Pilotaż i przewodnictwo nowe wyzwania

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pilotaż i przewodnictwo nowe wyzwania"

Transkrypt

1 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 1 Pilotaż i przewodnictwo nowe wyzwania Materiały z II Forum Pilotażu i Przewodnictwa Warszawa, października 25 PROKSENIA Kraków 25

2 2 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA Materiały z II Forum Pilotażu i Przewodnictwa Redakcja: Korekta: Zdjęcie na okładce: Zygmunt Kruczek Barbara Moskal Z. Kruczek Publikację wydano dzięki pomocy Polskiej Organizacji Turystycznej Wydawca: PROKSENIA, Kraków, ul. Sarego 23/2, tel./fax ( 12) e mail:

3 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 3 Spis treści Zygmunt Kruczek Przewodnictwo i pilotaż w Polsce. Główne problemy środowiska i zawodu... 5 Krzysztof Podemski Polscy piloci i przewodnicy o sobie w dobie wejścia Polski do Unii Europejskiej...13 Grzegorz Gołembski Strategia rozwoju turystyki w NPR. Wnioski z przeszłości i wnioski na przyszłość...29 Hanna Janicka Analiza programów szkolenia pilotów wycieczek Piotr Szymanowski Wyniki egzaminów dla pilotów wycieczek i przewodników turystycznych w poszczególnych województwach Paweł Szpindor Przewodnictwo turystyczne i pilotaż wycieczek ( i 24) Adam Gostyński Przewodnicy turystyczni i piloci w aktualnej sytuacji prawnej w Polsce (wybrane zagadnienia) Marek Nowacki Interpretacja dziedzictwa w pracy przewodnika i pilota wycieczek Anna Dłużewska Pilotaż w krajach odmiennych kręgów kulturowych przykłady z krajów islamu, buddyzmu i hinduizmu Tadeusz Stefański Formy doskonalenia jakości usług przewodnickich i pilotażu wycieczek Wojciech Ryszkowski, Ewa Ryszkowska, Dorota Kozłowska W poszukiwaniu metodyk badań nad kompetencjami pilotów Zygmunt Kruczek Nowoczesny warsztat krajoznawczy pilota wycieczek Przemysław Siemieniuk GPS systemy nawigacji satelitarnej w pracy pilota wycieczek Monika Połącarz Komunikacja werbalna emisja, impostacja i higiena głosu oraz prawidłowa artykulacja (materiały dydaktyczne) Wnioski końcowe z II Forum Pilotażu i Przewodnictwa Pilotaż i przewodnictwo nowe wyzwania

4 4 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA Prezydium obrad fot. M. Dutkiewicz-Kruczek Wystawa publikacji fot. Z. Kruczek

5 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 5 PRZEWODNICTWO I PILOTAŻ W POLSCE. GŁÓWNE PROBLEMY ŚRODOWISKA I ZAWODU dr Zygmunt Kruczek Prezes Zarządu Polskiej Federacji Pilotażu i Przewodnictwa Instytut Turystyki i Rekreacji AWF w Krakowie Tradycje przewodnictwa Przewodnictwo jest co najmniej tak stare jak turystyka, 1 jego tradycje sięgają począt ków podróżowania. J. Sznajder 2 dowodzi, że już w najbardziej odległych czasach w miej scach uczęszczanych można było spotkać człowieka, który chętnie udzielał informacji, za wynagrodzenie. Już 2 lat temu grecki pisarz Ksenofon z Efezu zastanawiał się, jak też zorganizować obsługę ówczesnych podróżnych. Był on również inspiratorem pierwszego podręcznika o turystyce. Dał w nim wskazówki pomocne przy pozyskiwaniu podróżnych. Do głównych podróżnych zaliczali się wtedy możni tamtego świata, kupcy, urzędni cy, wojownicy, pielgrzymi, kuracjusze, a nawet pospolici włóczędzy. Zainteresowanie obcymi krajami, a szczególnie tymi, które mogły się pochwalić zabytkami przeszłości, datuje się od dawien dawna i to prawie pod każdą długością i szerokością geograficzną świata. Odwiedzanie nieznanych miejsc łączyło się z potrzebą informacji pisemnej lub ustnej. Do najstarszych znanych opisów należą zapiski: Heroda (ok. 485 p.n.e.) i Hanno na (V w. p.n.e.). Zawierały one przede wszystkim dane o czasie i miejscu wydarzeń, ale także wrażenia z podróży oraz wskazówki dotyczące sposobów docierania do określonych miejsc. W Rzymie podróżni posługiwali się tzw. itinerariami, zawierającymi opis stacji postojowych, informacje o połączeniach i odległościach i ciekawostki. 3 Podróż wymagała jednak pewnego przygotowania. Zaczęto zatem sięgać do literatu ry traktującej o interesującej problematyce. Starożytna literatura o charakterze przewod nikowym była bardzo skromna. Stopniowo coraz więcej znakomitych pisarzy różnych narodowości zaczęło parać się taką formą przekazów. 4 W Polsce początek epoki drukowanej informacji turystycznej przypada na XVII wiek w 163 r. wydano w Krakowie Przewodnik abo kościołów krakowskich i rzeczy w nich wiedzenia i widzenia godnych krótkie opisanie, a w 1643 r. ukazał się w Warszawie Gościniec albo krótkie opisanie. A. Jarzębskiego. Z tego wieku pochodzą też zapi ski o najstarszych formach usług przewodnickich. Uznana za pierwszą polską turystkę 1) Maryniuk B., Ring W., Boruszczak M., Zarys historii przewodnictwa historycznego w Polsce, Gdańsk 198, s ) Sznajder J., Podróże w starożytności, PZWS, Warszawa 1959, s ) Tyblewski T., Rola przewodników turystycznych w wychowaniu, Warszawa 1979 r., s. 7. 4) Maryniuk B., Ring W., Boruszczak M., op. cit., s

6 6 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA Beata Łaska podczas wyprawy w Tatry w 1563 r. w towarzystwie licznych mieszczan kież marskich korzystała z pomocy przewodników i profesorów gimnazjum w Kieżmarku. Dacki Simplicissimus wspomina o przewodniku, który wiódł węgierskiego studenta na wierzchołek Kieżmarskiego Szczytu i posługiwał się liną (1683 r.). Najwcześniej przewodnictwo zostało ujęte w ramy organizacyjne w Szwajcarii. Za początkowały tego rodzaju kroki władze kantonalne Berna, które w roku 1856 poddały przewodnictwo nadzorowi państwa. W 1817 roku w Karkonoszach po raz pierwszy podporządkowano przewodnictwo turystyczne organizacyjnemu nadzorowi państwa; zapis archiwalny: W 1817 roku pod specjalnym kierownictwem królewskiego starosty, powstała w powiecie jeleniogórskim or ganizacja przewodników górskich i tragarzy lektyk. Z 1828 roku pochodzi zapis w tzw. Księdze Śnieżki polskiego wędrowca: Ludwik Schroeder, dnia 16 stycznia 1828 roku, a to ieszcze iest zanotować, ia tutai przyszedłem z prowadkiem Ehrenfried Anton, które go każdemu mogę zakomendować. W pierwszej połowie XIX w. w Bukowinie, Poroninie i Zakopanem odnotowujemy na zwiska prekursorów przewodnictwa (Maciej Sieczka, Wojciech Wala, Maciej Roj, Jędrzej Krzeptowski, Szymon Tatar i inni). Powstałe w 1873 roku Towarzystwo Tatrzańskie przej muje opiekę nad przewodnictwem w Tatrach i już w 1875 r. ujmuje przewodnictwo w ra my organizacyjne, wydaje książeczki służbowe, dzieli przewodników na klasy, ustala ceny, wprowadza blachy przewodnickie. Data ta jest uważana za początek zorganizo wanego przewodnictwa tatrzańskiego i zarazem za początek przewodnictwa w Polsce. Dlatego w 25 r. obchodzimy 13 lecie przewodnictwa. Ryc. 1. Pierwsze odznaki przewodnickie Towarzystwa Tatrzańskiego W 193 r. Sekcja Turystyczna Towarzystwa Tatrzańskiego wyłania pierwszą Komi sję do Spraw Przewodnictwa. Rozwój przewodnictwa w drugiej połowie XIX wieku miał miejsce także w innych regionach Polski, głównie w Karpatach w rejonie babiogórskim (Wawrzyniec Szkolnik), w Karpatach Wschodnich, Krynicy. Rozwijało się również prze wodnictwo w Sudetach. Początek zawodowego przewodnictwa w miastach przypada na XX wiek. Pierwszy kurs przewodników po Krakowie zorganizowany został w 192 roku przez Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. W 195 r. powstaje PTTK i rozpoczyna się era przewodnictwa zorganizowanego w tym Towarzystwie. Powstają komisje przewodnickie, koła, oddziały, kluby. PTTK organizuje szkolenie, egzaminuje, nadaje uprawnienia i zrzesza przewodników. Mamy do czynienia

7 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 7 ze swoistym monopolem PTTK na przewodnictwo turystyczne. W 1961 r. ukazało się Zarządzenie nr 173 Przewodniczącego GKFiT w sprawie wykonywania funkcji prze wodnika turystycznego, z jego mocy uprawnienia przewodnickie stają się uprawnienia mi państwowymi. W latach 8. ubiegłego wieku zaczęły powstawać inne organizacje przewodnickie tworzone na zasadzie stowarzyszeń, ale dzisiaj większość przewodników zrzeszona jest w PTTK. Tradycje pilotów wycieczek Znacznie krótszą historię ma pilotaż wycieczek. Ta forma prowadzenia grup turystycz nych ma związek z rozwojem turystyki zagranicznej, tak przyjazdowej jak i wyjazdowej, który datuje się na lata sześćdziesiąte ubiegłego wieku. Z inicjatywy Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki uregulowano kwestie prowadzenia grup turystów, powołu jąc kierowników (pilotów) wycieczek zagranicznych. 5 Możemy mówić zatem o ponad czterdziestoletniej tradycji pilotażu wycieczek w Polsce i funkcji pilota wycieczek. Dzie sięć lat później powołano państwowe komisje egzaminacyjne 6 i ustanowiono wzory legi tymacji i odznak. Można mówić zatem o kształtowaniu zawodu pilota wycieczek, zwanego zagranicznym. Ustawa o usługach turystycznych 7 zmienia nazwę uprawnienia na pilot wycieczek. Zmieniały się w ciągu 4 lat wiele razy organa wydające uprawnienia pilo tom wycieczek od GKKFiT, poprzez Centralę Turystyczną Orbis, Główny Komitet Turystyki, Główną Komisję ds. Pilotów Wycieczek Zagranicznych przy UKFiT, aż do wo jewodów od 2 r. Kolejna zmiana przewidywana jest od 26 r. w związku z przeka zaniem kompetencji związanych z turystyką z urzędów wojewódzkich do urzędów marszałkowskich. Liczebność oraz struktura przewodników i pilotów Środowisko pilotów i przewodników jest znaczne, ale zróżnicowane i zdezintegrowane. 8 O wielkości środowiska świadczy liczba wydanych uprawnień. Do końca 24 r. wydano: prawie 3 uprawnień pilotów; ponad 16 4 uprawnień przewodnickich (w tym 62 terenowych, 45 górskich i 385 miejskich). Nawet jeżeli weźmiemy pod uwagę to, że osób fizycznych posiadających uprawnie nia będzie mniej gdyż wielu przewodników może być również pilotami a jedna osoba może posiadać kilka uprawnień przewodnickich to liczące kilkadziesiąt tysięcy osób śro dowisko jest zbiorowością liczną i stanowiącą ważne ogniwo w systemie obsługi ruchu turystycznego. Problemy tego środowiska rzutują na całą branżę turystyczną, a zwłasz cza na jakość usług turystycznych świadczonych przez organizatorów turystyki. 5) Zarządzenie nr 3 GKKFiT z 14 kwietnia 1964 r. w sprawie kierowników (pilotów) wycieczek zagranicznych. 6) Zarządzenie nr 22 GKKFiT z 17 kwietnia 1973 r. o Powołaniu Głównej Komisji Kwalifikacyjno Egzaminacyj nej biur podróży dla kierowników (pilotów) wycieczek zagranicznych. 7) Ustawa o usługach turystycznych z 29 sierpnia 1997 r., obowiązująca od 1 lipca 1998 r., znowelizowana w 24 r., wraz z Rozporządzenia Ministra Gospodarki z r. w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek i późniejsze z r. 8) Analizę danych charakteryzujących środowisko przewodników i pilotów zawiera referat Pawła Szpindora. Zob. niniejsza publikacja, s. 51.

