INSTYTUT ROZWOJU MIAST W KRAKOWIE Zakład Mieszkalnictwa w Warszawie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "INSTYTUT ROZWOJU MIAST W KRAKOWIE Zakład Mieszkalnictwa w Warszawie"

Transkrypt

1 INSTYTUT ROZWOJU MIAST W KRAKOWIE Zakład Mieszkalnictwa w Warszawie MIESZKANIA SOCJALNE W WYBRANYCH KRAJACH EUROPEJSKICH I MOLIWOCI ZASTOSOWANIA WYBRANYCH ROZWIZA W POLSCE Warszawa, wrzesie 2003 SPIS TRECI WPROWADZENIE Rozdział I DEFINICJE I ZAKRES TERMINU: SOCJALNE MIESZKALNIC- TWO 5 11 Pojcia społeczne i socjalne mieszkalnictwo w polskiej literaturze przedmiotu5 12 Definicja i zakres pojciowy socjalnego mieszkalnictwa w zachodniej literaturze dotyczcej polityki mieszkaniowej6 13 Kategoria socjalnych mieszka czynszowych w krajach Unii Europejskiej9 14 Pojcie socjalnego mieszkania i pomieszczenia mieszkalnego w polskim ustawodawstwie15 Rozdział II POZIOM I UDZIAŁ BUDOWNICTWA SOCJALNYCH MIESZKA CZYN- SZOWYCH18 Rozdział III UDZIAŁ MIESZKA CZYNSZOWYCH, W TYM SOCJALNYCH, W ZASOBACH MIESZKANIOWYCH OGÓŁEM20 31 Rola sektora mieszka czynszowych i tendencje zmian20 32 Podsektor socjalnych mieszka czynszowych21 Rozdział IV EKONOMICZNE I SPOŁECZNO DEMOGRAFICZNE UWARUNKOWANIA ORAZ CZYNNIKI KSZTAŁTUJCE ZAPOTRZEBOWANIE NA LOKALE SOCJALNE24 41 Ekonomiczno społeczne czynniki kształtujce zapotrzebowanie na lokale socjalne24 42 Główne przyczyny obligujce samorzdy do dostarczenia lokali socjalnych25 Rozdział V PODMIOTY DOSTARCZAJCE LOKALE SOCJALNE28 51 Odpowiedzialno samorzdów lokalnych za dostarczenie lokali socjalnych28 52 Rola organizacji mieszkaniowych nie nastawionych na zysk w zaspokajaniu zapotrzebowania na mieszkania socjalne29 53 redniookresowe programy i strategie mieszkaniowe33 54 Listy oczekujcych na mieszkania i pomieszczenia socjalne36

2 Rozdział VI PODSTAWY PRAWNE I KRYTERIA PRZYZNAWANIA LOKALI SOCJALNYCH38 61 Lokale socjalne w wietle ustawodawstwa mieszkaniowego38 62 Kryteria lokalne priorytety w przydziale lokali socjalnych41 Rozdział VII RÓDŁA I OGÓLNE ZASADY FINANSOWANIA BUDOWY MIESZKA ORAZ REMONTÓW I MODERNIZACJI ZASOBÓW SOCJALNYCH44 71 Subsydia kapitałowe na budow lokali44 72 Subsydia na remonty i modernizacj czynszowych mieszka, budynków i zespołów mieszkaniowych48 Rozdział VIII STANDARD I USYTUOWANIE LOKALI, BUDYNKÓW I ZESPOŁÓW MIESZKANIOWYCH50 Rozdział IX GOSPODAROWANIE ZASOBAMI MIESZKANIOWYMI ZASADY UYTKOWANIA LOKALI SOCJALNYCH52 91 Właciciele i zarzdcy zasobami czynszowymi52 92 Czynsze i zasady uytkowania mieszka54 93 Czynsze ekonomiczne i ich subsydiowanie54 94 Składniki opłat za lokale socjalne56 Rozdział X SPOŁECZNO DOCHODOWE ASPEKTY MIESZKALNICTWA ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLDNIENIEM SYSTEMU DODATKÓW MIESZKANIOWYCH Uwagi ogólne Cele i podstawowe funkcje dodatków mieszkaniowych Formy własnoci i status uytkowania mieszka oraz kryteria uprawniajce do otrzymania dodatku Udział gospodarstw domowych otrzymujcych dodatek i przecitna jego wysoko ródła finansowania dochodów mieszkaniowych i refundacja rodków Niektóre przykłady krajowej specyfiki dodatków mieszkaniowych 66 PODSUMOWANIE I WNIOSKI68 Wyniki porównawczych analiz i ocen68 Wnioski dotyczce polityki pastwa w zakresie wspomagania podsektora czynszowych lokali socjalnych w Polsce 69 ródła UWAGI WPROWADZAJCE 1 Cel i zadania opracowania Podstawowym celem opracowania jest przegld, porównawcza analiza i ocena organizacji oraz funkcjonowania podsektora socjalnych mieszka czynszowych w