POMIAR RYZYKA PROJEKTU INWESTYCYJNEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POMIAR RYZYKA PROJEKTU INWESTYCYJNEGO"

Transkrypt

1 POMIAR RYZYKA PROJEKTU INWESTYCYJNEGO Certyfikowany Program Szkoleniowy KFE przygotowany dla pracowników Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie Warszawa: 24/

2 Wszystka wiedza pochodzi z doświadczenia IMMANUEL KANT PROWADZENIE Grzegorz MICHALSKI Trener Instytutu Konsultantów Europejskich

3 Wszystka wiedza pochodzi z doświadczenia IMMANUEL KANT EUROPEAN ADVISORS INSTITUTE Instytut Konsultantów Europejskich jest niezależną organizacją pozarządową, instytutem badawczo-szkoleniowym, działającym non for profit, nieprowadzącym działalności gospodarczej który w swoich celach i działaniach dąży do skutecznego wzrostu kompetencji całego środowiska Konsultantów Europejskich, odpowiedzialnych za skuteczne wykorzystanie funduszy europejskich i działania prorozwojowe. Instytut Konsultantów Europejskich, to na dziś grupa ponad 130 ekspertów z różnych dziedzin m.in.: zarządzania projektami, finansów publicznych, księgowości projektowej, kontroli i ewaluacji, zamówieo publicznych, pomocy społecznej, FIDIC, odnawialnych źródeł energii. Głównym odbiorcą jest sektor administracji publicznej zaangażowanej we wdrażanie funduszy europejskich na poziomie IZ, IP1, IP2, IPwC. Instytut jest głównym koordynatorem w ramach Education and Accreditation Program - European Funds Advisor w ramach którego, prowadzony jest pierwszy w Unii Europejskiej System Akredytacji standardów kompetencyjnych Konsultantów Funduszy Europejskich Akredytacja KFE.

4 SPECJALIZACJA Głównym obszarem naszych zainteresowao jest szeroko rozumiana polityka regionalna /polityka spójności wspierana z funduszy europejskich. Nasza działalnośd obejmuje inicjatywy na poziomie prac rozwojowych, badawczych, szkoleniowych, projektowych i doradczych. Wszystka wiedza pochodzi z doświadczenia IMMANUEL KANT Realizujemy na różnych poziomach zaawansowania specjalistyczne (począwszy od studiów podyplomowych, szkoleo i kursów na wizytach studyjnych we wszystkich ponad 300 regionach Unii Europejskiej koocząc) działania edukacyjne w tematyce: Przygotowania i Zarządzania Projektami Finansów Publicznych Księgowośd Projektowej Kontroli i Ewaluacji Zamówieo Publicznych Pomocy Społecznej FIDIC Odnawialnych Źródeł Energii Rozwoju Umiejętności Osobistych

5 Dostęp do materiałów szkoleniowych i dokumentów pomocniczych w wersji elektronicznej PRPI

6 POMIAR RYZYKA PROJEKTU INWESTYCYJNEGO Grzegorz MICHALSKI

7 wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiaj wartoscprojektu n t przeplywy 1 koszt kapitalu 1 t t Czyli wszystkie przyszłe wolne przepływy pieniężne jakie uda się wypracować w przyszłości przez w wyniku realizacji projektu, wyrażone w dzisiejszym pieniądzu (dzięki użyciu informacji o stopie kosztu kapitału)

8 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności V p n 1 t1 FCF CC t t 8

9 Ryzyko w FCF Przychody ze sprzedaży: wynik sprzedaży produktów w ilości Q po cenie P P =20 Q =50 CR = 1000 = Q * P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż Źródła ryzyka wpływające na CR: -> wysokość cen (P) po których można sprzedawać produkty -> zmienność cen (P) po których można sprzedać produkty, poziom ryzyka mierzy tu σ(p) = (sigma P) = odchylenie standardowe od średniej ceny sprzedaży. P =24 Q =50 CR = 1200 = Q * P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż P =16 Q =50 CR = 800 = Q * P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż

10 Odchylenie standardowe (σ = SD) cen odchylenie standardowe informuje o tym jak szeroko wartości jakiejś wielkości (takiej jak np. cena, ilość sprzedaży, EBIT itp.) są rozrzucone wokół jej średniej. Im mniejsza wartość odchylenia tym obserwacje są bardziej skupione wokół średniej i tym mniejsze ryzyko / zmienność / niepewność średnia Odch.Stand. = SD = σ P , ,5 20 2,03

11 Ryzyko w FCF Przychody ze sprzedaży: wynik sprzedaży produktów w ilości Q po cenie P P =20 Q =50 CR = 1000 = Q * P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż Źródła ryzyka wpływające na CR: -> ilość (Q) sprzedanych produktów po cenie P -> zmienność ilości (Q) w jakiej można sprzedać produkty po cenie P, poziom ryzyka mierzy tu σ(q) = (sigma Q) = odchylenie standardowe od średniej ilości sprzedaży. P =20 Q =60 CR = 1200 = Q * P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż P =20 Q =40 CR = 800 = Q * P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż

12 Odchylenie standardowe (σ = SD) ilości średnia SD=σ Q , ,5 50 1,6 1,6/50 = 3,2% 3*3,2% = 9,6%

13 Odchylenie standardowe (σ = SD) CR średnia SD=σ Q , ,5 50 1, średnia SD=σ P , ,5 20 2, średnia SD=σ CR , ,75 997,4 71,3 3*SD(Q) = 4,8 3*SD(P) = 6,1 3*SD(CR) = 214 4,8/50 = 9,6% 6,1/20 = 30,5% 214/997,4 = 21,5%

14 Ponieważ 3SD/średnia = 214/997,4 = 21,5% to wystarczy sprawdzić wrażliwość projektu na odchylenia CR +/- 22% aby objąć 99% możliwych przypadków

15 Źródła ryzyka wpływające na CE (koszty wydatkowe): -> wysokość cen (P) po których można sprzedawać produkty i ilość produkcji (Q) jaka jest sprzedawana -> zmienność cen (P) i ilości (Q) -> wysokość cen materiałów, energii i surowców -> zmienność składników wydatkowych kosztów stałych (FC) i zmiennych (VC) Pomiar na podstawie danych historycznych podobny jak dla CR CE=FC+VC, FC=niezależne od wielkości produkcji (np.: FC=100), VC = zależne od wielkości produkcji lub wielkości sprzedaży (np. VC=8*Q albo VC=0,4*CR)

16 Zmienność kosztów wydatkowych CE 3*SD(VC)=0,09 3*SD(FC)=7,1 3*SD(CR)=214 3*SD(CE)=171,4 0,09/0,4=22,5% 7,1/100=7,1% 214/997,4=21,5% 171,4/503,4=34%

17 Źródła ryzyka wpływające na NCE (koszty bezwydatkowe): -> zmienność wysokości cen (zakupu/wytworzenia) aktywów trwałych -> inna od planowanej trwałość aktywów trwałych -> zmiany regulacji prawnych w zakresie rozliczania inwestycji

18 EBIT = Zysk Przed Odsetkami i Opodatkowaniem = CR-CE-NCE Źródła ryzyka wpływające na EBIT (zysk przed odsetkami i opodatkowaniem): -> wcześniej wymienione wpływające na Q, P, CR, VC, FC, CE, NCE

19 EBIT = Zysk Przed Odsetkami i Opodatkowaniem = CR-CE-NCE Jak widać aktywne zarządzanie NCE może wpłynąć na zmienność EBIT (do 1,1% zamiast 27,67%) Do NCE zalicza się np.: amortyzację, wartość księgową aktywów w momencie ich likwidacji, należności nieściągalne, i inne koszty bezwydatkowe Za koszty uzyskania przychodu można uznać tylko takie rezerwy, które są utworzone na podstawie obowiązku wynikającego z ustawy innej niż Ustawa o rachunkowości ( ). Obowiązek utworzenia rezerwy musi wynikać wyłącznie z ustawy za: MSR nr 37 wymaga przy szacowaniu rezerw: + uwzględniania ryzyka i niepewności, + uwzględniania przyszłych zdarzeń (zmiany prawa, technologii), + uwzględniania zmian wartości pieniądza w czasie, jeżeli są istotne, + nieuwzględniania oczekiwanych zysków ze zbycia aktywów związanych z rezerwą. za:

20 NOPAT = Zysk Operacyjny Netto Po Opodatkowaniu = EBIT (1-0,19) Źródła ryzyka wpływające na NOPAT (zysk operacyjny netto po opodatkowaniu): -> stopa opodatkowania narzucona przez prawo (Ryzyko Prawne) -> wcześniej wymienione wpływające na Q, P, CR, VC, FC, CE, NCE, EBIT

21 Koszty BEZwydatkowe nie pociągają za sobą wydatku i z tej przyczyny służą jedynie do pomniejszenia podstawy opodatkowania następnie po opodatkowaniu dodaje się je z powrotem, ponieważ NIE WYPŁYNĘŁY z przedsiębiorstwa gdyż nie wiązały się z wydatkiem. Do NCE zalicza się np.: amortyzację, wartość księgową aktywów w momencie ich likwidacji, należności nieściągalne, i inne koszty bezwydatkowe

22 Przyrost kapitału pracującego netto (ΔNWC) zależy od zmian w poziomie: + należności (NAL=AR=DSO CR/360), + zapasów (ZAP=INV=OKZAP CR/360=IP CR/360), + buforu środków pieniężnych (Cash (2 5) CR/360), -- zobowiązań wobec dostawców (ZwD=AP=OOSZwD CR/360=AP CR/360), NWC=AB-PB=CA-CL=NAL+ZAP+Cash-ZwD=AR+INV+Cash-AP Zmienność NWC zależy od: + decyzji naszych odbiorców (kiedy spłacą należności), + wydajności procesu technologicznego (zapasy produkcji w toku), + zdolności naszego działu sprzedaży (zapasy wyrobów gotowych), + uległości naszych dostawców (zobowiązania wobec dostawców), + słowności naszych kontrahentów (bufor gotówki).

23 ΔNWC = Przyrost kapitału pracującego netto NAL = należności (NAL=AR=DSO CR/360), DSO = okres spływu należoności (inny skrót: OSN) ZAP = zapasy (ZAP=INV=OKZAP CR/360=IP CR/360) OKZAP = okres konwersji zapasów Bufor środków pieniężnych (Cash (2 5) CR/360), ZwD = zobowiązania wobec dostawców (ZwD=AP=OOSZwD CR/360=AP CR/360), OOSZwD = okres odroczenia spłaty zobowiązań wobec dostawców

24 NWC=AB-PB=CA-CL=NAL+ZAP+Cash-ZwD=AR+INV+Cash-AP ΔNWC = NWC (t) NWC (t-1) Zmienność NWC zależy od: + decyzji naszych odbiorców (kiedy spłacą należności), + wydajności procesu technologicznego (zapasy produkcji w toku), + zdolności naszego działu sprzedaży (zapasy wyrobów gotowych), + uległości naszych dostawców (zobowiązania wobec dostawców), + słowności naszych kontrahentów (bufor gotówki).

25 CAPEX = wydatki kapitałowe na operacyjne aktywa trwałe Zmienność CAPEX zależy od: + cen surowców z których wykonane są operacyjne aktywa trwałe, + postępu technologicznego w branży, + decyzji dostawców sprzętu przez nas używanego, + decyzji politycznych [ryzyko polityczne] (np. zakaz sprowadzania sprzętu od dotychczasowych dostawców, nowe umowy o zasadach obrotu z dotychczasowymi partnerami), +.