8 8 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA Organizacja przewodnictwa i pilotażu w Polsce Tradycje zorganizowanego przewodnictwa w Polsce, jak już wspomniano, liczą 13 lat. Historycznie Towarzystwo Tatrzańskie, a potem PTTK zrzeszało przewodników jako jedyna organizacja społeczna. Mimo powstawania od lat 8. lokalnych stowarzyszeń prze wodnickich (np. Warszawskie Stowarzyszenie Przewodników im. A. Jarzębskiego, Guide Cracow, Barbakan, Renesans czy wielu innych), nadal najwięcej przewodników zrzeszonych jest w strukturach PTTK. Organizacja przewodnictwa w PTTK wykazuje dużą spójność nawiązujących do ukształtowanych historycznie form. Prawie 6% stanu prze wodników działa w strukturach PTTK, na które składa się: 6 oddziałów przewodnickich, 224 koła przewodnickie, 83 przewodników. Najwięcej przewodników PTTK zarejestrowanych jest na terenie woj. śląskiego, ma łopolskiego i dolnośląskiego (patrz ryc. 1). Poza strukturami PTTK oraz stowarzyszeniami przewodników działają liczne biura usług przewodnickich. Przewodnicy, podobnie jak i piloci mogą również świadczyć usługi jako osoby fizyczne. Ryc. 1. Rozmieszczenie przewodników turystycznych PTTK wg województw (liczba przewodników i kół przewodnickich) Znacznie mniejszy stopień zorganizowania cechuje środowisko pilotów wycieczek. Formą zrzeszania pilotów w minionym okresie Polski Ludowej było tworzenie Klubów Pilota Wycieczek Zagranicznych działających przy przedsiębiorstwach turystycznych za trudniających pilotów, np. PBP Orbis, BP Almatur, BP Juventur. Z czasem więk szość tych klubów przestała działać, niektóre z nich przekształciły się w stowarzyszenia pilotów wycieczek. Po wejściu w życie ustawy o usługach turystycznych oraz ustawy o sto warzyszeniach nastąpił proces powstawania regionalnych stowarzyszeń pilotów wycieczek (np. Dolnośląskie, Poznańskie, Małopolskie, w Warszawie, ale i zorganizowanych w for mie Pomorskiego Centrum Pilotażu i Przewodnictwa, Klubu Kadry Turystycznej w To runiu, czy Klubu Pilotów działających przy Izbach Turystycznych (np. w Łodzi). Formą integracji pilotów wycieczek jest powołanie Polskiej Federacji Pilotażu i Przewodnictwa we wrześniu 24 r., działającej jako stowarzyszenie regionalnych stowarzyszeń.

9 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 9 Zarówno PTTK, jak i Polska Federacja Pilotażu i Przewodnictwa podejmują działa nia mające na celu integrację środowiska przewodników i pilotów oraz doskonalenie sys temu przewodnictwa pilotażu w Polsce. Wiele problemów związanych z tym środowiskiem jest przedmiotem dyskusji toczonej w stowarzyszeniach, mediach, naradach. II Forum Pilotażu i Przewodnictwa jest okazją do wymiany poglądów, identyfikacji problemów i in spiracji do działań na rzecz ich rozwiązania. GŁÓWNE PROBLEMY PRZEWODNICTWA I PILOTAŻU Ochrona zawodu przewodnika i pilota W wielu miastach i regionach, w których istnieje obowiązek zatrudnienia przewodni ka z uprawnieniami do prowadzenia wycieczek, mamy do czynienia z grupami turystów oprowadzanych przez osoby przypadkowe. Czasem wynika to z oszczędności organiza tora, czasem z aktywności osób udających przewodników. Również obowiązki pilota wycieczek często organizator wyjazdu powierza znajomym, krewnym, nie mającym sto sownych kwalifikacji do pilotowania grupy. Tymczasem przewodnicy i piloci, którzy in westowali w swoje szkolenie, zdali trudne egzaminy, nie dostają zleceń. Mówimy zatem o tzw. szarej strefie w przewodnictwie i pilotażu. Jej eliminacja wymaga wypracowania systemu kontroli uprawnień. W wielu miastach (Kraków, Gdańsk, Wrocław) od kilku lat stowarzyszenia przewodnickie wraz z samorządem terenowym i służbami porządkowymi (straż miejska, policja) prowadzą kontrolę uprawnień. Uprawnienia pilotów wycieczek sprawdzane są natomiast przez Inspekcję Transportu Drogowego. Niestety nie ma możli wości sprawdzania uprawnień pilotów na granicy. Wiele jeszcze formalnych i organiza cyjnych problemów niesie ze sobą ta forma ochrony zawodu pilota i przewodnika. W kręgach działaczy społecznych, szczególnie PTTK, stawiana jest natomiast teza o zbędności regulacji prawnej przewodnictwa czy pilotażu i swobodzie wykonywania ta kich zadań przez wszystkich, którzy czują się na siłach. Próba kontroli wycieczek komen towana jest histerycznie jako wprowadzanie państwa policyjnego. Należy jednak właściwie adresować argumenty aktyw społeczny PTTK nie ma ograniczeń w organi zacji imprez dla swoich członków i znajomych, przepisy o konieczności zatrudnienia prze wodnika czy pilota dotyczą turystyki komercyjnej. Rezydent biura podróży pilotem? Często podnoszoną kwestią w środowisku pilotów jest powierzanie obowiązków re zydenta w zagranicznej turystyce wyjazdowej osobom przypadkowym. Praca rezydenta natomiast wymaga dużej operatywności, samodzielności, znajomości zasad obsługi tury stów. Środowisko pilotów stoi na stanowisku, że na rezydentów organizatorzy turystyki powinni angażować doświadczonych pilotów, odpowiednio przeszkolonych do zadań w określonym obszarze działania. Organizatorzy turystyki taki zapis w ustawie traktują na tomiast jako zamach na ich swobodę decydowania o tym, kto będzie reprezentował ich interesy. Uzgodnione stanowisko z przedstawicielami Polskiej Izby Turystyki prowadzi do logicznego kompromisu: funkcję rezydenta biura podróży powinno się powierzać pilotom osobom przy gotowanym do obsługi turystów, a nie osobom przypadkowym,

10 1 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA dotyczy to działania w obsłudze turystów, a nie reprezentowania biura w innych wypadkach, np. zawieranie umów. Masowość a jakość szkolenia nowych kadr W zakresie szkolenia nowych kadr, zwłaszcza pilotów, obserwujemy niepokojące zja wisko. Powstał olbrzymi jak na nasze warunki rynek edukacyjny. Obecnie w skali kraju aż 415 jednostek ma zgodę na szkolenie pilotów, a 167 na szkolenie przewodników. Szko lenie stało się biznesem edukacyjnym dla wielu organizatorów, w tym biur podróży, sto warzyszeń, organizacji samorządowych (np. izb turystyki). Jakość szkolenia jest bardzo zróżnicowana i zależy od doświadczenia i możliwości organizatora. Ta masowość szko lenia często odbywa się kosztem jakości. Ponadto już obserwowane jest zjawisko nadpro dukcji kadry pilotów, co powoduje powstanie rynku pracodawców. Organizatorzy turystyki stawiają, i słusznie, wysokie wymagania zatrudnianym pilotom, ale w ślad za tym nie idzie stosowne wynagrodzenie. Również w skali kraju obserwujemy duże zróżnicowanie w staw kach za dniówkę pilota. Polska Federacja Pilotażu i Przewodnictwa proponuje certyfika cję ośrodków szkolących pilotów i przewodników. Wyróżnić zamierzamy certyfikatami ośrodki edukacyjne, za ich zgodą, które szkolą na wysokim poziomie. Jak dotychczas, zamiar takiej certyfikacji został przyjęty stosunkowo chłodno tak w administracji, jak i wśród szkolących. Programy kształcenia Programy kształcenia zarówno pilotów, jak i przewodników mimo wielokrotnych zmian nadal budzą wiele zastrzeżeń. W dodatku poglądy różnych środowisk opinio twórczych są diametralnie różne, co do kierunków zmian. Ramowe programy szkolenia tak przewodników, jak i pilotów zawierają wiele błędów merytorycznych, rzeczowych i gramatycznych. W opinii przewodników i pilotów programy i formy kształcenia są mało praktyczne, przeteoretyzowane. Kolejna zmiana rozporządzenia w sprawie pilotów i prze wodników jest okazją do korekty programów szkolenia. PFPiP postuluje powołanie reprezentacyjnego zespołu konsultantów do zaopiniowania i poprawienie ramowych pro gramów szkolenia w załączniku do Rozporządzenia Ministra. Ujednolicenie procedur egzaminowania w województwach Szanse i koszty zostania pilotem czy przewodnikiem są nierównomierne w skali kra ju. Ograniczona jest bardzo dostępność oferty edukacyjnej poza ośrodkami wielkomiej skimi. Zdumiewająca jest dominacja Śląska tak w ofercie edukacyjnej, jak i w potencjale kadr przewodników i pilotów. Dla tysięcy osób wiąże się to z przekwalifikowaniem z upa dającego przemysłu ciężkiego w przemysł turystyczny. Obserwujemy wysokie koszty edu kacji w Warszawie i dużych ośrodkach miejskich. Poza ośrodkami akademickimi natomiast jakość oferty edukacyjnej jest niska. Nierówne są również szanse zdania egzaminu na pilota: np. w Wielkopolsce egzamin zdaje tylko 45% kandydatów, a w województwie podkarpackim 95%.

11 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 11 Działania na rzecz podnoszenia jakości usług pilotów i przewodników Jakość pracy pilotów i przewodników często jest krytykowana w prasie i innych mediach. Na ocenę pracy pilotów i przewodników wpływ mają jednak różne czynniki. Nie wszystko zależy od nas samych. Często obserwujemy niedostatek profesjonalnego przygotowania oferty przez organizatora; dużo tu przypadkowości, niestaranności, improwizacji i braku wyobraźni. Często jest to stawianie pilota przed zadaniem niewykonalnym. Z drugiej strony pracodawca świadomy swoich ambicji konkurowania jakością na rynku zaniedbuje kon trolę przygotowania pilota i przewodnika do wykonania zlecenia. Jako formę rywalizacji o laur najlepszego i premiowanie dobrej pracy PFPiP organizuje konkurs na pilota roku, w skali regionalnej mamy do czynienia z konkursami na najlepszego przewodnika, np. po Krakowie, Warszawie, Gdańsku. Warunki pracy Obserwujemy duże zróżnicowanie warunków pracy. Postulujemy określenie minimum płacy i warunków pracy zwłaszcza dla pilotów, np. w Małopolsce płacą dwa razy mniej za pilotowanie niż na Dolnym Śląsku. Konieczne jest ograniczenie wielkości grup, tro ska o zdrowie, nasze gardła. Wskazane wsparcie techniczne przez pracodawcę (systemy nagłośnienia). Obserwujemy przemęczenie pilotów pracujących całą dobę, pracy dotyczy stres potęgowany przez roszczeniowo nastawionych turystów. A od pracy pilota czy prze wodnika zależy najbardziej ocena imprezy i zarazem organizatora. Zatem interesem or ganizatora jest tworzenie odpowiednich warunków pracy dla kadry zatrudnionej w bezpośredniej obsłudze ruchu turystycznego. Pilot i przewodnik w UE Znikome zainteresowanie uzyskiwaniem uprawnień przewodnickich w krajach UE przez polskich pilotów i przewodników, jak i obywateli krajów UE uprawnieniami na Polskę spowodowane jest zapewne zbyt wygórowanymi i nierealnymi kryteriami. Doty czy to zarówno egzaminów, jak i staży adaptacyjnych. Na dobrą sprawę dysponujemy znikomym zasobem informacji o organizacji przewodnictwa czy pilotażu w pozostałych 24 krajach UE. Ze względów proceduralnych (wysokie składki) PFPiP nie może być re prezentowana w Europejskich i Światowych Federacjach Przewodnickich. Polska Federacja Pilotażu i Przewodnictwa zamierza zainspirować środowisko naukowe do podjęcia badań nad strukturami organizacyjnymi przewodnictwa w krajach UE w formie grantów i spon sorowanych tematów. Integracja środowiska pilotów i przewodników (razem czy osobno?) Proces integracji środowiska pilotów i przewodników turystycznych przebiega bardzo wolno. Przyczyną małego zainteresowania przynależnością do Federacji, zwłaszcza prze wodników, są nie tylko zbyt wygórowane składki, ale głównie odrębność problematyki, np. przewodników tatrzańskich; bliżej do przewodników po Alpach niż np. po Krakowie. Formuła działania Federacji dla przewodników, mających już swoje zrzeszenia np. w PTTK, wydaje się być mało atrakcyjna.

