 Przyjaźń polsko-turecka w ramach Erasmusa Co Erasmus zmienił w Twoim życiu? Na to pytanie może już odpowiedzieć kolejnych 3 studentów WSZiA w Zamościu: Maria Demchuk, Konrad Partyka i Mateusz Pikuta, którzy właśnie kończą 3-miesięczny staż w Abant Izzet Baysal University. Na zdjęciu: Maria, Mateusz,Konrad w towarzystwie Sebnem Avci O swoich wrażeniach z pobytu opowiadają w owych relacjach. Jako pierwszy raportował Mateusz pisząc:...strach i niepokój towarzyszący moim pierwszym dniom pobytu zostały wypchnięte przez życzliwość i chęć pomocy ludzi zamieszkujących ten piękny kraj. Warto tu przyjechać i zobaczyć państwo muzułmańskie z trochę innej strony i wyrobić sobie o nim inną opinię, niż ta którą obecnie kreują nasze media i społeczeństwo. Oczywiście nie można zapomnieć o odbytej w Turcji praktyce, i o metodach rehabilitacji, które mogłem tutaj zgłębić. Jak najbardziej zachęcam wszystkich do korzystania z możliwości, jakie daje program Erasmus, gwarantuję, że nie będziecie chcieli wracać do ojczyzny. Opinię, że Erasmus to coś więcej niż tylko stypendium potwierdza Masza w swoim liście:...po przylocie do słonecznej Turcji spotkało mnie spore zaskoczenie. Nie sądziłam, że to państwo aż tak różni się od Polski. Spotkałam się tu zupełnie z inną kulturą i obyczajami. Niektóre ich zwyczaje podobały mi się bardziej, inne mniej. Bardzo polubiłam kuchnię turecką, prawdziwą turecką shishę (nargile) i oczywiście nie obeszło się bez kebaba. Bardzo polubiłam i przywiązałam się do naszych opiekunów, którzy byli naprawdę mili, cierpliwi i zawsze chętnie wszystko tłumaczyli i pomagali. Niestety mało osób mówi tu po angielsku, lecz ludzie są uprzejmi i przyjaźnie nastawieni. Mimo że język jest bardzo trudny, to udało się nauczyć najprostszych zdań i zwrotów, aby dogadać się w sklepie czy autobusie. Każdy kto usłyszał mój turecki, był pozytywnie zaskoczony i odpowiadał na to uśmiechem:) Na pewno warto było doświadczyć tego wszystkiego i cieszę się, że mogłam bliżej poznać to państwo. Od początku studiów marzyłam o wyjeździe do Turcji i dzięki Programowi Erasmus marzenie to spełniło się. Naprawdę warto wierzyć w swoje marzenia i dążyć do nich. Polecam każdemu spróbować swoich sił, aby i wasze marzenia się spełniły. Warto wspomnieć, że Abant Izzet Baysal University współpracuje z WSZiA w Zamościu od samego początku funkcjonowania programu Uczenie się przez całe życie, a więc od 2007 r. Od tego czasu 10 studentów fizjoterapii naszej uczelni miało okazję zgłębiać metody rehabilitacji pacjentów, pod czujnym okiem pracowników partnerskiej szkoły z Bolu. Co więcej, 11 studentów z Abant Izzet Baysal University gościła Zamojska Klinika Rehabilitacji. Wszyscy wracali z bagażem cennych doświadczeń i przyjaźniami, które trwają do dziś. Chyba nikt z nas nie zapomni Eyupa, który wrócił do Zamościa, już nie jako student Erasmusa, ale wolontariusz. Tym bardziej cieszy fakt, że w dniach r. Uczelnię odwiedzą dwie profesorki z Abant Izzet Baysal University - Yesim Bakar i Sebnem Avci, dla której to również powrót do Zamościa. Sebnem gościła w naszej uczelni w 2008 r. jeszcze jako magister fizjoterapii. Tym razem, już z tytułem doktora poprowadzi cykl wykładów pt. Physiologic Changes in Elderly and Their Balance Problems. Natomiast tematyka zajęć Pani Yesim Bakar dotyczyć będzie zagadnień dotyczących Treatment of Lymphedema. Wizyta oraz wykłady gościnne organizowane są w ramach Erasmus Teaching & Staff Mobility. Aleksandra Kahan Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

15 Erasmus + nowy program UE na lata W lipcu b.r. Komisja ds. Edukacji i Kultury Parlamentu Europejskiego zaproponowała poprawki do przedstawionego przez Komisję Europejską projektu nowego programu na rzecz edukacji, młodzieży i sportu. Od wielu miesięcy trwały debaty na temat kształtu przedsięwzięcia, zmieniały się nazwy programu. Słyszeliśmy o Erasmus for All czy też YES Europe. Dziś już jest pewne, że 1 stycznia 2014 roku, dobrze znany nam Lifelong Learning Programme zastąpi Erasmus +. Nowy program będzie obejmował te same sektory edukacji, co kończący się program Uczenie się przez całe życie : edukację szkolną, zawodową, wyższą i uczenie się dorosłych. Programy sektorowe m.in. Erasmus, Leonardo da Vinci czy Commenius zostaną zastąpione przez trzy tzw. akcje kluczowe: 1. Mobilność edukacyjna osób indywidualnych w ramach tej inicjatywy studenci będą mogli odbyć studia lub staż w instytucji partnerskiej, zdobyć doświadczenie jako uczniowie, asystenci lub praktykanci za granicą. W przypadku pracowników, mobilność będzie polegać na prowadzeniu zajęć, odbyciu stażu lub profesjonalnych szkoleń za granicą. Ponadto działanie to będzie wspierać mobilność zorganizowaną na podstawie wspólnych programów studiów lub projektów edukacyjnych. Możliwa będzie wymiana studentów i pracowników do i z krajów trzecich, 2. Współpraca na rzecz innowacji i wymiany dobrych praktyk obejmuje takie działania jak partnerstwa zawierane między przedsiębiorcami a instytucjami kształcenia i szkolenia czy też tzw. partnerstwa strategiczne mające na celu opracowanie i wdrożenie wspólnych inicjatyw oraz promowanie wzajemnego uczenia się i wymiany doświadczeń - m.in. Knowledge Alliances - sojusze na rzecz wiedzy, oferujące opracowywanie nowych programów nauczania i metod dydaktycznych czy też Sektor Skills Alliances przyczyniające się do tworzenia nowych dla danego sektora lub międzysektorowych programów nauczania, rozwoju innowacyjnych metod nauczania i szkolnictwa zawodowego. Nowością będą platformy informatyczne umożliwiające tzw. wirtualną mobilność, umożliwiając wymianę dobrych praktyk oraz otwarcie dostępu dla uczestników z krajów sąsiedzkich. Ponadto akcja ta będzie wspierać integrację regionalną, wymianę wiedzy i procesy modernizacji w ramach międzynarodowych partnerstw między instytucjami szkolnictwa wyższego UE i krajów trzecich. 3. Wsparcie reform polityki edukacyjnej inicjatywa wspierać będzie dialog polityczny z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi a także takie działania jak: wdrażanie programu polityki Unii w dziedzinie kształcenia i szkolenia, w zakresie Procesu Bolońskiego i Kopenhaskiego; wdrażanie w państwach uczestniczących unijnych narzędzi przejrzystości i uznawalności kształcenia w szczególności Europass-u, Europejskich Ram Kwalifikacji (EQF), Europejskiego Systemu Transferu i Akumulacji Punktów (ECTS), Europejskiego Systemu Transferu Osiągnięć w Kształceniu i Szkoleniu zawodowym (ECVET), wsparcie dla europejskich sieci i organizacji pozarządowych w dziedzinie edukacji i szkoleń, dialog polityczny z właściwymi europejskimi zainteresowanymi stronami w dziedzinie edukacji i szkoleń. Wciąż niewiadomą pozostają takie kwestie, jak zasady na podstawie których projekty będą przyporządkowywane do poszczególnych sektorów czy też same ich nazwy. Budżet nowego programu wynieść ma ok. 16 miliardów euro. Komisja Europejska zaproponowała, by 77,5% kwoty przeznaczyć na sektor edukacja i szkolenia. Sektor młodzieżowy otrzyma 10% budżetu, a na sport po raz pierwszy objęty w programie - 1,8% środków. Co zmieni się dla studentów? Erasmus+ pozwoli na realizację całych uzupełniających studiów magisterskich lub 3,5 - letnich licencjackich. Studentom oferowane będą nie tylko stypendia, ale i pożyczki na opłacenie studiów. Największy nacisk w nowym programie zostanie położony na edukację formalną i pozaformalną służącą rozwijaniu umiejętności uczniów, nauczycieli i pracowników oraz zwiększającą ich atrakcyjność na rynku pracy. Trudno powiedzieć, czy są jakieś minusy Erasmusa +. Czas pokaże, póki co przed nami rozstrzygnięcie konkursu na Kartę Uczelni Erasmusa i ostatnia umowa Erasmus Mobilność na starych zasadach. W roku akademickim 2013/2014 uczelnia otrzymała środki finansowe w wysokości EUR na realizację wyjazdów studentów i pracowników Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu do partnerskich uczelni i instytucji. Pierwsi stypendyści już wyjechali na studia. Polina Petrova i Ivan Korona, studenci III roku administracji, semestr zimowy spędzą w Instituto Politecnico de Santarem. Zaproszenie od portugalskiego partnera przyjęli również pracownicy uczelni. Delegacja w składzie: dr inż. Krzysztof Pancerz, prorektor WSZiA, dr Janusz Skwarek, dziekan Wydziału Fizjoterapii i Pedagogiki i mgr Mariusz Poninkiewicz, asystent w Pracowni Systemów Informatycznych weźmie udział w II International Week. Tematem przewodnim spotkania pracowników uczelni partnerskich Instituto Politecninco de Santarem będzie More Education For a Richer World. Aleksandra Kahan FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ WARTO STUDIOWAĆ! Finansiści najlepiej zarabiają w kontrolingu i w audycie wewnętrznym. Podajemy za Pulsem Biznesu z 2 września br. Bardzo szybko rozwija się rynek pracy dla służb finansowo-księgowych. I jak się okazuje, ze względu na bardzo zbliżone uprawnienia i kompetencje wynagrodzenia w sektorze uzależnione są, oprócz doświadczenia, od znajomości języków obcych. Za 1 jeden język, najczęściej angielski, pracodawca płaci absolwentowi rachunkowości np. w Krakowie średnio 3 tys. zł, ale już ze znajomością języków nordyckich księgowa z rocznym stażem dostaje dwa razy tyle. W raporcie firmy doradztwa personalnego Goldman Recruitment, która specjalizuje się w usługach dla sektora finansów i bankowości, podkreśla się, że pracodawcy nie mają problemów 16 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

16 ze znalezieniem kandydatów na stanowiska specjalisty ds. kontrolingu lub kontrolera finansowego. Coraz więcej osób specjalizuje się w tym zakresie i duża podaż zahamowała wzrost płac w tym sektorze. Jak informuje Grzegorz Koterwa, partner zarządzający Goldman Recruitment, największe zapotrzebowanie jest na specjalistów od zarządzania ryzykiem informatycznym. I tak dla przykładu: dyrektor finansowy, który ma lat doświadczenia w polskiej firmie średniej wielkości, zarabia przeciętnie 16 tys. zł. Specjalista ds. zarządzania ryzykiem informatycznym w instytucji finansowej z 3-4 latami doświadczenia 12 tys. złotych podajemy za Pulsem Biznesu. W ofercie uczelni ważne miejsce zajmuje kierunek finanse i rachunkowość ze specjalnościami: finanse przedsiębiorstw oraz księgowość. Wśród ciekawych przedmiotów na kierunku wymienia się zarządzanie ryzykiem, audyt i kontrola wewnętrzna czy rachunkowość finansowa. Kierunek wzbogacony jest dodatkowymi praktykami i stażem zawodowym w BZ WBK S.A. Uczelnia przystąpiła do programu Santander Universidades, który daje ogromne możliwości dla studentów finansów i rachunkowości: poznania produktów bankowych, form ich prezentowania i reklamy wśród chociażby swoich kolegów na roku. mb NAGRODA NOBLA W DZIEDZINIE EKONOMII PRZYZNANA for their empirical analysis of asset prices Szwedzka Królewska Akademia Nauk Profesorowie Szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk, 14 października 2013 roku uhonorowali Eugene Fama, Larsa Petera Hansena i Roberta Shillera Nagrodą w dziedzinie ekonomii Szwedzkiego Banku Państwa dla uczczenia pamięci Alfreda Nobla za empiryczną analizę cen aktywów i obserwację trendów na rynkach akcji i obligacji. Laureaci udowodnili, że o ile nie ma dokładnego sposobu przewidzenia cen akcji czy obligacji w krótkim terminie (kilku dni czy tygodni), to dzięki gruntowanym badaniom okazało się, że jest całkiem możliwe ich przewidzenie w dłuższej perspektywie, np. trzech do pięciu lat. Ekonomiści stworzyli podstawy dzisiejszego rozumienia wyceny aktywów, oparte z jednej strony na zmianach ryzyka i podejścia do niego, z drugiej strony na behawioralnych uprzedzeniach i znanych niedoskonałościach rynku- argumentowała Akademia. W uzasadnieniu wspomniano również o bogatym dorobku Shillera, który odkrył, że stosunek wyceny do dywidendy dąży do spadku, kiedy jest wysoki, a ma tendencję wzrostową, kiedy jest niski. Taki mechanizm działa nie tylko dla akcji, ale też dla obligacji i innych rodzajów aktywów. Lars Peter Hansen - drugi z noblistów - to autor statystycznej metody, która dobrze testuje teorie racjonalnej wyceny aktywów. Wykorzystując ją Hansen stwierdził, że teorie Shillera i Famy stanowią wielki krok w kierunku wyjaśnienia zagadnienia wyceny aktywów. R. Shiller L. Hansen E. Fama Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

17 Robert Shiller (ur. 29 marca 1946 r.) jest profesorem Yale University, od 1980 roku pracownikiem naukowym Narodowego Biura Badań Ekonomicznych (NBER) a także wiceprezesem Amerykańskiego Towarzystwa Ekonomicznego. Tegoroczny noblista znajduje się w gronie 100 najbardziej wpływowych ekonomistów świata. Do jego najważniejszych pozycji książkowych należą: Market Volatility (1989), Irrational Exuberance (2000), Animal Spirits: How Human Psychology Drives the Economy and Why It Matters for Global Capitalism (wraz z A. Akerlof, 2008) i Finance and the Good Society (2012). Zainteresowania naukowe Shillera skupiają się wokół ekonomii behawioralnej, uwzględniającej zarówno modele matematyczne, ale także psychologiczne zachowania ludzi. Sławę Shillerowi przyniosły w 1981 r. wyniki badań nad racjonalnością zachowań inwestorów giełdowych. Udowodnił wówczas, że w długim terminie ceny akcji są dużo bardziej zmienne niż wielkość dywidend. Ponadto wykazał, że zmienność ta jest większa niż można oczekiwać po racjonalnie zachowujących się inwestorach. Podważył więc hipotezę efektywnego rynku mówiącą, że ceny akcji zawsze w pełni odzwierciedlają dostępne informacje na temat tych papierów. Wkład do empirycznych badań nad wartością aktywów na rynkach akcji i obligacji włożyli także dwaj pozostali laureaci Nobla w dziedzinie ekonomii - Lars Peter Hansen i Eugene Fama. Lars Hansen (urodzony 26 października 1952 r.) jest wykładowcą University of Chicago, twórcą techniki ekonometrycznej znanej jako generalizowana metoda ruchów (GMM), która używana jest do analizy modeli ekonomicznych. Za pomocą tej metody testował on m.in. badania Shillera dotyczące racjonalności rynków. Przedmiotem jego badań są również powiązania między rynkami finansowymi a gospodarką realną. Hansen jest obecnie dyrektorem naukowym w Becker Friedman Institute, oraz Macro Financial Group Modeling - sieci makroekonomistów, pracującym nad rozwojem modeli powiązań między finansowym i realnym sektorem gospodarki w obliczu kryzysu finansowego z 2008 r. Jest członkiem National Academy of Science, w 2007 r. pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Ekonometrii, był jednym z założycieli Instytutu im. Milton Friedmana (oryginalna nazwa Becker Friedman Institute for Research in Economics). Eugene Fama (urodzony 14 lutego 1939 r.) nazywany ojcem współczesnych finansów od blisko 50 lat zajmuje się badaniem racjonalności zachowania inwestorów. Jest on powszechnie uznawany za głównego twórcę hipotezy efektywnego rynku. Dorobek naukowy skupiał się m.in. wokół badania wpływu informacji dostępnych na rynku na ceny aktywów. Jest autorem dwóch podręczników oraz ponad 100 artykułów. Fama jest jednym z najczęściej cytowanych amerykańskich ekonomistów. Był wielokrotnie nagradzany za osiągnięcia naukowe w dziedzinie finansów, otrzymał m.in. the Deutsche Bank Prize in Financial Economics (2005 r.), the Morgan Stanley American Finance Association Award for Excellence in Finance (2007) i Onassis Prize in Finance (2009). Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla jest jedyną, której Alfred Nobel nie ufundował osobiście. Ustanowił ją w 1968 r. oraz ufundował Sveriges Riksbank, Centralny Bank Szwecji. Wysokość nagrody to 8 mln koron szwedzkich, czyli ponad 4 mln zł. Kandydaci do ekonomicznego Nobla są wybierani przez specjalnie powołany komitet, w skład którego wchodzi 6 członków Szwedzkiej Akademii Nauk. Laureata natomiast wybiera Komitet Noblowski Akademii. W dotychczasowej historii dominowali ekonomiści z USA. W ostatnich 10 latach ze Stanów pochodziło 20 z 22 laureatów. Rok temu nagroda trafiła do Alvina Rotha i Lloyda Shapleya za pracę na temat funkcjonowania rynków i tego, jak najlepiej dostosować ofertę do potrzeb. Opr. Aleksandra Kahan Czy wiesz, że... Od 1969 roku przyznano 45 nagród Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych 22 razy nagroda Nobla z ekonomii trafiła do jednego laureata, 17 razy Nobel był dzielony pomiędzy dwóch a 6 razy pomiędzy trzech laureatów Jedyną kobietą, która otrzymała nagrody Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych. była Elinor Ostrom (2009 r.) Najmłodszy laureat nagrody Nobla, w chwili jej otrzymania miał 51 lat - był to Kenneth J. Arrow (1972 r.), najstarszy Leonid Hurwicz został noblistą w wieku 90 lat (2007 r.) Średnia wieku laureatów nagrody Nobla z dziedziny ekonomii to 67 lat Źródło: Badania prof. Eugene a Famy były dla mnie inspiracją 1 Mieczysław Kowerski 1 Z nieukrywaną radością przyjąłem decyzję z 14 października 2013 roku Szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk, o przyznaniu prof. Eugene owi Famie, Nagrody w dziedzinie ekonomii Narodowego Banku Szwecji dla uczczenia pamięci Alfreda Nobla za empiryczną analizę cen aktywów i obserwację trendów na rynkach akcji i obligacji 2. Badania i metody opracowane przez Famę były dla mnie przez 1 Tekst dedykuję swojej żonie, która też mnie inspiruje. 2 Obok Famy Szwedzka Akademia Nauk za podobne badania uhonorowała Larsa Petera Hansena i Roberta Shillera. wiele lat inspiracją i zachętą do własnych dociekań i analiz, zwłaszcza tych dotyczących funkcjonowania polskiego rynku kapitałowego. A osiągnięcia Famy są nie do przecenienia. Swoją działalność naukową rozpoczął jak w filmach Hitchcocka od trzęsienia ziemi w nauce o finansach, czyli opracowania i obronienia jako pracy doktorskiej teorii efektywności rynku kapitałowego jednej z kilku najważniejszych współczesnych teorii finansowych [Fama, 1965], [Fama 1970]. A potem napięcie (czytaj pomysły, hipotezy i wyniki badań) rosło. Ale zacznijmy od teorii efektywnego rynku kapitałowego gdyż obecnie to jeden z podstawowych wykładów nie tylko na 18 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