krajach europejskich, a take wskazanie na moliwoci wykorzystania stosowanych rozwiza i dowiadcze w gospodarce i polityce mieszkaniowej w Polsce Zadaniem opracowania jest nie tyle statystyczna charakterystyka kategorii mieszka socjalnych, co wskazanie na czynniki kształtujce zapotrzebowanie na takie mieszkania oraz podmioty i mechanizmy kreowania poda y mieszka standardowych-rodzinnych, jak te pomieszcze mieszkalnych Szczególnie wa nym i u ytecznym dla Polski celem podjtych studiów porównawczych wydaj si mechanizmy wspomagania dostpnoci mieszka socjalnych na szczeblu centralnym - rzdowym, lokalnym - samorzdowym oraz przez pozarzdowe organizacje, zwłaszcza organizacje mieszkaniowe nie nastawione na zysk 2 Struktura opracowania Opracowanie składa si z czterech zasadniczych czci, rónicych si charakterem ujcia oraz wag i uytecznoci prezentowanych problemów Cz pierwsza (rozdział I), dotyczy definicji i zakresów pojcia mieszkanie socjalne lub szerzej mieszkalnictwo socjalne (budowa, dystrybucja oraz zarzdzanie i utrzymanie zasobów) W czci drugiej (rozdziały II-III) przedstawiono-dla lat osiemdziesitych i dziewidziesitych-udział socjalnych mieszka czynszowych w budownictwie mieszkaniowym ogółem oraz w istniejcych zasobach, w tym w czynszowych zasobach mieszkaniowych razem Cz trzecia (rozdziały IV-X) majca zasadnicze znaczenie, koncentruje si na szczegółowej charakterystyce podsektora mieszka socjalnych w krajach europejskich, głównie w pastwach członkowskich Unii Europejskiej Pogłbionej analizy dokonano w odniesieniu do kilku krajów unijnych

3 posiadajcych tradycyjnie stosunkowo najbardziej rozwinity podsektor czynszowych mieszka socjalnych oraz szczególnie interesujce dla Polski rozwizania i dowiadczenia w tym zakresie Cz czwarta stanowi podsumowanie oraz wnioski dotyczce potrzeby i moliwoci wykorzystania systemów (lub ich elementów) wspomagania poday i dostpnoci mieszka socjalnych w procesie dalszego reformowania gospodarki i polityki mieszkaniowej w Polsce Moliwoci implementacji rozwiza stosowanych w badanych krajach dotycz zarówno odpowiednich regulacji prawnych jak te programów oraz ródeł i sposobów ich finansowania Jest warte podkrelenia e w stosunku do programu opracowania (załcznik 1) Porównawcza analiza i ocena zostały rozszerzone o: Uwzgldnienie wszystkich, a nie tylko wybranych, krajów Unii Europejskiej Zwrócenie uwagi na programy i lokalne strategie w zakresie budowy i finansowania lokali socjalnych, Pogłbion i kompleksowo przedstawion ocen indywidualnej pomocy socjalnej na mieszkanie w formie dodatków mieszkaniowych 3 Wybór krajów, ródła informacji i metoda bada Badaniem objte zostały w zasadzie wszystkie kraje - pastwa członkowskie Unii Europejskiej W dostpnej literaturze przedmiotu w krajach europejskich, zwraca si uwag na wystpujce od lat znaczne luki w informacji dotyczcej mieszkalnictwa, w tym podsektora czynszowych mieszka socjalnych w takich krajach jak Grecja, Włochy, Portugalia, Luksemburg i w znacznie mniejszym stopniu Hiszpania Zgodnie z przyjtym programem, pogłbion analiz i ocen objto kilka wybranych krajów takich jak: Francja, Niemcy, Holandia, W Brytania, Irlandia, Dania, Szwecja i Finlandia Wymienione kraje maj du tradycj interwencji pastwa w sferze mieszkaniowej oraz rónorodne współczesne sposoby oddziaływania na podsektor czynszowych mieszka socjalnych Sporód krajów Europy rodkowo-wschodniej, które stan si członkami Unii Europejskiej w 2004 r