12 12 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA Czy pilotom potrzebna jest integracja? W świetle przeprowadzonych badań wynika, że przewodnicy i piloci różnią się rady kalnie stopniem samoorganizacji. Stowarzyszonych jest 73% osób z uprawnieniami prze wodnika i tylko 17% z uprawnieniami pilota. Niezorganizowani piloci nie są w stanie promować się w kraju i w krajach UE. Korzyści integracji dla przewodników i pilotów są różnorodne, a należy do nich: dostęp do informacji, pośrednictwo w zatrudnianiu, rekomendacje, możliwości promowania się, doszkalanie, ochrona prawna, przedstawicielstwo wo bec pracodawców, administracji i samorządu. Mamy zatem nadzieję, że świadomość możliwych do osiągnięcia korzyści wpłynie w najbliższym okresie na wzrost stopnia samoorganizacji pilotów wycieczek. Zarząd Polskiej Federacji Pilotażu i Przewodnictwa, wybrany r. w Poznaniu. Od lewej siedzą: Hanna Janicka, Iwona Kulesza, Krzysztof Rakowski, Zygmunt Kruczek, Zdzisława Walawska, Marzena Wanagos fot. M. Dutkiewicz-Kruczek

13 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 13 POLSCY PILOCI I PRZEWODNICY O SOBIE W DOBIE WEJŚCIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ 9 dr hab. Krzysztof Podemski Q Market Research Instytut Socjologii UAM Wstęp Artykuł powstał w oparciu o badanie socjologiczne środowiska zawodowego pilotów i przewodników wykonane na zlecenie Departamentu Turystyki Ministerstwa Gospodar ki, Pracy i Polityki Społecznej jesienią 23 roku. W fazie wstępnej przeprowadzono 2 dys kusje grupowe z poznańskimi przewodnikami i pilotami oraz pilotaż kwestionariusza ankiety. W fazie zasadniczej, zrealizowanej metodą ankiety pocztowej, 1 wysłano 2 ankiet. Ankietę taką otrzymała co 21 osoba figurująca w wojewódzkich rejestrach pilo tów i przewodników. Ze względu na fakt, że według naszych badań na 1 osobę przypada 1,7 uprawnień (w tym 44% to zarówno piloci, jak i przewodnicy, a przewodnicy tereno wi często są jednocześnie np. przewodnikami miejskimi), można sądzić, iż ankietę otrzy mał co najmniej co piętnasty pilot lub przewodnik. Ponieważ zwrócono 543 ankiety (27% wysłanych), można uznać, że z szansy udziału w badaniu skorzystał co pięćdziesiąty pi lot lub przewodnik. Można założyć, że ci respondenci, którzy zadali sobie trud odpowie dzi na pytania ankiety, byli bardziej zainteresowani problematyką, bardziej identyfikowali się z rolą pilota i/lub przewodnika, czyli była ona w ich życiu bardziej istotna. Wyniki wywiadów grupowych Badanie jakościowe (zogniskowane wywiady grupowe) wykazało, że zarówno piloci, jak i przewodnicy, są niezadowoleni z obecnej sytuacji na rynku świadczonych przez nich usług. Winą za tę sytuację obarczali przede wszystkim recesję i ubożenie społeczeństwa. Procesy te bowiem zmuszają organizatorów turystyki do oszczędności, obniżania jakości świadczonych usług oraz wchodzenia w szarą strefę. Obie grupy podkreślały niedobór praktycznych zajęć w trakcie szkoleń dla kandydatów na pilotów wycieczek i przewodni ków turystycznych. Tę opinię potwierdziły również badania ilościowe. Badanie pokazało, iż niezależnie od faktu posiadania przez większość przewodników jednocześnie upraw 9) Tekst ten jest skróconą wersją liczącego 89 stron raportu. 1) Tą samą techniką zbierania danych posłużył się również Z. Kruczek z Instytutu Turystyki AWF w Krakowie, przeprowadzając badanie pilotów wycieczek zagranicznych w 1997 roku (Zob. Z. Kruczek, Losy zawodowe pi lotów wycieczek zagranicznych, [w:] Folia Turistica nr 9/2, s ).

14 14 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA nień pilota wycieczek, przewodnicy uznają się za grupę dyskryminowaną. Uważają bo wiem, że ich praca jest trudniejsza i wymaga wyższych kwalifikacji. Jednocześnie twierdzą, że jest to praca gorzej opłacana. Zarzucają także pilotom wycieczek, że często podejmują się oni nielegalnie wykonywania obowiązków przewodnika turystycznego. Struktura regionalna badanych Ankieta została wysłana w poszczególnych województwach do wylosowanych prze wodników i pilotów. Przy wysyłaniu ankiet uwzględniono proporcje w liczbie zarejestro wanych w poszczególnych województwach osób posiadających uprawnienia pilota i/lub przewodnika. Najliczniej odpowiedzieli badani z podlaskiego (53%), najmniej licznie z łódzkiego (12%). Tabela 1. Wielkość próby w podziale na województwa Województwo Liczba wysłanych ankiet Piloci Przewodnicy Łączna liczba wysłanych ankiet Liczba zwróconych ankiet Odsetek zwrotów dolnośląskie % kujawsko-pomorskie % lubelskie % lubuskie % łódzkie % małopolskie % mazowieckie % opolskie % podkarpackie % podlaskie % pomorskie % śląskie % świętokrzyskie % warmińsko-mazurskie % wielkopolskie % zachodniopomorskie % brak danych (nie można odczytać nawet ze stempla pocztowego) Źródło: Obliczenia własne. 2

15 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 15 Przy wysyłaniu ankiet uwzględniono także typ posiadanych uprawnień. W naszej pró bie liczniej niż wynikałoby to z rzeczywistej liczby posiadanych uprawnień wzięli udział przewodnicy miejscy. Tabela 2. Struktura uprawnień do wykonywania zawodu pilota wycieczek i przewod nika turystycznego w Polsce a struktura zwróconych ankiet Grupa Populacja Próba Piloci wycieczek ,6% ,7% Przewodnicy górscy ,6% 98 1,6% Przewodnicy miejscy ,4% ,1% Przewodnicy terenowi ,4% ,7% Razem ,% * 924 1,% Źródło: Obliczenia własne (* suma typów uprawnień jest większa od liczby zwróconych ankiet wspomniane zjawisko posiadania przez 1 osobę średnio 1,7 uprawnień). Posiadanie uprawnień i wykonywanie pracy pilota i przewodnika Osoby posiadające zarówno uprawnienia pilota, jak i przewodnika, stanowią 44% ogółu badanych, dalsze 4% posiada tylko uprawnienia pilota, a 14% wyłącznie uprawnienia przewodnika. Aż 19% badanych nigdy nie podjęło pracy w zawodzie, do którego nabyło uprawnienia. Najwięcej, bo aż 38% takich osób, znalazło się w grupie tych, którzy posia dają wyłącznie uprawnienia pilota. Znacznie rzadziej występuje to w przypadku przewod ników. Wśród tych, którzy nabyli uprawnienia do wykonywania obu zawodów, jedynie 5% nie podjęło nigdy pracy w zawodzie. Dwie trzecie (66%) badanych pracowało w za wodzie wielokrotnie. Ryc. 1. Struktura badanych według posiadanych uprawnień Najwięcej osób najczęściej pracujących w zawodzie można odnaleźć wśród tych, którzy posiadają oba rodzaje uprawnień (88%), podczas gdy najmniej pracujących znajduje się wśród posiadających wyłącznie uprawnienia pilota (37%).

16 16 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA Tabela 3. Posiadanie uprawnień a wykonywanie pracy zgodnej z uprawnieniami, N=543 Częstotliwość wykonywania pracy Ogółem Posiadający uprawnienia zarówno pilota, jak i przewodnika Posiadający tylko uprawnienia pilota Posiadający tylko uprawnienia przewodnika W ogóle nie wykonywali pracy 19% 5,1% 37,9% 1,5% W ykonywali do 5 razy 15,1% 7,2% 25,1% 1,5% W ykonywali częściej 65,9% 87,7% 37,% 78,9% R azem 1,% 1,% 1,% 1,% Do tej grupy należą przede wszystkim kobiety do 3. roku życia. Reasumując, o ile zdecydowana większość osób, które decydują się na zdobycie uprawnień przewodnickich podejmuje pracę przewodnika, o tyle znacząca część osób zdobywających uprawnienia pilota nie podejmuje nigdy pracy w tym charakterze, a zdobyte uprawnienia traktuje jako pewien rodzaj kapitału, który może się kiedyś przydać. Tabela 4. Wykonywanie pracy pilota lub przewodnika a wiek, N=543 Wiek Ogółem Nie wykonywał/a wcale Wykonywał/a do 5 razy Wykonywał/a powyżej 5 razy D o 3. roku życia 33,7% 69,5% 63,3% 16,8% 31 4 lat 14,8% 16,8% 11,4% 15,% 41 5 lat 17,9% 5,3% 8,9% 23,5% 51 6 lat 16,5% 5,3% 8,9% 21,5% 61 7 lat 11,9% 2,1% 5,1% 16,2% 71 i więcej lat 5,3% 1,1% 2,5% 7,1% R azem 1,% 1,% 1,% 1,% Źródło: Obliczenia własne. Społeczno demograficzne profile przewodników i pilotów Piloci i przewodnicy to najczęściej mieszkańcy miast powyżej 1 tysięcy mieszkań ców, w wieku około 4 lat, legitymujący się wyższym wykształceniem, mający dochody brutto na członka rodziny poniżej 15 zł miesięcznie, będący pełnoetatowymi pracow nikami najemnymi. Jedna trzecia badanych posiada inne uprawnienia związane z turystyką (wychowawca kolonii, organizator turystyki, przodownik turystyki). Niewiele mniej osób pracowało lub nadal pracuje dodatkowo w innych zawodach w sektorze turystycznym (w biurach podróży, hotelach).