18 studiach z zakresu finansów, ale również na studiach z innych dziedzin ekonomicznych. Fama wprowadza pojęcie efektywności informacyjnej rynku kapitałowego i definiuje ją następująco: Rynek, na którym ceny zawsze w pełni odzwierciedlają dostępne informacje [Fama, 1970, s. 383]. Inaczej mówiąc rynek jest efektywny w sensie informacyjnym, jeżeli zapewnia szybki transfer informacji do wszystkich jego uczestników, tak że informacja ta jest w pełni i bez zwłoki uwzględniana w wycenie papierów wartościowych, w związku z czym ceny papierów wartościowych zawsze odzwierciedlają ich rzeczywistą wartość [Czekaj, 2001, s. 30]. Przedstawiona definicja ma bardzo duże konsekwencje dla strategii inwestycyjnych stosowanych na rynkach kapitałowych. Oznacza, że bazując na ogólnie dostępnych informacjach inwestor, nawet najbardziej profesjonalny, nie może liczyć na permanentne uzyskiwanie wyników na poziomie wyższym niż normalnie oczekiwane stopy zwrotu dla danego poziomu ryzyka. Innymi słowy z rynkiem nigdy nie można wygrać. Jak każda teoria tak i ta oparta jest na szeregu założeń, które warto tutaj przywołać, gdyż będą one towarzyszyć wszystkim badaniom Famy. Ogólnie można powiedzieć, że Fama wierzy w mądrość a przede wszystkim racjonalność ludzi (inwestorów) 3, gdyż jego zdaniem: 1. Inwestorzy dokonują racjonalnej wyceny walorów oraz dążą do maksymalizacji zysków. 2. Jeśli niektórzy inwestorzy okażą się nieracjonalni, ich indywidualne działania mają charakter losowy i wzajemnie się neutralizują bez wpływu na ceny. 3. Jeśli w pewnych granicach inwestorzy zachowują się nieracjonalnie w podobny sposób, przez co mogliby wpłynąć na poziom cen, wówczas natrafiają na rynku na inwestorów racjonalnych, którzy za pomocą arbitrażu eliminują wpływ inwestorów nieracjonalnych. Ale to nie wszystkie założenia rynek kapitałowy musi spełniać cechy rynku doskonałego: 1. Brak kosztów transakcji oraz podatków. 2. Powszechna i nieodpłatna oraz równa dla każdego z uczestników rynku dostępność do informacji. 3. Homogeniczność oceny napływających informacji i oczekiwań inwestorów co do ich wpływu na poziom cen papierów wartościowych. 4. Duża liczba uczestników, z których każdy unika zbędnego ryzyka, dąży do maksymalizacji zysków oraz nie jest w stanie indywidualnie wpływać na kształtowanie się kursów papierów wartościowych. W literaturze powszechnie wyróżnia się trzy podstawowe formy efektywności informacyjnej rynku kapitałowego, w zależności od zakresu informacji, które mają znajdować odzwierciedlenie w cenach walorów 4 : Słaba forma efektywności Hipoteza o słabej formie efektywności zakłada, że bieżące ceny papierów wartościowych odzwierciedlają wszystkie istotne informacje zawarte w notowaniach historycznych. Na podstawie samego tylko ruchu cen w przeszłości inwestor nie jest w stanie tak przewidywać kształtowania się przyszłych notowań walorów, aby 3 Jest to podstawa krytyki na jaką racjonaliści są narażeni ze strony tzw. behawiorystów czyli tych naukowców, którzy mówią, że ludzie na rynkach finansowych zachowują się nieracjonalnie podlegają emocjom, zachowaniom stadnym. Kontrowersja zdaje się nie mieć rozwiązania o czym świadczy, iż Szwedzka Królewska Akademii Nauk jednocześnie przyznała nagrodę przedstawicielowi nurtu behawiorystycznego: prof. Robertowi Shillerowi. 4 Trzy formy efektywności rynku wyróżnił po raz pierwszy H. Roberts [1967]. Następnie klasyfikacja ta została przyjęta i szeroko rozpowszechniona przez E. Famę [1970]. osiągnąć stopy zwrotu wyższe od normalnie oczekiwanych przez rynek. Średnia forma efektywności Hipoteza o średniej efektywności zakłada, że ceny papierów wartościowych odzwierciedlają już nie tylko te wiadomości, które można odczytać wyłącznie z notowań historycznych, lecz również wszystkie inne publicznie dostępne informacje. Mogą to być dane zawarte w raportach finansowych spółek, w publikowanych przez spółki komunikatach, ogłaszane publicznie informacje o charakterze makroekonomicznym, doniesienia prasowe czy też inne powszechnie dostępne informacje. Prawdziwość hipotezy o średniej efektywności rynku oznacza niemożność permanentnego osiągania ponadprzeciętnych stóp zwrotów wyłącznie na podstawie ogólnie dostępnych informacji. Silna forma efektywności Hipoteza o silnej efektywności rynku głosi, że zarówno te publicznie dostępne, jak również poufne wiadomości prywatne, dostępne wąskiemu gronu osób, znajdują szybko odzwierciedlenie w cenach papierów wartościowych. Przyjęcie hipotezy o silnej efektywności oznaczałoby, że nie tylko inwestorzy bazujący na analizach powszechnie dostępnych informacji, lecz również gracze, którzy weszli w posiadanie informacji poufnych nie są w stanie uzyskać ponadprzeciętnych zysków. Skrajna forma efektywności zakłada, że rynek szybko rozpozna informację płynącą chociażby już z samego podjęcia próby dokonania transakcji. W pierwszej dekadzie po narodzinach koncepcja efektywności rynku kapitałowego zdobyła niezwykłą popularność. Rozwinięto przekonywującą argumentację teoretyczną, w myśl której rynki finansowe winny być efektywne. Osiągnięcia na gruncie teorii wsparte zostały bardzo dużą liczbą badań empirycznych, z których zdecydowana większość skłaniała do przyjęcia tej teorii. Można nawet zaryzykować stwierdzenie, iż w owym czasie znaczna część nauki finansów w ogólności a analiza i wycena papierów wartościowych w szczególności, bazowały na założeniu efektywności rynku [Szyszka, 2003, s. 7]. Popularność hipotezy i powszechne wtedy przekonanie o jej poprawności dobrze oddają słowa wybitnego teoretyka finansów, profesora Uniwersytetu w Chicago, M. Jensena, który w 1978 roku napisał: Nie ma żadnej innej propozycji w ekonomii, która miałaby solidniejsze świadectwo empiryczne niż hipoteza o efektywności rynku [Jensen, 1978, s. 95]. Każdą z tych hipotez można weryfikować za pomocą licznych metod statystyczno-ekonometrycznych. To doskonały trening dla studentów piszących prace dyplomowe, których z tego zakresu powstało pod moim kierunkiem kilkanaście. Prace polegały na próbie określenia jaką formą efektywności charakteryzuje się polski rynek kapitałowy. Większość metod wskazuje, że jest to forma słaba. Ale jeżeli rynek jest efektywny i nie można z nim wygrać to po co inwestować? I tutaj naprzeciw wyszli twórcy modelu wyceny aktywów (Capital Asests Pricing Model CAPM). Powstanie tego modelu jest zasługą pięciu badaczy: Williama Sharpe a 5, Johna Lintnera, Jana Mosina, Jacka Treynora i Fischera Blacka, którzy opracowali go niemal niezależnie w połowie lat sześćdziesiątych. Zgodnie z tym modelem wyższe dochody możemy otrzymać, jeżeli bardziej zaryzykujemy. Natomiast Fama wspólnie z Jamesem McBethem [1973] opracowali metodę weryfikacji modelu CAPM i udowodnili empirycznie istotną zależność pomiędzy przeciętną stopą zwrotu a ryzykiem mierzonym współczynnikiem beta dla rynków nowojorskich. Jednakże już pod koniec lat siedemdziesiątych zaczęły ukazywać się prace prezentujące wyniki badań empirycznych, z których 5 W 1990 roku Sharpe otrzymał nagrodę im. Alfreda Nobla. Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

19 wynikało, że przeciętne stopy zwrotu zależą nie tylko od ryzyka systematycznego, ale również od różnych charakterystyk firm notowanych na giełdzie. Sanjoy Basu pokazał, że przeciętne stopy zwrotu zależą od wskaźnika zysku do ceny [1977]. Ralf Banz udowodnił, że spółki o niskiej kapitalizacji przynoszą wyższe stopy zwrotu niż spółki o dużej kapitalizacji [1981]. Wyniki te potwierdził również swoimi badaniami Marc Reinganum [1983]. Również Fama z Kenethem Frenchem 6 [1993] stwierdzili, że model CAPM nie w pełni wyjaśnia zmienności stóp zwrotu spółek notowanych na giełdach nowojorskich po 1963 roku. Ale na tym nie poprzestali i zaproponowali model trójczynnikowy, w którym oprócz ryzyka systematycznego wprowadzili ryzyko inwestowania w małe spółki i ryzyko inwestowania w spółki niedowartościowane, bowiem z wcześniej przeprowadzonych przez nich badań [1992] wynikło, że małe spółki i spółki niedowartościowane (nisko wyceniane przez inwestorów) są co prawda bardziej ryzykowne, ale przynoszą wyższe stopy zwrotu niż spółki duże i wysoko wyceniane przez rynek. Model zaproponowany przez F F ma postać: gdzie: R i R f = a i + b i (R M R F ) + s i SMB + h i HML + ε i R i stopa zwrotu i - tego portfela R f stopa zwrotu wolna od ryzyka R i R f nadwyżkowa stopa zwrotu (excess return) R M rynkowa stopa zwrotu, która jest ceną czasu, będącą nagrodą za wyrzeczenie się bieżącej konsumpcji SMB (Small Minus Big) - różnica pomiędzy średnimi stopami zwrotu z portfeli akcji małych i dużych spółek, która jest premią za inwestowanie w małe spółki HML (High Minus Low) - różnica pomiędzy średnimi stopami zwrotu z portfeli akcji spółek o najwyższych i najniższych wskaźnikach wartości księgowej do wartości rynkowej BE/ME, która jest premią za inwestowanie w spółki niedowartościowane b i wielkość ponoszonego ryzyka systematycznego dla i tego portfela. Iloczyn b*(r M R f ) jest ceną ryzyka systematycznego s i wielkość ryzyka dla i tego portfela ponoszonego z tytułu inwestowania w małe spółki. Iloczyn s*smb informuje o cenie ryzyka z tytułu inwestowania w małe spółki h i wielkość ryzyka dla i tego portfela ponoszonego z tytułu inwestowania w spółki niedowartościowane. Iloczyn h*smb informuje o cenie z tytułu inwestowania w spółki niedowartościowane. W celu obliczenia wartości zmiennych SMB oraz HML w końcu czerwca każdego roku spółki są dzielone na dwie grupy, ze względu na swój rozmiar oraz na trzy grupy ze względu na drugie kryterium (BE/ME). Spółki, których wartości rynkowe znajdują się powyżej mediany kapitalizacji giełdy zostają umieszczone w portfelu dużych spółek (B) natomiast pozostałe w portfelu małych spółek (S). Spółki, dla których wartości wskaźnika BE/ME odpowiadają dolnym 30% wartości tego wskaźnika dla wszystkich firm notowanych na giełdzie, znajdują się w portfelu o niskiej relacji wartości księgowej do wartości rynkowej (L). Następną grupę 6 W drugiej połowie lat 80. Fama rozpoczął współpracę z prof. Kennethem Franchem (wcześniej Chicago University, obecnie Dartmouth College, Hanower USA), która trwa do dzisiaj i zaowocowała sformułowaniem bardzo wielu ciekawych hipotez i przeprowadzeniem badań empirycznych. Moim zdaniem przynajmniej część sztokholmskiej nagrody należy się Frenchowi. Dalej będę się posługiwał często stosowanym w literaturze akronimem F F (M) stanowi środkowe 40% spółek. Ostatnia grupa (H) jest złożona z firm o najwyższym współczynniku BE/ME. Na podstawie takiego podziału tworzonych jest sześć portfeli S/L, S/M, S/H, B/ L, B/M, B/H. Skład portfeli zbudowanych w końcu czerwca roku t pozostaje niezmieniony do czerwca roku t+1. Korzystając z kapitalizacji zbudowanych portfeli obliczane są ich miesięczne stopy zwrotu. Wartość SMB jest różnicą między średnią arytmetyczną wyliczoną ze zwrotów z trzech portfeli małych firm i średnią zwrotów z trzech portfeli zawierających duże firmy: SMB = (S/L+S/M+S/H)/3 (B/L+B/M+B/H)/3 Podobne obliczenia prowadzi się w celu określenia wartości HML: gdzie: S/L S/M S/H B/L HML = (S/H+B/H)/2 (S/L+B/L)/2 miesięczna stopa zwrotu z portfela małych spółek o niskiej wartości wskaźnika BE/ME (wysoko wycenianych przez rynek) miesięczna stopa zwrotu z portfela małych spółek o środkowej wartości wskaźnika BE/ME miesięczna stopa zwrotu z portfela małych spółek o wysokiej wartości wskaźnika BE/ME (nisko wycenianych przez rynek) miesięczna stopa zwrotu z portfela dużych spółek o niskiej wartości wskaźnika BE/ME (wysoko wycenianych przez rynek) B/M miesięczna stopa zwrotu z portfela dużych spółek o środkowej wartości wskaźnika BE/ME B/H miesięczna stopa zwrotu z portfela dużych spółek o wysokiej wartości wskaźnika BE/ME (nisko wycenianych przez rynek) Po raz pierwszy F F oszacowali model dla lat korzystając z danych dla trzech nowojorskich giełd (NYSE, AMEX i NASDAQ) [1993]. Badania te następnie kilkakrotnie powtarzali wydłużając szeregi czasowe jak również rozszerzając na inne rozwinięte rynki kapitałowe. Najpełniejsze badania dla rynków nowojorskich dotyczą okresu od lipca 1929 do czerwca 1997 roku, które autorzy modelu przeprowadzili wspólnie z J. Davisem [2000]. Wielkość portfeli rosła w miarę upływu czasu. W czerwcu 1929 roku autorzy dysponowali 339 spółkami NYSE, w czerwcu 1953 roku 756 spółkami NYSE, w czerwcu 1996 kiedy przeprowadzano ostatnią konstrukcję portfeli do dyspozycji było 4526 spółek NYSE, AMEX i NASDAQ. W ostatnich latach badacze koncentrują się na poszerzeniu stosowania trójczynnikowego modelu na inne rozwinięte rynki kapitałowe. F F [2006] udowodnili prawidłowość modelu trójczynnikowego dla 14 rozwiniętych rynków kapitałowych w latach oraz dla czterech regionów świata w latach [2012]. Oszacowane przez F F (oraz J. Davisa) modele potwierdzają hipotezę, iż na zróżnicowanie przeciętnych stóp zwrotu oprócz ryzyka systematycznego wpływ mają ryzyka związane z inwestowaniem w małe spółki oraz w spółki niedowartościowane przez rynek. F F pokazali również, że model trójczynnikowy wyjaśnia większość anomalii związanych z charakterystykami spółek (zysk do ceny, cash flow do ceny, dźwignia rynkowa, dotychczasowe tempo wzrostu sprzedaży) jak również efekt zwycięzców przegranych w długim okresie. 20 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

20 Zaproponowany przez F F model trójczynnikowy i zmienne SMB oraz HML stały się z czasem jednym z podstawowych narzędzi badań rynków kapitałowych. Wyniki badań F F dla rozwiniętych rynków kapitałowych zainspirowały mnie do zbudowania trójczynnikowego modelu F F dla Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie [Kowerski, 2008]. Model zbudowałem dla lat (132 miesięczne obserwacje). Średniomiesięczne stopy zwrotu wszystkich zbudowanych portfeli w latach były dodatnie. Najwyższą stopę wykazał portfel małych spółek, dobrze wycenianych przez rynek (S/L). Na drugim miejscu znalazł się portfel dużych spółek o środkowych wartościach wskaźnika wartości księgowej do rynkowej a dopiero na trzeciej portfel małych, niedowartościowanych spółek (S/H). Zdecydowanie najniższą stopą zwrotu wykazał się portfel największych spółek dobrze wycenianych przez rynek. Znacznie lepsze wyniki estymacji otrzymano w przypadku portfeli małych spółek. Znaki wszystkich oszacowanych parametrów są zgodne z założeniami modelu trójczynnikowego. wartości parametrów (a zwłaszcza parametr h gdyż jest istotny) mogą oznaczać, że inwestowanie w ten portfel wiąże się z pewnymi kosztami bezpieczeństwa. W przypadku dwóch pozostałych modeli mamy do czynienia z brakiem koincydencji parametrów. Utrudnia to prawidłową interpretację parametrów i ocenę wpływów ryzyk na stopy zwrotu. Jednakże w przypadku modelu B/M parametry przy zmiennych SMB oraz HML są nieistotne a to możemy zinterpretować jako brak wpływu ryzyk związanych z wielkością spółki i jej wyceną przez rynek na dochody inwestujących w duże spółki o środkowych wartościach wskaźnika BE/ME. W modelu zmiennej B/H nie budzi zastrzeżeń oszacowana wartość parametru h. Inwestujący w spółki nisko wyceniane przez rynek ponoszą z tego tytułu ryzyko, którego jedno procentowy wzrost daje stopę zwrotu w wysokości 0,45%. Natomiast dodatnia wartość parametru s wynika z braku koincydencji i nie może być właściwie zinterpretowana. Porównanie wartości 18 oszacowanych parametrów (nie licząc wyrazów wolnych) dla giełd nowojorskich w okresie od lipca 1963 do czerwca 1997 oraz dla Giełdy Papierów Wartościowych Tablica 1. Porównanie parametrów trójczynnikowych modeli F F dla GPW w Warszawie od lipca 1995 do czerwca 2006 i giełd nowojorskich dla okresu od lipca 1963 do czerwca 1997 Portfel a b s h Adj. R 2 New York Warsaw New York Warsaw New York Warsaw New York Warsaw New York Warsaw S/L -0,22* 0,84 1,06* 1,02* 1,22* 1,42* -0,14* -0,68* 0,96 0,80 S/M 0,03-0,67* 0,97* 0,82* 1,02* 0,75* 0,31* 0,34* 0,98 0,75 S/H 0,04-0,01 0,99* 1,00* 1,03* 1,02* 0,62* 0,80* 0,98 0,93 B/L 0,10* -0,80* 0,99* 0,94* -0,15* -0,07-0,32* -0,07* 0,98 0,92 B/M -0,04 0,78* 0,99* 0,94* -0,19* -0,05 0,25* 0,08 0,91 0,81 B/H -0,13* 0,12 1,04* 0,96* -0,01 0,32* 0,69* 0,45* 0,94 0,60 (*) oznacza istotność na poziomie 0,05 W analizowanym okresie poniesienie o 1% wyższego ryzyka związanego z inwestowaniem w małe spółki (SMB) umożliwiało uzyskanie (przy założeniu niezmienności wartości pozostałych zmiennych objaśniających) nadwyżkowej stopy zwrotu w wysokości: 1,42% w przypadku portfela S/L, 0,75% w przypadku portfela S/M oraz 1,02% w przypadku portfela S/H. Z kolei poniesienie o 1% wyższego ryzyka związanego z inwestowaniem w spółki niedowartościowane (HML) umożliwiało uzyskanie (przy założeniu niezmienności wartości pozostałych zmiennych objaśniających) premii w wysokości 0,80% inwestującym w portfel S/H oraz 0,34% inwestującym w portfel S/M. Natomiast inwestujący w portfel małych spółek wysoko wycenianych przez rynek musieli liczyć się z obniżeniem stopy zwrotu o 0,68% (swoista opłata bezpieczeństwa). Współczynniki determinacji 7 oszacowanych modeli wahały się od 0,760 w przypadku zmiennej S/M do 0,931 w przypadku zmiennej S/H. W modelach S/L oraz S/H nieistotne statystycznie są wyrazy wolne co jest zgodne z założeniami modelu iż przy zerowych ryzykach nie uzyskuje się nadwyżkowych stóp zwrotu. Modele zmiennych opisujących zmiany stóp zwrotu dużych spółek nie są już tak jednoznaczne. Zastrzeżeń nie wzbudza model zmiennej B/L. Parametry przy zmiennych SMB oraz HML są ujemne co oznacza, że inwestując w portfel dużych spółek, wysoko wycenianych przez rynek nie możemy liczyć na premie związane z obydwoma ryzykami bo one tutaj nie występują. Ujemne 7 Współczynnik determinacji jest miarą dopasowania modelu do danych empirycznych i przyjmuje wartości z przedziału od 0 do 1, przy czym im jest bliższy 1 tym dopasowanie jest lepsze. Współczynnik determinacji przemnożony przez 100% informuje w ilu procentach dany model wyjaśnia zmienność zmiennej objaśnianej. w Warszawie w okresie od lipca 1995 do czerwca 2006 pokazuje 8, że tylko w jednym przypadku nie zgadzają się znaki (niekoincydentny parametr s w modelu B/H). Również różnice w wartościach parametrów w zdecydowanej większości przypadków są niewielkie. Natomiast podobnie jak w przypadku modeli oszacowanych przez F F w trzech przypadkach istotne okazały się wartości wyrazów wolnych, co oznaczałoby, że można uzyskiwać dodatnie zwroty bez ponoszenia ryzyka (1 przypadek) i co jest jeszcze trudniejsze do wytłumaczenia można ponosić straty pomimo, że nie podejmuje się ryzykownych decyzji (2 przypadki). Oszacowane dla Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie modele trójczynnikowe charakteryzują się natomiast znacznie gorszym dopasowaniem. Jest to zapewne wynik znacznie krótszych szeregów czasowych a przede wszystkim wielokrotnie mniejszej liczby spółek, z których tworzone są poszczególne portfele. Powoduje to bardzo duże wahania stóp zwrotu, zwłaszcza portfeli małych spółek a tym samym stosunkowo wysokie korelacje zmiennych SMB oraz HML. Istotność niektórych wyrazów wolnych jak również niski stopień dopasowania skłonił mnie do zaproponowania modyfikacji metody F F i budowanie tylko czterech portfeli, dzieląc spółki według wskaźnika wartości księgowej do rynkowej na dwie grupy [Kowerski, 2010]. Propozycja jest o tyle zaskakująca iż badania F F poszły w kierunku zwiększania liczby portfeli, ale na razie GPW jest mała, co moim zdaniem uzasadniało kierunek modyfikacji. A rezultaty okazały się zaskakująco dobre. Znaki wszystkich oszacowa- 8 Wyniki tego porównania są obciążone dużą różnicą w długości szeregów czasowych Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