26 FCF = Wolne Przepływy Pieniężne = NOPAT+NCE ΔNWC-CAPEX Zmienność FCF to rezultat działania czynników modelujących P, Q, CR, VC, FC, CE, FA, NCE, EBIT, TAX, NOPAT, OSN, OKZAP, bufor gotówki, OOSZwD, CAPEX FCF

27 Współczynnik zmienności = SD / średnia

28 wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiaj wartoscprojektu n t przeplywy 1 koszt kapitalu 1 t t Czyli wszystkie przyszłe wolne przepływy pieniężne jakie uda się wypracować w przyszłości przez w wyniku realizacji projektu, wyrażone w dzisiejszym pieniądzu (dzięki użyciu informacji o stopie kosztu kapitału)

29 wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiaj Pan Jan zamierza produkować drewniane zabawki, dlatego wartość tego projektu to wszystkie pieniądze jakie zarobi na czysto na tej działalności zsumowane NA DZIŚ. Jeśli na czysto co roku zarabia 100k i będzie to możliwe (bez dużych zmian w projekcie) przez kolejne 4 lata, a cena pieniądza (koszt kapitału) to 20% rocznie, wtedy wartość projektu dla niego to nie mniej niż: 100 1, , , ,2 2 Jeśli Jan jest przeświadczony, że projekt można realizować dłużej i że na czysto będzie zarabiać 100k co roku przez bardzo długo (w nieskończoność ), w przybliżeniu może założyć, że wartość tego projektu to nie więcej niż: % 500 V , 2 1, 2 1, 2 FCF 1 CC 1 1 CC , 1, 2 wszystkie przyszłe wolne przepływy pieniężne jakie uda się wypracować w przyszłości przez projekt, wyrażone w dzisiejszym pieniądzu (dzięki użyciu informacji o stopie kosztu kapitału) 259

30 wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiaj Pani Janina zamierza produkować odzież (co jest bardziej ryzykowne niż produkcja zabawek z drewna), dlatego wartość jej projektu to wszystkie pieniądze jakie zarobi na czysto na tej działalności zsumowane NA DZIŚ. Jeśli na czysto co roku zarabia 100k i będzie to możliwe (bez dużych zmian w firmie) przez kolejne 4 lata, a cena pieniądza (koszt kapitału) to 30% rocznie (więcej niż u Jana, bo większe ryzyko), wtedy wartość projektu dla niej to nie mniej niż: 100 1, , , ,3 217 Jeśli Janina jest przeświadczona, że projekt na czysto będzie zarabiać 100k co roku przez bardzo długo (w nieskończoność ), w przybliżeniu może założyć, że wartość jej projektu to nie więcej niż: V % FCF 1 CC CC n ,,,, 1, 3

31 CC = D/(D+E)*k d *(1-T)+ E/(D+E)*k e E D T sz k k k k C U L L L RF M L RF E 1 1 ) (1 ) ( * *

32 CC = koszt kapitału (stopa kosztu kapitału), oznaczana też: k, WACC D = dług (kapitał obcy) E = kapitał własny k d = stopa kosztu długu k e = stopa kosztu kapitału własnego T = efektywna stopa podatkowa k rf = stopa wolna od ryzyka k m = stopa zwrotu z portfela rynkowego (przeciętna stopa zwrotu z aktywów) β u = współczynnik ryzyka aktywów beta nielewarowana, β L = współczynnik ryzyka projektu zadłużonego beta lewarowana, sz = korekta o ryzyko indywidualne

33 Cechy indywidualne wpływające na SZ MAŁA ŚREDNIA DUŻA Zmienność EBIT = SD (EBIT) = σ (EBIT) TA oryginalność (rynku) produktu firmy płynność rynku produktu firmy Rozmiar firmy..

34 Cechy indywidualne wpływające na SZ RYZYKO (ang. risk) jest to sytuacja, w której co najmniej jeden z elementów składających się na warunki w których podejmowana jest decyzja, jest nieznany, lecz znane jest prawdopodobieństwo wystąpienia tego nieznanego elementu. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] CR wpływy / korzyści KOSZTY (CE = FC + VC) NAKŁADY (CAPEX & NWC) KOSZTY KAPITAŁÓW (CC = (E/(D+E))*k e +(D/(D+E))*(1-T)*k d

35 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Niepewność NIEPEWNOŚĆ (ang. uncertainty) jest to sytuacja w której nie można określić, jakie elementy składają się na daną sytuację, jaka jest wartość tych elementów lub jakie jest prawdopodobieństwo ich wystąpienia. N. najczęściej występuje w przypadku problemów o znacznym stopniu złożoności nie znanych z przeszłości. N. może być subiektywna (odczuwana jedynie przez podejmującego działanie) lub obiektywna. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] 35

36 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Zmienność ZMIENNOŚĆ to miara wskazująca o ile aktywa mogą zmienić swoją wartość w danym okresie. Zmienność można wyrazić w procentach w skali roku. Przy zmienności na poziomie 15% możemy z dużym prawdopodobieństwem (około 65%) powiedzieć, że wartość aktywów może w ciągu roku obniżyć się lub wzrosnąć o 15%. Dlatego im większa jest zmienność tym należy oczekiwać większej zmiany wartości tych aktywów. Im większa jest zmienność tym inwestycje używające danych aktywów charakteryzują się wyższym ryzykiem (istnieje zagrożenie poniesienia większych strat wynikających z niekorzystnej dla posiadacza aktywów zmiany ich wartości). Dlatego wysoka zmienność (a tym samym wysokie ryzyko inwestycyjne) może być źródłem dużych korzyści, ale również dużych strat. 36

37 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Zmienność ev p n V 1 t1 p n efcf CC 1 t1 t t FCF CC t t 37

38 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności podejście historyczne a prognostyczne Różnice między podejściem decyzyjnym a sprawozdawaniem przeszłości/teraźniejszości Sprawozdawczość to opowiadanie [sprawozdanie] JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują się Obecną oceną tego co BĘDZIE w PRZYSZŁOŚCI Przykład 1: Ile jest WARTA 3 letnia sprawna maszyna do robienia pokemonów? [a] z punktu widzenia kosztów historycznych jeśli wartość początkowa wynosiła 2000ooo złotych, a roczna stawka amortyzacyjna 20%? [b] z punktu widzenia finansów jeśli koszt kapitału wynosi 10% i wiadomo, że moda na pokemony już minęła? Przykład 2: Ile jest wart 7 letni samochód [a] z punktu widzenia kosztów historycznych? [b] dla Krzysztofa Kowalskiego, który będzie dojeżdżał do pracy? Przykład 3: Kupiec dalekomorski ma faktorię jedwabiu którą odziedziczył po ojcu. Jej wartość księgowa wynosi 5. Ile jest w rzeczywistości warta, jeśli warunkiem zarobku jest to by jedwab dotarł do oddalonego o rok żeglugi portu? [a] Jeśli transport z jedwabiem będzie dopływać co roku, [b] Jeśli transport z jedwabiem będzie dopływać co 2 rok (co druga dostawa zatonie lub będzie uprowadzona przez piratów ), [c] Jeśli transport z jedwabiem będzie dopływać 3 razy w ciągu 5 lat Przykład 4: Ile warto zainwestować w stanowisko rozładunku w porcie do którego wpływa maksymalnie 3 statki rocznie (a może nie wpłynąć żaden), jeśli za każdy rozładunek otrzyma się 7 i ma się gwarancję, że obsłuży się: [a] pierwszy wpływający statek, [b] drugi wpływający statek, [c] trzeci wpływający statek Przykład 5: Ile jest warte 1ooo złotych otrzymane przez firmę 10 stycznia, a ile otrzymane 20 listopada? 38

39 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Cel realizowania projektu FINANSOWY CEL REALIZOWANIA PROJEKTÓW Maksymalizacja zysku NIE! Przykład1. Zysk to przychody pomniejszone o koszty. Przychody można maksymalizować niszcząc rynek [np.. OPEC w latach 70]. Koszty można ciąć głupio ograniczając BR. Kontynuowanie działalności NIE! Przykład2. Jeśli do przedsiębiorstwa trzeba dokładać należy je zrestrukturyzować. n Maksymalizacja bogactwa właścicieli TAK Maksymalizacja KORZYŚCI społecznych TAK V ev 39 p p 1 t1 n 1 t1 FCF CC t efcf ecc t t t

40 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Definicje Zmienna wartość pieniądza w czasie Z czego wynika zmiana wartości pieniądza w czasie? Zjawisko zmiany wartości pieniądza w czasie wynika z działania trzech czynników: wpływu ryzyka - pieniądze otrzymane dzisiaj, to zdarzenie pewne, dlatego (mimo tej samej siły nabywczej) posiadają one większą wartość niż pieniądze, które mamy otrzymać w przyszłości, psychologicznej skłonności do bieżącej konsumpcji, polega ona na tym, że nawet przy założeniu zerowej inflacji, ludzie uważają otrzymanie tej samej kwoty dziś za bardziej wartościowe, niż otrzymanie jej później (mimo tego, że w obu przypadkach siła nabywcza pieniądza będzie taka sama), płynność pieniądza posiadanego obecnie, a więc możliwości inwestowania i osiągania przez to określonych korzyści, jakich nie dałoby się osiągnąć przy późniejszym otrzymaniu środków. 40

41 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Definicje Wartość przyszła i wartość obecna Wartość przyszła Przyszła wartość (FV - future value) informuje, z jaką wartością nominalnie ustalonej kwoty będziemy mieli do czynienia po upływie określonego czasu. Proces przechodzenia od obecnej wartości (PV - present value) do przyszłej wartości - to kapitalizacja. Polega ona na arytmetycznym ustaleniu ostatecznej wartości przepływu (lub przepływów) środków pieniężnych, przy zastosowaniu odsetek składanych. FV PV 1 k n n gdzie: FV n przyszła wartość kwoty po upływie n okresów, PV początkowa wartość kwoty pieniężnej, k stopa procentowa dla danego okresu, n ilość okresów. Studium przypadku. Ile po roku wynosi wartość przyszła (FV 1 ) jeśli wartość początkowa wynosi 500 złotych a stopa kapitalizacji k wynosi 5%? (FV 1 ) = 500 1,05 =

42 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Definicje Wartość obecna Wartość obecna (present value - PV) to faktyczna teraźniejsza wartość przyszłych przepływów środków pieniężnych. W celu obliczenia wartości obecnej posługujemy się dyskontowaniem. Dyskontowanie to proces odwrotny do kapitalizacji. Polega on na obliczeniu, jaką wartość w dniu dzisiejszym ma kwota, która otrzymana zostanie po n okresach przy założeniu, że stopa procentowa reprezentująca utratę wartości pieniądza wynosi k. Przykładem zastosowania procesu dyskontowania jest ustalenie wysokości kwoty, jaką powinno się wpłacić do banku oferującego oprocentowanie w wysokości k, by po n okresach otrzymać wkład o określonej wysokości. Wzór: PV FV gdzie: PV wartość bieżąca n 1, n k Wartość obecna PV jest uzależniona od wielkości kwoty jaką mamy zgromadzić lub otrzymać FV n, stopy procentowej k, długości okresu inwestowania i częstości kapitalizacji odsetek. Im wyższa jest wartość FV i im niższe pozostałe czynniki, tym wartość obecna jest większa. 42

43 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Definicje SP 1. Ile wynosi wartość obecna {PV} jeśli wartość przyszła po roku pierwszym {FV 1 } wyniesie 1000 złotych a stopa dyskontowa k wynosi 5%? k odpowiada alternatywnemu kosztowi kapitału finansującego dane działanie. PV = 1000 / 1,05 =

44 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Definicje Wartość przyszła i wartość obecna renty finansowej Wartość przyszła renty Wartość przyszłą renty zwykłej oblicza się przez sumowanie kolejnych przepływów na koniec okresu kapitalizacji. Wyraża to wzór: FVA gdzie: n PMT n t1 (1 k) n ( nt) PMT (1 k) k FVA n przyszła wartość renty (Future Value of Annuity) po n okresach 1 44

45 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Definicje SP 1. Jaka kwota zostanie zgromadzona w ciągu pięciu lat, jeżeli projekt generuje 1000 złotych na koniec każdego kwartału, a oprocentowanie to 4% w skali roku? FVA 20 = 1000 [(1,01) 20 1] / 0,01 = SP 2. Jakiej wielkości FCF powinny być generowane w ciągu 5 lat na koniec każdego miesiąca, jeżeli musi być zgromadzone 20000, a oprocentowanie w wysokości 6% w skali roku? PMT FCF FVA 1k k n n / [(1, ) / 0,005]

46 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Definicje Wartość obecna renty Wartość obecna renty, jest zaktualizowaną wartością ciągu przepływów pieniężnych, które nastąpią w przyszłości. Inaczej mówiąc, jest to kwota, jaką należałoby wpłacić na rachunek o konkretnej stopie procentowej, aby zagwarantować stałe i regularne wypłaty o wymaganej wielkości. Wysokość tej kwoty oblicza się ze wzoru: n PVA n PMT t1 1 (1 k) t PMT 1 k 1 1 (1 k) n 46

47 POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności Definicje SP 1. Jakiej wielkości kwocie (obecnej) odpowiada ciąg comiesięcznych FCF = 1650 przez 3 lata? Oprocentowanie w skali roku wynosi 6%. Pierwsza płatność nastąpi miesiąc po dokonaniu obliczeń. PVA n 1 1 FCF 1 [1650 / 0,005] 36 (1 ) n k k 1 1/ 1, SP 2. Początkowy nakład inwestycyjny netto to Koszt kapitału to 12% w stosunku rocznym. Wolne przepływy pieniężne są generowane co miesiąc. Inwestycja ma trwać 20 lat przy równych FCF generowanych na koniec każdego miesiąca. Ile powinna wynosić pojedynczy FCF? FCF PVA n k 1 1 n k % 1 1 1, gdzie: k stopa dyskontowa odpowiadająca okresowi [jeśli płatność miesięczna, to jest to 1/12 część rocznej stopy. 47