wybrano Czechy i Wgry - charakteryzujce si stosunkowo najgłbszymi przekształceniami systemowymi w sektorze mieszkaniowym i najostrzej dostrzegajce potrzeb podjcia aktywnych działa na rzecz wzrostu poday i poszerzenia dostpnoci mieszka socjalnych Prezentowane opracowanie oparto niemal wyłcznie na ródłach zagranicznych dostpnych w kraju, jak te ródłach uzyskanych specjalnie dla przeprowadzenia podmiotowych analiz i ocen Jednym z podstawowych ródeł materiałów wykorzystanych w pracy jest obszerna czteroczciowa publikacja Christiana Donnera pt Polityki mieszkaniowe w Unii Europejskiej, wydana w Wiedniu w 2000 r (Christian Donner: Housing Policies in the European Union Theory and Practice Published in Vienna 2000) Publikacja ma charakter ujcia systemowego obejmujcego sw analiz porównawcz cały okres powojenny, z wyra nym połoeniem akcentu na problematyk współczesn dotyczc lat 90-tych Sporód bogatej problematyki zwizanej z mieszkalnictwem, przedmiotem porówna s take sprawy dotyczce mieszka o niskich kosztach i mieszka subsydiowanych, w tym mieszka socjalnych Najbardziej aktualnym statystycznym ródłem wykorzystanym w opracowaniu jest publikacja z 2002 r pt Statystyka mieszkaniowa w Unii Europejskiej wydana przez Midzynarodowe Centrum Bada i Informacji na temat publicznej i spółdzielczej gospodarki ( Housing Statistics in the European Union 2002 International Centre for Research and Information on the Public and Cooperative Economy University of Liege 2002 ) Dla Czech najbardziej aktualnym i miarodajnym ródłem informacji jest publikacja z 2003 r pt Midzy pastwem a rynkiem: Samorzd lokalny i mieszkalnictwo w Republice Czeskiej (Sykora Ludek: Between the State and Market: Local Government and Housing in the Czech Republic [W:] Housing Policy an End or New Beginning? First published in 2003 by Local Government and Public Service Reform Initiative, Open Society Institut Budapest ) Wanym ródłem informacji dotyczcym Wgier jest midzy innymi raport pt Sytuacja mieszkaniowa na Wgrzech w poprzednich dekadach i rzdowe plany finansowania mieszkalnictwa opublikowany przez Wgierskie Ministerstwo Gospodarki ( The housing situation in Hungary in post decades and the Government, s plans for housing finance Hungarian Ministry of Economic Affairs Budapest 2001) W załczonym spisie ródeł ograniczono si do publikacji odnoszcych si do wszystkich bd wielu krajów Wyjtek uczyniono dla Czech i Wgier wskutek braku aktualnych opracowa zbiorczych odnoszcych si midzy innymi do problematyki stanowicej temat opracowania Przyjta w opracowaniu metoda porównawcza bazuje zatem na zagranicznych ródłach informacji odnoszcych si w zasadzie do okresu lat dziewidziesitych, dotyczcych rozwizywania problemów mieszkalnictwa socjalnego na szczeblu krajowym - rzdowym, jak te lokalnym - samorzdowym (gminnym)

4 Dokonane oceny i sformułowane wnioski w oparciu o przyjt metod, wydaj si wystarczajce dla realizacji celu poznawczego, jak te aplikacji najbardziej interesujcych rozwiza w warunkach polskich Doda naley, i stosowane w tabelach znaki oznaczaj: + wystpuje okrelona cecha lub warto, O nie wystpuje okrelona cecha lub warto, x podanie danych nie jest merytorycznie uzasadnione, brak jest danych statystycznych lub innych informacji Rozdział I DEFINICJE I ZAKRES TERMINU: SOCJALNE MIESZKALNICTWO 11 Pojcia społeczne i socjalne mieszkalnictwo w polskiej literaturze przedmiotu W Duym Angielsko-Polskim Słowniku pod red JStanisławskiego