21 nych parametrów okazały się zgodne z hipotezami, wyrazy wolne są nieistotne statystycznie jeżeli nie ryzykujesz nie możesz liczyć na nadwyżkowe stopy zwrotu, a dopasowanie modeli do danych empirycznych zbliżyło się do wartości otrzymanych przez F F. Tablica 2. Parametry zmodyfikowanych trójczynnikowych modeli F F dla GPW w Warszawie Portfel a b s h Adj. R 2 S/L 0,38 0,91*** 0,98*** -0,38*** 0,918 S/H -0,02 1,00*** 0,91*** 0,81*** 0,941 B/L -0,02 1,00*** -0,09** -0,19*** 0,982 B/H 0,38 0,91*** -0,02 0,62*** 0,861 (***) poziom istotności 0,001, (**) poziom istotności 0,01, (*) poziom istotności 0,05. Ale najbardziej inspirujący był dla mnie artykuł F F o znikających dywidendach [2001]. Otóż obserwując zmiany wypłat dywidend na giełdach nowojorskich po drugiej wojnie światowej zauważyli oni drastyczny spadek udziału spółek wypłacających dywidendy. Udział spółek płacących dywidendy w ogólnej liczbie spółek spadał z 78% w 1963 roku do 22,3% w 2000 roku, z krótkotrwałym odwróceniem trendu spadkowego w latach O ile zatem w latach pięćdziesiątych dziewięć na dziesięć amerykańskich spółek płaciło dywidendy, to pod koniec XX wieku czyniła to jedna na pięć spółek. Spadał nie tylko udział spółek płacących dywidendy, ale i ich stopy wypłat. Wypłaty dywidend przez 500 największych amerykańskich spółek spadły z 50% zysków w 1990 roku do 30% w 1999 roku [Frankfurter, Wood, 2003, s. 35]. Lata nazywane są dividend dark ages [Miller, 2006, s. 244]. Rys. 1. Znikające dywidendy na giełdach nowojorskich Opracowanie własne na podstawie [DeAngelo, DeAngelo, Skinner, 2008, s. 130], [Baker, Wurgler, 2004, s.1134] oraz [Fama, French, 2001, s. 25] Ale F F nie tylko skonstatowali fakt spadku udziału spółek płacących dywidendy lecz również podjęli się trudu wyjaśnienia przyczyn tego spadku. Do opisu decyzji i-tej spółki o wypłacie bądź niewypłacaniu dywidendy w roku t zaproponowali zmienną zero-jedynkowa Y it przyjmującą wartość 1, jeżeli i-ta spółka w roku t wypłaciła dywidendę, oraz wartość 0, jeżeli nie wypłaciła. Jest to zmienna objaśniana, na którą wpływa cały szereg czynników, czyli zmienne objaśniające, przy czym aby opisać rzeczywisty proces decyzyjny, warto zachować przesunięcie w czasie pomiędzy podjęciem decyzji (skutek) a czynnikami ją determinującymi (przyczyna). Zero-jedynkowy charakter zmiennej objaśnianej sprawia, że najwłaściwszym sposobem analizy zależności pomiędzy zmienną objaśnianą a zmiennymi objaśniającymi jest model probitowy lub logitowy [Maddala, 2006, s ]. Model logitowy ma postać: gdzie: Y it X jit-1 LogitY it = α 0 + α 1 X 1it 1 + α 2 X 2it α k X kit 1 + ε t zmienna objaśniana przyjmująca wartość 1, jeżeli i-ta spółka w roku t wypłaciła dywidendę, i wartość 0 w przeciwnym przypadku, wartość j-tej zmiennej objaśniającej dla i-tej spółki w roku t 1 (poprzedzającym rok, w którym podjęto decyzję o wypłacie dywidendy). gdzie: k liczba zmiennych objaśniających, j = 1,2,..., k r liczba badanych spółek, i = 1,2,..., r n liczba lat. t = 1,2,..., n Model logitowy pozwala obliczyć prawdopodobieństwo decyzji o wypłacie dywidendy jako prawdopodobieństwo przyjęcia przez zmienną objaśnianą wartości równej 1: P(Y it = 1) = e (α 0 + α 1 X 1it α k X kit 1 ) 1 + e (α 0 + α 1 X 1it α k X kit 1 ) F F do szacowania modeli [2001, s ], zastosowali metodologię Famy i McBetha [1973], która w tym wypadku polega na szacowaniu w każdym roku modelu logitowego, a następnie obliczaniu przeciętnych wartości oszacowanych parametrów dla całego badanego okresu i testowaniu za pomocą testu t-studenta, czy są istotnie różne od zera. Jeżeli test wskaże na istotność przeciętnej wartości parametru, oznacza to, że zmienna znajdująca się za tym parametrem w sposób istotny wpływa na decyzję o wypłacie dywidendy. Zgodnie z sugestiami F F [2002, s. 13], ze względu na autokorelację parametrów w czasie, co powoduje zaniżanie średnich błędów oszacowań dla ostrożności, należałoby przyjąć większe o około 25% krytyczne wartości statystyk t. Podejście to umożliwia również analizę zmian wartości parametrów w czasie. Jednocześnie F F wprowadzili trzy czynniki wyjaśniające zmiany skłonności do płacenia dywidend: rentowność mierzoną stopą zwrotu netto z aktywów, możliwości inwestycyjne mierzone wskaźnikiem wartości rynkowej aktywów do ich wartości księgowej oraz stopą wzrostu aktywów, a także wielkość spółki mierzonej odsetkiem spółek notowanych na NYSE o mniejszej lub równej kapitalizacji od kapitalizacji rozpatrywanej spółki. Okazało się, że chętniej płacą dywidendy spółki o większej rentowności, większe ale o mniejszych możliwościach inwestycyjnych. Jednocześnie pokazali, że za połowę spadku udziału spółek płacących dywidendy odpowiedzialne są ich charakterystyki coraz więcej pojawiających się na giełdach nowojorskich spółek to firmy małe, o niskiej rentowności, ale o bardzo dużych możliwościach inwestycyjnych. Jednakże za drugą połowę spadku udziału płacących odpowiedzialna jest zmiana nastawienia spółek do dywidend zmniejszenie skłonności do płacenia. Artykuł F F okazał się bardzo inspirujący a szczegółowe badania prowadzone w pierwszej dekadzie XXI wieku zaowocowały wieloma bardzo ciekawymi rezultatami. Przy czym wyspecyfikowane przez F F w omawianym badaniu zmienne były stosowane nie tylko w kolejnych badaniach giełd nowojorskich, ale również innych rynków kapitałowych jako zmienne kontrolne i niemal, 22 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

22 zawsze zarówno znaki, jak też wartości szacowanych parametrów były zgodne z wynikami badań F F. Ja również uznałem, że to jest bardzo ciekawy temat i rozpocząłem badania nad decyzjami dywidendowymi spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych. Moje ponad 6-letnie badania zaowocowały monografią [Kowerski, 2011], która była podstawą do rozpoczęcia procedury habilitacyjnej. W przeciwieństwie do F F zastosowałem modelowanie czasowo-przekrojowe i modele logitowe szacowałem dla całego analizowanego okresu ( ). Jednocześnie uznałem, że na decyzje o wypłatach dywidend, oprócz czynników mikroekonomicznych (charakterystyk spółek) wpływ mają czynniki makroekonomiczne a zwłaszcza koniunktura gospodarcza i polityka podatkowa państwa. Zaproponowałem własną metodę analizy wpływu czynników makroekonomicznych na decyzje o wypłatach dywidend. Z oszacowanego podstawowego modelu decyzji o wypłatach dywidend przez spółki notowane na GPW w Warszawie w latach wynika, że chętniej płaciły dywidendy spółki, które w poprzednim roku były bardziej rentowne, większe, dojrzalsze (o mniejszych wartościach wskaźnika kapitału zakładowego do kapitałów własnych), miały mniejsze możliwości inwestycyjne (niższa relacja wartości rynkowej do kapitałów własnych), charakteryzowały się mniejszą dźwignią finansową i były mniej ryzykowne. Chętniej wypłacały dywidendy banki niż spółki z pozostałych sektorów. Spółki chętniej płaciły dywidendy w okresach korzystniejszej dla dywidend polityki podatkowej [Kowerski, 2011, s ]. Rys. 2. Zmiany prawdopodobieństw wypłat dywidend w roku t w zależności od dynamiki PKB w roku t 1 przy założeniu, że wartości mikroekonomicznych zmiennych objaśniających są odpowiednio niekorzystne, przeciętne lub korzystne z punktu widzenia decyzji o wypłatach dywidend Źródło: [Kowerski, 2011, s. 276]. 1. Baker M., J. Wurgler, A Catering Theory of Dividends, The Journal of Finance, Vol. LIX, No 3, June 2004, s Basu S., Investments Performance of Common Stock in Relation to Their Price- Earnings Ratio: A Test of the Efficient Market Hypothesis, Journal of Finance Vol. XXXII, No 3, June 1977, s Banz R., The Relationships Between Return and Market Value of Common Stock, Journal of Financial Economic, Volume 9, Issue 1, March 1981, 1981 s Czekaj J. (red.), Efektywność giełdowego rynku akcji w Polsce. Z perspektywy dziesięciolecia, PWN, Warszawa DeAngelo H., DeAngelo L., Skinner D.J., Corporate Payout Policy, Foundations and Trends in Finance, vol. 3, nr 2 3, 2008, s Davis J., E. Fama, K. French, Characteristics, Covariances, and Average Returns: 1929 to 1997, The Journal of Finance, Vol. LV, No 1, February 2000, s Fama E., The Behaviour of Stock Market Prices, Journal of Business, Vol. 38, Issue 1, January 1965 s Fama E., Efficient Capital Markets : A Review of Theory and Empirical Work, Journal of Finance, Vol. XXV, Issue 2, May 1970 s Fama E.F., MacBeth J.D. Risk, Return and Equilibrium: Empirical Tests, Journal of Political Economy, Vol. 81, Issue 3, 1973, s Fama E., K. French, The Cross Section of Expected Stock Returns, Journal of Finance, Vol. XLVII, No. 2, June 1992, s Fama E., K. French, Common Risk Factors in the Returns of Stocks and Bonds, Journal of Financial Economics, Volume 33, Issue 1, February 1993, s Fama E.F., French K.F., Disappearing Dividends: Changing Firm Characteristics or Lower Propensity To Pay?, Journal of Financial Economics, vol. 60, issue 1, April 2001 s Fama, E.F., French K.R. (2002): Testing Trade-Off and Pecking Order Predictions about Dividends and Debt, Review of Financial Studies, Vol. 15, Issue 1, s Fama E., K. French, The Value Premium and the CAPM, The Journal of Finance, Vol. LXI, No 5, October 2006, s Fama E., K. French, Size, value, and momentum in international stock returns, Journal of Financial Economics Vol. 105, Issue 3, September 2012, s Frankfurter G.M., Wood Jr. B.G., Dividend Policy. Theory & Practice, Academic Press, San Diego, Jensen M., Some Anomalous Evidence Regarding Market Efficiency, Journal of Financial Economics, 6,. Vol. 6, Issues 2 3, June September 1978, s Kowerski M., The book to market value effect on the Warsaw Stock Exchange, efinanse, Onlinie Financial Quarterly, Special Issue, Rzeszów 2008, s Kowerski M., Trójczynnikowy model Famy Frencha dla Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie, Przegląd Statystyczny R. LV ZESZYT , s Kowerski M., The Analysis of an Investment Risk Within Emerging Capital Markets. The Case of the Warsaw Stock Exchange, Financial Internet Quarterly e-finanse, vol. 6, nr 4, 2010, s Kowerski M., Ekonomiczne uwarunkowania decyzji o wypłatach dywidend przez spółki publiczne, Konsorcjum Akademickie, Wydawnictwo WSE w Krakowie, WSIiZ w Rzeszowie, WSZiA w Zamościu, Maddala G.S., Ekonometria, PWN, Warszawa, Miller L., The Single Best Investment. Creating Wealth with Dividend Growth, Independent Publishers Group, Chicago Reinganum M., A Misspecification of capital Asset Pricing : Empirical Anomalies Based on Earnings Yields and Market Values, Journal of Financial Economics, Volume 9, Issue 1, March 1981, s Roberts H., Statistical Versus Clinical Prediction of the Stock Market, Centre for Research in Security Prices, University of Chicago, May Szyszka A., Efektywność giełdy papierów wartościowych w Warszawie na tle rynków dojrzałych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

23 W rytmie kastanietów Najbardziej hiszpański Polak na świecie, Conrado Moreno łamał stereotypy na temat naszych rodaków podczas Europejskiego Dnia Języków, 27 września w Galerii Twierdza w Zamościu. Uczelnia była jednym ze współorganizatorów tego przedsięwzięcia. Conrado Moreno przybliżył uczestnikom spotkania ciekawostki ze swojego rodzinnego kraju (jest także w połowie Hiszpanem). Było więc i o fieście i sjeście. Hiszpanię przez pryzmat ciekawostek zaprezentowała, i dzielnie wspierała wypowiedzi gościa specjalnego, Aleksandra Kahan z działu współpracy międzynarodowej Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu. Krótką historię języka angielskiego i o językach na świecie opowiedziały lektorki Katarzyna Kozłowska i Agnieszka Krzanowska. Na temat swoich niemieckich doświadczeń z obyczajowością i językiem opowiadał Paweł Kalinowski, absolwent naszej uczelni a obecnie szef marketingu w Galerii Twierdza. Po prezentacjach czekał na uczestników zasłużony odpoczynek w postaci degustacji europejskich potraw. Najwięcej emocji wzbudził oczywiście konkurs językowy, prowadzony wspólnie przez Katarzynę Kimak (z działu promocji i rekrutacji WSZiA) i Conrado Moreno. Jak się okazało najlepszymi znawcami języków europejskich byli uczniowie z Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 w Hrubieszowie. Zdobyli maksymalną liczbę szczęśliwą 13 (na 13 możliwych). Drugie miejsce w konkursie, przeprowadzonym podczas imprezy, zajęła drużyna z I Liceum Ogólnokształcącego w Zamościu, trzecie - uczniowie z Zespołu Szkół nr 5 w Tyszowcach. W tym czasie, gdy uczniowie dzielnie walczyli o kolejne punkty, nauczyciele opiekunowie zespołów uczestniczyli w warsztatach językowych. Atrakcje i sporą dawkę wiedzy zapewnili dr Janusz Skwarek, dziekan Wydziału Fizjoterapii i Pedagogiki, który śpiewająco zaprezentował efekty projektu Zintegrowany model kulturoterapii, który uczelnia właśnie finalizuje. Prezentacje dla nauczycieli przygotowały również księgarnia POL- ANGLO oraz Uniwersytet Dziecięcy UNIKIDS. Do udziału w imprezie zgłosiła się rekordowa liczba uczestników - 21 drużyn, reprezentacji ze szkół ponadgimnazjalnych województwa lubelskiego. Zwycięska drużyna zdobyła 2 tys. zł na zakupy w Media Markt. A wszyscy uczniowie otrzymali upominki i nagrody rzeczowe ufundowane przez organizatorów przedsięwzięcia: Galerię Twierdza, Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji w Zamościu, PIE Europe Direct oraz Stowarzyszenie Projekt Europa. Nagrody ufundowała również europoseł prof. Lena Kolarska-Bobińska, która od początku, a jest to już czwarta edycja, patronuje tej imprezie. Spotkanie uświetniły występy tancerzy ze Szkoły Tańca Magdaleny i Janusza Myków oraz degustacja potraw europejskich przygotowanych przez restaurację Verona. Małgorzata Bzówka ROZMOWA Z CONRADO MORENO, GOŚCIEM EUROPEJSKIEGO DNIA JĘZYKÓW OBCYCH, 27 WRZEŚNIA W GALERII TWIERDZA. POLACY UMIEJĄ CIESZYĆ SIĘ ŻYCIEM Czy taka forma przekazywania wiedzy, w której dzisiaj Pan uczestniczy, w sposób łatwy i przyjemny o narodach, ich historii i językach podoba się Panu czy też nie? Dobrze, że padło pytanie czy mi się podoba, czy nie, bo czy przynosi korzyści to tego bym nie wiedział. Prezentacje tak są skonstruowane, że zawierają ciekawostki i anegdoty, trochę osobistych doświadczeń w nauce języków obcych i to dla młodych ludzi jest bardzo istotne, żeby przełamać w nich tę nieśmiałość w posługiwaniu się językami obcymi. O tym Pan wspominał na początku naszego spotkania..., że Polacy choć często dużo lepiej znają obce języki niż choćby Włosi, co wspominał dwa lata temu, także tutaj Paolo Cozza, boją się nimi posługiwać. O co chodzi? To wynika z bardzo wysokich ambicji Polaków. Jesteście, jesteśmy, ja też w połowie jestem Polakiem, narodem bardzo ambitnym, wymagającym od innych, ale przede wszystkim od siebie. Jeśli Polacy osiągają sukcesy, to są one rzeczywiście bardzo znaczące. Pracują latami na swoje doświadczenie... A nie są to kompleksy? Nie są to kompleksy. Raczej wygórowane ambicje, może nie zawsze potrzebne. Ale z drugiej strony to także oznacza, że Polacy są ciekawi świata, uczą się języków obcych. Chętnie wyjeżdżają i poznają nawet te najbardziej odległe krainy. Gdyby miał Pan wymienić powiedzmy dwie cechy, które łączą i dzielą nasze narody? Polaka i Hiszpana? Mimo odległości geograficznej między krajami i uwarunkowań kulturowych wcale się tak bardzo nie różnimy. Polacy i Hiszpanie są bardzo otwarci i przyjaźni. Hiszpanie mają może więcej swobody w nawiązywaniu kontaktów, mniej się boją czy krępują. Ale z drugiej strony, choć w Polsce dużo rzadziej używa się słowa przyjaźń, to tutaj ma ono swój prawdziwy wymiar. W Polsce na przyjaciela rzeczywiście można liczyć. W Hiszpanii amigo jest 24 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

24 Fot. mb nadużywane. Utarło się, że Polacy narzekają. Śmiem twierdzić, że Hiszpanie narzekają jeszcze bardziej niż Polacy. To niemożliwe. Możliwe. Hiszpanie narzekają na wszystko. Na pogodę i niepogodę, na politykę i sytuację gospodarczą (śmiech). A to rzeczywiście jesteśmy bardzo podobni. Nic nas znacząco nie różni? W tym narzekaniu są pewne różnice. Hiszpan narzeka z nadzieją, że za chwilę sytuacja się poprawi. Hiszpanie wzajemnie się pocieszają. Polak marudzi i narzeka, i zwykle widzi przyszłość w czarnych kolorach. Zna Pan troszkę nasze tereny? W Zamościu jestem po raz pierwszy. I niestety nie dane mi będzie zwiedzić miasto, przyjechałem o 2 w nocy i zaraz po imprezie wyjeżdżam. Ale wiem, że Zamość jest wpisany na listę UNESCO, nazywany jest Padwą Północy. Jakiś czas temu byłem w Zwierzyńcu. Ale największe wrażenie na mnie zrobił Szczebrzeszyn. Sądziłem, że ten Szczebrzeszyn to mistyfikacja i taka miejscowość nie istnieje. A tu nie dość, że istnieje, to jeszcze ma pomnik chrząszcza. To była dla mnie wielka frajda. Świetnie Pan mówi po polsku... Nie ma mnie za co chwalić. Mama moja jest Polką. Od dziecka jestem osłuchany z językiem polskim i mama uczyła mnie tego języka. Chociaż z mamą rozmawiam po hiszpańsku. Zaledwie od dwóch lat pracuję z logopedą i jak oglądałem programy nagrywane kilka lat wstecz, dopiero uświadomiłem sobie jak pracując technicznie nad językiem, można dopiero coś osiągnąć. Dopiero wtedy zdałem sobie sprawę jak trudny i skomplikowany jest ten język. I mimo że jest to moje narzędzie pracy, to wcale nie przychodzi mi to z łatwością i wymaga dużego wysiłku. Proszę powiedzieć coś o swoich planach zawodowych. Gdzie Pana zobaczymy i usłyszymy? Proszę się nie martwić, nigdzie nie będziecie mnie Państwo musieli szczególnie oglądać. Spełniam się jako prezenter, konferansjer. Czy gotuje Pan? Jeśli tak jaka jest to kuchnia, polska czy hiszpańska? Żyjemy w czasach, kiedy wszyscy tańczą, śpiewają i gotują. I są w tym oczywiście doskonali. I przy tym świetnie wyglądają... A ja nie tańczę, nie śpiewam i o zgrozo nie najlepiej gotuję. Gotuję z obowiązku. I to przeważnie piersi z kurczaka. Ale ze względu na swoje korzenie, smażę nigdy na maśle, zawsze na oliwie. Bliższe są mi smaki hiszpańskie. Owoce morza i ryby podawane soute. Nie rozumiem dlaczego nad polskim morzem, jeśli już jest ryba, to musi być panierowana. Ale oczywiście z polskiej kuchni bardzo lubię zupy, barszcze, zupy grzybowe, pierogi. Polska kuchnia jest bardzo smaczna, ale bardzo się różni od hiszpańskiej. Sądziłam, że w naszej rozmowie będzie słychać hiszpańskie kastaniety... Hiszpanie nie za bardzo tańczą. Naprawdę. Wbrew pozorom nie istnieje też tak zwany południowy temperament. Ale istnieje jak najbardziej środkowoeuropejski, autentyczny polski temperament. Miałem okazję zobaczyć całkiem niedawno w hotelu na Teneryfie, gdzie odpoczywali turyści z całego świata, jedyną grupę bawiących się w holu, to byli Polacy, którzy świetnie tańczyli. Bez alkoholu? Bez alkoholu. Umiecie się świetnie bawić, cieszyć życiem. Polacy są narodem bardzo radosnym i nierzadko weselszym od Hiszpanów. Bardzo dziękuję za rozmowę. Rozmawiała Małgorzata Bzówka Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