48 POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i środowiskowe Czynniki i źródła ryzyka Czynniki ryzyka to zjawiska, mogące wystąpić z wysokim prawdopodobieństwem i mogące oddziaływać na poziom opłacalności projektów inwestycyjnych. Podstawowe źródła ryzyka to czynniki: makro-, mezo- i mikrogospodarcze. Na poziomie makro związane są z sytuacją ogólnogospodarczą kraju i stosunków międzynarodowych: stan gospodarki (recesja, czy dobra koniunktura; inflacja, polityka monetarna, fiskalna, legislacyjna, celna; sytuacja społeczna, itp.) Czynniki mezogospodarcze odnoszą się do danej branży / danego sektora, w którym realizowany jest projekt lub inwestycja. Analizę sektorową ma na celu wykazanie kluczowych uwarunkowań lokalnych, stopnia innowacyjności, energochłonności i mobilności, szans wejścia i wyjścia, dywersyfikacji produkcji, itp. Czynniki mikrogospodarcze dotyczące uwarunkowań wewnątrz podmiotu realizującego projekt inwestycyjny. Do ukazania specyfiki działalności operacyjnofinansowej, stosuje się analizy sytuacyjno-finansowe podmiotu. Te trzy główne źródła ryzyka pozwalają na wyróżnienie rodzajów ryzyka w inwestowaniu. [źródło: B.Nita, Zarządzanie ryzykiem projektów inwestycyjnych, w Rachunkowość w zarządzaniu ryzykiem w przedsiębiorstwie] 48

49 POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i środowiskowe Rodzaje ryzyka: systematyczne i specyficzne Ryzyko systematyczne: wywołane ogólnymi warunkami gospodarowania (rynkowymi, branżowymi, politycznymi, społecznymi, prawnymi), dotyczące wszystkich przedsięwzięć inwestycyjnych realizowanych w danym regionie/kraju. Podmioty realizujące projekty inwestycyjne nie mają na ogół na nie bezpośredniego wpływu: ryzyko finansowe (ryzyko walutowe, ryzyko stopy procentowej, ryzyko inflacji), ryzyko polityczne, prawne, regionalne i branżowe. Ryzyko specyficzne tkwi w samym przedsięwzięciu inwestycyjnym i jest odmienne dla każdego z projektu inwestycyjnego. Zależy od cech charakterystycznych dla danego projektu inwestycyjnego. Źródłem tego ryzyka są czynniki wewnętrzne projektu i mikro. W celu zmniejszenia ryzyka systematycznego dąży się do uwzględnienia dywersyfikacji w projektach: ryzyko techniczne, marketingowe, efektywnościowe, itp. [źródło: M.Pasternak, ] 49

50 POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i środowiskowe Rodzaje ryzyka: projektu, przedsiębiorstwa i właścicieli Ryzyko projektu inwestycyjnego to ryzyko nieukończenia, niezrealizowania projektu w określonym czasie i zgodnie z przyjętymi zasadami. Wynika ono ze skali trafności założeń technicznych, założeń ekonomiczno-finansowych projektu inwestycyjnego. Rodzaj ryzyka zależy od rodzaju projektu. Większe ryzyko jest przy inwestycjach nowych, a mniejsze przy inwestycjach modernizacyjnych. Ryzyko przedsiębiorstwa i ryzyko właścicieli różnią się od ryzyka projektu inwestycyjnego. Ryzyko przedsiębiorstwa zależy od relacji między korzyściami z realizacji danego projektu, a korzyściami związanymi z eksploatowania majątku tego przedsiębiorstwa. Ryzyko właścicieli jest związane z ryzykiem systematycznym i ich alternatywnymi możliwościami lokaty kapitału w innych projektach. Ryzyko pojedynczego projektu oddziałuje na ryzyko przedsiębiorstwa, a to z kolei na ryzyko właścicieli. [źródło: M.Pasternak, ] 50

51 POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i środowiskowe Rodzaje ryzyka: operacyjne a finansowe RYZYKO OPERACYJNE to ryzyko wynikające ze struktury aktywów projektu inwestycyjnego. Jest tym większe im większy jest udział aktywów trwałych. Wyznacznikiem dźwignia operacyjna, natomiast miarą jest odchylenie standardowe miar opłacalności projektu. Na r.o. wpływa: (a) zmienność popytu (większej stabilności popytu na wyroby gotowe przedsiębiorstwa, przy innych parametrach nie zmienionych, towarzyszy niższe r.o.), (b) poziom kosztów stałych (większemu udziałowi kosztów stałych w strukturze kosztów przedsiębiorstwa towarzyszy wyższe r.o.), (c) zmienność cen sprzedaży (większej zmienności cen sprzedaży towarzyszy wyższe r.o.), (d) zmienność kosztów, (e) swobody w ustalaniu cen sprzedaży (im bardziej ta swoboda jest ograniczona, r.o. jest wyższe). RYZYKO FINANSOWE to wynika ze sposobu finansowania projektu inwestycyjnego. O poziomie r.f. stanowi struktura kapitału projektu inwestycyjnego. R.f. jest tym większe im większy jest udział kapitału obcego, tym poziom r.f. jest większy. Podstawowym wyznacznikiem r.f. jest dźwignia finansowa. R.f. jest określone wzorem: FR = s(roe L ) s(roe U ), gdzie: FR r.f., s(roe L ) odchylenie standardowe ROE przedsiębiorstwa finansującego się kapitałem obcym, s(roe U ) odchylenie standardowe ROE przedsiębiorstwa finansującego się wyłącznie kapitałem własnym, ROE miara powodzenia projektu inwestycyjnego (tu: rentowność kapitału własnego). R.f. jest różnicą ryzyka przedsiębiorstwa finansującego się kapitałem obcym i ryzyka przedsiębiorstwa finansującego się jedynie kapitałem własnym. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] 51

52 POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i środowiskowe Rodzaje ryzyka: operacyjne a finansowe RYZYKO OPERACYJNE to ryzyko wynikające ze struktury aktywów projektu inwestycyjnego. Jest tym większe im większy jest udział aktywów trwałych. Wyznacznikiem dźwignia operacyjna, natomiast miarą jest odchylenie standardowe miar opłacalności projektu. Na r.o. wpływa: (a) zmienność popytu (większej stabilności popytu na wyroby gotowe przedsiębiorstwa, przy innych parametrach nie zmienionych, towarzyszy niższe r.o.), (b) poziom kosztów stałych (większemu udziałowi kosztów stałych w strukturze kosztów przedsiębiorstwa towarzyszy wyższe r.o.), (c) zmienność cen sprzedaży (większej zmienności cen sprzedaży towarzyszy wyższe r.o.), (d) zmienność kosztów, (e) swobody w ustalaniu cen sprzedaży (im bardziej ta swoboda jest ograniczona, r.o. jest wyższe). RYZYKO FINANSOWE to wynika ze sposobu finansowania projektu inwestycyjnego. O poziomie r.f. stanowi struktura kapitału projektu inwestycyjnego. R.f. jest tym większe im większy jest udział kapitału obcego, tym poziom r.f. jest większy. Podstawowym wyznacznikiem r.f. jest dźwignia finansowa. R.f. jest określone wzorem: FR = s(roe L ) s(roe U ), gdzie: FR r.f., s(roe L ) odchylenie standardowe ROE przedsiębiorstwa finansującego się kapitałem obcym, s(roe U ) odchylenie standardowe ROE przedsiębiorstwa finansującego się wyłącznie kapitałem własnym, ROE miara powodzenia projektu inwestycyjnego (tu: rentowność kapitału własnego). R.f. jest różnicą ryzyka przedsiębiorstwa finansującego się kapitałem obcym i ryzyka przedsiębiorstwa finansującego się jedynie kapitałem własnym. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] 52

53 POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i środowiskowe Rodzaje ryzyka: klimatyczne RYZYKO KLIMATYCZNE, wynika z wpływu na realizację projektu inwestycyjnego cyklicznych zmian klimatu (np. opłacalna budowa winnic w ciepłym średniowieczu była projektem nieopłacalnym w zimnym odrodzeniu). O ryzyku klimatycznym można mówić tylko wtedy gdy zakładamy, że da się je zmierzyć. Jeśli mamy do czynienia z niemierzalnymi zmianami klimatycznymi mówić można o niepewności klimatycznej a nie o ryzyku. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] 53

54 POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i środowiskowe Rodzaje ryzyka: powodziowe Ryzyko powodziowe - połączenie: prawdopodobieństwa wystąpienia powodzi oraz związanych z powodzią potencjalnych konsekwencji dla zdrowia ludzkiego, środowiska oraz działalności gospodarczej. O ryzyku powodziowym można mówić tylko wtedy gdy zakładamy, że da się je zmierzyć. Jeśli mamy do czynienia z niemierzalnymi zagrożeniami powodzią mówić można o niepewności powodziowej a nie o ryzyku. Zarządzanie ryzykiem powodziowym: Budowanie świadomości społecznej istnienia obszarów o danym poziomie ryzyka. Dążenie do optymalnego sposobu przygotowania się do zagrożenia. Maksymalnie skuteczny i uzasadniony ekonomicznie dobór metod technicznych i nietechnicznych w prewencji, reagowaniu i likwidacji skutków powodzi. Integracja działań wszystkich szczebli zarządzania zagrożeniami [źródło: A.Wójcik, T.Cywiński 54

55 POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i środowiskowe Rodzaje ryzyka: środowiskowe RYZYKO ŚRODOWISKOWE, wynika z wpływu jaki na środowisko ma realizowany projekt inwestycyjny. O ryzyku środowiskowym można mówić tylko wtedy gdy zakładamy, że da się je zmierzyć. Jeśli mamy do czynienia z niemierzalnymi konsekwencjami dla środowiska mówić można o niepewności środowiskowej a nie o ryzyku. Zagrożenie dla środowiska to negatywna część ryzyka środowiskowego. Źródłem powodującym powstanie ryzyka środowiskowego jest działalność inwestycyjna powodująca wprowadzanie substancji lub innych zmian, np. hałas, promieniowanie, itp. do powietrza, wód i gleb. Charakterystyką ryzyka środowiskowego jest przewidywanie występowania oddziaływań na środowisko. Identyfikacja szans lub zagrożeń dla środowiska polega na ocenie skutków dla zdrowia, wywołanych narażeniem na substancje chemiczne, działające okresowo lub chronicznie. Ocena wpływu projektu inwestycyjnego na środowisko to zespół działań, zawierający identyfikację niebezpieczeństwa, ocenę oddziaływania, ocenę ekspozycji i charakterystykę ryzyka. Celem oceny jest określenie, jaki wpływ na środowisko naturalne i ludzi ma (lub będzie miał) dany projekt inwestycyjny. [źródło: Sobczyk W Ryzyko środowiskowe związane z działalnością sektora rolnego (badania wstępne na przykładzie fermy drobiu i wytwórni pasz w Klimontowie). Inżynieria Rolnicza. Nr 5 (103). s ] 55

56 POMIAR RYZYKA: Obszary niepewności: czynniki sukcesu i czynniki ryzyka NIEPEWNOŚĆ (ang. uncertainty) jest to sytuacja w której nie można określić, jakie elementy składają się na daną sytuację, jaka jest wartość tych elementów lub jakie jest prawdopodobieństwo ich wystąpienia. N. Najczęściej występuje w przypadku problemów o znacznym stopniu złożoności nie znanych z przeszłości. N. może być subiektywna (odczuwana jedynie przez podejmującego działanie) lub obiektywna. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] CR wpływy / korzyści KOSZTY (CE = FC + VC) NAKŁADY (CAPEX & NWC) KOSZTY KAPITAŁÓW (CC = (E/(D+E))*k e +(D/(D+E))*(1-T)*k d

57 POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzyka RYZYKO (ang. risk) jest to sytuacja, w której co najmniej jeden z elementów składających się na warunki w których podejmowana jest decyzja, jest nieznany, lecz znane jest prawdopodobieństwo wystąpienia tego nieznanego elementu. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] CR wpływy / korzyści KOSZTY (CE = FC + VC) NAKŁADY (CAPEX & NWC) KOSZTY KAPITAŁÓW (CC = (E/(D+E))*k e +(D/(D+E))*(1-T)*k d