17 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA Znajomość języków obcych 17 W badanej grupie bardzo słabo prezentuje się znajomość języków obcych. Aż 44% osób z uprawnieniami przewodnika i 3% badanych z uprawnieniami pilota nie posiada dokumentów potwierdzających znajomość jakiegokolwiek języka obcego. W badanej pró bie 1/3 respondentów nie zna ani jednego języka obcego, 1/3 badanych zna tylko jeden język obcy, a pozostali badani znają dwa lub więcej języków obcych. Najwięcej osób posługuje się językiem angielskim (6%). Językiem rosyjskim włada 27% badanych, nie mieckim 22%, francuskim 11%, włoskim 7%, a hiszpańskim 5%. Znajomość po zostałych języków jest śladowa. Pod względem znajomości języków obcych potwierdzonej formalnym zaświadczeniem, piloci i przewodnicy dzielą się na trzy zbliżone wielkością grupy: tych, którzy nie znają żadnego języka obcego, tych, którzy znają najwyżej jeden język, oraz tych, którzy znają co najmniej 2 języki obce. Podkreślić należy, że 33% badanych, w tym 44% przewodni ków i 3% pilotów, nie może wylegitymować się znajomością żadnego obcego języka. Ryc. 2. Liczba znanych języków obcych na poziomie wymaganym dla zawodu (znajomość potwierdzo na dokumentami) Niewielu pilotów i przewodników legitymuje się dyplomem ukończenia szkoły lub uczelni z językiem obcym wykładowym. Jeszcze mniej osób posiada świadectwo zdania egzaminu ze znajomości języka obcego wydane przez komisję wojewódzką. Najczęstsze dokumenty potwierdzające. Ryc. 3. Języki obce, znajomością których legitymują się piloci i przewodnicy; znajomość języka to cer tyfikaty i świadectwa

18 18 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA Tabela 5. Znajomość języków obcych na poziomie wymaganym dla zawodu pilota lub przewodnika, N=543 Język obcy Dyplom filologii, kolegium języka obcego lub szkoła z językiem wykła- dowym za granicą Egzamin zdany przed komisją wojewódzką Inne świadectwa lub certyfikaty Brak potwierdzenia znajomości języka Razem A ngielski 7,2% 5,5% 27,4% 59,9% 1,% F rancuski 3,1%,2% 7,9% 88,8% 1,% H iszpański 1,1%,4% 3,9% 94,7% 1,% N iemiecki 3,9% 3,5% 14,5% 78,1% 1,% R osyjski 3,1% 4,8% 19,2% 72,9% 1,% W łoski,2% 1,7% 5,% 93,2% 1,% I nny 2,4%,6% 4,6% 92,4% 1,% Źródło: Obliczenia własne. Znajomość języków obcych jest najsłabsza wśród średniego pokolenia. Znajomością żadnego języka nie legitymuje się 21% badanych osób w wieku do 3 lat, 33% osób po wyżej 7. roku życia (czyli tego pokolenia, które przeżyło okupację niemiecką), 31% osób w wieku 31 4 lat i ponad 4% badanych w wieku 5 7 lat. Tabela 6. Znajomość języków w przedziałach wiekowych Przedział wiekowy Liczba znanych języków obcych D o 3 lat 21,2% 36,9% 27,4% 1,1% 3,4%,6%,6% 1,% 31 4 lat 31,6% 4,5% 16,5% 6,3% 5,1% 1,% 41 5 lat 37,% 27,2% 25,% 7,6% 2,2% 1,1% 1,% 51 6 lat 43,% 24,4% 24,4% 7,% 1,2% 1,% 61 7 lat 47,6% 14,3% 14,3% 7,9% 1,6% 1,% P owyżej 7 lat 33,3% 14,8% 14,8% 11,1% 3,7% 1,% Źródło: Obliczenia własne. Szkolenia i ich ocena Największa część badanych zdobyła uprawnienia w latach 9. XX wieku. Organiza torem kursów dla przewodników było najczęściej PTTK, a w przypadku pilotów pry watne firmy, w tym biura podróży. Większość badanych ocenia kursy pozytywnie. Przewodnicy oceniają je wyżej od pilotów, a wśród przewodników najwyżej przewodni cy górscy. Podstawowe zastrzeżenie uczestników to zbyt mało zajęć praktycznych, a najczęściej wymieniana przez nich zaleta odbytych kursów to profesjonalizm prowadzą

19 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 19 cych, zwłaszcza wykładowców geografii, krajoznawstwa, historii sztuki. Badani oczekują natomiast więcej zajęć z zakresu psychologii i socjologii. Krytycznie jednak oceniają do tychczasowych wykładowców tych przedmiotów. Ryc. 4. Ocena odbytych szkoleń Egzaminy i ich ocena Większość badanych ocenia stopień trudności zdawanych egzaminów jako odpowiedni. W grupie ocenianych egzaminów, egzamin zdawany przez przewodników górskich I kla sy uplasował się na czele pod względem oceny trudności. Egzaminy dla kandydatów na pilotów wycieczek oraz przewodników miejskich zostały uznane przez ankietowanych za znacznie łatwiejsze. Motywy zdobycia uprawnień Większość badanych deklaruje poznawczo społeczne (zainteresowania, chęć podróżo wania, chęć poznawania nowych ludzi), a nie praktyczne (finansowe, na wszelki wypa dek ) motywy zdobycia uprawnień. Możliwości wykonywania pracy pilota wycieczek i przewodnika turystycznego Niemal połowa osób z uprawnieniami przewodnika i jedna trzecia osób z uprawnie niami pilota deklaruje, że uzyskiwała pracę w zawodzie tak często, jak tylko chciała. Co dziesiąta osoba z uprawnieniami pilota i co piąta z uprawnieniami przewodnika nigdy nie próbowała uzyskać pracy ani w zawodzie pilota, ani w zawodzie przewodnika. Co dzie siąta osoba z uprawnieniami pilota i jedynie niespełna 1,5% osób z uprawnieniami prze wodnika deklaruje, że nigdy nie uzyskało pracy, choć starało się o nią. Wykonywanie pracy w ostatnich dwunastu miesiącach W przeciągu ostatnich dwunastu miesięcy 44% pilotów i 21% przewodników nie pra cowało w zawodzie ani jednego dnia. Największa grupa, licząca około jednej trzeciej

20 2 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA badanych, pracowała krócej niż 15 dni. Dłużej niż dwa tygodnie pracowało jedynie 28% pilotów i 47% przewodników. Liczba grup obsługiwanych przez pilotów w kraju (56% nie obsłużyło ani jednej) i za granicą (69% nie obsłużyło ani jednej) jest podobna. Jedynie 24% przewodników turystycznych nie obsłużyło w ostatnich dwunastu mie siącach ani jednej grupy w kraju. Tabela 7. Wykonywanie pracy pilota lub przewodnika, N=543 Częstotliwość wykonywania pracy (odpowiedź) Piloci Przewodnicy A ni razu, bo nie chciałem/am, nie próbowałem/am 1,7% 5,1% A ni razu, bo nie mogłem dostać grupy, choć się starałem/am 9,4% 1,3% T ylko kilka razy (do 5), bo się zniechęciłem/am 2,2%,9% T ylko kilka razy (do 5), bo nie miałem/am czasu 5,% 3,5% T ylko kilka razy (do 5), bo mi się częściej nie udało 8,1% 3,5% W iele razy, ale mógłbym/abym częściej, tylko nie zawsze mi się udało 27,3% 37,% W iele razy, zawsze wtedy, kiedy chciałem/am 34,9% 47,5% I nna odpowiedź 1,5%,6% B rak odpowiedzi,9%,6% R azem 1% 1% Źródło: Obliczenia własne. Współpraca z turoperatorami Turoperatorzy i szkoły, w dalszej kolejności zaś zakłady pracy i kościoły, to najczę stsi partnerzy pilotów i przewodników. Z reguły badani współpracowali maksymalnie z trzema turoperatorami. Współpracę ta oceniają średnio na cztery z minusem. Formy pracy i dochody z pracy pilota i przewodnika Najczęstsze formy współpracy pilotów i przewodników z klientami to umowy o dzie ło lub umowy zlecenia oraz tzw. dogadanie się. Dochody z pracy w tych zawodach osiągane przez pracujących w ostatnich 12 miesiącach wynosiły z reguły mniej niż 1% ich całkowitego rocznego dochodu. Zarówno piloci, jak i przewodnicy, największą część rocznych dochodów wypracowali w maju i czerwcu oraz lipcu i sierpniu, a najmniejszą w grudniu i styczniu. Przewidywania dotyczące kondycji pilotów wycieczek i przewodników turystycznych po wejściu Polski do Unii Europejskiej Badani piloci, a w nieco mniejszym stopniu przewodnicy, są umiarkowanymi opty mistami w zakresie ich sytuacji zawodowej oraz jakości świadczonych przez nich usług

21 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 21 po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Połowa badanych pilotów i jedna trzecia przewod ników chciałaby podjąć pracę w którymś z krajów poszerzonej UE, najczęściej w Wiel kiej Brytanii, Niemczech i we Włoszech. Tabela 8. Ocena sytuacji polskich pilotów wycieczek i przewodników turystycznych po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej, N=543 Ocena sytuacji Piloci Przewodnicy Z decydowanie się poprawi (5) 6,3% 5,7% R aczej się poprawi (4) 4,2% 3,7% N ie ulegnie zmianie (3) 3,1% 38,9% R aczej się pogorszy (2) 11,4% 12,3% Z decydowanie się pogorszy (1) 3,1% 3,2% B rak danych 8,9% 9,2% R azem 1% 1% Średnia arytmetyczna 3,39 3,26 Źródło: Obliczenia własne. Badani, którzy są nastawieni optymistycznie, uzasadniają swoje opinie tym, że po wstą pieniu Polski do Unii Europejskiej pojawi się więcej klientów, prawo będzie bardziej re spektowane oraz zostanie ograniczona biurokracja. Tabela 9. Uzasadnienia opinii poprawi się, N=543 Uzasadnienie Udział B ędzie więcej klientów 17,1% S kuteczniejsze egzekwowanie prawa 6,5% M niej formalności 4,8% M ożliwość zdobycia uprawnień na inne kraje 2,4% I nne 69,2% R azem 1% Źródło: Obliczenia własne. Pesymiści obawiają się konkurencji zawodowej oraz pauperyzacji społeczeństwa, która spowoduje spadek ruchu turystycznego.. Tabela 1. Uzasadnienia opinii pogorszy się, N= 543 Uzasadnienie Udział Uzasadnienie Udział N ie będzie kontroli 1,9% K onkurencja 4,1% B ieda 3,% I nne 91,% Razem 1% Źródło: Obliczenia własne.

22 22 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA Większość badanych uważa, że jakość usług świadczonych przez polskich pilotów i przewodników poprawi się. Podobnie jak poprzednio, tak i tym razem, większy optymizm cechuje młodszych i zamożniejszych. Tabela 11. Ocena jakości usług świadczonych przez polskich pilotów wycieczek i prze wodników turystycznych po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej, N=543 Ocena sytuacji Piloci Przewodnicy Z decydowanie się poprawi (5) 11,6% 11,4% R aczej się poprawi (4) 4,8% 33,9% N ie ulegnie zmianie (3) 36,9% 43,% R aczej się pogorszy (2) 1,1% 2,8% Z decydowanie się pogorszy (1),7%,9% B rak danych 8,9% 7,9% R azem 1% 1% Średnia arytmetyczna 3,68 3,56 Źródło: Obliczenia własne. Poprawa jakości będzie zasługą większych wymagań i konkurencji, a w pewnej mie rze także i poprawy jakości szkoleń. Tabela 12. Uzasadnienia opinii sytuacja poprawi się, N=543 Uzasadnienie Udział B ędą większe wymagania 24,7% W iększa konkurencja 11,9% L epsze szkolenia,6% I nne 62,8% R azem 1% Źródło: Obliczenia własne. Niemal połowa pilotów i jedna trzecia przewodników byłaby zainteresowana podję ciem pracy w krajach nowej Unii Europejskiej. Częściej taką chęć wyrażają osoby naj młodsze i najstarsze, a także osoby o niskich dochodach. Najbardziej pracę w UE chciałyby podjąć osoby z uprawnieniami pilota wycieczek, które nie przekroczyły 3. roku życia (7%) oraz osoby najstarsze, po 7. roku życia (64%), najrzadziej 5 latki (33%). Nie mal 5% przewodników do 3. roku życia oraz 4% przewodników po 7. roku życia byłoby gotowych podjąć pracę w którymś z krajów przyszłej UE. Gotowość taką wyraża jedynie 2% osób w przedziale wiekowym 61 7.