25 Konkurs Olimpiada wiedzy Jeśli zagadnienia dotyczące Unii Europejskiej, funduszy unijnych, Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego nie są Ci obce lub po prostu chcesz otrzymać punkty do stypendium Rektora, zgłoś się do udziału w konkursie Olimpiada wiedzy. Zasady konkursu są proste! Wystarczy zgłosić w terminie do 24 października dwuosobowy zespół. Eliminacje odbędą się między 4-11 listopada. Olimpijczycy będą mieli do rozwiązania test z 30 pytaniami. Do dalszego etapu awansuje jedna drużyna z uczelni. Półfinały i finał odbędą się w 22 listopada w Inkubatorze Medialno-Artystycznym na UMCS. O co walczą studenci? Finaliści konkursu otrzymają dysk zewnętrzny oraz nagrodę finansową: I miejsce: 2 x 3000 zł II miejsce: 2 x 1500 zł III miejsce: 2 x 1000 zł IV, V i VI miejsce: 2 x 500 zł, Uczelnia reprezentowana przez zwycięski duet otrzyma 5000 zł, które będzie mogła przeznaczyć na cele dydaktyczne. Informacje o konkursie dostępne są tutaj: get/705/ ZGŁOSZENIA DO KONKURSU Aleksandra Kahan, pok. 33, ul. Akademicka 4, Wyróżnieni studenci wraz z dziekanem Januszem Skwarkiem. Fot. Katarzyna Kimak STYPENDYŚCI MARSZAŁKA 7 studentów Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu odebrało 4 czerwca br. dyplomy potwierdzające otrzymanie stypendium Marszałka Województwa Lubelskiego dla wybitnie uzdolnionych. Uroczystość wręczenia dyplomów odbyła się w Sali Kolumnowej Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego. Zamojskim studentom towarzyszył dr Janusz Skwarek, dziekan Wydziału Fizjoterapii i Pedagogiki. Stypendia marszałka zostały przyznane już po raz dziesiąty. W tym roku otrzymało je 60 studentów mieszkających na terenie województwa lubelskiego, którzy uzyskali wysoką średnią ocen za ostatnie 2 semestry oraz dodatkowo wykazali się wybitnymi osiągnięciami naukowymi, artystycznymi bądź sportowymi. Stypendia przyznawane są na okres dziewięciu miesięcy od stycznia do września 2013 r. w kwocie 300 zł miesięcznie. W całości pochodzą z budżetu województwa lubelskiego. Z grona studentów Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji zostało wyróżnionych siedem osób: Michał Grelak (budownictwo), Agnieszka Skrzyńska (fizjoterapia), Aleksandra Ochota (fizjoterapia), Małgorzata Mroczek (fizjoterapia), Konrad Partyka (fizjoterapia), Marta Soboń (fizjoterapia), Sebastian Chrzan (fizjoterapia). W imieniu marszałka wyróżnienia wręczyła Katarzyna Bryda, dyrektor Departamentu Kultury Edukacji i Sportu Urzędu Marszałkowskiego. - Serdecznie wszystkim gratuluję sukcesu. Po raz kolejny okazuje się, że ciężka praca i trud po prosu się opłaca - mówiła do studentów. kk 26 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

26 Konstrukcje robią ogromne wrażenie precyzją wykonania. Fot. mb ŚLADAMI STRUKTUR DU CHATEAU Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu gościła delegację polskich i francuskich architektów. Byli to m.in. profesorowie: Rene Motro z Uniwersytetu Montpellier, Romuald Tarczewski z Politechniki Wrocławskiej oraz emerytowany profesor i wykładowca Politechniki Warszawskiej - Tadeusz Barucki wraz z małżonką. Po spotkaniu, 21 czerwca br, w zamojskim ratuszu z wiceprezydentem Tomaszem Kossowskim, goście zwiedzili naszą uczelnię i zamojską Starówkę. Fot. mb Szczególnie byli zainteresowani wystawą struktur profesora Stefana Du Chateau, którą przygotowali studenci budownictwa pod opieką wykładowcy na tym kierunku Bogdana Franciszka Łasochy. Wystawa była atrakcją sesji studenckich kół naukowych a także trafiła na kilka dni do restauracji Polonia na zamojskiej Starówce. Fot. mb W trakcie wizyty padła propozycja zorganizowania na wiosnę wspólnych polsko-francuskich warsztatów, w których uczestniczyliby także studenci budownictwa Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu. Opiekę nad przedsięwzięciem sprawuje Fundacja Kultury i Przyjaźni Polsko Francuskiej im. Stefana i Krystyny du Chateau w Hrubieszowie. Podczas spotkania Fundację reprezentowali Włodzimierz Piątkowski, prezes zarządu oraz Jerzy Krzyżewski, równocześnie prezes Towarzystwa Regionalnego w Hrubieszowie. mb Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

27 Jak Twoja praca zawodowa wiąże się z kierunkiem studiów, który u nas skończyłaś? Właściwie od początku studiów wiedziałam, że chcę pracować w sieciach komputerowych i mam na to świadków wśród kadry akademickiej WSZiA. Skończyłam kierunek informatyka i ekonometria, specjalność grafika komputerowa i sieci neuronowe, ale jakoś zdołałam się wcisnąć także na więcej niż kilka zajęć z sieci komputerowych. Drugi stopień studiów skończyłam we WSIiZ w Rzeszowie, tu już specjalność sieci komputerowe. Fot. Mirosław Madej Rozmowa z Katarzyną Kulką, absolwentką kierunku informatyka i ekonometria w Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu. WYKŁADOWCA POTRAFI ZAINSPIROWAĆ Gdzie obecnie pracujesz? Na jakim stanowisku i co robisz? Pracuję w Towarzystwie Finansowym SKOK, oddział HSO (skrót od Hardware Software Outsourcing). Firma zajmuje się obsługą Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo Kredytowych pod kątem IT. Dostarczamy usługi i rozwiązania informatyczne właściwie w każdym aspekcie. Obecnie pracuję na stanowisku Młodszego Architekta ds. Sieci Szkieletowej w Dziale Sieci i Telekomunikacji. Do moich obowiązków należy zarządzanie siecią teleinformatyczną w centrali firmy, czyli Trójmieściu, ale także w oddziałach klienta na terenie całej Polski. Zajmuję się też tworzeniem nowych rozwiązań. Jeden z ciekawszych projektów w jakich niedawno uczestniczyłam, to stworzenie środowiska zapasowego dla Kas Stefczyka. Dla niewtajemniczonych środowisko zapasowe (ang. disaster recovery), to kopia strategicznych zasobów informatycznych sieci, zasobów dyskowych, systemów i aplikacji, niezależna od środowiska podstawowego, z której korzysta się w razie jego poważnej awarii. Mój dział zajmował się tu dostarczeniem rozwiązań sieciowych odpowiednio połączonych ze strukturą podstawową, a także zapewnieniem zapasowych łączy dla prawie 500 oddziałów. Jak oceniasz naszą informatykę? Czy studia przygotowały Cię do zawodu? Informatyka w WSZiA na pewno daje możliwości rozwoju w tym kierunku ludziom, którzy chcą się czegoś nauczyć. Wiem, że w dzisiejszych czasach odbiega się od tradycyjnego podejścia do studiowania, dla którego rola profesora polega na nadaniu kierunku w procesie kształcenia studenta, który z kolei sam dba o to, by rozwijać swoją wiedzę jak najefektywniej. Dla mnie właśnie to jest studiowanie i myślę, że na tym polu wykładowcy WSZiA radzą sobie bardzo dobrze. Jest wśród nich wielu ludzi, którzy potrafią zainspirować i naprawdę zachęcić do nauki. Skłamałabym, gdybym powiedziała, że nie zdarzały się odstępstwa od normy, ale dało się je przeżyć ;). Nie można też zapomnieć o tym, że sama uczelnia organizuje wiele dodatkowych zajęć. Kursy przygotowujące do certyfikatów Cisco czy Microsoft, integracja ze studentami z zagranicy Erasmus, cykl szkoleń Intensive Program. W moim przypadku to były rzeczy, które miały największy wpływ na moją karierę zawodową. Jak oceniasz potencjał rynku pracy dla informatyków? Rynek pracy, moim zdaniem, nadal jest otwarty dla informatyków. Trzeba tylko zaznaczyć, że komuś kto zaczyna swoją karierę, żeby liczyć się na tym rynku nie wystarczy dyplom wyższej uczelni. Ba, powiedziałabym nawet, że dyplomy kursów to będzie mało. Przeprowadziłam kilka rekrutacji, więc wiem już, jak to wygląda z tej drugiej strony. Kluczową sprawą jest moim zdaniem indywidualne zaangażowanie i chęć rozwoju w danym kierunku. Sprawa jest prosta masz potencjał i chcesz się rozwijać to masz pracę. Co wspominasz najgorzej, a co najlepiej z kierunku? Wykładowców, zajęcia, sesje? Moim zdaniem (i założę się, że wielu moich kolegów i koleżanek z roku zgodzi się ze mną) najlepsze były zajęcia z panem mgr. Mirosławem Madejem. Czy to było bezpieczeństwo sieci komputerowych, czy architektura komputerów, zawsze były ciekawie prowadzone, a i frekwencja studentów zawsze była na nich znacząco wyższa. Projekty, które robiliśmy z tych zajęć, naprawdę przygotowywały do przyszłej pracy i były dobrane do naszych zainteresowań. Ogólnie te zajęcia chyba najwięcej wniosły do mojej wiedzy ;). Zresztą do tej pory z Panem Mirkiem mam kontakt i zdarza się, że wymieniamy doświadczenia związane z pracą. Wiem, że to zabrzmi, jakbym strasznie uczelnię wychwalała, ale chyba nie ma rzeczy, którą wspominałabym jakoś bardzo źle. Chyba ponarzekam standardowo na kolejki w dziekanacie... Jak w zderzeniu z inną uczelnią oceniasz WSZiA? WSZiA, przez to, że jest uczelnią stosunkowo małą, jest bardziej przyjazna pojedynczemu studentowi. Tu raczej wszyscy się znali, w związku z tym podejście kadry do studentów było bardzo 28 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

28 indywidualne. To naprawdę ułatwiało życie, kiedy np. trzeba było skorzystać z laboratorium. Natomiast we WSIiZ chwilami miałam wrażenie, że jestem tylko numerem indeksu. Szczególnie podczas sesji, kiedy naprawdę rzucało się w oczy, że nie liczy się praca w ciągu semestru, a jedynie to, co znajduje się na karcie egzaminacyjnej. Z drugiej strony WSIiZ ma jednak zdecydowanie lepsze zasoby sprzętowe, dostęp do nowszych technologii, co, nie ukrywajmy, liczy się dość znacząco w zawodzie, w którym stosowane rozwiązania tak szybko się zmieniają. Dziękuję za rozmowę i życzę powodzenia. Rozmawiała Małgorzata Bzówka Uczestnicy konkursu ze swoimi opiekunami i jurorami. Fot. Jarosław Bielak Finał Konkursu Sigma Kwadrat W tym roku dogrywka nie była konieczna, chociaż różnice punktowe pomiędzy najlepszymi zespołami ponownie były minimalne. Zwycięzcami czwartej edycji Lubelskiego Konkursu Statystyczno-Demograficznego Sigma Kwadrat zostali uczniowie reprezentujący I Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Unii Europejskiej w Zamościu. W konkursie, dofinansowanym ze środków Narodowego Banku Polskiego, uczestniczyły zespoły szkół ponadgimnazjalnych z całego województwa lubelskiego. W tym roku do finałowych zmagań ze statystyką i demografią przystąpiła młodzież z Zamościa, Chełma, Lubartowa, Lublina, Łukowa i Tomaszowa Lubelskiego. Rozgrywkę otworzyło wystąpienie Ilony Skibińskiej-Fabrowskiej, Dyrektor Oddziału Narodowego Banku Polskiego w Lublinie, która pokazywała młodzieży, że statystyka i ekonomia to dziedziny, które towarzyszą nam na każdym kroku. Wykład był dobrym wprowadzeniem do kluczowej części finału, czyli rozwiązywania przygotowanych zestawów składających się z pytań testowych, otwartych i zadań wymagających obliczeń. Po przeprowadzeniu oceny zadań rozwiązywanych przez zespoły finalistów i podliczeniu liczby zdobytych punktów, Komisja konkursowa pracująca pod przewodnictwem dra Mieczysława Kowerskiego ogłosiła następujące wyniki: I miejsce Piotr Bródka, Bartosz Zięba, Paweł Denys I Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Unii Europejskiej w Zamościu Opiekun zespołu: Katarzyna Garbacik II miejsce Aleksandra Drozda, Karol Nycz, Weronika Kurek I Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Lublinie Opiekun zespołu: Małgorzata Mańkowska III miejsce Robert Bartoszewski, Radosław Józwik, Michał Wieczorek IV Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Łukowie Opiekun zespołu: Ewa Kosińska Warto również wspomnieć o zespole w składzie: Monika Koczułap, Kamila Kozłowska, Katarzyna Zawadzka reprezentującym III Liceum Ogólnokształcące im. Cypriana Kamila Norwida w Zamościu (opiekun zespołu: Ryszard Molas), któremu do miejsca na podium zabrakło tylko jednego punktu. Zwycięzcy konkursu podzielili między siebie atrakcyjne nagrody, m.in. tablety, aparaty cyfrowe i multimedialne kursy językowe. Nie zabrakło także słodyczy ufundowanych przez Firmę Cukierniczą Solidarność. Konkurs, organizowany przez Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji w Zamościu, Urząd Statystyczny w Lublinie oraz Polskie Towarzystwo Statystyczne, objęty był Honorowym Patronatem Lubelskiego Kuratora Oświaty. W imieniu organizatorów już dzisiaj zapraszam na kolejne edycje konkursu. Mariusz Poninkiewicz Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

29 INFORMATYCY PROGRAMIŚCI NA TOPIE CLOUD COMPUTING CHMURA PEŁNA PRACY Informatycy programiści, ekonomiści, socjolodzy i statystycy są i będą zatrudniani w branżach, które działają w oparciu o technologię cloud computing. Tylko w województwie lubelskim dla informatyków wg portali pracuj.pl i praca.pl jest ponad 1300 ofert pracy a dobrzy programiści są zatrudniani już podczas studiów. Co to jest cloud computing? To model nowoczesnego zarządzania infrastrukturą IT z wykorzystaniem Internetu. Filozofia tego rozwiązania polega na przeniesieniu świadczenia usług informatycznych do tzw. chmury obliczeniowej. Z angielskiego nazywane jest to cloud computing. Dane, oprogramowanie, moc obliczeniowa lokowane są na serwerach i dzięki sieci Internet możliwy jest stały dostęp do nich przez komputery indywidualnych użytkowników. Oczywiście niezbędnym elementem wdrażania usług cloud computing są informatycy. Ważną cechą rynku pracy w branży IT jest fakt, że jest on rynkiem pracownika i ta tendencja na pewno szybko się nie zmieni. Szczególnie w przypadku specjalistów, na przykład programistów z uznanymi certyfikatami, to pracownicy mogą stawiać firmom swoje wymagania, m.in. finansowe twierdzi dr inż. Krzysztof Pancerz, informatyk i prorektor Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu Nie sposób też nie zauważyć, że informatyka jest jedną z nielicznych gałęzi, w ramach której praca może być świadczona w formie zdalnej (tzw. telepraca). Informatyk to przede wszystkim zawód bardzo mobilny. Informatyk może pracować i często pracuje zdalnie. Nie musi przebywać w siedzibie firmy, w której jest zatrudniony. Jego praca ma charakter zadaniowy (praca w projektach), a zadania może wykonywać mieszkając np. w swojej rodzinnej miejscowości. Coraz częściej więc można spotkać informatyków świadczących ten rodzaj pracy (szczególnie w zakresie projektowania, tworzenia i testowania oprogramowania, czy nawet w zakresie administracji systemów komputerowych). Nie opuszczając regionu, w którym mieszkają, mogą świadczyć oni pracę dla dużych firm informatycznych, np. z Warszawy, Krakowa czy Wrocławia, a nawet bez problemu dla firm zagranicznych. Analitycy rynku pracy twierdzą, że w Polsce liczba miejsc pracy związanych z chmurą ma się zwiększyć o 168 proc., co plasuje nasz kraj w światowej czołówce (w pierwszej dziesiątce). A jak zapewnia Radosław Ceplin ze Stowarzyszenia EuroCloud Polska, ściana wschodnia Lublin i Białystok są wymarzonym miejscem dla rozwoju centrów danych cloud computing. Do komputerowej chmury potrzebni są nie tylko informatycy. Wykwalifikowani specjaliści z zakresu finansów, socjolodzy i statystycy tworzą, analizują i przetwarzają dane na temat konsumentów (tworzenie tzw. rynku Big Data). Dlatego też rynek pracy otwiera się również dla specjalistów z sektora business inteligence analyst, którzy nie tylko posiadają wiedzę techniczną, ale umieją ją zastosować w praktyce biznesu w sektorze bankowym, ubezpieczeniowym czy też w branży FMCG (produkty szybkozbywalne). W Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu technologia komputerowej chmury jest stosowana na studiach podyplomowych (przede wszystkim na informatyce). A od tego roku akademickiego (2013/2014) upowszechni się na kierunkach studiów licencjackich zwłaszcza tych zaawansowanych technologicznie, czyli budownictwie, finansach i rachunkowości oraz informatyce. CZY WIESZ, ŻE INFORMATYKA Małgorzata Bzówka Badania przeprowadzone wśród menedżerów branży IT pokazały, że numerem jeden są i będą, w najbliższym czasie, programiści Java. FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ EXEL został stworzony specjalnie dla księgowych i każdy kto chce być specjalistą z tego zakresu, musi doskonale znać tajniki tego programu. FIZJOTERAPIA Jedną z najnowszych metod w fizjoterapii leczenia bólu przewlekłego jest terapia lustrzana, dzięki której możesz oszukać mózg i po przebytej amputacji pozbyć się bólu, a po niedowładzie wypracować na nowo powrót utraconej funkcji. 30 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