58 POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzyka RYZYKO to sytuacja, w której co najmniej jeden ze elementów składających się na warunki w których podejmowana jest decyzja, jest nieznany, lecz znane jest prawdopodobieństwo wystąpienia tego nieznanego elementu. O warunkach r. można mówić tylko wtedy, gdy znane doświadczenia z przeszłości dotyczące analogicznych zdarzeń mogą być porównywane z obecną sytuacją. Problemy decyzyjne występujące w warunkach r. mogą być rozwiązywane przy wykorzystaniu rachunku prawdopodobieństwa lub metod statystycznych. R., także odnosi się do decyzji, a dokładniej do działania podjętego w jej wyniku. Na r. decyzji inwestycyjnej wpływają: r. wynikające z niepewności natury i r. wynikające ze stosunku inwestora do r. Istnieją dwa podejścia do r. rozumianego z punktu widzenia jego efektów. W pierwszym określa się r. jako możliwość poniesienia szkody lub straty (traktując r. jako zagrożenie). W drugim r. traktuje się jako możliwość wystąpienia efektu działania niezgodnego z oczekiwaniami efekt ten może być gorszy lub lepszy od oczekiwanego, a co za tym idzie r. traktowane jest jako zagrożenie lub szansa. W zależności od źródła, mówić można o różnych rodzajach r.: r. stopy procentowej, r. walutowe (kursowe), r. siły nabywczej (wynikające z inflacji), r. rynku, r. niedotrzymania warunków, r. zarządzania, r. operacyjne, r. finansowe, r. płynności, r. bankructwa, r. zmiany ceny (wynikającej z okresu posiadania, a nie z inflacji), r. reinwestowania, r. wykupu na żądanie, r. zamienności, r. polityczne, r. wydarzeń, r. intelektualne, r. modelu zarządzania ryzykiem itp. Pomiaru r. dokonuje się przede wszystkim na podstawie miar statystycznych oceniających zmienność danych wejściowych i wrażliwość wyników na ich zmiany. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004]

59 W zależności od źródła, mówić można o różnych rodzajach ryzyka: r. stopy procentowej, r. walutowe (kursowe), r. siły nabywczej (wynikające z inflacji), r. rynku, r. niedotrzymania warunków, r. zarządzania, r. operacyjne, r. finansowe, r. (braku) płynności, r. bankructwa, r. zmiany ceny (wynikającej z okresu posiadania, a nie z inflacji), r. reinwestowania, r. wykupu na żądanie, r. zamienności, r. polityczne, r. wydarzeń, r. intelektualne, r. modelu zarządzania ryzykiem itp. Pomiaru r. dokonuje się przede wszystkim na podstawie miar statystycznych oceniających zmienność danych wejściowych i wrażliwość wyników na ich zmiany. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004]

60 E D T sz k k k k C U L L L RF M L RF E 1 1 ) (1 ) ( * * POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzyka CC = D/(D+E)*k d *(1-T)+ E/(D+E)*k e

61 POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzyka RYZYKO (ang. risk) jest to sytuacja, w której co najmniej jeden z elementów składających się na warunki w których podejmowana jest decyzja, jest nieznany, lecz znane jest prawdopodobieństwo wystąpienia tego nieznanego elementu. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] CR wpływy / korzyści KOSZTY (CE = FC + VC) NAKŁADY (CAPEX & NWC) KOSZTY KAPITAŁÓW (CC = (E/(D+E))*k e +(D/(D+E))*(1-T)*k d

62 POMIAR RYZYKA: Zastosowanie metod probabilistyczno-statystycznych i symulacyjnych Badanie ryzyka projektu Metody symulacyjne: Analiza scenariuszy Analiza wrażliwości Metody probabilistyczno-statystyczne: Współczynnik zmienności Równoważnik pewności Stopa dyskonta uwzględniająca ryzyko Analiza drzew decyzyjnych Analiza Monte Carlo 62

63 63 Metody probabilistyczno-statystyczne Współczynnik zmienności: x x x n v n t t x POMIAR RYZYKA: Zastosowanie metod probabilistyczno-statystycznych i symulacyjnych

64 POMIAR RYZYKA: Zastosowanie metod probabilistyczno-statystycznych równoważnik pewności: NPV stopa dyskonta uwzględniająca ryzyko: NPV RF n t RADR t0 1 CF t RF n t t t t0 (1 krf ) a CF RADR k RF x k M k RF 64

65 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Kryteria decyzyjne ocena projektów inwestycyjnych

66 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Okres zwrotu to przedział czasu, w którym przychody netto z inwestycji pokryją koszt inwestycji, czyli jest to oczekiwana liczba lat konieczna do odzyskania nakładów inwestycyjnych. im mniejszy okres zwrotu, tym lepiej. Aby było możliwe podjęcie decyzji o realizacji lub odrzuceniu projektu w oparciu o to kryterium, potrzebne jest wcześniejsze ustalenie krytycznego (największego dopuszczalnego) okresu (PB k ). 66

67 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych gdzie: r (n-1) rok przed zakończeniem spłaty, PB K t niepokryty koszt na początku roku w którym następuje spłata, CF t przepływy pieniężne w roku w którym następuje spłata. r ( n 1) Studium przypadku. Jaki będzie okres zwrotu i który z projektów powinien być realizowany, przez przedsiębiorstwo Delta jeśli PB k = 4,3 roku? Przepływy pieniężne związane z projektami A i B są następujące: FCF 0 FCF 1 FCF 2 FCF 3 FCF 4 FCF 5 A B Projekty mogą być: niezależne, komplementarne, wzajemnie wykluczające się. K t CF t 67

68 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Okres zwrotu obliczenia sp CF 0 CF 0 + CF 1 CF 0 + CF 1 + CF 2 CF 0 + CF 1 + CF 2 + CF 3 CF 0 + CF 1 + CF 2 + CF 3 + CF 4 CF 0 + CF 1 + CF 2 + CF 3 + CF 4 + CF 5 A B PB A ,09 PB B ,

69 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Zdyskontowany okres zwrotu DPB r ( n 1) DK t DCF t gdzie: DPB zdyskontowany okres zwrotu, DK t zdyskontowany niepokryty koszt na początku roku w którym następuje spłata, DCF t zdyskontowany strumień pieniężny w roku w którym następuje spłata. 69

70 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Zdyskontowany okres zwrotu studium przypadku Studium przypadku. Ile będzie wynosił zdyskontowany okres zwrotu DPB, i który z projektów powinien być realizowany przez przedsiębiorstwo Delta? Wiadomo, że PBk = 2,3 roku, stopa dyskontowa reprezentująca alternatywny koszt kapitału wynosi 14,2%? Przepływy pieniężne związane z projektami A i B są następujące: CF 0 CF 1 CF 2 CF 3 CF 4 CF 5 A B Projekty mogą być: niezależne, komplementarne, wzajemnie wykluczające się. 70

71 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych CF 0 CF 0 CF 1 1,142 CF 0 CF 2 2 1,142 CF1 1,142 CF 0 CF 2 2 1,142 CF1 1,142 CF 3 3 1,142 CF 0 CF 3 3 1,142 CF1 1,142 CF 4 4 1,142 CF 2 2 1,142 CF 0 CF 3 3 1,142 CF1 1,142 CF 4 4 1,142 CF 2 2 1,142 CF 5 5 1,142 A B DPB A , , , , , ,57 DPB B , , ,78 71

72 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych NPV Wartość zaktualizowana netto (NPV - Net Present Value), umożliwia ustalenie obecnej wartości wpływów i wydatków pieniężnych związanych z ocenianym przedsięwzięciem. W celu jej wyznaczenia należy: znaleźć wartość zdyskontowaną wszystkich przepływów pieniężnych (wpływy i wypływy dyskontuje się za pomocą stopy procentowej będącej odzwierciedleniem kosztu kapitału), zsumować zaktualizowane przepływy pieniężne. Wynik sumowania traktuje się jako NPV projektu. Jeśli NPV > 0, wtedy projekt może być realizowany, a gdy NPV < 0 to nie powinno się go wdrażać. Wartość NPV to zaktualizowane na moment dokonywania oceny, korzyści jakie przedsiębiorstwu może przynieść realizacja projektu. Metoda NPV uwzględnia prawidłowo przepływy pieniężne, również niekonwencjonalne, przez cały okres życia projektu. Uwzględnia wpływ czasu na wartość pieniądza, i informuje w bezpośredni sposób o tym, jaki wpływ ma projekt na wartość przedsiębiorstwa. 72

73 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych NPV c.d. NPV CF 0 CF1 (1 k) 1... CFn (1 k) n n t0 CFt (1 k) t Posługiwanie się kryterium NPV do oceniania projektu przedstawia się następująco: jeśli NPV < 0, to projekt jest niekorzystny, jeśli NPV = 0, to projekt nie jest korzystny, jeśli NPV > 0, to projekt jest korzystny. Stopę dyskontową k, w metodzie NPV definiuje się: jako minimalną stopę zwrotu z przedsięwzięcia (jej niezrealizowanie pociąga za sobą spadek wartości przedsiębiorstwa), albo: jako stopę zwrotu możliwą do uzyskania na rynku (w wyniku inwestowania w projekty o ryzyku zbliżonym do ryzyka projektu badanego), albo: jako koszt kapitału koniecznego do sfinansowania projektu o znanym ryzyku. 73

74 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych NPV c.d. SP1. Przedsiębiorstwo rozważa do realizacji dwa projekty X i/lub Y. Wiadomo, że oba charakteryzują się zbliżonym poziomem ryzyka i stopa kosztu kapitału finansującego te przedsięwzięcia to 8%. Przepływy pieniężne związane z tymi projektami są następujące: X: FCF 0 = -1500, FCF 1 = 1400, FCF 2 = 300. Y: FCF 0 = -1500, FCF 1 = 300, FCF 2 = Jaka decyzja powinna zostać podjęta, jeśli wiadomo, że: [a] jeśli projekty są wzajemnie wykluczające się [b] jeśli projekty są komplementarne (wówczas stopa kosztu kapitału realizacji kompletu wzrośnie o 3 punkty %, a przepływy pieniężne po roku 1 będą o 5% wyższe a po 2 roku będą wyższe o 10%). [c] jeśli projekty są niezależne 74

75 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych NPV x , ,08 1, NPV y , ,08 1,08 NPV x y 17001, , ,8 2 1,11 1,11 0

76 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Analiza scenariuszy

77 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Analiza scenariuszy

78 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Analiza punktu progowego

79 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Analiza punktu progowego

80 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Analiza wrażliwości Analiza wrażliwości to rozwinięcie analizy punktu progowego, sprawdzamy jak zmiany o +/- określone odchylenie (np. trzykrotne SD) wpłyną na opłacalność realizowanego projektu.

81 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych

82 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych

83 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Typy powiązań między projektami Jeśli projekty są niezależne, należy realizować wszystkie korzystne. Jeśli projekty są komplementarne, należy ocenić komplet projektów jak jeden większy projekt o swoim odrębnym poziomie ryzyka i koszcie kapitału finansującego. Jeśli projekty są nawzajem wykluczające się, spośród korzystnych należy do realizacji wybrać najlepszy 83

84 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Wykres NPV 84

85 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych IRR Wewnętrzna stopa zwrotu w sposób bezpośredni mówi nam o tym, jaką badany projekt ma stopę rentowności. Przedsięwzięcie inwestycyjne korzystne może być tylko wtedy, gdy jego IRR przewyższa koszt kapitału finansującego realizację tego przedsięwzięcia. IRR NPV k2 k1, * 1 k1 NPV1 NPV2 SP 2: dla projektów X i Y należy oszacować IRR i podjąć decyzję o ich ew. realizacji. 85

86 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych IRR kiedy nie stosować Jeśli przedsięwzięcie charakteryzuje się niekonwencjonalnymi przepływami pieniężnymi, należy stosować tylko NPV Przepływy niekonwencjonalne to takie, które w całym okresie życia projektu nie mają jednej zmiany znaku przepływów. SP3: Inwestycja W po zakończeniu wymaga dość kosztownej likwidacji z powodu jej ew. negatywnego wpływu na środowisko po zakończeniu eksploatacji: W: FCF 0 = -500, FCF 1 = 900, FCF 2 = 300, FCF 3 =

87 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Wolne przepływy pieniężne FCF t NOPAT t NCE t Capex NWC, (1) Przychody ze sprzedaży (CR) gdzie: FCF t przepływy pieniężne w okresie t, NOPAT t zysk bez uwzględnienia finansowych przepływów z okresu t, NCE = głównie Dep t amortyzacja (depreciation) w okresie t, ΔNWC t przyrost kapitału obrotowego netto (Net Working Capital) w okresie t. Capex t przyrost nowych długoterminowych inwestycji rzeczowych w majątek operacyjny przedsiębiorstwa (2) Operacyjne koszty stałe bez amortyzacji (FC) (3) Operacyjne koszty zmienne (VC) (4) Koszty bezwydatkowe (NCE) (5) Zysk przed odsetkami i opodatkowaniem (EBIT) = (1) (2) (3) - (4) (6) Podatek (TAX) = T (5) (7) Operacyjny zysk netto po opodatkowaniu (NOPAT) = = (5) (6) (8) Koszty bezwydatkowe (NCE) (9) Przyrost kapitału obrotowego netto (Δ NWC) (10) Przyrost wydatków inwestycyjnych (Capex) (11) Wolne przepływy pieniężne (FCF) = (7) + (8) (9) (10) 87