na stronie 851 podaje si na trzecim miejscu znaczeniowym, i polskim odpowiednikiem angielskiego słowa - przymiotnika social jest termin: socjalny, społeczny Wyraz socjalny poprzedza - nie przypadkowo jak si wydaje - wyraz społeczny 1) W literaturze polskiej, w tym w publikacjach i rónych dyskusjach dotyczcych mieszkalnictwa, uywa si potocznie obu znacze, czsto w sposób zamienny bez próby rozgraniczenia zakresów pojciowych Przez mieszkalnictwo społeczne rozumie si z reguły t cz sektora mieszkaniowego (produkcji, dystrybucji i konsumpcji - uytkowania), która w rónej formie i zakresie korzysta ze wsparcia ze rodków budetu pastwa, budetów jednostek samorzdu terytorialnego lub rodków bezzwrotnych innych podmiotów Znacznie czciej wyraz społeczny odnoszony jest do polityki pastwa, w tym polityki mieszkaniowej Polityka społeczna czy jej segment społeczna polityka mieszkaniowa maj najczciej oznacza redystrybucj dochodów na rzecz wspomagania wzrostu konsumpcji okrelonych dóbr i usług przez mniej zamone grupy ludnoci Termin mieszkalnictwo (mieszkanie) socjalne uywany jest w wszym znaczeniu i oznacza najczciej zespół przedsiwzi rzdowych i samorzdowych majcych na celu zaopatrzenie gospodarstw domowych o niskich dochodach (lub nie posiadajcych dochodów) w mieszkania lub pomieszczenia mieszkalne o skromnym standardzie i umiarkowanych cenach (wzgldnie bezpłatnie) Podkreli naley, i wspóln cech terminów uywanych w polskiej literaturze przedmiotu jest brak jednoznacznych definicji i nieprzejrzysto kryteriów rozgraniczajcych lub wyodrbniajcych 12 Definicja i zakres pojciowy socjalnego mieszkalnictwa w zachodniej literaturze dotyczcej polityki mieszkaniowej W zachodniej literaturze przedmiotu, cilej dotyczcej gospodarki i polityki mieszkaniowej, nie ma jednej powszechnie uywanej definicji pojcia socjalne mieszkalnictwo, czy w wszym znaczeniu socjalne mieszkanie Problem ten jest od lat przedmiotem dyskusji prowadzonej jednak w szerszym kontekcie, odnoszcym si do społeczno-gospodarczej zasadnoci i efektywnoci interwencji pastwa w sektorze mieszkaniowym Brak wspólnych, jasnych kryteriów wyodrbnienia podsektora mieszkalnictwa socjalnego stanowi nadal powane utrudnienie w podjciu i prowadzeniu studiów porównawczych dotyczcych krajów członkowskich Unii Europejskiej Jedn z syntetycznie sformułowanych definicji socjalnego mieszkalnictwa jest definicja zamieszczona w powiconym mieszkalnictwu wydawnictwie Organizacji Narodów Zjednoczonych z 1998 r pt Finansowanie mieszkalnictwa Kluczowe pojcia i terminy 2) W opracowaniu tym podkrela si, i socjalne mieszkalnictwo jest czci sektora mieszkaniowego, która otrzymuje od pastwa (rzdu lub samorzdu) okrelone korzyci w celu zmniejszenia finalnego kosztu pokrywanego przez beneficjentów Dodaje si, i w odrónieniu od mieszkalnictwa rynkowego inwestor (developer) jest subsydiowany przez rzd w jednej lub w kilku formach pomocy, takich jak np subsydia na kupno terenów lub obniona opłata z tytułu wieczystego uytkowania gruntu czy bezpłatna infrastruktura Podkrela si jednak, i inwestor (developer) - publiczny czy prywatny - moe osiga zysk w socjalnym mieszkalnictwie tak jak w mieszkalnictwie rynkowym Oznacza to, i subsydia pastwowe winny si przekłada na ceny mieszka oferowanych w podsektorze socjalnym 1 2 Stanisławski J: The Great English-Polish Dictionary Pastwowe Wydawnictwo Wiedza Powszechna Warszawa 1968 r Housing Finance Key Concepts and Terms United Nations New York and Geneva, 1998, s 50