30 Na temat zabezpieczeń w bankowości opowiadał David Sesplugues Güell z Citibanku. Fot. Łukasz Szczekala KLASTER DLA INFORMATYKI 10 firm, w większości informatycznych, z Zamościa, Lublina, Rzeszowa i Warszawy weszło w skład Akademickiego Klastra Inżynierii Wiedzy, działającego oficjalnie od maja br. w Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu. Klaster ma wraz z uczelnią dbać o jakość programów kształcenia na kierunku informatyka inżynierska i wspierać studentów oraz absolwentów tego kierunku proponując praktyki, staże a docelowo także zatrudnienie w sektorze IT. Oficjalna inauguracja działalności AKIW nie ograniczyła się wyłącznie do podpisania umów o współpracy. Przed południem zaproszeni goście, przedstawiciele firm informatycznych, nauczyciele informatyki ze szkół Zamościa i regionu oraz absolwenci podyplomowych studiów informatycznych WSZiA, a także studenci naszej uczelni wysłuchali prezentacji firm. Dla wielu dużą niespodzianką była firma rodzima Sitaniec Technology. Firma istnieje od 2000 roku. Od samego początku zajmujemy się automatyką przemysłową. Początkowo obszarem naszej działalności była sprzedaż urządzeń i podzespołów automatyki, kompletacja dostaw i dobór urządzeń. Wraz ze zdobywanym doświadczeniem zaczęliśmy świadczyć usługi inżynierskie. Aktualnie projektujemy, wykonujemy oraz programujemy systemy sterowania i monitoringu w wielu dziedzinach przemysłu: spożywczego, drzewnego, czy budowlanego tłumaczył podczas spotkania Tomasz Szewczyk, szef Sitaniec Technology. Wśród prezentacji pojawiły się również Partners In Progress z Rzeszowa, z której Marek Bieniasz przedstawił doświadczenia wystawcy Targów w Hanowerze CeBIT 13 oraz ART3D Technology, również firma rzeszowska, zajmująca się oprogramowaniami komputerowymi. Organizatorzy przedsięwzięcia zapewnili też uczestnikom spotkania dużą dawkę wiedzy podczas warsztatów informatycznych. Na temat zabezpieczenia danych związanych z systemem bankowości opowiadał David Sesplugues Güell z Citibanku, o bezpieczeństwie systemów internetowych mówili Radosław Jaszek i Marcin Werner z Risco Software z Warszawy. A jak ważne jest bezpieczeństwo danych wykorzystywanych w technologii Cloud Computing, podkreślał Łukasz Kuśmirek z IOB Netrix Group z Lublina. Podczas inauguracji AKIW uczelnię reprezentowali rektor dr inż. Jan Andreasik oraz prorektor dr inż. Krzysztof Pancerz. mb Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

31 Czy masz wpływ na Europę? Fot. Sławomir Białas PIE EUROPE DIRECT CHODZI O NAS Reprezentacja uczelni: Danuta Błahuta, Małgorzata Bzówka, Katarzyna Kimak, Władysław Molas, Krzysztof Pancerz, Janusz Skwarek, a także osoby ściśle współpracujące z zamojskim PIE Europe Direct: Izabela Winiewicz-Cybulska, Nina Drozdowska i Stanisław Jędrusina uczestniczyli w debacie Chodzi o Europę chodzi o Ciebie, 11 lipca w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Wydarzenie zarejestrowała zamojska telewizja internetowa zamosc.tv. O kryzysie gospodarczym, o prawach obywatela UE oraz o przyszłości młodego pokolenia wypowiadali się europosłanka Róża Thun, wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Viviane Reding. Gościnnie na sali debaty pojawili się także przewodniczący Komisji Europejskiej Jose Manuel Barroso, a także premier Tadeusz Mazowiecki. Tego rodzaju debaty w różnych krajach europejskich trwają od września ub. roku. Co na temat tego spotkania sądzą uczestnicy? Umieć rozmawiać, mówić i słuchać, to coraz rzadziej spotykane cechy, szczególnie w polityce. Debata pokazała, że jednak są ludzie, którzy takie umiejętności jeszcze posiadają. Kolejna umiejętność, to skuteczne działanie. Na ocenę tej umiejętności przyjdzie czas. Krzysztof Pancerz Bezpośredni kontakt z członkami Komisji Europejskiej z politykami tej rangi co J. E. Barroso czy V. Reding pozwala uwierzyć, że w dialogu o przyszłości Europy nasz głos także się liczy. Spotkanie w warszawskim Centrum Nauki Kopernik (według mnie organi- 32 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

32 osoby od wielu lat z nami współpracujące. Z jednej strony wyjazd był niepowtarzalną okazją dotknięcia wielkiej europejskiej polityki, poczucia atmosfery i klimatu, w jakim jest uprawiana, z drugiej był okazją zadania pytań, podzielenia się własnymi spostrzeżeniami i obawami z jednymi z najważniejszych osób w Unii Europejskiej. Ten bezpośredni kontakt jest wyrazem wsłuchiwania się instytucji europejskich w głosy obywateli, ale także poszukiwania rozwiązań najważniejszych problemów współczesnej Europy. Stąd debata zdominowana została przez tematykę kryzysu finansowego. Mam głębokie przekonanie, że z debaty wróciliśmy silniejsi, bardziej zintegrowani i ukierunkowani na rozwiązywanie bieżących problemów. W ten sposób nasz mały udział w wielkiej polityce przełoży się na wielkie lokalne sukcesy, czego wszystkim współpracownikom biorącym udział w debacie, życzę. Władysław Molas, dyrektor Punktu Informacyjnego Europe Direct w Zamościu Warto uczyć się języków obcych. Na spotkaniu język angielski okazał się priorytetowym językiem komunikacji europejskiej. Dla większości rozmówców nie było problemów ze zrozumieniem treści wypowiedzi wygłoszonych w tym języku. Ponadto warto interesować się problematyką europejską, taka wiedza faktycznie zbliża nas do rozumienia Europy i Europejczyków. Janusz Skwarek Bardzo się cieszę, że z bliska mogłam przyjrzeć się debacie Chodzi o Europę chodzi o Ciebie, przede wszystkim ze względu na możliwość spotkania tak charyzmatycznej osoby jak Viviane Reding. Z ogromną przyjemnością patrzyłam na wiceprzewodniczącą Komisji Europejskiej i słuchałam tego, co miała do powiedzenia. Gdyby wszyscy politycy byli tacy... Nigdy nie byłam eurosceptykiem i nie miałam wątpliwości co do słuszności i zasadności naszego uczestnictwa w Unii Europejskiej. Obawiam się jednak, że nie wszyscy są tego zdania, dlatego właśnie takie spotkania są bardzo potrzebne po to żeby przekonywać i chociażby po to, żeby obywatele państw członkowskich mieli świadomość tego, że są słuchani przez polityków. Katarzyna Kimak zacja bez zarzutów), prowadzone sprawnie przez red. M. Adamczyka mogło niewątpliwie poszerzyć horyzonty, skłonić do refleksji nad unijną przyszłością. Utwierdziło mnie również w przekonaniu, że jesteśmy częścią europejskiego domu, w budowę którego musimy się angażować, a nie jest to łatwe, biorąc pod uwagę wciąż istniejące różnice między Polską a lepiej rozwiniętymi krajami. Ale przez obecność w Unii nasza pozycja na arenie międzynarodowej stała się z pewnością silniejsza. Te kilka godzin debaty pozwoliło myśleć o Unii w kategoriach pozytywnych nawet jeśli na europejskiej wadze wspólnoty szala naszych niedostatków wciąż jeszcze przeważa nad korzyściami. Praca nad prawodawstwem europejskim, walka z kryzysem i z ubóstwem, troska o młodych, a także wspólna solidarność, odpowiedzialność i bezpieczeństwo - to wizja europejskiej przyszłości przyszłości niewątpliwie z problemami i wątpliwościami, o których trzeba rozmawiać, a takie spotkania i debaty są do tego doskonałą okazją. Izabela Winiewicz-Cybulska Jechałam na debatę z myślą, że trafię na wiec polityczny i grono słuchaczy, którzy chóralnie będą powtarzać, że Unia Europejska to kraina mlekiem i miodem płynącą. A faktycznie wysłuchałam, choć wiele z tych pytań zadałabym także, dyskusji na temat problemów, z którymi też sama Unia musi sobie poradzić, jeśli jej obywatele mają być zadowoleni z bycia unioeuropejczykiem. To nie jest nic odkrywczego, ale warto rozmawiać i wspólnie szukać najlepszych rozwiązań i to niezależnie od tego czy się jest mieszkańcem Warszawy, czy Zamościa. Dzięki działalności w naszej uczelni Punktu Informacyjnego czuję się faktycznie bliżej spraw, które tylko z pozoru są tak bardzo globalne, że prawie mnie nie dotyczą. Ale żeby to sobie uświadomić, musiałam pojechać tam i z innej perspektywy popatrzeć na moje małe podwórko. Małgorzata Bzówka Cieszę się, że w Debacie Europejskiej mogli wziąć udział konsultanci Punktu Informacyjnego Europe Direct w Zamościu oraz Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

33 Robert Grabarczuk (lat 26) jest certyfikowanym coachem i trenerem mentalnym. Dla coachingu właśnie, w którym upatruje ogromną siłę, porzucił pracę w korporacji. TRENER MENTALNY Cyferki mnie męczą, wolę pracę z ludźmi uśmiecha się absolwent ekonomii w Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu. Po studiach licencjackich na tym kierunku, zrobił magisterium z finansów i rachunkowości w UMCS w Lublinie i studia podyplomowe w Szkole Profesjonalnego Coachingu w Krakowie. Od 2 kwietnia br. prowadzi własną firmę Instytut Nowej Generacji. Działa od Zamościa po Kraków. Sesje indywidualne i szkolenia grupowe. Na zachodzie Europy, w Stanach ponad 80 proc. firm korzysta z usług coachingowych. W Polsce ok. 20 proc. jest zainteresowanych tą usługą, czyli często planuje z niej skorzystać a jeszcze nie korzysta tłumaczy. To dobrze i źle równocześnie. Dobrze bo jest ciągle ogromny obszar do zagospodarowania, źle bo być może coaching jest ciągle jeszcze niedoceniany w Polsce. Robert zaraził się filozofią świadomego kształtowania swojej przyszłości w Belgii podczas stypendium Erasmusa. I choć od tego czasu minęło 5 lat, studia na kierunku Business Innovation in Europe w Katholike Hogeschool Limburg okazały się punktem zwrotnym w jego karierze zawodowej. Słyszymy skoncentruj się. Ale jak to zrobić? W przypadku sportowców często ułamki sekund decydują o sukcesie czy porażce, dlatego tak ważna jest umiejętność zarządzania koncentracją, odpowiednio ukierunkowana motywacja czy szukanie dodatkowych źródeł energii tłumaczy coach. Prowadzi indywidualne treningi dla piłkarzy TS Wisła Kraków. Pracuje także z klientami GTX Fitness Club. Swoimi indywidualnymi konsultacjami wspiera między innymi reprezentantów kadry narodowej w pływaniu czy snowboardzie. Jest również ekspertem największego w Polsce portalu zajmującego się psychologią sportu o takiej właśnie nazwie psychologiasportu.pl. Dlaczego właśnie coaching sportowy? Trochę wynika to z własnego niespełnienia. Intensywnie trenowałem lekkoatletykę, grałem w football. Kontuzja przeszkodziła mi w kontynuacji swoich zainteresowań. W tamtym momencie zabrakło również kogoś, kto mógłby mną pokierować oraz wesprzeć w trudnych chwilach wspomina. Psychologiasportu.pl jest patronem medialnym kampanii społecznej Aktywna Rodzina Relacje na medal, która ruszyła od września. Kampania ma na celu budowanie świadomości rodziców w zakresie istoty wspólnego, aktywnego spędzania czasu z dziećmi i jego pozytywnym wpływie na wzmacnianie więzi rodzicielskich. Twarzą kampanii jest Dorota Zawadzka, telewizyjna superniania. Turlać się z górki po łące czy zaśnieżonym zboczu. Zamieniać się w samolot w ramionach tatusiów czy podróżować patataj na kolanach mamuś. Niestety coraz rzadziej dorośli mają na to ochotę i chcą znaleźć czas. To trzeba zmienić, bo jak pokazują najnowsze badania polskie dzieci są coraz mniej aktywne fizycznie. Sprawdza się bowiem przysłowie o tym, że czym skorupka za młodu.... Badanie,,Świat polskich dzieci, przeprowadzone w ramach projektu badawczego,,trenndies, realizowanego przez grupę IQS wskazuje, że najczęściej wybieraną formą spędzania wolnego czasu przez dzieci w wieku od 3 do 16 lat jest oglądanie telewizji tę formę rozrywki wskazuje aż 76 proc. badanych. Tylko 24 proc. dzieci uprawia sporty drużynowe a jeszcze mniej, bo 11 procent prowadzi indywidualny trening sportowy. Dzieciom brakuje motywacji do aktywności fizycznej. Ale jak ma być inaczej, skoro często nie mają jej ich rodzice? pisze na swojej stronie. 34 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

34 KOMISJA EDUKACJI NARODOWEJ W dniu 14 października br. minęła 240 rocznica powołania Komisji Edukacji Narodowej (pełna nazwa: Komisja nad Edukacją Młodzi Szlacheckiej Dozór Mająca). Była ona pierwszym na świecie centralnym organem władzy oświatowej, zależnym tylko od sejmu i króla. Została ona powołana przez Sejm Rozbiorowy w dniu 14 października 1773 r. na wniosek króla Stanisława Augusta Poniatowskiego ( ), za przyzwoleniem ambasadora rosyjskiego Ottona Magnusa von Stackelbergaba ( ) w celu przeprowadzenia reformy oświaty i modernizacji państwa. Początkowo kierował nią biskup wileński Ignacy Jakub Massalski ( ), a od 1778 biskup płocki Michał Jerzy Poniatowski ( ), młodszy brat króla Stanisława Augusta. Do jej powstania przyczyniło się też dotarcie do Warszawy w dniu r. wiadomości o kasacie przez papieża Klemensa XIV zakonu jezuitów, który prowadził dotąd wiele szkół. Ucząca się w nich młodzież, głównie pochodzenia szlacheckiego, została pozbawiona tym samym możliwości ukończenia nauki. Główne założenia KEN sformułował w duchu oświecenia francuskiego Feliks Oraczewski ( ), wychowanek Szkoły Rycerskiej w Lunéville. Początkowo pod kierownictwo KEN poddano uniwersytety i szkoły średnie, ale wkrótce przejęła ona także opiekę nad szkołami parafialnymi. Do jej dyspozycji oddano dobra pojezuickie, które przejęła jednak dopiero w 1776 roku. KEN była instytucją kolegialną. W jej skład wchodziło ośmiu przedstawicieli sejmu i senatu. Później dołączono do niej grupę ekspertów z zakresu teorii i praktyki pedagogicznej i organizacji szkolnictwa. Ważną rolę w tej grupie odgrywał ks. Hugo Kołłątaj ( ). Eksperci opracowali trzystopniowy model szkół podstawowych i średnich. Najniższy stopień stanowiły szkoły parafialne przeznaczone głównie dla chłopów i mieszczan. Stopień pośredni tworzyły państwowe szkoły powiatowe, do których uczęszczały najczęściej dzieci z rodzin szlacheckich oraz najzdolniejsza młodzież ze stanów niższych. Stopień najwyższy tworzyły uniwersytety w Wilnie i Krakowie. Wielkim autorytetem moralnym wśród członków Komisji cieszył się X ordynat Ordynacji Zamoyskich, wielki kanclerz koronny Andrzej Zamoyski ( ), który w 1767 r. zrzekł się urzędu kanclerskiego na znak protestu z powodu porwania przez posła rosyjskiego Repina kilku senatorów polskich i zesłanie ich do Kaługi. W pracach Komisji głównym przedmiotem jego zainteresowań było porządkowanie jej spraw finansowych. Był również wielkim orędownikiem oświaty ludu. Jako zwolennik odrodzenia narodu przez reformy społeczne i wychowanie, zamienił w swoich dobrach ziemskich pańszczyznę na czynsz i dbał o rozwój szkolnictwa parafialnego. Był autorem niezwykle liberalnego kodeksu prawnego opracowanego na prośbę króla, zwanego Kodeksem Zamoyskiego, którego celem było polepszenie doli chłopów, który jednak w 1780 r. został odrzucony przez Sejm głosami konserwatywnej szlachty, pragnącej utrzymać swoje dotychczasowe przywileje. W dniu r. KEN powołała Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, czyli podręczników, któremu przewodniczył Ignacy Potocki ( ), a jego członkami było wiele osób cieszących się dużym autorytetem naukowym. Należeli do nich byli jezuici: ks. Grzegorz Piramowicz ( ), który faktycznie kierował pracami towarzystwa, historyk ks. Jan Albertrandy ( ) syn Włocha osiadłego w Warszawie, matematyk, ks. Jerzy Grzegorz Kniażewicz ( ) oraz pijarzy: ks. Antoni Popławski ( ) oraz matematyk, historyk i nauczyciel języka francuskiego ks. Daniel Kazimierz Narbutt ( ). Członkiem Towarzystwa był również protestant fizyk i matematyk, Chrystian Pfleiderer. Wielką zasługą Towarzystwa było m.in. stworzenie polskiej terminologii z zakresu matematyki, chemii i fizyki, która funkcjonuje do czasów współczesnych. Do końca działalności KEN nie udało się przygotować podręczników do wszystkich przedmiotów, dlatego wykorzystywano podręczniki używane w zreformowanym wcześniej szkolnictwie kościelnym. W sumie wydano 29 książek dla szkół średnich i parafialnych, w tym 17 podręczników do przedmiotów humanistyczno-społecznych i matematyczno-przyrodniczych. KEN dużo energii poświęciła organizacji szkolnictwa średniego. Swoją opieką objęła 84 szkół zakonnych, z ogólnej jej liczby 106. W szkołach jej podległych kładziono nacisk na nauki moralne, w skład których wchodziły prawo naturalne, ekonomia, polityka oraz naukę przedmiotów matematyczno-przyrodniczych. Podkreślano też rolę historii i geografii polskiej, które tradycyjnie były uznawane za cenną pomoc w wychowaniu moralnym, ponieważ uczą rozumienia procesów historycznych. KEN realizowała oświeceniowy ideał religijności, podkreślając motywacyjne funkcje religii względem moralności i znaczenie katolicyzmu jako wyznania panującego, z zachowaniem tolerancji religijnej dla innowierców. Młodzież wychowywano w duchu narodowym i patriotycznym. Przywiązywano też wielką wagę do higieny oraz wychowania fizycznego. Językiem wykładowym, w miejsce łaciny, stał się język polski. Uczono też języków nowożytnych, zwłaszcza niemieckiego i francuskiego. Komisja była zainteresowana także szkolnictwem parafialnym. W Ustawach KEN z 1783 roku program szkoły parafialnej został ograniczony do nauki religii, pisania, czytania, elementów miernictwa (wag i miar), wiadomości z dziedziny rolnictwa, ogrodnictwa i hodowli zwierząt. Ks. Grzegorz Piramowicz w dziele Powinności nauczyciela dokładnie omówił ten program i dydaktykę poszczególnych przedmiotów oraz problematykę przygotowania nauczycieli. Wiele zawartych w nim spostrzeżeń dydaktycznych zachowało swą aktualność do dnia dzisiejszego. W jego uwagi powinni wsłuchać się nauczyciele wszystkich szczebli szkolnictwa. Pisał: Ma sobie (nauczyciel) bardzo łagodnie, uczciwie i po przyjacielsku z nimi (uczniami) postępować... Trzeba, aby on sam był przejęty tymi prawdami, żeby miłością cnót i obrzydzeniem występku serca jego, że tak rzekę, wskroś przeszło, żeby z tkliwością i gorącością ducha mówił do dzieci. Jedna taka nauka więcej waży, więcej dobrego sprawi, niż częste a zimne i martwe gadania. Dla obecnych i przyszłych pedagogów cenne też mogą być wskazówki Piramowicza: Cechować winna nauczyciela przede wszystkim głęboko pojęta miłość ojczyzny wyrażana w czynach. Dbając o dobro ludzkości i ojczyzny, uważać będzie siebie jako obywatela służącego Ojczyźnie w wychowaniu synów jej, a współobywateli swoich. W duszy jego tli szczera, przyjacielska, ojcowska ku uczniom miłość, okazywana nie czczymi słowy, ale postępowaniem opartym na znajomości psychiki młodocianej, charakteru, skłonności, przymiotów każdego ucznia. W życiu powinien nauczyciel odznaczać się głęboką religijnością, w sądzeniu uczniów i ocenie ich postępowania sprawiedliwością, którą ujawnia się w wyrażaniu pochwały, czy nagrody, w miarę zasługi, bez poniżania drugich. W wykonywaniu obowiązków zawodowych cechować Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