88 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Przyrostowe FCF Zasada 1: Przy szacowaniu wolnych przepływów pieniężnych generowanych przez inwestycję bardzo istotna jest umiejętność uwzględniania jedynie przyrostowych przepływów pieniężnych. Są to takie przepływy, które są bezpośrednim skutkiem podjęcia realizacji analizowanego przedsięwzięcia inwestycyjnego. Przepływy przyrostowe to różnica przepływów pieniężnych jakie generować będzie przedsiębiorstwo po wprowadzeniu do realizacji analizowanego projektu i przepływów, które przedsiębiorstwo generowałoby jeśli analizowany projekt nie byłby przyjęty. Zasadę tę przedstawia wzór: FCF t FCF FCF p t f p t f 88

89 Przyrostowe FCF POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych 89

90 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Zasady szacowania FCF Zasada 2. Ocena opłacalności projektu powinna bazować na przepływach pieniężnych. Nie nadaje się do tego zysk w sensie księgowym. Zysk księgowy bierze pod uwagę nie tylko rzeczywiste przepływy pieniężne, ale także kategorie czysto kalkulacyjne. Na przykład przy wyznaczaniu zysku netto jako koszt jest uwzględniana amortyzacja. Amortyzacja odzwierciedla zużycie nabytego wcześniej majątku, i nie jest rzeczywistym wypływem środków pieniężnych. 90

91 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych FCF Zasada 3. Szacując przyrostowe przepływy pieniężne trzeba odseparować konsekwencje decyzji operacyjnych od tych, które wiążą się z finansowaniem przedsięwzięcia. Dlatego w przepływach pieniężnych nie uwzględnia się przepływów związanych z kapitałem obcym, pozyskaniem kapitału własnego, odsetkami, wypłatą dywidend, spłatą kapitału obcego itd. Konsekwencje decyzji związanych z finansowaniem projektu uwzględnia się w stopie dyskonta odzwierciedlającej koszt pozyskania kapitału. Nie przestrzeganie tej zasady jest poważnym błędem, ponieważ skutki decyzji finansowych są uwzględnione w rachunku inwestycyjnym dwukrotnie. 91

92 FCF: koszty utopione POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Zasada 4. Przy szacowaniu przyrostowych przepływów pieniężnych należy pominąć koszty utopione (sunk costs), czyli wszystkie nakłady poniesione przed podjęciem decyzji o przyjęciu projektu. Koszty te zostały poniesione niezależnie od tego, jaka będzie ostateczna decyzja. Nie mogą być już odzyskane. SP3: Badania przedinwestycyjne (poszukiwanie i wycena kopalin) X prowadzone przez 6 lat, kosztowały w pieniądzu z końca W związku z tymi poszukiwaniami i badaniami, konieczne jest ponoszenie przez następne 5 lat po ich zakończeniu, kosztów na poziomie rocznie niezależnie od tego, czy przedsiębiorstwo rozpocznie wydobycie czy też nie. Badania złóż zakończono pod koniec drugiej połowy 2011 roku. Zarząd zastanawia się nad rozpoczęciem wydobycia ze złoża X, które ma rozpocząć się pod koniec 2011 roku, a jego skutki i wynikające z niego przepływy będą trwać 5 lat. Inwestycja wymaga nakładu początkowego a następnie corocznie, przez 5 lat, będzie charakteryzowała się następującymi parametrami: CR = , FC = , VC = , NCE=Dep.=600000, CC=koszt kapitału 20%, podatek 19%. Oceń inwestycję stosując NPV. 92

93 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych FCF Zasada 5. Koszty alternatywne albo utraconych możliwości (opportunity costs), to środki pieniężne, których co prawda nie wydatkujemy, w przypadku podjęcia projektu, a mimo to powinny być brane pod uwagę przy ocenie jego efektywności. SP4: Zarząd przedsiębiorstwa, które dokonało inwestycji R polegającej na zakupie urządzenia R, dwukrotnie zwiększającego wszystkie parametry stosowane przy szacowaniu CF, spostrzegł, że mogło osiągnąć podobny efekt: CR = 3800, FC = 1400, VC = 800, Dep. = 400, k=5%. CR = 3800, FC = 2400, VC = 800, Dep. = 0, k=5%. dokonując wynajmu tego urządzenia i dzięki temu, niezaangażowane w jego zakup 2000 przeznaczyć na sfinansowanie inwestycji o skutkach 5 letnich i o parametrach rocznych: CR = 3000, FC = 1000, VC = 400, Dep. = 400, k=5%. Na podstawie NPV oceń tę możliwość. 93

94

95 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych FCF Zasada 6. W trakcie szacowania przepływów pieniężnych, należy ująć wszystkie przepływy pieniężne (ujemne i dodatnie) powstające w różnych działach przedsiębiorstwa wskutek realizacji badanego projektu. Chodzi tu o tzw. efekty zewnętrzne (externalities, side effects). Realizacja nowego projektu może powodować zmianę w przychodach uzyskiwanych z dotychczasowej działalności. Nowy produkt lub nowy sposób uzyskiwania tego samego produktu może powodować zmianę popytu na wcześniejsze produkty przedsiębiorstwa lub na postrzeganie przedsiębiorstwa (np.. Inwestycja uwzględniająca aspekty ekologiczne, może zwiększyć sprzedaż wszystkich produktów z logo firmy). SP5: Przedsiębiorstwo ma przyznany limit zużycia energii elektrycznej na poziomie A. Limit ten wystarcza na potrzeby głównego działu. Pozostałe są zasilane droższą energią opartą na oleju opałowym. Zarząd tego przedsiębiorstwa rozważa do głównego działu zakup droższej maszyny Z o nowej technologii oszczędzającej zużycie energii dzięki temu inne działy będą mogły przejść na tańszą energię. [a] pozostanie przy obecnej technologii wiąże się z wyższymi kosztami za energię, ale nakłady na odnowienie majątku są niższe. [b] zakup maszyny Z jest droższy ale obniży koszty dzięki mniejszemu zużyciu energii. 95

96 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych FCF a NWC Zasada 7. Przy szacowaniu przyrostowych przepływów pieniężnych należy poddać analizie zmiany w poziomie kapitału obrotowego przedsiębiorstwa. Rozpoczęcie realizacji nowego projektu wpływa na zmianę zapotrzebowania na kapitał obrotowy netto. 96

97 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków Studia przypadków Studium przypadku. Przedsiębiorstwo Sabra rozważa podjęcie realizacji projektu polegającego na zbudowaniu obiektu X. Oblicz wolne przepływy pieniężne netto dla fazy uruchomienia zakładając, że faza ta trwa 1 rok. Przewidywane wydatki wynoszą: zakup ziemi: złotych, postawienie zabudowań: złotych, zakup i zainstalowanie maszyn: złotych, wzrost aktywów bieżących: o złotych, wzrost pasywów bieżących: o złotych, wydatki pozostałe: złotych (w tym reklama złotych, rekrutacja i szkolenie pracowników złotych). Stopa podatkowa wyniesie 19%. 97

98 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków 98

99

100 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków Studia przypadków Studium przypadku. Przedsiębiorstwo Z rozważa podjęcie realizacji projektu polegającego na zbudowaniu obiektu Z. Oszacuj wolne przepływy pieniężne dla fazy uruchomienia, zakładając, że faza uruchomienia trwa 4 lata, a alternatywny koszt kapitału to 8%. Przewidywane wydatki wynoszą: zakup ziemi: złotych (ponoszone w pierwszym roku), postawienie zabudowań: złotych (po złotych w każdym roku uruchamiania), zakup i zainstalowanie maszyn: złotych (tylko w ostatnim roku), wzrost aktywów bieżących: o złotych (tylko w ostatnim roku), wzrost pasywów bieżących: po złotych rocznie, wydatki pozostałe: złotych (w tym reklama złotych w ostatnich dwóch latach, rekrutacja i szkolenie pracowników złotych tylko w roku ostatnim). Stopa podatkowa wyniesie 19%. 100

101 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków PV FCF ,08 1, , ,

102 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków Studium przypadku Studium przypadku. Spółka K rozważa realizację przedsięwzięcia V. Nakład początkowy wynikający z fazy realizacji projektu V, wynosi złotych. Koszt kapitału wynosić będzie 12%. Efektywna stopa opodatkowania wynosi 19%. Przepływy pieniężne netto w ostatnim okresie, fazie likwidacji projektu, wyniosą złotych. Decyzję należy podjąć w oparciu o NPV. Okres życia projektu wyniesie 5 lat. Przychody ze sprzedaży wynosić będą: CR 1 = złotych, CR 2 = złotych, CR 3 = złotych oraz CR 4 = złotych. Operacyjne koszty stałe bez amortyzacji wynoszą złotych rocznie. Operacyjne koszty zmienne stanowić będą 45% przychodów ze sprzedaży. Amortyzacja wyniesie złotych rocznie. Kapitał obrotowy netto w fazie uruchamiania projektu wynosił złotych, a w latach 1 do 4 stanowić będzie 25% przychodów ze sprzedaży w danym roku. 102

103

104 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków NPV v ,12 1,12 1,12 1,12 1, ,1. 104

105 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków Studium przypadku Studium przypadku. Zarząd spółki I podjął decyzję o zakończeniu projektu M. W związku z tym, dokonuje sprzedaży swoich aktywów trwałych i dokonuje likwidacji kapitału pracującego netto. Przychody ze sprzedaży gruntu wyniosą , i jest to kwota o wyższa niż ta, za jaką został on zakupiony na początku okresu życia projektu. Budowle, w którym odbywała się produkcja, ma wartość księgową , natomiast sprzedany zostanie za Koszty związane z demontażem urządzeń i rekultywacją terenu po prowadzonej działalności będą kształtować się na poziomie Aktywa bieżące mają wartość (w tym nieściągalnych należności), pasywa bieżące kształtują się na poziomie Oszacuj przepływy pieniężne z fazy likwidacji projektu M. Efektywna stopa opodatkowania wynosi 19%. 105

106

107 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków Studium przypadku Studium przypadku. Przedsiębiorstwo M rozważa podjęcie realizacji projektu polegającego na wybudowaniu obiektu C, a następnie odsprzedania. Projekt należy ocenić na podstawie NPV. Budowa będzie trwała 2 lata, eksploatacja 3 lata, a następnie obiekt C zostanie sprzedany. Efektywna stopa podatkowa wyniesie 19%. Stopa kosztu kapitału wynosić będzie 10%. Przewidywane wydatki wynoszą: zakup ziemi: (wydatek nastąpi w pierwszym roku), postawienie zabudowań: (w pierwszym roku 40% a w drugim 60%), zakup i zainstalowanie wyposażenia: (w drugim roku), wzrost aktywów bieżących: o (w drugim roku), wzrost pasywów bieżących: o (w pierwszym roku o , a w drugim reszta), wydatki pozostałe: (w tym reklama , rekrutacja i szkolenie pracowników , ponoszone w drugim roku). Przychody w czasie eksploatacji wynosić będą: CR 2 = , CR 3 = oraz CR 4 = Operacyjne koszty stałe bez amortyzacji wynoszą rocznie. Operacyjne koszty zmienne stanowić będą 55% przychodów w czasie administrowania. Amortyzacja wyniesie rocznie. Kapitał pracujący netto, w okresie administrowania stanowić będzie 5% przychodów w danym roku. Po 3 latach administrowania nastąpi sprzedaż obiektu C. Przychody ze sprzedaży gruntu wyniosą Obiekt C wraz z wyposażeniem będzie miał wartość księgową , natomiast sprzedany zostanie za Na koniec okresu administrowania nie zostaną odnotowane żadne kłopoty ze ściąganiem należności. 107

108

109 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków

110 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków NPV , , , , ,1 110

111

112

113

114

115 SP SP IPX, firma przerabiająca mechanicznie kopaliny zatrudnia 80 pracowników. Przeciętne wynagrodzenie pracownika wynosi PLN rocznie. Roczne przychody ze sprzedaży usług firmy to 120 mln PLN. Oprócz kosztów wynagrodzenia występują inne składniki kosztów w wysokości 6 mln PLN rocznie. Właściciel otrzymał propozycję większego zautomatyzowania przedsiębiorstwa. Będzie to wymagało natychmiastowego wydatku w wysokości 4,2 mln PLN oraz 1,4 mln rocznie przez dwa następne lata. Pod koniec drugiego roku IPX będzie mógł zmniejszyć liczbę zatrudnionych pracowników o połowę. W tym samym czasie rozpocznie się amortyzacja poniesionych nakładów inwestycyjnych. Z powodu redukcji liczby zatrudnienia IPX będzie posiadał wolną przestrzeń, którą może odnajmować za 3,5 mln PLN rocznie. Inwestycja w sprzęt może zostać odpisana liniowo przez pięć lat trwania inwestycji. Pod koniec 8 roku inwestycji wartość rynkowa sprzętu będzie wynosić 1,5 mln PLN. Oszacuj poziom CC aby opłacała się redukcja zatrudnienia. W przypadku wystąpienia niejasności przyjmij niezbędne dodatkowe założenia. WARIANT P (p=28%): Jak zmieni się sytuacja, jeśli do serwisu nowego sprzętu trzeba będzie zatrudnić dodatkowo 3 specjalistów o rocznych zarobkach 200.ooo dla każdego, wydatki na automatyzację pochłoną o 20% więcej a zwolnioną przestrzeń będzie można odnajmować jedynie przez 8 miesięcy rocznie za 250.ooo miesięcznie? WARIANT O (p=27%): Właściciel może zwolnić 50 pracowników, pozostałym może wypłacać niższe o 10% uposażenia dzięki obniżeniu szkodliwości świadczonej przez nich pracy, likwidacyjna wartość rynkowa sprzętu będzie wyższa trzykrotnie.