23 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 23 Tabela 13. Zainteresowanie podjęciem pracy w charakterze pilota lub przewodnika w którymś z krajów UE (łącznie z krajami kandydującymi), N=543 Ocena sytuacji Piloci Przewodnicy Z decydowanie tak (5) 29,5% 16,5% R aczej tak (4) 19,9% 15,2% T rudno powiedzieć (3) 16,6% 11,1% R aczej nie (2) 16,6% 27,5% Z decydowanie nie (1) 1,7% 2,9% B rak danych 6,7% 8,9% R azem 1% 1% Średnia 3,44 2,77 Źródło: Obliczenia własne. Badani wybierają jako potencjalne państwa swojej przyszłej pracy przede wszystkim te, których język i kulturę znają: Wielką Brytanię, Niemcy, Włochy, Francję i Hiszpanię. Tabela 14. Państwa, w których gotowi byliby podjąć pracę, N=543 Państwo Udział Państwo Udział A ustria 3,3% W łochy 8,2% C zechy 4,1% N iemcy 8,5% H iszpania 5,1% W ielka Brytania 9,1% F rancja 5,9% I nne 55,8% Razem 1% Źródło: Obliczenia własne. Główne powody wyboru rynków pracy to znajomość języka i kraju oraz odpowied nie warunki finansowe. Tabela 15. Przyczyny chęci podjęcia pracy w wybranych krajach UE, N=543 Państwo Udział Państwo Udział K ultura 3,1% Z najomość kraju 8,1% S ympatia do kraju 3,9% Z najomość języka 11,1% Z ainteresowania 6,1% F inansowe 7,9% Źródło: Obliczenia własne. I nne 59,8% Razem 1%

24 24 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA Przewidywane zagrożenia dla zawodu pilota i przewodnika Piloci za największe zagrożenie dla uprawianego zawodu uznają recesję w Polsce, sezonowość zatrudnienia, szarą strefę, słabą znajomość języków oraz recesję na świecie. W przypadku przewodników, najczęściej wskazywanym zagrożeniem jest szara strefa. Zdaniem badanych, w chwili obecnej jedynie niespełna połowa grup jest obsługiwana przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje, większość zaś przez osoby nie posiadające żadnych kwalifikacji turystycznych lub posiadające kwalifikacje odmienne od wymaga nych (np. pilockie zamiast przewodnickich, przewodnickie na inny obszar). Tabela 16. Podstawowe zagrożenia rozwoju zawodowego (ilość i jakość pracy) pilo tów, N=543 Czynnik Bardzo Poważne Nie Średnia Brak poważne poważne arytmetyczna danych Recesja w Polsce 2,49 32,8% 21,4% 4,4% 41,5% Sezonowość zatrudnienia 2,41 29,7% 23,8% 5,7% 4,8% Szara strefa, nielegalni piloci i przewodnicy 2,35 29,5% 22,3% 8,3% 4,% Słaba znajomość języków obcych przez pilotów, przewodników 2,23 22,5% 24,9% 9,6% 43,% Recesja w Europie i Ameryce Północnej 2,18 17,5% 21,6% 8,7% 52,2% Niekorzystne regulacje prawne 2, 15,9% 19,4% 15,7% 48,9% Zbyt duża konkurencja na rynku pracy 1,91 13,1% 24,2% 18,1% 44,5% Trudności we współpracy z biurami podróży 1,91 12,% 24,7% 17,% 46,3% Brak stowarzyszenia zawodowego 1,74 9,8% 19,2% 23,8% 47,2% Brak możliwości doskonalenia zawodowego 1,69 8,3% 18,8% 24,2% 51,3% Zachowania turystów 1,63 7,9% 17,5% 27,3% 47,4% Zmiany wymagań turystów 1,54 5,2% 17,5% 29,% 48,3% Konkurencja Internetu, wydawnictw Pascala i innych 1,39 5,7% 8,7% 36,7% 48,9% Inne, jakie 1,7 1,7% 3,3% 95,% Źródło: Obliczenia własne. Tabela 17. Podstawowe zagrożenia rozwoju zawodowego (ilość i jakość pracy) prze wodników, N=543 Bardzo Poważne Nie Średnia Brak Czynnik poważne poważne arytmetyczna danych Szara strefa, nielegalni piloci i przewodnicy 2,48 43,7% 23,4% 7,6% 25,3% Sezonowość zatrudnienia 2,44 38,3% 27,2% 6,3% 28,2%

25 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 25 Czynnik Średnia arytmetyczna Bardzo poważne 3 Poważne 2 Nie poważne 1 Brak danych Recesja w Polsce 2,44 38,3% 24,4% 7,3% 3,1% Słaba znajomość języków obcych pilotów, przewodników przez 2,25 25,9% 3,1% 9,8% 34,2% Niekorzystne regulacje prawne 2,2 25,% 22,8% 12,7% 39,6% Recesja w Europie i Ameryce Północnej 2,15 19,6% 22,8% 11,4% 46,2% Trudności we współpracy z biurami podróży 1,8 11,4% 25,9% 23,4% 39,2% Zbyt duża konkurencja na rynku pracy 1,79 9,8% 29,4% 23,1% 37,7% Brak stowarzyszenia zawodowego 1,71 12,% 15,8% 28,5% 43,7% Zmiany wymagań turystów 1,55 5,7% 2,9% 31,6% 41,8% Brak możliwości doskonalenia zawodowego 1,51 6,% 17,4% 33,9% 42,7% Zachowania turystów 1,5 6,% 17,7% 36,1% 4,2% Konkurencja Internetu, Pascala i in. wydawnictw 1,4 5,4% 12,3% 39,6% 42,7% Inne, jakie 2,87 2,2%,3% 97,5% Źródło: Obliczenia własne. Zawodowa samoorganizacja Piloci i przewodnicy różnią się radykalnie stopniem samoorganizacji. Stowarzyszonych jest 73% osób z uprawnieniami przewodnika i tylko 17% osób z uprawnieniami pilota. Opinie dotyczące tematyki szkoleń dla osób z uprawnieniami Zdaniem samych badanych aktualne potrzeby szkoleniowe osób posiadających upraw nienia to przede wszystkim szkolenia językowe oraz szkolenia dotyczące zagadnień zwią zanych z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Tabela 18. Opinie o potrzebie szkoleń osób posiadających uprawnienia pilota i prze wodnika, N=543 Tematyka Średnia arytmetyczna Bardzo potrzebne Trochę potrzebne Całkowicie niepotrzebne Języki obce 2,72 27,3% 6,3%,7% Zagadnienia unijne dotyczące sytuacji pilotów/przewodników 2,61 47,2% 22,3%,1% Zagadnienia prawne 2,6 42,1% 24,7%,1% Techniki rozwiązywania konfliktów 2,52 39,6% 2,6%,9% Brak danych 64,6 1 % 3 27,5% 1 32,1% 8 33,9%

26 26 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA Tematyka Średnia arytmetyczna Bardzo potrzebne Trochę potrzebne Całkowicie niepotrzebne Brak danych 2,49 38,4% 25,1% 4,8% 31,7% Obsługa grup niepełnosprawnych 2,41 32,1% 33,% 3,7% 31,2% Współpraca z biurem podróży 2,3 27,9% 33,2% 7,4% 31,4% Współpraca z hotelem, przewoźnikiem 2,27 27,5% 31,% 9,4% 32,1% Specjalizacja 2,17 6,6% 5,2% 3,9% 84,3% Źródło: Obliczenia własne. Tabela 19. Opinie o przydatności szkoleń z poszczególnych tematów dla osób posiada jących obecnie uprawnienia przewodnika, N=543 Tematyka Średnia arytmetyczna Bardzo potrzebne Trochę potrzebne Całkowicie niepotrzebne Brak danych Języki obce 2,7 32,9% 8,5% 2,2% 56,3% Zagadnienia unijne dotyczące sytuacji pilotów/przewodników 2,58 54,4% 25,3% 5,1% 15,2% Zagadnienia prawne 2,55 44,6% 32,3% 1,3% 21,8% Wiedza geograficzno-przyrodniczo- -etnograficzna Wiedza geograficzno-przyrodniczo- -etnograficzna 2,52 45,9% 27,5% 5,1% 21,5% Techniki rozwiązywania konfliktów 2,47 43,4% 25,6% 7,3% 23,7% Obsługa grup niepełnosprawnych 2,42 37,3% 39,2% 3,8% 19,6% Współpraca z biurem podróży 2,25 28,2% 39,6% 8,9% 23,4% Współpraca z hotelem, przewoźnikiem 2,2 27,2% 37,3% 11,7% 23,7% Specjalizacja 2,11 6,6% 5,4% 4,7% 83,2% Źródło: Obliczenia własne. Wnioski 1) Praca przewodnika i pilota jest wyłącznie pracą dodatkową, wykonywaną z re guły najwyżej przez 2 4 tygodnie w roku, przynoszącą niewielki dochód. Pominąwszy sporadyczne przypadki, nie jest to praca, która może być, i która jest, podstawowym źródłem utrzymania. 2) Podstawowy czynnik zewnętrzny zagrażający pracy pilota i przewodnika to re cesja gospodarcza i jej społeczne konsekwencje. Recesja wpływa przede wszyst kim na zmniejszenie się liczby wycieczek krajowych i zagranicznych w ogóle. Ponadto powoduje, że zgodnie z prawem Greshama Kopernika mówiącym, iż zły pieniądz wypiera dobry pieniądz, osoby świadczące tańsze usługi nie legalne w pełni (bez kwalifikacji w ogóle) lub w części (posiadające inne kwa lifikacje niż wymagane) albo pracujące po cenach dumpingowych bądź

27 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 27 pobierające wynagrodzenie poza jakąkolwiek formalną umową wypierają z ryn ku usług turystycznych usługi świadczone przez osoby posiadające odpowied nie uprawnienia. 3) Poważnym wewnętrznym problemem zawodowym jest dramatycznie niska zna jomość języków obcych. Fakt ten nabiera nowego znaczenia w obliczu wejścia Polski do Unii Europejskiej. Nawet w najmłodszej grupie wiekowej (do 3. roku życia) co piąta osoba nie zna żadnego języka obcego na poziomie wymaganym dla zawodu. 4) Poważnym mankamentem szkoleń dla kandydatów na pilotów i przewodników jest to, co jest mankamentem polskiego systemu kształcenia, od szkoły podsta wowej do uniwersytetu: brak praktyki, przeteoretyzowanie procesu kształce nia. 5) Kształcenie pilotów i przewodników powinno być skoncentrowane na naucza niu języków obcych, przekazaniu problematyki związanej z wejściem do Unii Eu ropejskiej, rozwinięciu bloku psychologiczno socjologicznego (np. kosztem politologicznego), z jednoczesnym zwróceniem uwagi na odpowiedni poziom me rytoryczny wykładowców. 6) Wydaje się, że środowisko pilotów i przewodników jest nieprzygotowane do sta wienia czoła wyzwaniom Unii Europejskiej nie tylko ze względu na brak możno ści porozumienia się w innych językach europejskich. Jest także do tego nieprzygotowane organizacyjnie. W szczególności niezorganizowani piloci nie są w stanie promować się w krajach Unii Europejskiej. dr hab. Krzysztof Podemski prezentacja podczas II Forum Pilotażu i Przewodnictwa fot. E. Jarosz

28 28 PILOTAŻ I PRZEWODNICTWO NOWE WYZWANIA Wyjazdy szkoleniowe przyszłych pilotów studentów AWF w Krakowie Jeziora Plitwickie 23 r. fot. Z. Kruczek Mołdawia 25 r. fot. Z. Kruczek

29 MATERIAŁY Z II FORUM PILOTAŻU I PRZEWODNICTWA 29 STRATEGIA ROZWOJU TURYSTYKI W NPR. WNIOSKI Z PRZESZŁOŚCI I WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ Prof. dr hab. Grzegorz Gołembski Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Katedra Turystyki Aby Strategia rozwoju turystyki została opracowana w kształcie umożliwiającym jej przyjęcie do NPR, należy sformułować prawidłowe wnioski na przyszłość tak, aby unik nąć błędów pojawiających się w przeszłości. Obowiązująca jeszcze do dziś (lata 21 26) Strategia rozwoju turystyki stwa rza następujące bariery jej rozwoju: 1. Zaprezentowana Strategia ma charakter statyczny oznacza to, że przy jej formułowaniu opracowano założenia dotyczące tendencji makroekonomicznych i prognoz rozwoju turystyki, które w trakcie realizacji Strategii nie były ko rygowane. Strategia nie miała więc charakteru kroczącego, co oznacza jej sukcesywną modyfikację, w miarę zmieniającej się rzeczywistości. Nie uwzględ niono w Strategii m.in. wpływu cyklu koniunkturalnego (bądź efektów tego cyklu) na rozwój turystyki i zmieniającego się tempa wzrostu PKB (które było niskie do 22 r., a jak wiemy od 23 r. zaczęło szybko rosnąć). 2. Centralizm i ujęcie sektorowe. Strategia rozwoju turystyki na lata ma ze swego założenia charakter centralny rządowy. Ujęcie to szczególnie dla turystyki ma bardzo negatywne skutki: stwarza największe bariery jej roz woju. Turystyka rozwija się bowiem w miejscach koncentracji ruchu turystycz nego, a te mają charakter regionalny i lokalny. Państwo określa jedynie uwarunkowania makroekonomiczne rozwoju turystyki (tworzenie infrastruktu ry komunikacyjnej, decentralizacja finansów publicznych, stan i ochrona środo wiska, ochrona granic itp.), ewentualnie w ramach polityki społecznej stymuluje rozwój takich form, które mogą rozwijać się dzięki jego pomocy. Próba określenia Strategii rozwoju turystyki na szczeblu centralnym musi w konsekwencji prowadzić do ogólnikowości zakładanych celów. Wyrazem tego jest nie tylko cel główny (ten może mieć jeszcze charakter syntetyczny), ale przede wszystkim cele pośrednie na etapie formułowania, których dochodzić powinniśmy po konkretyzacji zamierzeń. Tymczasem mamy tu m.in. takie cele, jak: wzmocnienie roli dziedzictwa kulturowego, zwiększenie rentowności ma jątku państwowego, podnoszenie jakości życia wsi itp.