35 go winna sumienność w przygotowaniu się do lekcji, rzetelność w nauczaniu, dbałość o ścisłe i logiczne przedstawianie rzeczy, poczucie odpowiedzialności za wyniki pracy i związana z tym tendencja do samokształcenia się oraz potrzeba samokontroli. Powinien rachować się z sobą samym po szkole, rozmyślać o postępkach swoich, myśleć i rozważać więcej niż czytać. W stosunku do uczniów winien odznaczać się uprzejmością oraz umiejętnością panowania nad sobą i pamiętać, że z ludźmi rozumnymi sprawa, chociaż z dziećmi sprawa. Nie będzie tedy obrażał uczniów mową dumną, zapalczywą, próżną, grubiańską; nie będzie karał w gniewie, gdyż takie zachowanie narazi go na lekceważenie i pogardę. Pozwalać powinien uczniom, a nawet zachęcać, aby względem tego co mówi, poufale swoje pytania i wątpliwości czynili. KEN zajęła się także reformą Akademii Krakowskiej i Akademii Wileńskiej, które oprócz pełnienia funkcji właściwym uczelniom wyższym, nadzorowały także bezpośrednio szkoły średnie i podstawowe. Reformę Akademii Krakowskiej przeprowadził na zlecenie KEN Hogo Kołłątaj. W 1777 roku zreformował związane z Akademią tzw. szkoły nowodworskie. Reformę Akademii rozpoczął w 1778 roku od wydziału filozoficznego, który miał odtąd kształcić nauczycieli szkół wojewódzkich. Następnie zreformował wydział teologiczny i medyczny. W 1780 roku Akademia została przemianowana na Szkołę Główną Koronną. Wzorując się na doświadczeniach francuskich, podzielił ją na cztery równoprawne kolegia: lekarskie, fizyczne, prawnicze, teologiczne, zredukowane w 1783 roku do dwóch: moralnego i fizycznego. Jako rektor tejże uczelni w latach , osobiście przeprowadzał te reformy i uporządkował jej sprawy majątkowe, podnosząc znacznie jej dochody. Poza tym zorganizował pracownie, biblioteki i gabinety naukowe. Dla kolegium medycznego urządził szpitale i apteki. Założył też ogród botaniczny. Reformy przeprowadzone w Akademii Krakowskiej zdopingowały KEN do zreformowania Akademii Wileńskiej, której to reformy dokonał w latach były jezuita, ks. Marcin Poczobut Odlanicki ( ), rozbudowując m.in. zapoczątkowane przez jezuitów studia astronomiczne. Zreformowana akademia nosiła nazwę Szkoły Głównej Litewskiej. Począwszy od 1789 r. Komisja zaczęła stopniowo tracić swoje znaczenie na skutek utraty wpływów politycznych przez stronnictwo reformatorów i rozpadu Rzeczypospolitej. Podczas obrad Sejmu Czteroletniego stronnictwo reformatorów zgodziło się na szereg ustępstw w sprawach szkolnictwa w celu przeforsowania Konstytucji 3 Maja. Ostateczny cios zadała jej konfederacja targowicka, która pozbawiła ją władzy nad szkołami zakonnymi oraz całkowicie zmieniła jej skład. Wielu członków Komisji, na czele z Kołłątajem, opuściło kraj po zwycięstwie Targowicy, ponieważ wydała ona na nich zaoczne wyroki śmierci z powodu ich działalności politycznej. Działalność Komisji odegrała wielką rolę w historii Polski. W jej szkołach rocznie kształciło i wychowało się ok. 20 tys. uczniów. W dwu szkołach wyższych wykształciło się ok. 200 nowych nauczycieli. Kadra nauczycielska wykształcona i wychowana przez Komisję kontynuowała działalność w jej duchu po utracie niepodległości przez Rzeczpospolitą, wychowując w czasie rozbiorów kolejne pokolenia młodzieży i nauczycieli, dzięki którym przetrwała polska kultura i język. Niektóre jej postulaty mogły być realizowane dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. Stąd trzeba się zgodzić z opinią Bogdana Suchodolskiego ( ), że była nie tylko historyczną instytucją oświatową, zamkniętą w określonych granicach czasu i przestrzeni, lecz także realizacją charakterystycznego dla dziejów polskiej edukacji myślenia i działania społecznego przez oświatę. Ks. Czesław Galek MINĄŁ ROK AKADEMICKI 2012/ Wydawnictwa uczelniane znalazły się na liście MNiSW: Barometr Regionalny 7 pkt, Zamojskie Studia i Materiały seria Pedagogika 5 pkt, Zamojskie Studia i Materiały seria Fizjoterapia 4 pkt. 2. Resortową Odznakę Honorową Za zasługi dla statystyki RP otrzymał prorektor ds. nauczania WSZiA (październik 2012 r.) dr Mieczysław Kowerski. 3. III edycja Europejskiego Dnia Języków z Kevinem Aistonem jako gwiazdą imprezy listopada 2012 r. odbyła się konferencja podsumowująca realizację projektu pt.: Kadry dla gospodarki transgranicznej. Program wzmocnienia potencjału dydaktycznego WSZiA w Zamo ściu. 5. Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu wygrała grant w wysokości 778 tys. Euro na organizację klastra naukowo-przemysłowego zastosowania tufów zeolitowych w ramach projektu pt. Opracowanie innowacyjnego modelu transgranicznego wykorzystania tufów zeolitowych. 6. VIII Konferencja Naukowa Fizjoterapii Jakość życia osób z chorobami cywilizacyjnymi, 16 listopada 2012 roku w Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu. 7. Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu podpisała umowę o współpracy z Grupą Santander, 17 grudnia 2012 r. Dzięki niej studenci finansów i rachunkowości będą mieli ciekawe staże i praktyki w BZ WBK. 8. W roku akademickim 2012/2013 siedmioro studentów WSZiA otrzymało stypendia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jest to najwięcej wśród uczelni niepublicznych w Polsce. 9. Michał Gucz, student III roku budownictwa w Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji otrzymał stypendium przyznawane przez Prezydenta m. Zamość dla najlepszych sportowców w roku Znalazł się w gronie 31 nagrodzonych zawodników w naszym mieście. 10. Na odbywających się w dniach 7-8 lutego 2013 r. V MIĘDZY NARO DO WYCH DNIACH REHABILITA- CJI w Rzeszowie, pracownicy naukowi Katedry Fizjoterapii WSZiA w Zamościu zdobyli dwie główne nagrody za wygłoszone referaty w sesji ustnej oraz w sesji plakatowej. Nagrodzone prace autorstwa Marty Wolanin, Rafała Sapuły, Adama Topolskiego, Antoniego Wolanina, Krzysztofa Marczewskiego to: Wpływ płci na efekty rehabilitacji u osób z zespołami bólowymi dolnego odcinka kręgosłupa i otyłością aneroidalną oraz Wpływ rehabilitacji na procentową zawartość tkanki tłuszczowej (BF%) u osób z bólami dolnego odcinka kręgosłupa kwietnia 2013 roku dr inż. Jan Andreasik, rektor Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu podpisał umowę z Przedstawicielstwem Komisji Europejskiej w Polsce w sprawie prowadzenia przez naszą uczelnię Punktu Informacyjnego Europe Direct /PI ED/ przez kolejne 5 lat (do 2017 roku włącznie). Podpisana umowa jest wynikiem pozytywnej oceny wniosku projektowego złożonego przez WSZiA w ramach konkur- 36 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

36 su otwartego ogłoszonego przez Komisję Europejską na funkcjonowanie punktów informacyjnych Europe Direct w latach Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu awansowała w rankingu Rzeczpospolitej i Perspektyw. W kategorii uczelni niepublicznych magisterskich sklasyfikowano 84 uczelnie w kraju. Zamojska uczelnia zajęła 37. pozycję. Jest to awans o 10 miejsc w stosunku do roku ubiegłego firm, w większości informatycznych, z Zamościa, Lublina, Rzeszowa i Warszawy weszło w skład Akademickiego Klastra Inżynierii Wiedzy, działającego oficjalnie od 15 maja 2013 r. w Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu. 14. Trzecie miejsce w województwie lubelskim w konkursie Studencki Nobel zdobył Mateusz Pelc, obecnie już nasz absolwent kierunku fizjoterapia. To kolejny spektakularny sukces studentów fizjoterapii. Rok wcześniej najlepszym studentem Lubelszczyzny w tym konkursie został Paweł Kalinowski. 15. Siedmioro studentów WSZiA zdobyło stypendia Marszałka Województwa Lubelskiego. O UŚMIECH DZIECKA V Podkarpacka Spartakiada Osób Niepełnosprawnych została zorganizowana przez partnerskie uczelnie Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji w Zamościu i Wyższą Szkołę Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, 13 czerwca w Kielnarowej. Integracja najważniejszy cel spartakiady. Fot. Aleksandra Niedbała Impreza rozpoczęła się wystąpieniem i powitaniem uczestników przez dr Helenę Bartyzel-Lechforowicz. Po meczu niepełnosprawnych zawodników rugby z Rzeszowa, każdy z uczestników spartakiady dostał koszulkę i czapeczkę ufundowaną przez PGE Rzeszów. Kolejnym punktem programu było wystąpienie Zamojskiego Klubu Karate Tradycyjnego. Uczestnicy byli zachwyceni pokazem wykonanym przez karateków, podziw wzbudzała niezwykła sprawność fizyczna i gibkość wszystkich zawodników. Już niemal tradycyjnie swoje umiejętności zaprezentował Krystian Herba, sportowiec specjalizujący się w trialu rowerowym. Ale spartakiada poświęcona i zorganizowana dla osób niepełnosprawnych nie mogła obyć się również bez pokazów ich samych. Młodzież i dzieci śpiewały, tańczyły i brały udział w licznych konkursach, po których na każdego czekała słodka niespodzianka ufundowana przez firmę HABITUS Bartłomieja Cybulskiego. Uczestnicy podczas trwania imprezy jedli gorący strogonow i kiełbaski z grila ufundowane także przez sponsorów. Całość imprezy zakończyły wspólne tańce i śpiewanie. Przeprowadzona impreza umożliwiła integrację dzieci niepełnosprawnych ze studentami z obu uczelni. Najwięcej radości, nam studentom, sprawił uśmiech na twarzy każdego dzieciaka. To jest coś, czego nie da się przeliczyć na żadne pieniądze. Przedstawiciele wszystkich ośrodków jak i sponsorzy stwierdzili, że było to wydarzenie o wysokiej randze integracyjnej. Ogromne podziękowania kierujemy do naszych sponsorów, firm: Habitus Bartłomiej Cybulski oraz PGE Rzeszów, którzy przyczynili się do uśmiechu dzieci za pośrednictwem przygotowanych skromnych podarunków. Aleksandra Niedbała Najmłodsi zawodnicy Zamojskiego Klubu Karate Tradycyjnego podczas spartakiady. Fot. Aleksandra Niedbała Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

37 Kochamy Zamość robimy to dla naszego miasta. Fot. arch. festiwalu WSZYSTKO GRA W ZAMOŚCIU W ustach tych młodych ludzi dziwnie brzmi stwierdzenie: Kochamy to miasto, gdy równocześnie od kilku lat obserwuje się exodus właśnie młodych ludzi jak najdalej stąd. Skromnie mówią, że organizatorami festiwalu jest duża grupa, najczęściej studentów z Krakowa, Warszawy i Anglii, którzy na wakacje wracają do domu i przez intensywne 4 dni zamieniają miasto w Wielką gitarę (o niej za chwilę). Ale faktycznie jednym tchem wymienia się tych najbardziej rozpoznawalnych, czyli Mateusza Szulakiewicza, Mateusza Dobrowolskiego i Mateusza Pawełczuka. Trzej Mateusze, organizatorzy rozpoczynającego się właśnie festiwalu Wszystko gra w Zamościu. Skąd pomysł na organizację festiwalu? 3M: Z miłości do muzyki i tego typu imprez. Poza tym, Zamość to miasto bliskie naszemu sercu. Uwielbiamy to miejsce, Starówkę, park, amfiteatr i zalew. Po prostu kochamy Zamość, a że nie lubimy się nudzić i wiemy, że mało jest tutaj koncertów dobrych zespołów, postanowiliśmy zająć się organizacją takich wydarzeń. Trzy lata temu, kiedy zaczynaliśmy naprawdę, było nam ciężko i musieliśmy podjąć decyzję, czy poświęcimy swój wolny czas na organizację imprezy. Na szczęście żaden z nas nie zwykł się poddawać. Dlaczego ludziom, którzy już nie mieszkają w Zamościu, zależy na tym mieście? 3M: Odpowiedź jest prosta. Zamość to miasto idealne. Mamy piękną Starówkę, która aż się prosi, żeby wykorzystać ją do imprez kulturalnych. Wierzymy, że z każdą edycją festiwalu pomagamy osiągnąć temu miastu należny mu status wśród polskich miast. Poza tym, to dom większości organizatorów i, jak to mówią: Tam dom twój, gdzie serce twoje, a oddaliśmy temu miastu serce przy pierwszej edycji festiwalu. Przy organizacji pracuje sporo wolontariuszy. Trudno zorganizować młodzież do pracy? 3M: W tym roku 35 wolontariuszy pracuje podczas festiwalu. Wydaje się, że to sporo, ale tak naprawdę dobrych wolontariuszy nigdy za wiele. Mózgiem wolontariatu festiwalowego jest Katarzyna Piotrowska i to ona dba o to, żeby każdy wiedział, co ma robić i gdzie być. Gdyby nie wolontariusze, bardzo trudno byłoby wszystko poukładać. Nie bylibyśmy w stanie znaleźć się we wszystkich miejscach naraz, a dzięki wolontariuszom jest to możliwe. Budżet festiwalu to...? Łatwo o sponsorów? 3M: Budżet tegorocznego festiwalu to ciągle za mało. Mimo że w tym roku mamy dofinansowanie z Urzędu Marszałkowskiego i Urzędu Miasta w Zamościu. Co prawda dla ludzi z naszymi ambicjami zawsze będzie mało, ale niestety, w dobie kryzysu ciężko zarówno o dotację, jak i sponsorów. Powiem tylko tyle, że wszyscy pracujemy przy tym wydarzeniu za darmo, bo nie stać nas jeszcze, żeby wypłacać nawet symboliczne wynagrodzenie. Wśród partnerów wydarzenia warto wyróżnić zamojską uczelnię. Od początku jest z nami i wspiera nasze działania Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu. Na co warto zwrócić uwagę w tegorocznej edycji? 3M: Układając program kierowaliśmy się zasadą, żeby każdy znalazł coś dla siebie. Z pewnością możemy polecić wieczorne koncerty, na których zobaczymy i posłuchamy między innymi Lao Che, KSU, HATE i Sambora. Będzie wielka gitara, symbol festiwalu z ub. roku, na Rynku Wielkim? 3M: Oczywiście, gitara będzie wystawiona na Rynku Wielkim. Mieliśmy nadzieję, że ustawimy ją na kilka tygodni przed festiwalem, lecz widoczne były na niej ślady czasu i himalaistów, którzy w ub. roku lubili się na nią wspinać. Gitarę poddano gruntownej modernizacji. Została wzmocniona, dzięki czemu mamy nadzieję, że przetrwa zainteresowanie tegorocznych uczestników festiwalu. Rozmawiała Małgorzata Bzówka Wywiad opublikował także portal roztocze.net 38 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

38 WSZYSTKO GRA W ZAMOŚCIU DOSŁOWNIE I W PRZENOŚNI... Zamość, niegdyś miasto wojewódzkie, od Lublina, w którym wydarzenia kulturalne są na porządku dziennym, dzieli 90 km. Dla jednych to mało, dla innych za dużo, za dużo by pojechać tam na koncert czy na sztukę teatralną. Ale Zamość ma swojego asa w rękawie, który coraz silnej zaznacza się na polskiej mapie kulturalnej. Koncerty zespołów znanych i totalnie niszowych, to może zdarzyć się wyłącznie na tym festiwalu. Fot. arch. festiwalu 4 dni, 18 różnych gatunkowo koncertów, 12 zajęć warsztatowych, projekcje filmowe, spektakle, pokazy mody, pikniki rodzinne czy pogawędki filozoficzne tak wyglądał Zamość w dniach lipca 2013 r., kiedy to po raz trzeci odbył się festiwal Wszystko Gra. Pocięte ciuchy, finezyjnie zawiązane koszule oto warsztaty rozpoczynające Wszystko Gra. Trash Fashion mające na celu wydobycie piękna nawet ze starej rozciągniętej bluzki zdobyły serca zamościan jak i turystów, którzy z entuzjazmem przerabiali swoje codzienne ciuchy na nowatorskie, niczym prosto z wybiegów mody, projekty. Warsztaty z tańca nowoczesnego, także nie przeszły bez echa, a integrowały zarówno młodsze pokolenie, jak i już tę pełnoletnią młodzież w wieku nawet 50+. Jeszcze tego samego dnia wystawione zostały dwa spektakle teatralne, a Centrum Kultury Filmowej Stylowy wyemitowało opowiadający o legendarnej grupie Paktofonika film zatytułowany Jesteś Bogiem. W atmosferze jednak wyczuwalne było wciąż rosnące napięcie, tabuny ludzi szły w jednym kierunku do Kazamaty jednego z Bastionów, gdzie pierwszego dnia odbywały się rockowe koncerty. Niekwestionowaną gwiazdą tego wieczoru był zespół Lao Che, który zapewnił widzom istną huśtawkę emocji szczególnie odczuwalną przy utworach z płyty Soundtrack oraz Prąd Stały/Prąd Zmienny. Na gromkie brawa zasłużyły sobie także zespoły Alyson Vane oraz The Crows, które występowało przed gwiazdą pierwszego, festiwalowego wieczoru. Obie grupy dały ze sceny mieszankę elektronicznych brzmień w połączeniu z mocnymi gitarowymi riffami. Publika się rozeszła, jednakże nie w atmosferze końca, każdy był nakręcony niczym niezawodny zegar, i każdy odliczał godziny, gdyż następnego dnia wydarzeń nie brakowało. Piątkowe przedpołudnie stało się nie lada gratką dla wszystkich, którym bliskie są instrumenty perkusyjne. Piotr Wyszyński, który prowadzi Szkołę Muzyczną Yamaha w Zamościu, zafundował chętnym pięciogodzinne warsztaty na perkusji i perkusjonaliach. Dla miłośników kina wyemitowany został w CKF Stylowy film pt.: Kultura ponad prawem, ukazujący cykl wywiadów z polskimi artystami, którzy dostrzegli, iż polskie prawo autorskie nie zawsze jest i dla nich dobre. Poruszają także takie tematy jak: prawo do zarabiania ze sztuki, Facebook, podkradanie sobie tematów, powszechne piractwo w latach osiemdziesiątych XX wieku czy problemy z jasnym finansowaniem projektów. To zdecydowanie jedno z czołowych wydarzeń festiwalowych, które po obejrzeniu wywołało burzę dyskusji wśród publiczności. Największym jednak wyzwaniem zarówno dla organizatorów jak i publiki było siedem koncertów zaplanowanych na ten dzień. Dwie sceny, w dwóch różnych lokalizacjach, dwa gatunki muzyczne: Hip Hop i Punk Rock oraz tłumy spragnionych słuchaczy zarówno pod jedną jak i drugą sceną. Obydwa obiekty, w których odbywały się koncerty, należą do zabytkowych fortyfikacji i stanowiły niegdyś bastionowe kazamaty. Architektonicznie poruszające dusze sale, dodawały uroku każdemu występo- Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

39 Setki uczestników to odpowiedź na pytanie czy mają grać dalej. Fot. arch. festiwalu wi, a zwłaszcza akustycznej części finałowego koncertu drugiego dnia festiwalu, kiedy to na scenie wystąpił zespół KSU. Niezniszczalni muzycy z Ustrzyk Dolnych na swój koncert przyciągnęli nie tylko zamościan, ale i turystów, którzy bardzo chętnie brali udział we wszystkich wydarzeniach. Na punkrockową grupę zjechali fani z całego województwa, regionu, a nawet i sporo oddalonych od Zamościa miast i miasteczek. Koncert przeszedł najśmielsze oczekiwania zarówno najmłodszych słuchaczy jak i tych, którzy KSU pamiętają z początku ich działalności przypadającej na koniec lat 70-tych. Burning Rose oraz Sabotage, to zespoły, które podkręcały skutecznie atmosferę przed występem gwiazdy wieczoru, i napomknąć należy, iż robiły to bardzo skutecznie, dzięki czemu publiczność nie była dłużna zarówno im, jak i KSU, i wszystkie zespoły nagradzała rozbrzmiewającymi w bastionowych murach brawami. W tym samym czasie zwolennicy Hip Hopu w nieopodal znajdującej się kazamacie wysłuchiwali czterech artystów ze swojego ulubionego gatunku muzycznego, którzy wystąpili tego wieczoru w Zamościu. Jeśli ktoś po dwóch dniach pełnych koncertów, warsztatów, spektakli czy projekcji wciąż nie czuł się nasycony, weekend był idealnym czasem, aby zaspokoić kulturalne potrzeby. Od porannych godzin w obrębie Starego Miasta odbywały się różne warsztaty, począwszy od beatboxu, breakdance, street workoutu, na warsztatach dj skich skończywszy. Dwie projekcje filmowe, z czego jedna na podwórzu zabytkowych kamiennic zamojskich, do tego dwa spektakle teatralne odbywające się na świeżym powietrzu, Socrates Cafe, czyli luźne pogawędki filozoficzne, pokaz mody na Rynku Wielkim oraz pięć kolejnych koncertów. Oto bilans sobotniego dnia w małym mieście na wschodzie Polski. Cały line up festiwalu zbudowany został tak, by każdy odnalazł coś ze swojego kręgu zainteresowań, również codzienne koncerty reprezentowały inną gatunkowo muzykę. Sobotni wieczór wypełniony perkusjowymi blastami to ukłon w stronę osób słuchających metalowych brzmień. Hedonism ostre granie z operowym śpiewem, Doomflesh, Ape to God charakterystyczna forma ekspresji wokalnej zwana growlingiem, Fantrash progresywny trashmetal łączący charakterystyczne gatunki heavy metalu oraz punka, a na koniec wisienka na torcie zespół Hate. Znawcom ciężkich brzmień, grupy tej nie trzeba przedstawiać. Koncertujący od ponad 20-stu lat zespół ma na swoim koncie osiem albumów studyjnych z gatunku death i black metalu. Fani, którzy przybywali na zamojski koncert zespołu, byli w stanie pokonać i 200 km, aby posłuchać na żywo grupy, których kalendarz koncertów rozciąga się od Europy po Amerykę Północną. Zakończony głośnym graniem sobotni wieczór, nie mógł zwiastować nic innego jak wyciszającą nadchodzącą niedzielę... Kolejne warsztaty, tym razem z sztuki cyrkowej w czterech odsłonach, rodzinny piknik, projekcja S.O.S Ziemia!, spektakl ogniowy i oczywiście koncerty. W otoczeniu murów synagogi zamojskiej wystąpił zespół Sambor, który przeniósł słuchaczy w iście inną rzeczywistość. Alternatywny pop-rock mieszający się z akustycznym brzmieniem i zimnym elektronicznym wydźwiękiem umiejscowiony w zabytkowej scenerii sprawił, iż słuchacze miejsce koncertu opuszczali jakby spokojniejsi, bardziej wyciszeni, ale i rozpromienieni dobrą energią, którą dzielili się podczas prowadzonych rozmów wymieniając przy tym niezliczoną masę przymiotników opisujących magię zakończonego show. Zamojska grupa Utopia skutecznie podtrzymała aurę tajemniczości za pomocą swojego ogniowego show, podczas którego widzowie na zmianę wpadali w zachwyt i cierpli ze strachu o artystów igrających z ogniem. Tego dnia koncertowo nie mógł zakończyć inny gatunek muzyczny, jakim jest reggae, którego uspakajające rytmy niosą w sobie przesłanie przyjaźni czy pokoju. Te dwie wartości tworzą jednocześnie młody jeszcze, ale jakże stabilny już kręgosłup moralny festiwalu. Sama etymologia nazwy festiwalu, odnosi się jednocześnie do faktycznego stanu miasta Zamość, w którym przez cztery dni w roku wszystko gra uliczni muzycy, liczne koncerty, czy wydarzenia dodatkowe, jak i do jego przenośnego znaczenia. Przecież gdybyśmy się wszyscy poddali, przestali działać i nie chcieli zmieniać świata, nic by tu nie grało... Urszula Czekirda 40 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