116 Scenariusz BAZOWY o prawdopodobieństwie wystąpienia 45% CC IRR NPV k 2 k1, * 1 k1 NPV1 NPV2

117 CC Scenariusz PESYMISTYCZNY o prawdopodobieństwie wystąpienia 28% IRR NPV k 2 k1, * 1 k1 NPV1 NPV2

118 Scenariusz OPTYMISTYCZNY o prawdopodobieństwie wystąpienia 27% CC IRR NPV k 2 k1, * 1 k1 NPV1 NPV2

119

120 SP wybór modelu maszyny: HM uruchamia przedsiębiorstwo. Rozważa możliwość wyboru jednego z dwóch modeli wózków, W i D. Przeprowadzono następujące kalkulacje: Model W D Liczba przeglądów w roku 3 5 Koszt przeglądu Ilość przejechanych kilometrów na litrze paliwa 7 5 Cena litra paliwa (j.p./l) 5,5 4,5 Rocznie wózek przejedzie (km) Czas ekonomicznego wykorzystania wózka (lata) 5 5 Zapotrzebowanie na kapitał pracujący netto Wartość wózka po pięciu latach Zryczałtowane ubezpieczenie (rocznie) Cena nowego wózka Założenia: Stopa dyskonta (CC) dla przedsięwzięcia to 12%, Przychody i koszty są ponoszone na koniec okresu, dla uproszczenia przyjęto, że ubezpieczenie jest stałe w każdym roku. WARIANT L (p=15%): JAK powinien wyglądać wybór jeśli przyjmiemy, że producent urządzenia W, będzie w stanie zaproponować cenę nowego sprzętu za 55.ooo, zmniejszy ceny serwisowych przeglądów do 450 za przegląd a ilość przejechanych kilometrów na litrze paliwa wzrośnie dla urządzenia W do 8,5 km na 1l paliwa? WARIANT G (p=25%): JAK powinien wyglądać wybór jeśli przyjmiemy, że producent urządzenia W, będzie w musiał zaproponować cenę nowego sprzętu za 105.ooo, zwiększy ceny serwisowych przeglądów do 1450 za przegląd, wzrośnie częstotliwość przeglądów do 4 rocznie, prognoza kosztu paliwa do W wzrośnie do 6,0 za l, a ilość przejechanych kilometrów na 1 litrze paliwa obniży się dla urządzenia W do 6,5 km na 1l paliwa?

121

122

123

124 Interpretacja: Należy preferować W gdyż wybór D wiąże się z oczekiwaną ujemną E(NPV)

125 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków SP Część 1. Firma X zleca przeróbkę półproduktu pewnej firmie z K za 120PLN/tonę. Księgowy firmy, zauważył, że linia do wytworzenia półproduktów może zostać zakupiona za PLN a koszty będą wynosić 30PLN/tonę. Zaproponował, aby firma raczej przetwarzała półprodukt samodzielnie niż zlecała to komuś innemu, ponieważ maszyna zwróci się po przeróbce pierwszych n ton. Oceń propozycję księgowego (wykorzystaj poniższe informacje): Liczba przerabianych rocznie to ton. Ekonomiczny okres użytkowania linii to 6 lat. Cena odsprzedaży maszyn po tych latach wynosi PLN. Urząd Skarbowy zezwala na liniową amortyzację tego typu maszyn przez pięć lat trwania inwestycji. Stopa dyskonta /stopa kosztu kapitału finansującego/ to 14%. Projekt będzie wymagał zwiększenia kapitału pracującego netto o PLN w momencie uruchomienia inwestycji. Załóż, że wartość kapitału pracującego nie będzie zmieniać się w czasie trwania inwestycji. 125

126

127 Analiza wrażliwości: odchylenie w górę kosztu wytworzenia

128 Analiza wrażliwości: odchylenie w górę CAPEX z 5m na 10m

129 Analiza wrażliwości: odchylenie w dół ilości

130 Analiza wrażliwości: wzrost NWC

131 Analiza Drzew Decyzyjnych

132 Analiza Drzew Decyzyjnych

133 Analiza Drzew Decyzyjnych

134 POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Studia Przypadków Część 2. Na spotkaniu, pracownik firmy zauważył, że linię do przeróbki półproduktu należy uruchomić w Y-landii. Koszty administracyjne będą wynosić PLN rocznie, koszty przeróbki są takie same. Istnieje możliwość uzyskania jednorazowej dotacji w momencie uruchomienia inwestycji pokrywającej 45% kosztu zakupu linii (w Y-landii takie dotacje dolicza się do CR i traktuje jako przychód podlegający opodatkowaniu). Dodatkowo, efektywna stawka podatku dochodowego jest równa 7% i 100% ceny zakupu może zostać amortyzowane w całości w roku 1. Koszt odsprzedaży i nakłady na kapitał pracujący są takie same jak w części 1. Niestety, koszty transportu zwiększają koszty o 5 PLN na tonę. Czy uruchomić linię w Y-landii? 134

135

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Zmianą wartości pieniądza w czasie zajmują się FINANSE. Finanse to nie to samo co rachunkowość. Rachunkowość to opowiadanie JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Mariusz Próchniak Katedra Ekonomii II, SGH PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Ekonomia menedżerska 1 2 Wartość przyszła (FV future value) r roczna stopa procentowa B kwota pieniędzy, którą

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Wykład 4 Prawda ekonomiczna Pieniądz, który mamy realnie w ręku, dziś jest wart więcej niż oczekiwana wartość tej samej

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE FINANSOWE PRZEDSIĘBIORSTWA. Strategia dla: Biura rachunkowego MALBA

STRATEGIE FINANSOWE PRZEDSIĘBIORSTWA. Strategia dla: Biura rachunkowego MALBA Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Opolu STRATEGIE FINANSOWE PRZEDSIĘBIORSTWA Strategia dla: Biura rachunkowego MALBA Wydział Ekonomiczny Kierunek: Zarządzanie USM Opiekun: Dr Grzegorz Michalski

Bardziej szczegółowo

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa - brak jednoznacznej interpretacji terminu inwestycja - termin ten podlegał ewolucji. Obecnie rozróżnia się inwestycje jako kategorię ekonomiczną i jako

Bardziej szczegółowo

ANALIZA I OCENA OPŁACALNOŚCI I RYZYKA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH

ANALIZA I OCENA OPŁACALNOŚCI I RYZYKA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH ANALIZA I OCENA OPŁACALNOŚCI I RYZYKA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH Terminy 25 05 2015-26 05 2015 - Warszawa Zgłoś się Szkolenie może też być zorganizowane: - w dowolnym innym terminie - w miejscu najbliżej

Bardziej szczegółowo

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA Przykład analizy opłacalności przedsięwzięcia inwestycyjnego WSTĘP Teoria i praktyka wypracowały wiele metod oceny efektywności przedsięwzięć inwestycyjnych.

Bardziej szczegółowo

Metody niedyskontowe. Metody dyskontowe

Metody niedyskontowe. Metody dyskontowe Metody oceny projektów inwestycyjnych TEORIA DECYZJE DŁUGOOKRESOWE Budżetowanie kapitałów to proces, który ma za zadanie określenie potrzeb inwestycyjnych przedsiębiorstwa. Jest to proces identyfikacji

Bardziej szczegółowo

OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI. Jerzy T. Skrzypek

OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI. Jerzy T. Skrzypek OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI Jerzy T. Skrzypek 1 2 3 4 5 6 7 8 Analiza płynności Analiza rentowności Analiza zadłużenia Analiza sprawności działania Analiza majątku i źródeł finansowania Ocena efektywności

Bardziej szczegółowo

Finanse przedsiębiorstw mgr Kazimierz Linowski WyŜsza Szkoła Marketingu i Zarządzania

Finanse przedsiębiorstw mgr Kazimierz Linowski WyŜsza Szkoła Marketingu i Zarządzania Finanse przedsiębiorstw mgr Kazimierz Linowski WyŜsza Szkoła Marketingu i Zarządzania Wstęp Celem wykładu jest przedstawienie podstawowych pojęć oraz zaleŝności z zakresu zarządzania finansami w szczególności

Bardziej szczegółowo

Elementy matematyki finansowej w programie Maxima

Elementy matematyki finansowej w programie Maxima Maxima-03_windows.wxm 1 / 8 Elementy matematyki finansowej w programie Maxima 1 Wartość pieniądza w czasie Umiejętność przenoszenia kwot pieniędzy w czasie, a więc obliczanie ich wartości na dany moment,

Bardziej szczegółowo

Analiza finansowo-ekonomiczna projektów z odnawialnych źródeł energii. Daniela Kammer

Analiza finansowo-ekonomiczna projektów z odnawialnych źródeł energii. Daniela Kammer Analiza finansowo-ekonomiczna projektów z odnawialnych źródeł energii Daniela Kammer Celem analizy finansowo-ekonomicznej jest pokazanie, na ile opłacalna jest realizacje danego projekt, przy uwzględnieniu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży upraw rolnych

Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży upraw rolnych N.Niziołek Wroclaw Univeristy of Economics Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży upraw rolnych JEL Classification: A10 Słowa kluczowe: Zarządzanie ryzykiem,

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Wstęp 1. do zarządzania finansami firmy 1.1. Zarządzanie firmą a budowanie jej wartości Obszary zarządzania przedsiębiorstwem Proces

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE FINANSAMI W PROJEKTACH C.D. OCENA FINANSOWA PROJEKTU METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI FINANSOWEJ PROJEKTU. Sabina Rokita

ZARZĄDZANIE FINANSAMI W PROJEKTACH C.D. OCENA FINANSOWA PROJEKTU METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI FINANSOWEJ PROJEKTU. Sabina Rokita ZARZĄDZANIE FINANSAMI W PROJEKTACH C.D. OCENA FINANSOWA PROJEKTU METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI FINANSOWEJ PROJEKTU Sabina Rokita Podział metod oceny efektywności finansowej projektów 1.Metody statyczne: Okres

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej M.Ryng Wroclaw University of Economycs Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie finansowe, metoda procentu od sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

Dynamiczne metody oceny opłacalności inwestycji tonażowych

Dynamiczne metody oceny opłacalności inwestycji tonażowych Dynamiczne metody oceny opłacalności inwestycji tonażowych Dynamiczne formuły oceny opłacalności inwestycji tonażowych są oparte na założeniu zmiennej (malejącej z upływem czasu) wartości pieniądza. Im

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) program wykładu 06. Rola współczynnika procentowego i współczynnika dyskontowego

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W8 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Wpływ stopy dyskonta na przepływ gotówki. Janusz Kotowicz

Bardziej szczegółowo

Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie?

Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie? Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie? Danuta Palonek dpalonek@gddkia.gov.pl Czym jest analiza

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o.

Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o. Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o. Niniejszy dokument stanowi podsumowanie raportu z wyceny wartości Spółki Hubstyle Sp. z o.o. na 9 kwietnia 2014 roku. Podsumowanie przedstawia

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA I DZIEŃ 08:45 09:00. Rejestracja uczestników

PROGRAM SZKOLENIA I DZIEŃ 08:45 09:00. Rejestracja uczestników EUROPEAN ADVISORS INSTITUTE (Instytut Konsultantów Europejskich) ul. Wyspiańskiego 41, 62-800 Kalisz TEL/FAX: +48.62.760.11.40 efax: +48.62.597.72.17 MOBILE: +48.514.99.45.16 EMAIL: sekretariat@eurofunds.org

Bardziej szczegółowo

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW Marek 2011 Agenda - Zarządzanie kapitałem obrotowym Znaczenie kapitału obrotowego dla firmy Cykl gotówkowy Kapitał obrotowy brutto i netto.