PROJEKT NOWEGO SYSTEMU KSZTAŁCENIA I CERTYFIKACJI PILOTÓW WYCIECZEK. Dr hab. Zygmunt Kruczek Polska Federacja Pilotażu i Przewodnictwa

PROJEKT NOWEGO SYSTEMU KSZTAŁCENIA I CERTYFIKACJI PILOTÓW WYCIECZEK. Dr hab. Zygmunt Kruczek Polska Federacja Pilotażu i Przewodnictwa PROJEKT NOWEGO SYSTEMU KSZTAŁCENIA I CERTYFIKACJI PILOTÓW WYCIECZEK Dr hab. Zygmunt Kruczek Polska Federacja Pilotażu i Przewodnictwa TRADYCJE USŁUG PILOTOWANIA NA ŚWIECIE XVII - XIX w. angielskie Grand

Bardziej szczegółowo

13. POZIOM WIEDZY STUDENTÓW W KONTEKŚCIE EGZAMINÓW PAŃSTWOWYCH I DEREGULACJI ZAWODÓW PILOTA WYCIECZEK I PRZEWODNIKA MIEJSKIEGO

13. POZIOM WIEDZY STUDENTÓW W KONTEKŚCIE EGZAMINÓW PAŃSTWOWYCH I DEREGULACJI ZAWODÓW PILOTA WYCIECZEK I PRZEWODNIKA MIEJSKIEGO Problematyka deregulacji zawodu pilota wycieczek i przewodnika..., Proksenia, Kraków 2013 13. POZIOM WIEDZY STUDENTÓW W KONTEKŚCIE EGZAMINÓW PAŃSTWOWYCH I DEREGULACJI ZAWODÓW PILOTA WYCIECZEK I PRZEWODNIKA

Bardziej szczegółowo

Nauczyciele języków obcych w roku szkolnym 2010/2011

Nauczyciele języków obcych w roku szkolnym 2010/2011 Nauczyciele języków obcych w roku szkolnym 2010/2011 Dane statystyczne zebrała Jadwiga Zarębska Opracowanie raportu: Zespół Wydziału Informacji i Promocji ORE SPIS TREŚCI UWAGI OGÓLNE... 3 ROZDZIAŁ 1.

Bardziej szczegółowo

kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów Programy Unijne w Turystyce i Rekreacji 6 5

kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów Programy Unijne w Turystyce i Rekreacji 6 5 kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów Programy Unijne w Turystyce i Rekreacji 6 5 Kierunek Turystyka i Rekreacja Poziom kształcenia II stopień Rok/Semestr I/1 Typ przedmiotu (obowiązkowy/fakultatywny)

Bardziej szczegółowo

Język angielski dla pierwszoklasistów czwartek, 10 sierpień 2006

Język angielski dla pierwszoklasistów czwartek, 10 sierpień 2006 Język angielski dla pierwszoklasistów czwartek, 10 sierpień 2006 Od 1 września 2006 roku dzieci klas pierwszych w 9 194 szkołach podstawowych rozpoczną naukę języka angielskiego. Program wczesnej nauki

Bardziej szczegółowo

Jak uczą się dorośli Polacy?

Jak uczą się dorośli Polacy? Jak uczą się dorośli Polacy? W ciągu ostatnich 12 miesięcy poprzedzających trzecią turę badania (a więc przez niemal cały rok 2011 r. i w pierwszej połowie 2012 r.) łącznie 36% Polaków w wieku 18-59/64

Bardziej szczegółowo

JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE?

JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE? JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE? Warszawa, październik 2000! Większość, niecałe trzy piąte (57%), Polaków twierdzi, że zna jakiś język obcy. Do braku umiejętności porozumienia się w innym języku niż ojczysty przyznaje

Bardziej szczegółowo

Bilans Kapitału Ludzkiego Oczekiwania, aspiracje i wybory edukacyjne młodych a realia zachodniopomorskiego rynku pracy

Bilans Kapitału Ludzkiego Oczekiwania, aspiracje i wybory edukacyjne młodych a realia zachodniopomorskiego rynku pracy 2014 Bilans Kapitału Ludzkiego Oczekiwania, aspiracje i wybory edukacyjne młodych a realia zachodniopomorskiego rynku pracy Patrycja Antosz Szczecin 10 czerwca 2014r. PRELEGENCI Prelegent: Patrycja Antosz

Bardziej szczegółowo

Obserwatorium Losów Zawodowych Absolwentów ANKIETA

Obserwatorium Losów Zawodowych Absolwentów ANKIETA Szanowny Panie/Szanowna Pani, zwracamy się z prośbą o wypełnienie ankiety dotyczącej oceny jakości studiów i ich przydatności w pracy zawodowej. Zgodnie z obowiązującą Ustawą o szkolnictwie wyższym jesteśmy

Bardziej szczegółowo

Grażyna Morys-Gieorgica Departament Rynku Pracy. III Kongres Akademickich Biur Karier, Warszawa, 3 grudnia 2014r

Grażyna Morys-Gieorgica Departament Rynku Pracy. III Kongres Akademickich Biur Karier, Warszawa, 3 grudnia 2014r Współpraca Centrów Informacji i Planowania Kariery Zawodowej z Akademickimi Biurami Karier w zakresie opracowywania, aktualizowania i upowszechniania informacji zawodowej Grażyna Morys-Gieorgica Departament

Bardziej szczegółowo

JAK POLACY UCZĄ SIĘ JĘZYKÓW OBCYCH?

JAK POLACY UCZĄ SIĘ JĘZYKÓW OBCYCH? JAK POLACY UCZĄ SIĘ JĘZYKÓW OBCYCH? Warszawa, październik 2000! Prawie jedna czwarta (23%) Polaków deklaruje, że obecnie uczy się lub w najbliższym czasie zamierza uczyć się języka obcego, przy tym 16%

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. Warszawa, 2009.10.16 DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. W Polsce w 2008 r. prowadziło działalność 1780 tys. przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób

Bardziej szczegółowo

Biuro Podróży Best-Harctur & Watra-Travel & Travel-Senior

Biuro Podróży Best-Harctur & Watra-Travel & Travel-Senior Robert Mazur Biuro Podróży Best-Harctur & Watra-Travel & Travel-Senior Biuro Podróży - przedsiębiorstwo turystyczne 2 Rok powstania firmy: 1990. Liczba zatrudnionych: 11 osób pracowników biura, 36 osób

Bardziej szczegółowo

Klasa OH (wstępna dwujęzyczna z językiem hiszpańskim)

Klasa OH (wstępna dwujęzyczna z językiem hiszpańskim) W roku szkolnym 2014/15 proponujemy: Symbol oddziału Przedmioty z rozszerzonym programem nauczania Języki obce Przedmioty uwzględnione w procesie rekrutacji 0H historia geografia język hiszpański język

Bardziej szczegółowo

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono Raport z analizy wyników badania losów zawodowych absolwentów Wydziału Nauk Ekonomicznych UWM w Olsztynie rocznika 2012/2013 w 6 miesięcy po ukończeniu studiów Przedmiotem analizy są wyniki badania losów

Bardziej szczegółowo

2 Sprawozdanie ogólne z egzaminu maturalnego 2015

2 Sprawozdanie ogólne z egzaminu maturalnego 2015 2 Sprawozdanie ogólne z egzaminu maturalnego 2015 Opracowanie dr Wioletta Kozak (Centralna Komisja Egzaminacyjna) Wojciech Czernikiewicz (Centralna Komisja Egzaminacyjna) Aleksandra Grabowska (Centralna

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo turystyczne w Unii Europejskiej Mgr Anna Bogucka Katedra Turystyki i Rekreacji Politechniki Białostockiej Turystyka jest branżą niezwykle dynamiczną, zmieniają się produkty turystyczne, zmienia

Bardziej szczegółowo

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań Badania wykonane przez Activ Group. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat nr 1.30.06(099) Aktywność turystyczna Polaków.

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia ogólne

I. Postanowienia ogólne Załączniki do Uchwały nr 55/XVIII/2014 Zarządu Głównego PTTK z 27 lutego 2014 r. Regulamin szkolenia i egzaminowania kandydatów na przewodników turystycznych miejskich i terenowych oraz nadawania uprawnień

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2013 roku.

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2013 roku. Materiał na konferencję prasową w dniu 25 marca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Uwaga: od 2012 r. zmiana zakresu prezentowanych danych

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Warszawa, 28 czerwca 2012 r.

Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Warszawa, 28 czerwca 2012 r. Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Warszawa, 28 czerwca 2012 r. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego - 2012-07-19 Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach PO KL 1. Formy

Bardziej szczegółowo

01-813 Warszawa. ul. Marymoncka 99/103

01-813 Warszawa. ul. Marymoncka 99/103 Dr n. hum. Bernadetta Izydorczyk Katowice,2015.10.26 Konsultant Krajowy w dziedzinie psychologii klinicznej Dyrektor Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego 01-813 Warszawa ul. Marymoncka 99/103 W związku

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: 5 Forma studiów: Nazwa przedmiotu: stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

KURS PILOTA WYCIECZEK. OFERTA DLA OSÓB, KTÓRE PRAGNĄ ZDOBYĆ NOWY ZAWÓD i POZNAĆ ŚWIAT. lub 900 zl przy min. 15 osobach

KURS PILOTA WYCIECZEK. OFERTA DLA OSÓB, KTÓRE PRAGNĄ ZDOBYĆ NOWY ZAWÓD i POZNAĆ ŚWIAT. lub 900 zl przy min. 15 osobach KURS PILOTA WYCIECZEK OFERTA DLA OSÓB, KTÓRE PRAGNĄ ZDOBYĆ NOWY ZAWÓD i POZNAĆ ŚWIAT Zasady przyjęcia: min. średnie wykształcenie, zainteresowanie podróżami, miła aparycja, dobra kondycja fizyczna i psychiczna,

Bardziej szczegółowo

BADANIE ŚWIADOMOŚCI KLIENTÓW INDYWIDUALNYCH W ZAKRESIE ZMIANY SPRZEDAWCY ENERGII ELEKTRYCZNEJ ORAZ PRAKTYK RYNKOWYCH SPRZEDAWCÓW

BADANIE ŚWIADOMOŚCI KLIENTÓW INDYWIDUALNYCH W ZAKRESIE ZMIANY SPRZEDAWCY ENERGII ELEKTRYCZNEJ ORAZ PRAKTYK RYNKOWYCH SPRZEDAWCÓW BADANIE ŚWIADOMOŚCI KLIENTÓW INDYWIDUALNYCH W ZAKRESIE ZMIANY SPRZEDAWCY ENERGII ELEKTRYCZNEJ ORAZ PRAKTYK RYNKOWYCH SPRZEDAWCÓW Prezentacja wyników z badania zrealizowanego na zlecenie: Towarzystwa Obrotu

Bardziej szczegółowo

Konsument na wakacjach. Raport TNS Polska dla Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

Konsument na wakacjach. Raport TNS Polska dla Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Konsument na wakacjach Raport TNS Polska dla Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Spis treści 1 Charakterystyka badania 03 2 Podsumowanie 05 3 Wyniki badania 08 2 1 Charakterystyka badania Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ

JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ 1. Polityk roku 2003 w Polsce i na Świecie. Badanie CBOS 1. Wyjaśnij kim są poszczególne osoby wymienione w sondażu; 2. Jakie wydarzenia sprawiły,

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Specjalizacja - pilotaŝ wycieczek KOD TiR/II/st/28

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Specjalizacja - pilotaŝ wycieczek KOD TiR/II/st/28 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOT: Specjalizacja - pilotaŝ wycieczek KOD TiR/II/st/28 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja 3. POZIOM STUDIÓW 1 : II stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II

Bardziej szczegółowo

Analiza ankiety ewaluacyjnej dla uczniów dotyczącej wyjazdów kulturowo-językowych organizowanych przez SSP 10 i SG 27 STO