40 EKONOMIK najlepszy w grze miejskiej W czwartej edycji Zamojskiej Gry Miejskiej zwyciężyła drużyna Ekonomik Zamość w składzie: Marta Halinowska wraz z uczniami Kubą Bielińskim oraz Karolem Kosturem. Drugie miejsce zdobyła drużyna Foto z Młodzieżowego Domu Kultury im. K. Makuszyńskiego w Zamościu: Kuba Gowinek, Hania Dobrowolska oraz Kamila Piątkiewicz. Trzecie miejsce w grze miejskiej zdobyła drużyna Trio, którą tworzyli: Natalia Ogonowska, Rafał Barzycki i Piotrek Siczek. W grze uczestniczyła rekordowa liczba drużyn, bo aż 21 zespołów i to nie tylko z naszego województwa a także z ościennych: podkarpackiego i świętokrzyskiego. Najmłodszym uczestnikiem gry był Aleksander Kahan, lat 2. Wśród uczestników były dwie drużyny składające się z pracowników i studentów WSZiA Zamość. Jedna z nich, rodzinna Państwa Kahan na czele z Aleksandrą Kahan oraz Bzówka Company w składzie Aleksandra Niedbała, Jolanta Turczyn oraz Małgorzata Bzówka. Zadaniem uczestników ZGM, która odbyła się w tym roku pod hasłem Nie od razu Polskę zbudowano, było wypełnienie misji i dotarcie na metę z kompletem odpowiedzi na pytania, zawartych w karcie gry oraz w kopertach, które przekazywały im tajemnicze postacie (damy, wróżki, czarodziejki, Zorro) oraz harcerze z ZHP Hufiec Zamość im. Dzieci Zamojszczyzny. Trzeba pomyśleć... Drużyny rozwiązywały rebusy, układały puzzle, ale także strzelały z łuku do tarczy w parku, składały łódki z kolorowego papieru oraz odpowiadały na pytania dotyczące historii Zamościa. Na jednym z punktów uczestnicy gry musieli odkryć w spreparowanym menu zamojskiej karczmy, które z dań to ruskie pierogi i ile kosztują. Pierogi ukryte były pod nazwą Zawijańce ze wschodu z polnymi gamoniami i wyciskaczem łez. Na Rynku Wodnym na drużyny czekała piękna, tajemnicza Dama, która za opłatą była skłonna opowiadać historie o Rynku Wodnym i wskazywać śmiałkom, gdzie jest Centralka, czyli Dom Centralny zamieszkiwany niegdyś przez Bolesława Leśmiana. Ową opłatę stanowił kamień wiedzy i niewiedzy, który mogły drużyny zdobyć na Bastionie IV za podejście do zadania, jakim było strzelanie z łuku do tarczy. opowiada Barbara Kolbus, szefowa Stowarzyszenia Projekt Europa, organizatora Zamojskiej Gry Miejskiej. Drużyny wspinały się na schody Ratusza, aby stwierdzić, która z jego stron jest szersza oraz na Dzwonnicę Katedralną, gdzie czekała na nich dobra wróżka ze wskazówkami i ciasteczkami. Biuletyn informacyjny WSZiA Październik

41 skie Bractwo Rycerskie. Wodę dla uczestników gry ufundowała Wartownia. Patronem honorowym była prof. Lena Kolarska- Bobińska Poseł do Parlamentu Europejskiego. Natomiast organizatorem było Stowarzyszenie Projekt-Europa z siedzibą w Zamościu. Czwarta misja Zamojskiej Gry Miejskiej odbyła się w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa Opr. mb Zdjęcia: Arek Jurczyk Trzeba poukładać... Przynajmniej wiem teraz, gdzie jest Grodzka 7 skomentował jeden z uczestników gry. Po bieganiu po mieście zmęczeni rywalizacją mogli odpocząć na Bastionie VII przy bigosie, kiełbasie z ogniska i przepysznym kompocie. Gra odbyła się dzięki finansowemu wsparciu Miasta Zamość. Partnerami w jej realizacji był ZHP Hufiec Zamość im. Dzieci Zamojszczyzny, Zbyrczyk Obóz Wojskowy w Nadszańcu, Młodzieżowy Dom Kultury im. K. Makuszyńskiego oraz Zamoj- Trzeba na miasto popatrzeć z góry... PATRONAT WYŻSZEJ SZKOŁY ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI 11. Zamojskie Spotkania z Fantastyką Prelekcje, spotkania z pisarzami, pokazy, konkursy oraz występy teatralne to wszystko w ramach jedenastej edycji Zamojskich Spotkań z Fantastyką miało miejsce w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 4 w Zamościu, września br. Organizator, czyli Zamojskie Stowarzyszenie Kulturalne Czerwony Smok, zapewnił uczestnikom mnóstwo atrakcji podzielonych na sześć bloków tematycznych: Blok Prelekcyjny, Blok Konkursowy, Blok Pokazów i Gier, Blok Mangi i Anime, Blok Bitewny. W ramach konwentu funkcjonował także Games Room, czyli pokój wypełniony grami planszowymi oraz sala gier konsolowych i komputerowych. Do ciekawszych punktów programu należały m.in: Postacie Marvela oraz DC Universe a żywi aktorzy, Segmenty uzbrojenia rzymskiego, Sztuczna inteligencja 1.1, Konkurs Tolkienowski, Pokaz Historica Experimentum, Pokaz ASG grupy Feniks czy Cosplay. W tym roku organizatorzy zaprosili dwóch gości specjalnych. Pierwszym był Ivo Vuco polski pisarz serbskiego pochodzenia: prozaik, nowelista, felietonista i podróżnik. Autor powieści Synonim zła. Drugim był Michał Gołkowski, autor powieści Ołowiany Świt, który opowiedział o swoim literackim debiucie oraz o współpracy z Fabryką Słów. Autor poprowadził także wykład pt.: S.T.A.L.K.E.R. gra vs. Książka. Proza życia czy raczej epickość akcji - czego oczekują dzisiejsi odbiorcy. W ramach konwentu odbył się także spektakl teatralny przygotowany przez Sekcję Teatralną Trupa ZSK Czerwony Smok, ukazujący spojrzenie na podróże w czasie w różnych perspektywach. Podczas całej imprezy odbywały się także LARPy, m.in.: Akademia Jedi, Stacja Luna Zew Krwi, Kowadło czasu. Do ważnych wydarzeń należał także Turniej League of Legends!, który zaczął się w piątek o godz. 18, a skończył popołudniową porą w niedzielę. Każdy z uczestników miał także możliwość przeczytania w informatorze konwentowym dwóch zwycięskich prac literackiego konkursu Nadszaniec Fantastyki. Na konkurs w tym roku nadesłano 166 prac z całej Polski! Pierwsze miejsce zajęła Natalia Przybysz z Łodzi. Konwent odwiedziło ok. 500 osób a organizatorzy mają nadzieję, że za rok jeszcze więcej miłośników fantastyki zjedzie się z całej Polski, aby świętować kolejną edycję tej wyjątkowej imprezy w naszym mieście. Kowal 42 Biuletyn informacyjny WSZiA Październik 2013

42

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego CELE Rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych rozwiązań i praktyk w obszarze edukacji pozaformalnej młodzieży i osób pracujących

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus+ będzie wspierał:

Program Erasmus+ będzie wspierał: Zawartość Program Erasmus+ będzie wspierał:... 2 EDUKACJA SZKOLNA... 3 Mobilność kadry... 3 Partnerstwa strategiczne... 3 Wsparcie dla reform w obszarze edukacji... 3 SZKOLNICTWO WYŻSZE... 4 Mobilność

Bardziej szczegółowo

www.erasmusplus.org.pl Erasmus+ Szkolnictwo wyższe

www.erasmusplus.org.pl Erasmus+ Szkolnictwo wyższe Szkolnictwo wyższe Mobilność edukacyjna (KA 1) Mobilność edukacyjna (KA 1) Akcja 1 Wyjazdy studentów na zagraniczne studia i praktyki Akcja 1 Wyjazdy pracowników uczelni i specjalistów z przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 E R A S M U S+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. Będzie wspierał edukację, szkolenia, inicjatywy

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Erasmus+ Szkolnictwo wyższe 2014-2020. Erasmus 2007-2013

Erasmus+ Erasmus+ Szkolnictwo wyższe 2014-2020. Erasmus 2007-2013 Szkolnictwo wyższe Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił między innymi wcześniejsze programy sektorowe Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Erasmus 2007-2013 Erasmus+ Szkolnictwo

Bardziej szczegółowo

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych Kim jesteśmy? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy to ogólnopolski, nieodpłatny program edukacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Raport WSB 2014 www.wsb.pl

Raport WSB 2014 www.wsb.pl Studenci, Absolwenci, Pracodawcy. Raport WSB 2014 www.wsb.pl WPROWADZENIE prof. dr hab. Marian Noga Dyrektor Instytutu Współpracy z Biznesem WSB we Wrocławiu Z przyjemnością oddaję w Państwa ręce pierwszy

Bardziej szczegółowo

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego NOWOCZESNY UNIWERSYTET - kompleksowy program wsparcia dla doktorantów i kadry dydaktycznej Uniwersytetu Warszawskiego Uniwersytet Otwarty Uniwersytetu Warszawskiego Mały Dziedziniec Kampusu Centralnego,

Bardziej szczegółowo

British American Tobacco Polska. Biznes, Nauka i CSR

British American Tobacco Polska. Biznes, Nauka i CSR British American Tobacco Polska Biznes, Nauka i CSR Akademia Augustowska British American Tobacco Polska Firma obecna w Polsce od 1991 roku a od 1997 pod nazwą British American Tobacco Polska W 2008 roku

Bardziej szczegółowo

Technologia ma przyszłość staże zagraniczne absolwentów szkół technicznych

Technologia ma przyszłość staże zagraniczne absolwentów szkół technicznych Technologia ma przyszłość staże zagraniczne absolwentów szkół technicznych O programie Program Erasmus+ wszedł w życie 1 stycznia 2014 r. i zastąpił dotychczasowe programy: Uczenie się przez całe życie

Bardziej szczegółowo

-ogólna charakterystyka i zasady finansowania

-ogólna charakterystyka i zasady finansowania Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Projekty partnerskie Leonardo da Vinci -ogólna charakterystyka i zasady finansowania Projekty partnerskie LdV (1)

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne

Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne Program Erasmus+ Kształcenie i szkolenia zawodowe Program wspiera działania instytucji partnerskich, które

Bardziej szczegółowo

Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+

Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+ Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+ Liliana Budkowska Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ

Bardziej szczegółowo

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020 Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Lata 2012-2020 1 Spis treści 1. Misja WNP. 3 2. Cele strategiczne.. 4 3. Operacjonalizacja celów strategicznych..5 4. Cel

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Erasmus+ Szkolnictwo wyższe 2014-2020. Erasmus 2007-2013

Erasmus+ Erasmus+ Szkolnictwo wyższe 2014-2020. Erasmus 2007-2013 Szkolnictwo wyższe Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił między innymi wcześniejsze programy sektorowe Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Erasmus 2007-2013 Erasmus+ Szkolnictwo

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 ERASMUS+ Nowy program Unii Europejskiej na lata 2014-2020 Połączył w jedną całość 7 dotychczasowych programów: 2014 2020 E R

Bardziej szczegółowo

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono Raport z analizy wyników badania losów zawodowych absolwentów Wydziału Nauk Ekonomicznych UWM w Olsztynie rocznika 2012/2013 w 6 miesięcy po ukończeniu studiów Przedmiotem analizy są wyniki badania losów

Bardziej szczegółowo

Programy unijne. realizowane w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Gryficach

Programy unijne. realizowane w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Gryficach Programy unijne realizowane w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Gryficach W roku szkolnym 2011/2012 w naszej szkole są realizujemy programy: Newton też był uczniem Kompetencje kluczowe

Bardziej szczegółowo

Technologia ma przyszłość staże zagraniczne dla absolwentów szkół technicznych

Technologia ma przyszłość staże zagraniczne dla absolwentów szkół technicznych Technologia ma przyszłość staże zagraniczne dla absolwentów szkół technicznych O programie Program Erasmus+ wszedł w życie 1 stycznia 2014 r. i zastąpił dotychczasowe programy: Uczenie się przez całe życie

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji. www.frse.org.pl

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji. www.frse.org.pl Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji www.frse.org.pl Foundation for the Development of the Education System www.frse.org.pl Program Erasmus Podsumowania 1998-2011 Erasmus w Polsce Wyjazdy 1998/99 2010/11

Bardziej szczegółowo

MISTRZ I UCZEŃ - model kształcenia praktycznego

MISTRZ I UCZEŃ - model kształcenia praktycznego Spotkanie branżowe dla studentów i pracodawców Kierunek: INFORMATYKA NOWOCZESNE PLATFORMY INFORMATYCZNE COLLEGIUM MAZOVIA Innowacyjna Szkoła Wyższa realizuje projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi. /Jan Paweł II/

Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi. /Jan Paweł II/ Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi /Jan Paweł II/ Gryficki Uniwersytet Trzeciego Wieku swoją działalność rozpoczął 26 stycznia 2014r.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 2007-2013 Jean Monnet Tempus Młodzież w działaniu Erasmus Mundus, Alfa, Edulink + Uczenie się przez całe życie Comenius Leonardo

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany.

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany. Ul. Szkolna 3, 77-400 Złotów, tel. (067) 265 01 85, fax.(67) 265 01 90 Małgorzata Chołodowska NKJO w Złotowie Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny,

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 1/2015. Rektor. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. z dnia 7 stycznia 2015 r.

ZARZĄDZENIE Nr 1/2015. Rektor. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. z dnia 7 stycznia 2015 r. ZARZĄDZENIE Nr 1/2015 Rektora Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie z dnia 7 stycznia 2015 r. w sprawie zakresu kompetencji Rektora i Prorektorów Na podstawie art. 66 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Witamy na Konferencji otwarcia Projektu. Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna.

Witamy na Konferencji otwarcia Projektu. Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna. Witamy na Konferencji otwarcia Projektu Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna. Jakie tematy zostaną poruszone Ogólne informacje o Projekcie Ogólny zarys Projektu Problem,

Bardziej szczegółowo

MOBILNOŚĆ ZAWODOWA POLSKIEGO RZEMIEŚLNIKA SZANSĄ NA ROZWÓJ

MOBILNOŚĆ ZAWODOWA POLSKIEGO RZEMIEŚLNIKA SZANSĄ NA ROZWÓJ MOBILNOŚĆ ZAWODOWA POLSKIEGO RZEMIEŚLNIKA SZANSĄ NA ROZWÓJ Program Leonardo da Vinci jest częścią programu edukacyjnego Unii Europejskiej "Uczenie się przez całe życie" (Lifelong Learning Programme). Realizowany

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I.

PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I. PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I. ZAŁOŻENIA OGÓLNE 1. Studia doktoranckie są kolejnym etapem kształcenia

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Młodzież. Oferta programu Erasmus+ dla sektora edukacji pozaformalnej w działaniach związanych ze sportem

Erasmus+ Młodzież. Oferta programu Erasmus+ dla sektora edukacji pozaformalnej w działaniach związanych ze sportem Erasmus+ Młodzież Oferta programu Erasmus+ dla sektora edukacji pozaformalnej w działaniach związanych ze sportem Erasmus+ Sektor Edukacji szkolnej Możliwości wyjazdów edukacyjnych dla nauczycieli: teaching

Bardziej szczegółowo

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk Społeczna Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk SPOŁECZNA PODKARPACKA AKADEMIA NAJLEPSZYCH PRAKTYK (SPANP) Szanowni Państwo, w imieniu wszystkich partnerów pragniemy zaprosić Was do współpracy w ramach

Bardziej szczegółowo

Znakomita większość udziałowców Spółki to doświadczeni nauczyciele akademiccy, pracujący od lat w Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie.

Znakomita większość udziałowców Spółki to doświadczeni nauczyciele akademiccy, pracujący od lat w Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie. Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Bochni figuruje w rejestrze niepublicznych szkół wyższych Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu pod numerem 47 na mocy decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Serdecznie zachęcamy do udziału w warsztatach pt.: PRZYGOTOWANIE WNIOSKÓW APLIKACYJNYCH W RAMACH PO WER PRZY WYKORZYSTANIU PLATFORMY SOWA

Serdecznie zachęcamy do udziału w warsztatach pt.: PRZYGOTOWANIE WNIOSKÓW APLIKACYJNYCH W RAMACH PO WER PRZY WYKORZYSTANIU PLATFORMY SOWA Serdecznie zachęcamy do udziału w warsztatach pt.: PRZYGOTOWANIE WNIOSKÓW APLIKACYJNYCH W RAMACH PO WER PRZY WYKORZYSTANIU PLATFORMY SOWA ADRESACI WARSZTATÓW DO UDZIAŁU W WARSZTATACH ZAPRASZAMY: wszystkie

Bardziej szczegółowo

Kierunek ZARZĄDZANIE Specjalność:

Kierunek ZARZĄDZANIE Specjalność: Uniwersytet Szczeciński Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek ZARZĄDZANIE Specjalność: Kształtowanie menedżera Kompetencje menedżerskie wiedza doświadczenie umiejętności praktyki PODSTAWOWA

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki. Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny. Instytut Finansów PROGRAM KSZTAŁCENIA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH FINANSE W PRAKTYCE

Uniwersytet Łódzki. Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny. Instytut Finansów PROGRAM KSZTAŁCENIA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH FINANSE W PRAKTYCE Uniwersytet Łódzki Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Finansów PROGRAM KSZTAŁCENIA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH FINANSE W PRAKTYCE 1. Nazwa studiów podyplomowych: Finanse w praktyce 2. Zwięzły opis studiów:

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE CZŁOWIEK NAJLEPSZA INWESTYCJA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE realizuje projekt WZMOCNIENIE POTENCJAŁU PWSZ W KONINIE DROGĄ DO WZROSTU LICZBY ABSOLWENTÓW KIERUNKU O KLUCZOWYM ZNACZENIU DLA GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 69 /2008. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 26 września 2008 r.

UCHWAŁA NR 69 /2008. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 26 września 2008 r. UCHWAŁA NR 69 /2008 SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 26 września 2008 r. w sprawie zatwierdzenia Regulaminu Uniwersytetu Trzeciego Wieku 1 Uniwersytet Trzeciego Wieku w Uniwersytecie

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KARTA PRZEDMIOTU

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KARTA PRZEDMIOTU WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI z siedzibą w Zamościu KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE (WYPEŁNIA TOK STUDIÓW) Nazwa przedmiotu Wydział Kierunek studiów Poziom Profil Rok

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020

STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020 STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020 I. CELE STRATEGICZNE W ZAKRESIE NAUKI I WDROŻEŃ Cel strategiczny 1 - Opracowanie i realizacja

Bardziej szczegółowo

Pomysł na przyszłość. Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Pomysł na przyszłość. Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Pomysł na przyszłość Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Studia a rynek pracy W 2011 roku kształciło się ponad 1 800 tys. studentów, Dyplom wyższej

Bardziej szczegółowo

Katedra Marketingu. Wydział Zarządzania. Koło Naukowe Komunikacji Marketingowej PRYZMAT

Katedra Marketingu. Wydział Zarządzania. Koło Naukowe Komunikacji Marketingowej PRYZMAT Katedra Marketingu Wydział Zarządzania Koło Naukowe Komunikacji Marketingowej PRYZMAT Drogi studencie! Dziękujemy, że zainteresowała Cię oferta Katedry Marketingu Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego!