Bardziej szczegółowo

Wartość przyszła pieniądza

Wartość przyszła pieniądza O koszcie kredytu nie można mówić jedynie na podstawie wysokości płaconych odsetek. Dla pożyczającego pieniądze najważniejszą kwestią jest kwota, jaką będzie musiał zapłacić za korzystanie z cudzych środków

Bardziej szczegółowo

Szkolenie: Analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa na podstawie. dr hab. Grzegorz Michalski, tel. 503452860 tel. 791214963

Szkolenie: Analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa na podstawie. dr hab. Grzegorz Michalski, tel. 503452860 tel. 791214963 Szkolenie: Analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa na podstawie sprawozdań finansowych Program szkolenia: Blok I: Analiza sprawozdań finansowych Dzień 1: Część teoretyczna: SPRAWOZDANIE FINANSOWE

Bardziej szczegółowo

Wycena przedsiębiorstwa. Bartłomiej Knichnicki b.knichnicki@volante.pl

Wycena przedsiębiorstwa. Bartłomiej Knichnicki b.knichnicki@volante.pl Wycena przedsiębiorstwa Bartłomiej Knichnicki b.knichnicki@volante.pl 1. Cel wyceny 2. Metody majątkowe 3. Metody dochodowe 4. Metody porównawcze Agenda Cel wyceny motywy wyceny Transakcje kupna-sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

Metoda DCF. Dla lepszego zobrazowania procesu przeprowadzania wyceny DCF, przedstawiona zostanie przykładowa wycena spółki.

Metoda DCF. Dla lepszego zobrazowania procesu przeprowadzania wyceny DCF, przedstawiona zostanie przykładowa wycena spółki. Metoda DCF Metoda DCF (ang. discounted cash flow), czyli zdyskontowanych przepływów pieniężnych to jedna z najpopularniejszych metod wyceny przedsiębiorstw stosowanych przez analityków. Celem tej metody

Bardziej szczegółowo

SMAKOSZ ElŜbieta Grabowska, Anna Kalemba, Beata Młynek spółka cywilna

SMAKOSZ ElŜbieta Grabowska, Anna Kalemba, Beata Młynek spółka cywilna Grabowska ElŜbieta Nr. Indeksu: Kalemba Anna Nr. Indeksu: Młynek Beata Nr. Indeksu: WyŜsza Szkoła Zarządzania i Administracji w Opolu USM Zarządzanie, Rok II, Semestr III Strategie Finansowe Przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Analiza opłacalności inwestycji v.

Analiza opłacalności inwestycji v. Analiza opłacalności inwestycji v. 2.0 Michał Strzeszewski, 1997 1998 Spis treści 1. Cel artykułu...1 2. Wstęp...1 3. Prosty okres zwrotu...2 4. Inflacja...2 5. Wartość pieniądza w czasie...2 6. Dyskontowanie...3

Bardziej szczegółowo

R. Jarosz Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

R. Jarosz Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu R. Jarosz Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu DŁUGOTERMINOWE DECYZJE W ZAKRESIE FINANSÓW PRZEDSIĘBIORSTWA NA PRZYKŁADZIE PRZEDSIĘBIORSTWA Z BRANŻY PRODUKCJI METALOWYCH WYROBÓW GOTOWYCH, Z WYŁĄCZENIEM

Bardziej szczegółowo

Firuta S., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Haliniak Z., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Firuta S., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Haliniak Z., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Firuta S., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Haliniak Z., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Ocena efektywności zarządzania wartością przedsiębiorstwa na podstawie ekonomicznej wartości dodanej (EVA)

Bardziej szczegółowo

Budowanie strategii przed debiutem na rynku NewConnect

Budowanie strategii przed debiutem na rynku NewConnect ekspert Klubu Przedsiębiorców i Ekspertów przy Polskim Towarzystwie Ekonomicznym ekspert CASE Doradcy Sp. z o.o. Budowanie strategii przed debiutem na rynku NewConnect P1 Plan prezentacji 1 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Temat: Podstawy analizy finansowej.

Temat: Podstawy analizy finansowej. Przedmiot: Analiza ekonomiczna Temat: Podstawy analizy finansowej. Rola analizy finansowej w systemie analiz. Analiza finansowa jest ta częścią analizy ekonomicznej, która stanowi najwyższy stopień jej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W4 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Podstawy metodologiczne oceny efektywności inwestycji

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy.

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy. ANALIZA WSKAŹNIKOWA Prosta, szybka metoda oceny firmy. WSKAŹNIKI: Wskaźniki płynności Wskaźniki zadłużenia Wskaźniki operacyjności Wskaźniki rentowności Wskaźniki rynkowe Wskaźniki rynkowe: Szybkie wskaźniki

Bardziej szczegółowo

1. Wzrost zbyt szybki prowadzi do utraty samodzielności firmy (take-over). 2. Jednym z założeń modelu wzrostu zrównoważonego jest płynna struktura

1. Wzrost zbyt szybki prowadzi do utraty samodzielności firmy (take-over). 2. Jednym z założeń modelu wzrostu zrównoważonego jest płynna struktura 1. Wzrost zbyt szybki prowadzi do utraty samodzielności firmy (take-over). 2. Jednym z założeń modelu wzrostu zrównoważonego jest płynna struktura kapitałowa. 3. Wskaźnik zysku zatrzymanego to iloraz przyrostu

Bardziej szczegółowo

Średnio ważony koszt kapitału

Średnio ważony koszt kapitału Średnio ważony koszt kapitału WACC Weighted Average Cost of Capital 1 Średnio ważony koszt kapitałuwacc Weighted Average Cost of Capital Plan wykładu: I. Koszt kapitału a metody dyskontowe II. Źródła finansowania

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa. na przykładzie przedsiębiorstwa. z branży budowlanej

Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa. na przykładzie przedsiębiorstwa. z branży budowlanej K. Kordecka Uniwersytet Wrocławski we Wrocławiu Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowlanej Słowa klucz: Zarządzanie wartością i ryzykiem przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki efektywności inwestycji

Wskaźniki efektywności inwestycji Wskaźniki efektywności inwestycji Efektywność inwestycji Realizacja przedsięwzięć usprawniających użytkowanie energii najczęściej wymaga poniesienia nakładów finansowych na zakup materiałów, urządzeń,

Bardziej szczegółowo

zakup ziemi: 525 000 jp (ponoszone w pierwszym roku),

zakup ziemi: 525 000 jp (ponoszone w pierwszym roku), Studia przypadków Studium przypadku. Rozważamy podjęcie realizacji projektu polegającego na zaproponowaniu produktu bankowego BB. Należy oszacować wolne przepływy pieniężne dla fazy uruchomienia zakładając,

Bardziej szczegółowo

Zadania do wykładu Rachunek efektywności projektów inwestycyjnych

Zadania do wykładu Rachunek efektywności projektów inwestycyjnych Zadania do wykładu Rachunek efektywności projektów inwestycyjnych Dorota Klim Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku E-mail address: klimdr@math.uni.ldz.pl

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski ANALIZA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH Wykład 6 Trzy elementy budżetowania kapitałowego Proces analizy decyzji inwestycyjnych nazywamy budżetowaniem kapitałowym.

Bardziej szczegółowo

Wycena przedsiębiorstw w MS Excel

Wycena przedsiębiorstw w MS Excel Wycena przedsiębiorstw w MS Excel Piotr Kawala Co właściwie wyceniamy? Wyceniając firmę szacujemy zazwyczaj rynkową wartość kapitału własnego (wartość netto), W przypadku wyceny spółki akcyjnej szacujemy

Bardziej szczegółowo

zaliczenie na ocenę z elementarnej matematyki finansowej I rok MF, 21 czerwca 2012 godz. 8:15 czas trwania 120 min.

zaliczenie na ocenę z elementarnej matematyki finansowej I rok MF, 21 czerwca 2012 godz. 8:15 czas trwania 120 min. zaliczenie na ocenę z elementarnej matematyki finansowej I rok MF, 21 czerwca 2012 godz. 8:15 czas trwania 120 min. Imię nazwisko:... numer indeksu:... nr zadania zad.1 zad.2 zad.3 zad.4 zad.5 zad.6 zad.7

Bardziej szczegółowo

Wartość przyszła pieniądza: Future Value FV

Wartość przyszła pieniądza: Future Value FV Wartość przyszła pieniądza: Future Value FV Jeśli posiadamy pewną kwotę pieniędzy i mamy możliwość ulokowania ich w banku na ustalony czas i określony procent, to kwota w przyszłości (np. po 1 roku), zostanie

Bardziej szczegółowo

Aspekty opłacalności ekonomicznej projektów inwestycyjnych z wykorzystaniem dostępnych narzędzi analitycznych (praktyczne warsztaty)

Aspekty opłacalności ekonomicznej projektów inwestycyjnych z wykorzystaniem dostępnych narzędzi analitycznych (praktyczne warsztaty) Aspekty opłacalności ekonomicznej projektów inwestycyjnych z wykorzystaniem dostępnych narzędzi analitycznych (praktyczne warsztaty) Katowice, dn. 1 czerwca 2012 r. Rafał GÓRAL Główny Instytut Górnictwa

Bardziej szczegółowo

Efektywność projektów inwestycyjnych

Efektywność projektów inwestycyjnych Podstawy praktycznych decyzji ekonomiczno- finansowych w przedsiębiorstwie Efektywność projektów inwestycyjnych mgr Kazimierz Linowski 1 Wstęp Celem wykładu jest przedstawienie podstawowych pojęć oraz

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy.

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy. ANALIZA WSKAŹNIKOWA Prosta, szybka metoda oceny firmy. WSKAŹNIKI: Wskaźniki płynności Wskaźniki zadłużenia Wskaźniki operacyjności Wskaźniki rentowności Wskaźniki rynkowe Wskaźniki płynności: pokazują

Bardziej szczegółowo

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 Szczegółowy program kursu ASM 603: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1 1. Zagadnienia ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

System finansowy gospodarki. Zajęcia nr 7 Krzywa rentowności, zadania (mat. fin.), marża w handlu, NPV i IRR, obligacje

System finansowy gospodarki. Zajęcia nr 7 Krzywa rentowności, zadania (mat. fin.), marża w handlu, NPV i IRR, obligacje System finansowy gospodarki Zajęcia nr 7 Krzywa rentowności, zadania (mat. fin.), marża w handlu, NPV i IRR, obligacje Krzywa rentowności (dochodowości) Yield Curve Krzywa ta jest graficznym przedstawieniem

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

b) PLN/szt. Jednostkowa marża na pokrycie kosztów stałych wynosi 6PLN na każdą sprzedają sztukę.

b) PLN/szt. Jednostkowa marża na pokrycie kosztów stałych wynosi 6PLN na każdą sprzedają sztukę. Poniżej znajdują się przykłady rozwiązań tylko niektórych, spośród prezentowanych na zajęciach, zadań. Wszystkie pochodzą z podręcznika autorstwa Kotowskiej, Sitko i Uziębło. Kolokwium swoim zakresem obejmuje

Bardziej szczegółowo

FIN 402: Nieruchomość jako inwestycja narzędzia finansowe

FIN 402: Nieruchomość jako inwestycja narzędzia finansowe FIN 402: Nieruchomość jako inwestycja narzędzia finansowe Szczegółowy program kursu 1. Budżetowanie i analiza Budżety stanowią dla zarządców jedno z głównych źródeł informacji przy podejmowaniu decyzji

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży inżynierii lądowej i wodnej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży inżynierii lądowej i wodnej M. Barczyszyn Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży inżynierii lądowej i wodnej working paper Słowa kluczowe: planowanie finansowe,

Bardziej szczegółowo

Analiza finansowa i poza finansowa efektywności działań marketingowych

Analiza finansowa i poza finansowa efektywności działań marketingowych Analiza finansowa i poza finansowa efektywności działań marketingowych Dlaczego analiza finansowa? Główne cele marketingu kreowanie wartości dla nabywcy i akcjonariusza, co wiąże się z ponoszeniem kosztów

Bardziej szczegółowo

Papiery wartościowe o stałym dochodzie

Papiery wartościowe o stałym dochodzie Papiery wartościowe o stałym dochodzie Inwestycje i teoria portfela Strona 1 z 42 1. Wartość pieniądza w czasie Złotówka dzisiaj (którą mamy w ręku) jest więcej warta niż (przyrzeczona) złotówka w przyszłości,