Analiza ankiety ewaluacyjnej dla uczniów dotyczącej wyjazdów kulturowo-językowych organizowanych przez SSP 10 i SG 27 STO Analiza ankiety ewaluacyjnej dla uczniów dotyczącej wyjazdów kulturowo-językowych organizowanych przez SSP 10 i SG 27 STO I. Wprowadzenie Ankieta została przeprowadzona w styczniu 2015 r. i obejmowała

Bardziej szczegółowo

I. Ramowy program szkolenia pilotów wycieczek PTTK

I. Ramowy program szkolenia pilotów wycieczek PTTK Załącznik nr 1 do Regulaminu szkolenia i egzaminowania kandydatów na pilotów wycieczek oraz nadawania uprawnień pilota wycieczek PTTK I. Ramowy program szkolenia pilotów wycieczek PTTK Lp. Przedmiot Zakres

Bardziej szczegółowo

BEZROBOTNI ORAZ WOLNE MIEJSCA PRACY I MIEJSCA AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ W ZAWODZIE KUCHARZ W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO POMORSKIM W LATACH 2010 2014

BEZROBOTNI ORAZ WOLNE MIEJSCA PRACY I MIEJSCA AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ W ZAWODZIE KUCHARZ W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO POMORSKIM W LATACH 2010 2014 INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE KUCHARZ KOD ZAWODU 512001 Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie kucharz powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) przechowywania żywności;

Bardziej szczegółowo

Nadzór pedagogiczny w roku szkolnym 2013/2014. Bielsko Biała luty 2014

Nadzór pedagogiczny w roku szkolnym 2013/2014. Bielsko Biała luty 2014 Nadzór pedagogiczny w roku szkolnym 2013/2014 Bielsko Biała luty 2014 Przebieg narady: 1. Wystąpienie Śląskiego Kuratora Oświaty 2. Ewaluacja planowa 3. Kontrola planowa 4. Kontrola doraźna 5. Informacja

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Stan wdrażania ania PO KL w województwie sko-mazurskim. Olsztyn, 17 listopada 2010 r.

Stan wdrażania ania PO KL w województwie sko-mazurskim. Olsztyn, 17 listopada 2010 r. Stan wdrażania ania PO KL w województwie warmińsko sko-mazurskim Olsztyn, 17 listopada 2010 r. Postęp p finansowy Postęp p wdrażania ania PO KL wg stanu na 15.11.2010 r. 100 000 250% 90000 80000 70000

Bardziej szczegółowo

Czy rynek pracy potrzebuje absolwentów szkół wyższych? Analiza porównawcza pomiędzy regionami.

Czy rynek pracy potrzebuje absolwentów szkół wyższych? Analiza porównawcza pomiędzy regionami. OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA BIUR KARIER 13-14 września 2012r. Innowacyjna działalność Akademickich Biur Karier w dobie globalizacji oraz permanentnego kryzysu gospodarczego Czy rynek pracy potrzebuje absolwentów

Bardziej szczegółowo

Tab. 2. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych

Tab. 2. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI Badania wykonano w Instytucie Turystyki Sp. z o.o. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat

Bardziej szczegółowo

RAPORT. Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Giżycku

RAPORT. Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Giżycku Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Giżycku RAPORT BADANIA OPINII TURYSTÓW ODWIEDZAJĄCYCH CENTRUM INFORMACJI TURYSTYCZNEJ W GIŻYCKU W SEZONIE LETNIM 2011 ROKU Metodologia badania 2011. Liczebność

Bardziej szczegółowo

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Karolina Hansen Marta Witkowska Warszawa, 2014 Polski Sondaż Uprzedzeń 2013 został sfinansowany

Bardziej szczegółowo

CEM Instytut BadańRynku i Opinii Publicznej Sp. z o.o. 30-134 Kraków ul. Zarzecze 38 B tel. 012 6375438 faks 012 6386913 http://www.cem.pl cem@cem.

CEM Instytut BadańRynku i Opinii Publicznej Sp. z o.o. 30-134 Kraków ul. Zarzecze 38 B tel. 012 6375438 faks 012 6386913 http://www.cem.pl cem@cem. CEM Instytut BadańRynku i Opinii Publicznej Sp. z o.o. 30-134 Kraków ul. Zarzecze 38 B tel. 012 6375438 faks 012 6386913 http://www.cem.pl cem@cem.pl Rynek usług doradczych w województwie pomorskim Wyniki

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Priorytet VI. Rynek pracy otwarty dla wszystkich. Województwo Plan działania na lata 2007 2008 Plan działania na rok 2009

Priorytet VI. Rynek pracy otwarty dla wszystkich. Województwo Plan działania na lata 2007 2008 Plan działania na rok 2009 Załącznik nr 4. Charakterystyka założeń Planów działań na lata 2007 2008 i 2009 rok dla Priorytetów VI IX PO KL według województw, z punktu widzenia działań skierowanych do osób w wieku 50+/45+ w aspekcie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW Przygotowana dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych Kontakt: Dział Analiz i Raportów Płacowych info@raportplacowy.pl www.raportplacowy.pl +48 12 350 56 00

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie losów zawodowych absolwentów WAT Badanie pilotażowe 2013

Monitorowanie losów zawodowych absolwentów WAT Badanie pilotażowe 2013 Monitorowanie losów zawodowych absolwentów WAT Badanie pilotażowe 2013 Raport z monitorowania losów zawodowych absolwentów 1/50 Informacje ogólne Badanie zostało przeprowadzone w dniach 19.03.2013 02.0.2013

Bardziej szczegółowo

Losy Absolwentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Tarnowie. Raport 2014. Instytut Humanistyczny

Losy Absolwentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Tarnowie. Raport 2014. Instytut Humanistyczny Losy Absolwentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Tarnowie. Raport 2014. Instytut Humanistyczny Biuro Karier i Projektów PWSZ w Tarnowie Wstęp Szanowni Państwo Niniejszy raport przedstawia wyniki

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRACY PRZEWODNIKÓW I PILOTÓW TURYSTYCZNYCH Wybrane problemy wykonywania zawodu

RYNEK PRACY PRZEWODNIKÓW I PILOTÓW TURYSTYCZNYCH Wybrane problemy wykonywania zawodu dr Piotr Gryszel Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu Prezes Koła Przewodników Sudeckich w Jeleniej Górze dr Zygmunt Kruczek Instytut Turystyki i Rekreacji AWF w Krakowie Prezes Polskiej Federacji Pilotażu

Bardziej szczegółowo

Diagnoza NGO. Badania ilościowe i jakościowe organizacji pozarządowych

Diagnoza NGO. Badania ilościowe i jakościowe organizacji pozarządowych Diagnoza NGO Badania ilościowe i jakościowe organizacji pozarządowych w województwie kujawsko-pomorskim o Diagnozie NGO Realizator badań Kujawsko-Pomorski Ośrodek Wsparcia Inicjatyw Pozarządowych TŁOK

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw

Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy KPP Numer 4 Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw Czerwiec był piątym kolejnym miesiącem, w którym mieliśmy do czynienia ze spadkiem

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka krajowych i zagranicznych podróży mieszkańców Polski w I półroczu 2015 roku

Charakterystyka krajowych i zagranicznych podróży mieszkańców Polski w I półroczu 2015 roku Charakterystyka krajowych i zagranicznych podróży mieszkańców Polski w I półroczu 2015 roku W 2015 r. badania statystyczne w zakresie turystyki krajowej i zagranicznej turystyki wyjazdowej mieszkańców

Bardziej szczegółowo

województwo pomorskie

województwo pomorskie MONITOROWANIE I DOSKONALENIE PROCESU WDRAŻANIA PODSTAW PROGRAMOWYCH KSZTAŁCENIA W ZAWODACH 2012-2015 województwo pomorskie Witold Woźniak Gdańsk, 27 sierpnia 2014 Priorytet III Wysoka jakość systemu oświaty

Bardziej szczegółowo

STOMATOLOGIA DZIECIĘCA Prof. dr hab. med. Barbara Adamowicz-Klepalska

STOMATOLOGIA DZIECIĘCA Prof. dr hab. med. Barbara Adamowicz-Klepalska STOMATOLOGIA DZIECIĘCA Prof. dr hab. med. Barbara Adamowicz-Klepalska I. Aktualna sytuacja specjalizacyjna w dziedzinie stomatologii dziecięcej na dzień 31.08. 2009r. 1. W odniesieniu do ogółu 7.626 specjalistów

Bardziej szczegółowo

I. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych

I. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI Badania wykonano w Instytucie Turystyki Sp. z o.o. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok 2010 temat

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne. 2. Ogólna charakterystyka przedmiotu. Metodyka i technika prowadzenia wycieczek D1-9

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne. 2. Ogólna charakterystyka przedmiotu. Metodyka i technika prowadzenia wycieczek D1-9 KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Metodyka i technika prowadzenia wycieczek D1-9 Nazwa przedmiotu (j. ang.): Kierunek studiów: Turystyka i rekreacja Specjalność/specjalizacja:

Bardziej szczegółowo

Wynik badania ankietowego dotyczącego szkolenia z zakresu spójności społecznej integracji uczniów z innych kręgów kulturowych w polskich szkołach

Wynik badania ankietowego dotyczącego szkolenia z zakresu spójności społecznej integracji uczniów z innych kręgów kulturowych w polskich szkołach Wynik badania ankietowego dotyczącego szkolenia z zakresu spójności społecznej integracji uczniów z innych kręgów kulturowych w polskich szkołach Określenie problemu Wiele aktów prawnych (zobacz: Prawo)

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE z realizacji działań w ramach projektu

SPRAWOZDANIE z realizacji działań w ramach projektu SPRAWOZDANIE z realizacji działań w ramach projektu KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT Skuteczny system kształcenia ustawicznego nauczycieli gwarancją wysokiej jakości edukacji dzieci i młodzieży Gabriela

Bardziej szczegółowo

STATUT. Niepublicznej Placówki Doskonalenia Nauczycieli Fundacji In Corpore. Tekst jednolity. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT. Niepublicznej Placówki Doskonalenia Nauczycieli Fundacji In Corpore. Tekst jednolity. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT Niepublicznej Placówki Doskonalenia Nauczycieli Fundacji In Corpore Tekst jednolity Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Niepubliczna Placówka Doskonalenia Nauczycieli Fundacji In Corpore, zwanej

Bardziej szczegółowo

Zasady realizacji Programu ERASMUS+ Mobilność w Gdańskim Uniwersytecie Medycznym w latach 2014-2020

Zasady realizacji Programu ERASMUS+ Mobilność w Gdańskim Uniwersytecie Medycznym w latach 2014-2020 Zasady realizacji Programu ERASMUS+ Mobilność w Gdańskim Uniwersytecie Medycznym w latach 2014-2020 I. Wstęp 1. Uczelnianego Koordynatora ds. Programu Erasmus+ powołuje Rektor osobiście, natomiast Koordynatorów

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGICZNA TWP W WARSZAWIE

WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGICZNA TWP W WARSZAWIE WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGICZNA TWP W WARSZAWIE Szanowni Państwo, Zwracamy się do Państwa w związku z podejmowaniem działań na rzecz Stworzenia standardu Superwizji pracy socjalnej. realizowanych w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje

Podstawowe informacje czerwiec Podstawowe informacje Informacja miesięczna o rynku pracy czerwiec 2015 r. Województwo pomorskie maj 2015 r. czerwiec 2015 r. liczba zmiana % / pkt. proc. Bezrobotni zarejestrowani liczba osób

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2012 roku

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2012 roku Materiał na konferencję prasową w dniu 22 marca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Wykorzystanie turystycznych obiektów

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014 Program Operacyjny Kapitał Ludzki Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014 (z wyłączeniem projektów systemowych) Instytucje w programie Wykaz instytucji wraz

Bardziej szczegółowo

Wstępna informacja o wynikach badania ruchu turystycznego w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 roku

Wstępna informacja o wynikach badania ruchu turystycznego w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 roku Wstępna informacja o wynikach badania ruchu turystycznego w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 roku Dr Andrzej Anszperger Mgr Agnieszka Radkiewicz Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

Internet w Polsce fakty i liczby. Violetta Szymanek Departament Społeczeństwa Informacyjnego Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