Bardziej szczegółowo

Projekt realizowany przez Stowarzyszenie TRATWA Wrocław

Projekt realizowany przez Stowarzyszenie TRATWA Wrocław Projekt realizowany przez Stowarzyszenie TRATWA Wrocław Celem projektu było: przygotowanie grupy przyszłych liderów społecznych (wykształconych, młodych ludzi) do wejścia na rynek pracy w ramach III sektora

Bardziej szczegółowo

www.wlodkowic.pl sport.wlodkowic.pl

www.wlodkowic.pl sport.wlodkowic.pl Projekt pn. Ogólnopolski Program Kształcenia Kadr Sportowych powstał w celu dostosowania kształcenia do potrzeb gospodarki opartej na wiedzy. W szczególności uwzględniono potrzeby środowiska sportowego,

Bardziej szczegółowo

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje:

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Comenius Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Dwustronne Partnerskie Projekty Szkół Wielostronne Partnerskie Projekty Szkół Partnerskie Projekty

Bardziej szczegółowo

ZMIENIAMY SIĘ DLA CIEBIE

ZMIENIAMY SIĘ DLA CIEBIE ZMIENIAMY SIĘ DLA CIEBIE NAJWAŻNIEJSZY JEST STUDENT!!! OFERTA DLA KAŻDEGO» OD EKONOMISTY PO ARCHITEKTA WYDZIAŁ EKONOMICZNO - SPOŁECZNY EKONOMIA FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ EUROPEISTYKA ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA

Bardziej szczegółowo

MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO

MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO KRAKÓW 2013 Wydawca: Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Edukacji i Kształcenia Ustawicznego

Bardziej szczegółowo

Finanse i rachunkowość

Finanse i rachunkowość Finanse i rachunkowość WSB Szczecin - Studia I stopnia Opis kierunku Dlaczego warto wybrać kierunek Finanse i rachunkowość? Europejski Certyfikat Kompetencji Biznesowych EBC*L European Business Competence*

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie Pedagogiczne

Przygotowanie Pedagogiczne Przygotowanie Pedagogiczne WSB Gdynia - Studia podyplomowe Opis kierunku Przygotowanie Pedagogiczne - studia na WSB w Gdyni Program studiów podyplomowych opracowano w oparciu o Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

Dowiedz się, jakiego rodzaju inwestycje mogą być finansowane ze środków WRPO 2014+

Dowiedz się, jakiego rodzaju inwestycje mogą być finansowane ze środków WRPO 2014+ Dowiedz się, jakiego rodzaju inwestycje mogą być finansowane ze środków WRPO 2014+ 6. Rynek Pracy Promowanie trwałego i wysokiej jakości zatrudnienia oraz wsparcie mobilności pracowników Wsparcie w ramach

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Szkolnego Doradcy Zawodowego. opracowała Anita Fabrycka - szkolny doradca zawodowy

Sprawozdanie z działalności Szkolnego Doradcy Zawodowego. opracowała Anita Fabrycka - szkolny doradca zawodowy Sprawozdanie z działalności Szkolnego Doradcy Zawodowego opracowała Anita Fabrycka - szkolny doradca zawodowy Udział uczniów klas 3 A, 3 B, 3 C w Salonie Maturzystów na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

ARCHITEKTURA. Wydział Architektury i Sztuk Pięknych Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. na rok akademicki 2014/2015

ARCHITEKTURA. Wydział Architektury i Sztuk Pięknych Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. na rok akademicki 2014/2015 Wydział Architektury i Sztuk Pięknych Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego PROGRAM KSZTAŁCENIA na rok akademicki 0/0 ARCHITEKTURA I STOPIEŃ STUDIÓW - STUDIA INŻYNIERSKIE INFORMACJE O WYDZIALE

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA ORAZ WSPÓŁPRACA PARTNERÓW

EWALUACJA ORAZ WSPÓŁPRACA PARTNERÓW EWALUACJA ORAZ WSPÓŁPRACA PARTNERÓW w ramach projektu Program unowocześnienia kształcenia w SGGW dla zapewnienia konkurencyjności oraz wysokiej kompetencji absolwentów mgr Bartłomiej Wojdyło LIDER PROJEKTU

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Erasmus+ Edukacja dorosłych 2014-2020. Grundtvig 2007-2013

Erasmus+ Erasmus+ Edukacja dorosłych 2014-2020. Grundtvig 2007-2013 Edukacja dorosłych Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił m.in. wcześniejsze programy Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Grundtvig 2007-2013 Erasmus+ Edukacja dorosłych

Bardziej szczegółowo

ODPŁATNOŚCI ZA ŚWIADCZONE USŁUGI EDUKACYJNE W ROKU AKADEMICKIM 2012/2013 DLA STUDENTÓW/DOKTORANTÓW STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH

ODPŁATNOŚCI ZA ŚWIADCZONE USŁUGI EDUKACYJNE W ROKU AKADEMICKIM 2012/2013 DLA STUDENTÓW/DOKTORANTÓW STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH Materiałozna wstwa, Technologii i Wzornictwa Transportu i Elektrotechniki ODPŁATNOŚCI ZA ŚWIADCZONE USŁUGI EDUKACYJNE W ROKU AKADEMICKIM 2012/2013 DLA STUDENTÓW/DOKTORANTÓW STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe programy stażowe z zakresu nowoczesnych form poradnictwa zawodowego

Międzynarodowe programy stażowe z zakresu nowoczesnych form poradnictwa zawodowego Międzynarodowe programy stażowe z zakresu nowoczesnych form poradnictwa zawodowego Opracowanie: Katarzyna Podobińska Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Gdańsku Gdańsk, 30 września 2014 r. Jednym z zadań

Bardziej szczegółowo

Starostwo Powiatowe w Rypinie, 20 kwietnia 2015 roku

Starostwo Powiatowe w Rypinie, 20 kwietnia 2015 roku Projekty realizowane przez Powiat Rypiński Dobry Zawód Lepszy Start Działanie 9.2 POKL, wartość projektu 2 748 754,05 zł, dofinansowanie 2 336 440,94 zł. Pogłębiaj wiedzę, rozwijaj umiejętności, poznaj

Bardziej szczegółowo

ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+.

ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. Będzie wspierał edukację, szkolenia, inicjatywy młodzieżowe oraz sportowe w całej Europie. Połączy w jedną całość 7 dotychczasowych

Bardziej szczegółowo

GOTOWI DO KARIERY. na Wydziale Gospodarki Międzynarodowej

GOTOWI DO KARIERY. na Wydziale Gospodarki Międzynarodowej GOTOWI DO KARIERY na Wydziale Gospodarki Międzynarodowej 1. KANDYDACI Masz otwarty umysł? Rynek Polski to dla Ciebie za mało i chcesz swobodnie poruszać się po gospodarce zglobalizowanego świata, odnosząc

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2010 R.

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2010 R. URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Informacja sygnalna Data opracowania: 30.06.2011 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15, 22 464 23 12 faks 22

Bardziej szczegółowo

Wykształcenie na zamówienie

Wykształcenie na zamówienie Wykształcenie na zamówienie Wyniki kolejnej edycji konkursu na kierunki zamawiane Według szacunków ministerstwa, w roku 2013 w polskim przemyśle zabraknie ponad 46 tys. inżynierów, a w usługach ponad 22

Bardziej szczegółowo

Wykaz pracowników wprowadzających informacje na stronę internetową Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ wg kompetencji

Wykaz pracowników wprowadzających informacje na stronę internetową Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ wg kompetencji Wykaz pracowników wprowadzających informacje na stronę internetową Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ wg kompetencji Uruchomiona nowa wydziałowa strona internetowa uwzględnia nową formułę zamieszczania

Bardziej szczegółowo

XIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI im. płk. L. LISA-KULI

XIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI im. płk. L. LISA-KULI Gimnazjalisto! W roku szkolnym 2014/15 oferujemy Ci 5 klas ogólnych od drugiego roku nauczania sprofilowanych zgodnie z preferencjami uczniów. Klasa 1a z rozszerzonym programem nauczania języka polskiego,

Bardziej szczegółowo

Projekt Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości Inicjatywy promujące postawy przedsiębiorcze i wspierające rozwój przedsiębiorczości Fundusz Grantów na Inicjatywy

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW?

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? www.nauka.gov.pl/praktyki SPIS TREŚCI 1. CZYM SĄ STUDENCKIE PRAKTYKI ZAWODOWE 2. CO ZYSKUJE PRACODAWCA 3. GDZIE SZUKAĆ STUDENTÓW NA PRAKTYKI 3.1 Portal

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych Karkonoskiej Państwowej Szkoły WyŜszej w Jeleniej Górze do roku 2020

Strategia Rozwoju Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych Karkonoskiej Państwowej Szkoły WyŜszej w Jeleniej Górze do roku 2020 Strategia Rozwoju Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych Karkonoskiej Państwowej Szkoły WyŜszej w Jeleniej Górze do roku 2020 Strategia Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych Karkonoskiej Państwowej

Bardziej szczegółowo

STUDIA Z GWARANCJĄ SUKCESU

STUDIA Z GWARANCJĄ SUKCESU Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku ul. Ks.Stanisława Suchowolca 6, 15-567 Białystok

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA PROJEKTY UNIJNE I POZYSKIWANIE FUNDUSZY Z UE

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA PROJEKTY UNIJNE I POZYSKIWANIE FUNDUSZY Z UE PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów Dziedziny nauki, w których umiejscowiony jest kierunek studiów/ Dyscypliny naukowe, w których umiejscowiony

Bardziej szczegółowo

Rachunkowości, Finansach publicznych, Bankowości, Międzynarodowych stosunkach finansowych, Informatyce w finansach i rachunkowości. Kulturoznawstwo.

Rachunkowości, Finansach publicznych, Bankowości, Międzynarodowych stosunkach finansowych, Informatyce w finansach i rachunkowości. Kulturoznawstwo. Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Bochni figuruje w rejestrze niepublicznych szkół wyższych Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu pod numerem 47 na mocy decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Organizacja i zarządzanie oświatą

Organizacja i zarządzanie oświatą Organizacja i zarządzanie oświatą Informacje o usłudze Numer usługi 2016/04/08/7405/7768 Cena netto 1 250,00 zł Cena brutto 1 250,00 zł Cena netto za godzinę 12,25 zł Cena brutto za godzinę 12,25 Możliwe

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 31/2014

ZARZĄDZENIE Nr 31/2014 ZARZĄDZENIE Nr 31/2014 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie z dnia 23 września 2014 roku w sprawie wprowadzenia w życie Zasad realizacji wyjazdów studentów w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020 Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił między innymi wcześniejsze programy sektorowe Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Młodzież w działaniu 2007-2013 Erasmus+ Młodzież

Bardziej szczegółowo

Konferencja Perspektywy rozwoju przedsiębiorczości w regionie Lubelskim -wnioski i rekomendacje z badań przedsiębiorców

Konferencja Perspektywy rozwoju przedsiębiorczości w regionie Lubelskim -wnioski i rekomendacje z badań przedsiębiorców Uprzejmie informujemy, że działający przy Europejskim Domu Spotkań-Fundacji Nowy Staw, Instytut Rynku Pracy www.irp-fundacja.pl od kilku lat realizuje projekty mające na celu aktywizację osób bezrobotnych,

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie reformy szkolnictwa zawodowego w województwie pomorskim - wymiana doświadczeń

Wdrażanie reformy szkolnictwa zawodowego w województwie pomorskim - wymiana doświadczeń Wdrażanie reformy szkolnictwa zawodowego w województwie pomorskim - wymiana doświadczeń Zespół Szkół Ekonomicznych w Starogardzie Gdańskim 4 kwietnia 2014 Pierwsze dwa lata wdrażania reformy szkolnictwa

Bardziej szczegółowo

Wsparcie edukacji zawodowej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014 2020

Wsparcie edukacji zawodowej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014 2020 Wsparcie edukacji zawodowej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014 2020 Agnieszka Pidek-Klepacz Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie Lublin,

Bardziej szczegółowo

Wykształcenie na zamówienie

Wykształcenie na zamówienie Wykształcenie na zamówienie Wyniki tegorocznej edycji konkursu na kierunki zamawiane Według szacunków ministerstwa, w roku 2013 w polskim przemyśle zabraknie ponad 46 tys. inżynierów, a w usługach ponad

Bardziej szczegółowo

Nowy okres programowania Europejskiego Funduszu Społecznego. Dział Nauki i Współpracy Międzynarodowej

Nowy okres programowania Europejskiego Funduszu Społecznego. Dział Nauki i Współpracy Międzynarodowej Nowy okres programowania Europejskiego Funduszu Społecznego DOFINANSOWANIE NA DZIAŁALNOŚĆ DYDAKTYCZNĄ JEDNOSTEK NAUKI Priorytety MNiSW w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój stanowią: Podniesienie

Bardziej szczegółowo

Poradnictwo zawodowe na etapie szkół wyższych na przykładzie działań Biura Karier WSFiZ

Poradnictwo zawodowe na etapie szkół wyższych na przykładzie działań Biura Karier WSFiZ Poradnictwo zawodowe na etapie szkół wyższych na przykładzie działań Biura Karier WSFiZ Dorota Zabielska Biuro Karier Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania w Białymstoku 20 listopad 2013 r. Biuro Karier

Bardziej szczegółowo

Projekt e-szkoła Wielkopolska Twórczy Uczeń

Projekt e-szkoła Wielkopolska Twórczy Uczeń Projekt e-szkoła Wielkopolska Twórczy Uczeń Projekt e-szkoła Wielkopolska Twórczy Uczeń jest częścią programu e-szkoła Wielkopolska, którego głównymi celami są: zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015 Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 201/2015 Wydział Zarządzania UW posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dwóch dyscyplinach:

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Program Uczenie się przez całe życie. Program Leonardo da Vinci. Alicja Pietrzak

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Program Uczenie się przez całe życie. Program Leonardo da Vinci. Alicja Pietrzak Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Program Uczenie się przez całe życie Program Leonardo da Vinci Alicja Pietrzak Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji jest fundacją Skarbu Państwa wspiera działania na rzecz

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: Zarządzanie projektami (I)

Specjalizacja: Zarządzanie projektami (I) Specjalizacja: Zarządzanie projektami (I) Osoba koordynująca: dr inż. Tomasz Pieciukiewicz Tomasz.Pieciukiewicz1@pjwstk.edu.pl Czego uczymy. Umiejętności po ukończeniu specjalizacji. Celem specjalizacji

Bardziej szczegółowo

Warsztaty PRZEDSIĘBIORCY SZKOŁY ZAWODOWE POMORZA PROBLEMY REKOMENDACJE ROZWIĄZAŃ KIERUNKI DZIAŁAŃ

Warsztaty PRZEDSIĘBIORCY SZKOŁY ZAWODOWE POMORZA PROBLEMY REKOMENDACJE ROZWIĄZAŃ KIERUNKI DZIAŁAŃ Warsztaty PRZEDSIĘBIORCY SZKOŁY ZAWODOWE POMORZA PROBLEMY REKOMENDACJE ROZWIĄZAŃ KIERUNKI DZIAŁAŃ 10 stycznia 2011 - Państwowe Szkoły Budownictwa - Gdańsk ul. Grunwaldzka 238 Patronat: Mieczysław Struk

Bardziej szczegółowo

KUL. Lubelski Jana Pawła II. europeistyka

KUL. Lubelski Jana Pawła II. europeistyka KUL Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II europeistyka 2 europeistyka European Studies www.kul.pl/unia Tryby studiów stacjonarne I stopnia licencjackie (limit miejsc: 60); niestacjonarne I stopnia

Bardziej szczegółowo

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje:

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Comenius Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Dwustronne Partnerskie Projekty Szkół Wielostronne Partnerskie Projekty Szkół Partnerskie Projekty

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA ROZWOJU I PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

AKADEMIA ROZWOJU I PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Biuro Karier AKADEMIA ROZWOJU I PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Wydział Matematyki i Informatyki ul. Umultowska 87 Campus Morasko Czekają na Ciebie: Symulacje rozmów kwalifikacyjnych ds. efektywnego uczenia się ds.

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA PROJEKTU. Grzegorz Grześkiewicz - PTE Robert Lauks - WSG

PREZENTACJA PROJEKTU. Grzegorz Grześkiewicz - PTE Robert Lauks - WSG 1 PREZENTACJA PROJEKTU Grzegorz Grześkiewicz - PTE Robert Lauks - WSG 2 Projekt Przedsiębiorczość akademicka skuteczny transfer wiedzy Realizowany przez Polskie Towarzystwo Ekonomiczne w Bydgoszczy w partnerstwie

Bardziej szczegółowo

Ustala się odpłatność za zajęcia dydaktyczne na studiach niestacjonarnych: Drugi kierunek

Ustala się odpłatność za zajęcia dydaktyczne na studiach niestacjonarnych: Drugi kierunek Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16 C; 35 959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@univ.rzeszow.pl Zarządzenie nr 65/2012 Rektora

Bardziej szczegółowo

Studenckie Towarzystwo Naukowe UJ CM

Studenckie Towarzystwo Naukowe UJ CM nauka leży u podstaw każdego postępu, który ma ułatwić życie ludzkie i zmniejszać cierpienie Maria Skłodowska-Curie, 1911 Studenckie Towarzystwo Naukowe UJ CM http://www.stn.cm-uj.krakow.pl stn@cm-uj.krakow.pl

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA INAUGURUJĄCA

KONFERENCJA INAUGURUJĄCA KONFERENCJA INAUGURUJĄCA Lubuską Szkołę Pomagania Gorzów Wielkopolski 12 luty 2009 Edward Korban Do części wykluczonych nie da się dotrzeć opowieściami o wędkach i rybach. Oni są ustawieni tylko na rybę

Bardziej szczegółowo

Szachy w przedszkolu i szkole

Szachy w przedszkolu i szkole Szachy w przedszkolu i szkole Regionalny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli i Informacji Pedagogicznej WOM w Rybniku 44-200 Rybnik tel. 32 42 47 472 e-mail: info@wom.edu.pl www.wom.edu.pl DYREKTOR Roman

Bardziej szczegółowo

1. Co mogą robić uczelnie, by zwiększać liczbę miejsc na praktykach wysokiej jakości dla swoich studentów? [pytanie do pracodawców]

1. Co mogą robić uczelnie, by zwiększać liczbę miejsc na praktykach wysokiej jakości dla swoich studentów? [pytanie do pracodawców] 1. Co mogą robić uczelnie, by zwiększać liczbę miejsc na praktykach wysokiej jakości dla swoich studentów? [pytanie do pracodawców] Obligatoryjny udział pracodawców na etapie przygotowania programów studiów

Bardziej szczegółowo

PWP Rynek pracy dla mam

PWP Rynek pracy dla mam PWP Rynek pracy dla mam Projekt PWP Rynek pracy dla mam realizowany jest w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013: Priorytet VII Promocja integracji społecznej, Działanie 7.2 Przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 W latach 2005-2010 w przedsięwzięciach organizacyjnych, kierowanych do osób potrzebujących pomocy, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaliczanych

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 Partnerstwa Strategiczne Warszawa, 4,18 lutego 2015 W ramach partnerstw strategicznych dąży się do wspierania opracowywania, przekazywania lub

Bardziej szczegółowo

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne POLSKI ZWIĄZEK PRYWATNYCH PRACODAWCÓW TURYSTYKI LEWIATAN I INSTYTUT TURYSTYKI W KRAKOWIE SP. Z O. O. ZAPRASZAJĄ PRZEDSIĘBIORCÓW I ICH PRACOWNIKÓW DO UDZIAŁU W PROJEKCIE Wzrost adaptacyjności mikro, małych

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBREGO PRACODAWCĘ?

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBREGO PRACODAWCĘ? PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBREGO PRACODAWCĘ? www.nauka.gov.pl/praktyki SPIS TREŚCI 1. CZYM SĄ ZAWODOWE PRAKTYKI STUDENCKIE? 2. JAK ZNALEŹĆ PRACODAWCĘ OFERUJĄCEGO DOBRE PRAKTYKI STUDENCKIE? 2.1 Portal

Bardziej szczegółowo

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 ZAKRES NOWELIZACJI USTAWY PRAWO O SZKOLNICTWIE WYŻSZYM Maria Tomaszewska Akademia Leona Koźmińskiego 16 grudnia 2010 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii

Bardziej szczegółowo