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

System finansowy gospodarki. Zajęcia nr 6 Matematyka finansowa

System finansowy gospodarki. Zajęcia nr 6 Matematyka finansowa System finansowy gospodarki Zajęcia nr 6 Matematyka finansowa Rachunek rentowy (annuitetowy) Mianem rachunku rentowego określa się regularne płatności w stałych odstępach czasu przy założeniu stałej stopy

Bardziej szczegółowo

Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach "od kuchni"

Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach od kuchni Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach "od kuchni" Prowadzący: Marcin Dybek Centrum Analiz Finansowych EBIT marcin.dybek@rsg.pl www.rsg.pl Stosowane standardy rachunkowości

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PROJEKTÓW ROZWOJOWYCH

ANALIZA PROJEKTÓW ROZWOJOWYCH ANALIZA PROJEKTÓW ROZWOJOWYCH STUDIUM PRZYPADKU N JAK NARZĘDZIA N1 BEZWZGLĘDNY RACHUNEK OPŁACALNOŚCI : CZY WYSTARCZAJACO DOBRY? SZACOWANIE PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH GENEROWANYCH PRZEZ PROJEKT TYPOWY NARZĘDZIA

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. Wprowadzenie do zarządzania finansami

CZĘŚĆ I. Wprowadzenie do zarządzania finansami Spis treści Wstęp O Autorach CZĘŚĆ I. Wprowadzenie do zarządzania finansami ROZDZIAŁ 1. Pierwsze spojrzenie na zarządzanie finansami Znaleźć właściwą równowagę 1.1. Czym są finanse? 1.2. Praca w finansach

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu kapitału pracującego NWC w przedsiębiorstwie. produkcyjnym

Szkolenie z zakresu kapitału pracującego NWC w przedsiębiorstwie. produkcyjnym Szkolenie z zakresu kapitału pracującego NWC w przedsiębiorstwie produkcyjnym dr hab. Grzegorz Michalski tel. 503452860 tel. 791214963 Grzegorz.Michalski@gmail.com Szkolenie z zakresu kapitału pracującego

Bardziej szczegółowo

KROK 8. PROGNOZA SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH. Jerzy T. Skrzypek

KROK 8. PROGNOZA SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH. Jerzy T. Skrzypek KROK 8. PROGNOZA SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH Jerzy T. Skrzypek poprzedniej prezentacji: Plan marketingowy 1 Prezentacja zawiera zasady konstrukcji planu marketingowego wraz z przykładem 2 Źródło: książka Biznesplan

Bardziej szczegółowo

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych.

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Rozwinięciem wstępnej analizy sprawozdań finansowych jest analiza wskaźnikowa. Jest ona odpowiednim narzędziem analizy finansowej przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0 1. WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI WSKAŹNIK BIEŻĄCEJ PŁYNNOŚCI Pozostałe wskaźniki 2,0 Wskaźnik służy do oceny zdolności przedsiębiorstwa do regulowania krótkoterminowych zobowiązań. Do tego

Bardziej szczegółowo

PRACA EGZAMINACYJNA [PE01] Domowa Praca zaliczeniowa grupowa. Zarządzanie wartością i ryzykiem przedsiębiorstwa. Producent wina Bed-Gaj

PRACA EGZAMINACYJNA [PE01] Domowa Praca zaliczeniowa grupowa. Zarządzanie wartością i ryzykiem przedsiębiorstwa. Producent wina Bed-Gaj Wrocław, 19.04.2010 PRACA EGZAMINACYJNA [PE01] Domowa Praca zaliczeniowa grupowa Zarządzanie wartością i ryzykiem przedsiębiorstwa Producent wina Bed-Gaj Opiekun: dr Grzegorz Michalski Zawartość Wstęp...

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE FINANSOWE PRZEDSIĘBIORSTWA

STRATEGIE FINANSOWE PRZEDSIĘBIORSTWA Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Opolu STRATGI FINANSOW PRZDSIĘBIORSTWA Nazwa projektu: BIURO RACHUNKOW HOSSA Wydział konomiczny Kierunek Zarządzanie USM Opracowały: Suchodolska Barbara nr indeksu

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie...9. Część pierwsza Rachunkowość podmiotów gospodarczych...11

Spis treści: Wprowadzenie...9. Część pierwsza Rachunkowość podmiotów gospodarczych...11 Spis treści: Wprowadzenie...9 Część pierwsza Rachunkowość podmiotów gospodarczych...11 1. Zarys historii rachunkowości oraz podstawy prawne jej prowadzenia w Polsce...11 1.1. Historia rachunkowości...11

Bardziej szczegółowo

STOPA PROCENTOWA I STOPA ZWROTU

STOPA PROCENTOWA I STOPA ZWROTU Piotr Cegielski, MAI, MRICS, CCIM STOPA PROCENTOWA I STOPA ZWROTU (Wybrane fragmenty artykułu opublikowanego w C.H. Beck Nieruchomości, numer 9 z 2011 r. Całość dostępna pod adresem internetowym: www.nieruchomosci.beck.pl)

Bardziej szczegółowo

Analiza Ekonomiczno-Finansowa

Analiza Ekonomiczno-Finansowa Analiza Ekonomiczno-Finansowa (...) analiza finansowa wykła8.03.2006 1/4 analiza finansowa ćwiczenia 29.03.2006 2/4 Jaki wpływ na wzrost sprzedaży miała: zmiana ilości zatrudnionych zmiana wydajności cena

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

II - Analiza ekonomiczno finansowa w biznesplanie na inwestornia.pl

II - Analiza ekonomiczno finansowa w biznesplanie na inwestornia.pl Praktyczny poradnik dla pomysłodawców: I - Oczekiwania inwestora względem pomysłu 1. Biznes plan powinien być możliwe szczegółowy. Musi prowokować do zadawania pytań i równocześnie nie pozostawiać u czytelnika

Bardziej szczegółowo

Ocena technologii w praktyce biznesowej przedsiębiorstwa usługowego. Dr inż. Aleksander Buczacki

Ocena technologii w praktyce biznesowej przedsiębiorstwa usługowego. Dr inż. Aleksander Buczacki Ocena technologii w praktyce biznesowej przedsiębiorstwa usługowego Dr inż. Aleksander Buczacki Znaczenie oceny technologii Metody oceny technologii wspomagają procesy: - Podejmowania decyzji o kontynuacji

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

OPŁACALNOŚĆ INWESTYCJI

OPŁACALNOŚĆ INWESTYCJI 3/27/2011 Ewa Kusideł ekusidel@uni.lodz.pl 1 OPŁACALNOŚĆ INWESTYCJI www.kep.uni.lodz.pl\ewakusidel 3/27/2011 Inwestycje i ryzyko na rynku nieruchomości 2 Inwestycja Inwestycja Nakład na zwiększenie lub

Bardziej szczegółowo

STUDIUM WYKONALNOŚCI INWESTYCJI PREZENTACJA WYNIKÓW

STUDIUM WYKONALNOŚCI INWESTYCJI PREZENTACJA WYNIKÓW Załącznik nr 1.1. Załącznik nr 1.1. STUDIUM WYKONALNOŚCI INWESTYCJI PREZENTACJA WYNIKÓW 477 Załącznik nr 1.1. Poniższy przykład ma na celu przybliżenie logiki wynikającej z Wytycznych. Założenia projekcji

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

MODEL FINANSOWY W EXCELU

MODEL FINANSOWY W EXCELU MODEL FINANSOWY W EXCELU Model finansowy / założenia Model finansowy w excelu. Wycena przedsiębiorstwa, opłacalność inwestycji, analiza finansowa, progoza finansowa, wycena startupu, ocena opłacalności,

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. Niniejszym, Ipopema Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., ogłasza

Bardziej szczegółowo

Aneks C Typowe wartości wskaźników analitycznych

Aneks C Typowe wartości wskaźników analitycznych Aneks C Typowe wartości wskaźników analitycznych i płynności Stan środków pieniężnych na koniec każdego z okresów (pozycja G rachunku przepływów pieniężnych) powinien przyjmować dodatnie wartości w każdym

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 1 z dnia 20 listopada 2012 r.

Aneks nr 1 z dnia 20 listopada 2012 r. Aneks nr 1 z dnia 20 listopada r. do prospektu emisyjnego Marvipol S.A. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 9 listopada r. Terminy pisane wielką literą w niniejszym dokumencie mają

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA DO ANALIZY FINANSOWEJ

ZAŁOŻENIA DO ANALIZY FINANSOWEJ Załącznik nr 1 do Szczegółowych wymogów w zakresie analizy finansowej i ekonomicznej projektów ubiegających się o dofinansowanie w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na

Bardziej szczegółowo

M. Wojtyła Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

M. Wojtyła Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu M. Wojtyła Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 35: Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

dr hab. Marcin Jędrzejczyk

dr hab. Marcin Jędrzejczyk dr hab. Marcin Jędrzejczyk Leasing operacyjny nie jest wliczany do wartości aktywów bilansowych, co wpływa na polepszenie wskaźnika ROA (return on assets - stosunek zysku do aktywów) - suma aktywów nie

Bardziej szczegółowo

Temat pracy: Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstwa z branży produkcja urządzeń elektrycznych

Temat pracy: Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstwa z branży produkcja urządzeń elektrycznych Agata Kozłowska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Temat pracy: Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstwa z branży produkcja urządzeń elektrycznych Przedmiotem poniższej

Bardziej szczegółowo

P. Popiel, K Moryń, M. Grzesiak, Wrocław University of Economics

P. Popiel, K Moryń, M. Grzesiak, Wrocław University of Economics P. Popiel, K Moryń, M. Grzesiak, Wrocław University of Economics "Planowanie produkcji ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 5.1 wydobywanie węgla kamiennego i 52 magazynowanie i działalność

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2012 r. DO 31 GRUDNIA 2012 r. PricewaterhouseCoopers Securities S.A., Al.

Bardziej szczegółowo

04-03-13 Ćw.121 PS 3 Analiza wielkości i struktury kapitałów

04-03-13 Ćw.121 PS 3 Analiza wielkości i struktury kapitałów Wykład II Zmiany 04-03-13 Ćw.121 PS 3 Analiza wielkości i struktury kapitałów 11-03-13 Ćw.120 EMPS przedsiębiorstwa. Ocena równowagi 11-03-13 W EMPS finansowej i kapitału pracującego. 4 Analiza poziomu

Bardziej szczegółowo

Magdalena Dziubińska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Magdalena Dziubińska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Prognoza przychodów ze sprzedaży dla przedsiębiorstwa XYZ z branży 85.4 PKD Magdalena Dziubińska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu JEL Classification G0 key words: planowanie finansowe, prognoza przychodów,

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Sebastian Lewera Wroclaw University of Economics Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie

Bardziej szczegółowo

Tytuł prezentacji: Przygotowanie PPP jakie analizy powinny poprzedzać zawiązanie partnerstwa. Prelegent: Witold Grzybowski

Tytuł prezentacji: Przygotowanie PPP jakie analizy powinny poprzedzać zawiązanie partnerstwa. Prelegent: Witold Grzybowski Tytuł prezentacji: Przygotowanie PPP jakie analizy powinny poprzedzać zawiązanie partnerstwa Prelegent: Witold Grzybowski Przygotowanie PPP analizy poprzedzające zawiązanie zanie partnerstwa 1 Zawartość

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie wartością przedsiębiorstw na przykładzie przedsiębiorstw z branży papierniczej

Zarządzanie wartością przedsiębiorstw na przykładzie przedsiębiorstw z branży papierniczej Magdalena Mordasewicz (Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu) Katarzyna Madej (Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu) Milena Wierzyk (Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu) Zarządzanie wartością przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Regulacje i literatura RozpWyc 6-14 Powszechne Krajowe Zasady Wyceny (PKZW) Nota Interpretacyjna nr 2 Zastosowanie podejścia dochodowego w wycenie nieruchomości

Bardziej szczegółowo

MYJNIA SAMOCHODOWA Błysk

MYJNIA SAMOCHODOWA Błysk MICHAŁ ZATOR 130379 PROJEKT INDYWIDUALNY MYJNIA SAMOCHODOWA Błysk ZARZĄDZANIE WARTOŚCIĄ I RYZYKIEM PRZEDSIĘBIORSTWA DR GRZEGORZ MICHALSKI UNIWERSYTET EKONOMICZNY WE WROCŁAWIU WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA INFORMATYKI

Bardziej szczegółowo

II Etap egzaminu na Doradcę Inwestycyjnego Maj 2014. Zadanie 2

II Etap egzaminu na Doradcę Inwestycyjnego Maj 2014. Zadanie 2 II Etap egzaminu na Doradcę Inwestycyjnego Maj 2014 Zadanie 2 1/ Analizowane są dwie spółki Alfa i Gamma. Spółka Alfa finansuje swoją działalność nie korzystając z długu, natomiast spółka Gamma finansuje

Bardziej szczegółowo