Internet w Polsce fakty i liczby. Violetta Szymanek Departament Społeczeństwa Informacyjnego Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Internet w Polsce fakty i liczby Violetta Szymanek Departament Społeczeństwa Informacyjnego Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Internet w Polsce INFRASTRUKTURA ZASOBY KORZYSTANIE WPŁYW REZULTATY SZEROKOPASMOWY

Bardziej szczegółowo

KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH

KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH LOSY ZAWODOWE ABSOLWENTÓW KWSNH STUDIA I STOPNIA ROCZNIK 2012 RAPORT Z BADAŃ Andrzej MICHALSKI, Tomasz BLAR Jarosław STANILEWICZ. AKADEMICKIE BIURO KARIER

Bardziej szczegółowo

Regulamin i program kursu na Przodownika Turystyki Kolarskiej PTTK w Oddziale Międzyuczelnianym PTTK w Warszawie

Regulamin i program kursu na Przodownika Turystyki Kolarskiej PTTK w Oddziale Międzyuczelnianym PTTK w Warszawie w Oddziale Międzyuczelnianym PTTK w Warszawa, 10 kwietnia 2016 Spis treści 1 Regulamin kursu... 3 2 Program Kursu... 4 2.1 Zajęcia teoretyczne... 4 2.2 Zajęcia praktyczne... 5 2.3 Egzamin... 5 2.3.1 Harmonogram

Bardziej szczegółowo

Awans zawodowy nauczyciela mianowanego

Awans zawodowy nauczyciela mianowanego Awans zawodowy nauczyciela mianowanego Karta Nauczyciela, rozdział 3a Oprac. Anna Kiełb CENTRUM EDUKACJI NAUCZYCIELI W KOSZALINIE Akt nadania Nauczyciel musi spełnić trzy podstawowe warunki, aby uzyskać

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Specjalizacja pilotaŝ wycieczek KOD TiR/II/st/28

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Specjalizacja pilotaŝ wycieczek KOD TiR/II/st/28 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOT: Specjalizacja pilotaŝ wycieczek KOD TiR/II/st/28 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja 3. POZIOM STUDIÓW 1 : II stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I rok/ii

Bardziej szczegółowo

RAPORT DOTYCZĄCY BADANIA LOSÓW ABSOLWENTÓW UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W KATOWICACH

RAPORT DOTYCZĄCY BADANIA LOSÓW ABSOLWENTÓW UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W KATOWICACH RAPORT DOTYCZĄCY BADANIA LOSÓW ABSOLWENTÓW UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W KATOWICACH Keystone Consulting Sp. z o.o. dla Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach Katowice, 29 listopada 2011r. SPIS TREŚCI SPIS

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY Zawód nauczyciel języka angielskiego w szkole podstawowej to jeden z 2360

Bardziej szczegółowo

Analiza ankiety ewaluacyjnej dla rodziców dotyczącej wyjazdów kulturowo-językowych organizowanych przez SSP 10 i SG 27 STO

Analiza ankiety ewaluacyjnej dla rodziców dotyczącej wyjazdów kulturowo-językowych organizowanych przez SSP 10 i SG 27 STO Analiza ankiety ewaluacyjnej dla rodziców dotyczącej wyjazdów kulturowo-językowych organizowanych przez SSP 10 i SG 27 STO I. Wprowadzenie Ankieta została przeprowadzona w styczniu 2015 r. i obejmowała

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY FUNDUSZ SZKOLENIOWY. nowy instrument wsparcia kształcenia ustawicznego pracodawców i pracowników

KRAJOWY FUNDUSZ SZKOLENIOWY. nowy instrument wsparcia kształcenia ustawicznego pracodawców i pracowników KRAJOWY FUNDUSZ SZKOLENIOWY nowy instrument wsparcia kształcenia ustawicznego pracodawców i pracowników PRZEPISY REGULUJĄCE TWORZENIE KFS I ZARZĄDZANIE ŚRODKAMI Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach

Bardziej szczegółowo

Regulamin Przodownika Turystyki Kolarskiej PTTK

Regulamin Przodownika Turystyki Kolarskiej PTTK Regulamin Przodownika Turystyki Kolarskiej PTTK Andrzej Olejniczak Regulamin Przodownika Turystyki Kolarskiej PTTK Regulamin Przodownika Turystyki Kolarskiej PTTK 1. Regulamin Przodownika Turystyki Kolarskiej

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 8.6.215 r. Notatka informacyjna Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w I kwartale 215 roku W pierwszych trzech miesiącach roku 215, w porównaniu do I kwartału

Bardziej szczegółowo

Fundusze Europejskie. Strategia zmiany. Marek Sowa. Członek Zarządu Województwa Małopolskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1

Fundusze Europejskie. Strategia zmiany. Marek Sowa. Członek Zarządu Województwa Małopolskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1 Fundusze Europejskie Strategia zmiany Marek Sowa Członek Zarządu Województwa Małopolskiego Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1 Cele programu regionalnego: wzmocnienie pozycji konkurencyjnej

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRACY KWIECIEŃ-CZERWIEC 2010 POLSKA

RYNEK PRACY KWIECIEŃ-CZERWIEC 2010 POLSKA RYNEK PRACY KWIECIEŃ-CZERWIEC 2010 POLSKA W II kw. 2010 roku w serwisie rekrutacyjnym szybkopraca.pl ukazało się 4 093 ogłoszenia. W ciągu ostatnich trzech miesięcy najwięcej pracodawców zatrudniało na

Bardziej szczegółowo

Raport. Badanie Losów Absolwentów INFORMATYKA

Raport. Badanie Losów Absolwentów INFORMATYKA RPk-0332/06/10 Raport Badanie Losów Absolwentów INFORMATYKA 2010 Przygotowały: Emilia Kuczewska Marlena Włodkowska 1. Cel badań Badania ankietowe przeprowadzone wśród absolwentów kierunku Informatyka,

Bardziej szczegółowo

Kalendarz roku szkolnego 2014/2015

Kalendarz roku szkolnego 2014/2015 Kalendarz roku szkolnego 2014/2015 Rozpoczęcie zajęć dydaktyczno-wychowawczych - 1 września 2014 r. (podstawa prawna: 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002

Bardziej szczegółowo

WEWNĘTRZNY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA NA WYDZIALE TURYSTYKI I ZDROWIA W BIAŁEJ PODLASKIEJ RAPORT

WEWNĘTRZNY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA NA WYDZIALE TURYSTYKI I ZDROWIA W BIAŁEJ PODLASKIEJ RAPORT WEWNĘTRZNY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA NA WYDZIALE TURYSTYKI I ZDROWIA W BIAŁEJ PODLASKIEJ RAPORT Zespół ds. oceny systemu motywacyjnego Przewodniczący: dr Beata Makaruk Członkowie: dr Agnieszka

Bardziej szczegółowo

rozszerzony - część pisemna). studia I stopnia (3-letnie)

rozszerzony - część pisemna). studia I stopnia (3-letnie) zał. nr 1 do Uchwały Senatu dotyczącej warunków i trybu rekrutacji na studia stacjonarne i niestacjonarne w roku akademickim 2015/2016 z dnia 28 kwietnia 2014 r. Wydział Filologiczny Architektura Stacjonarne

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2014/2015

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 1 Rozpoczęcie zajęć dydaktycznowychowawczych 1 września 2014 r. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 2 Zimowa przerwa świąteczna 22-31 grudnia

Bardziej szczegółowo

Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS

Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS prof. dr hab. Stanisław Michałowski Rektor UMCS Cel badań oraz charakterystyka respondentów 1. Badania miały na celu poznanie:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ROZWOJU KOMPETENCJI

PROGRAM ROZWOJU KOMPETENCJI PROGRAM ROZWOJU KOMPETENCJI KIERUNKI ZAMAWIANE 2008-2013 1,2 mld zł z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL) na: zmianę struktury kształcenia (wzrost liczby studentów kierunków technicznych i ścisłych);

Bardziej szczegółowo

1 Organizatorem konkursu jest Zarząd Główny Stowarzyszenia Polskich Architektów Krajobrazu (ZG SPAK).

1 Organizatorem konkursu jest Zarząd Główny Stowarzyszenia Polskich Architektów Krajobrazu (ZG SPAK). Regulamin konkursu Stowarzyszenia Polskich Architektów Krajobrazu na najlepszą dyplomową pracę inżynierską i magisterską z zakresu architektury krajobrazu obronioną w roku akademickim 2014/2015 1 Organizatorem

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Materiał na konferencję prasową w dniu 25 października 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa 1 wg stanu w dniu 31 lipca oraz

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzne zróżnicowanie sektora

Wewnętrzne zróżnicowanie sektora Wewnętrzne zróżnicowanie sektora Podstawowe fakty o branżach sektora organizacji pozarządowych w Polsce SPORT, TURYSTYKA, REKREACJA, HOBBY Jan Herbst Stowarzyszenie Klon/Jawor, marzec 2005 16 B. SPORT,

Bardziej szczegółowo

MEN-KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2014-2015. Rozpoczęcie zajęć dydaktyczno-wychowawczych - 1 września 2014 r.

MEN-KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2014-2015. Rozpoczęcie zajęć dydaktyczno-wychowawczych - 1 września 2014 r. MEN-KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2014-2015 Rozpoczęcie zajęć dydaktyczno-wychowawczych - 1 września 2014 r. (podstawa prawna: 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 Zimowa przerwa

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA TURYSTYKI POLISH CHAMBER OF TOURISM

POLSKA IZBA TURYSTYKI POLISH CHAMBER OF TOURISM ZAŁĄCZNIK NR 4 do Regulaminu powoływania i pracy Egzaminatorów biorących udział w certyfikacji kandydatów na pilotów wycieczek PROFIL KOMPETENCYJNY PILOTA WYCIECZEK Kompetencje zawodowe to: wiedza, umiejętności

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

EUROPASS równe szanse na europejskim rynku pracy

EUROPASS równe szanse na europejskim rynku pracy Agnieszka Luck, Kinga Motysia Krajowe Centrum Europass Biuro Koordynacji Kształcenia Kadr Fundacja Fundusz Współpracy EUROPASS równe szanse na europejskim rynku pracy Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Przeprowadzenie badania potrzeb szkoleniowych w ramach projektu Podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników pomocy i integracji społecznej

Przeprowadzenie badania potrzeb szkoleniowych w ramach projektu Podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników pomocy i integracji społecznej Aneksy wojewódzkie Przeprowadzenie badania potrzeb szkoleniowych w ramach projektu Podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników pomocy i integracji społecznej Projekt współfinansowany ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Człowiek najlepsza inwestycja

Człowiek najlepsza inwestycja Człowiek najlepsza inwestycja Samorząd województwa w kwestii starzejącego się społeczeństwa Małopolski Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1 Sytuacja osób starszych w Małopolsce 530 tys. osób

Bardziej szczegółowo

Powszechność nauczania języków obcych w roku szkolnym 2011/2012

Powszechność nauczania języków obcych w roku szkolnym 2011/2012 Wstęp Podstawowym celem kształcenia językowego jest zdobycie przez uczniów umiejętności porozumiewania się w języku obcym w mowie i piśmie. Odsetek osób uczących się języka obcego stale się zwiększa, co

Bardziej szczegółowo

Główny Urząd Statystyczny

Główny Urząd Statystyczny Główny Urząd Statystyczny Urząd Statystyczny w Krakowie Opracowanie sygnalne Ośrodek Statystyki Kultury Kraków, wrzesień 2011 r. Wydatki na kulturę w 2010 r. Niniejsza informacja prezentuje wydatki poniesione

Bardziej szczegółowo

Raport miesiąca - Aktywność w okresie poszukiwania pracy

Raport miesiąca - Aktywność w okresie poszukiwania pracy Raport miesiąca - Aktywność w okresie poszukiwania pracy Okres pozostawania bez pracy to czas, który warto wykorzystać na zdobycie dodatkowych kwalifikacji. Jak wygląda pod tym względem aktywność osób

Bardziej szczegółowo

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy 1. Wstęp Niniejszy raport został opracowany celem przedstawienia potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy w całej Polsce

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 20/2006 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO

UCHWAŁA NR 20/2006 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO UCHWAŁA NR 20/2006 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 12 stycznia 2006 r.w sprawie porozumienia z Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie dotyczącego objęcia opieką naukowo - dydaktyczną Nauczycielskiego

Bardziej szczegółowo