5 Przykładem rozwinitej i jednoczenie skonkretyzowanej definicji socjalnego mieszkalnictwa jest definicja zawarta w obszernej publikacji ChDonnera pt Polityki mieszkaniowe w Unii Europejskiej Teoria i Praktyka, wydanej w 2000 r 1 Definicja ta ma nie tylko due walory teoretyczne lecz take pragmatyczne - implementacyjne Autor studium zauwaa, e termin socjalne mieszkalnictwo - Social Housing, szeroko uywany w literaturze dotyczcej polityki mieszkaniowej, nie jest oparty na kryteriach ekonomicznych lecz na kryteriach zwizanych z polityk mieszkaniow Słaboci pojcia socjalne mieszkalnictwo jest zatem brak klarownej definicji Kategoria ta obejmuje zwykle mieszkalnictwo publiczne jak te mieszkalnictwo czynszowe o umiarkowanym zysku (ang Limited profit rental housing) Czasem odnoszona jest do całoci subwencjonowanego mieszkalnictwa W niektórych przypadkach za socjalne mieszkalnictwo jest uznawany take podsektor prywatnych mieszka czynszowych, jeli publiczna interwencja na rynku powoduje obnienie czynszów lub ich utrzymanie na poziomie znacznie niszym od poziomu czynszów rynkowych W takich przypadkach właciciele mieszka s obligowani do akceptacji niszych zysków a nawet strat netto aby subsydiowa swych lokatorów - najemców Nieprecyzyjna definicja pojcia socjalne mieszkalnictwo jest przedmiotem dyskusji dotyczcej polityki mieszkaniowej Zasadniczo mieszkanie jako dobro materialne nie moe by socjalne Moe by natomiast serwowane - wykorzystywane jako instrument socjalnej polityki mieszkaniowej i szerzej polityki uwzgldniajcej okrelone cele społeczne w ramach dokonywanej redystrybucji dochodów Społeczne mieszkalnictwo - zdaniem autora publikacji - powinno zatem spełnia szereg nastpujcych warunków: a) produkcja i/lub koszty finansowania powinny obejmowa ograniczony (ang ruduced) zysk lub powinny zosta czciowo pokryte publicznymi lub prywatnymi subsydiami, b) płacona cena za mieszkanie lub czynsz najmu powinna si kształtowa poniej poziomu rynkowego ale nie koniecznie poniej kosztu, c) efekt subsydiowania powinien stanowi poytek dla gospodarstw domowych o niskich dochodach W ujciu syntetycznym socjalne mieszkalnictwo naleałoby zdefiniowa jako dobro subsydiowane, udostpniane warstwom ludnoci o niskich dochodach Potrzeba i fakt subsydiowania mieszkalnictwa jest oczywisty Stopie subsydiowania jest natomiast czsto trudno wymierny W zalenoci od przyjtego systemu subsydiowania udział subsydiów w koszcie lub cenie mieszkania moe si kształtowa w granicach od 5% do 50%, w zalenoci od stopy przyszłej inflacji Cena mieszkania lub czynsz najmu mog przekracza nawet poziom rynkowy jeli nabywca lub lokator korzystaj ze specyficznego transferu dochodu zwizanego z poszczególnym mieszkaniem Subsydiowanie nie moe by powszechne lecz adresowane do okrelonej grupy ludnoci Z subsydiowaniem wie si najczciej szereg warunków i ogranicze, a take uprawnie, sporód których na podkrelenie zasługuj: subsydia mog wygasn lub zosta wczeniej cofnite jeli naruszony zostanie prawny status socjalnego mieszkalnictwa, regulacja cen mieszka lub czynszów najmu moe by traktowana alternatywnie, przewidziane s pewne ograniczenia w sposobie wykorzystania subsydiów subsydiowane mieszkanie moe by sprzedane dotychczasowemu uytkownikowilokatorowi przy spełnieniu okrelonych warunków-ogranicze zwizanych z socjalnym mieszkalnictwem, po pewnym czasie rzeczywicie uprawnione gospodarstwo domowe moe osiga wysze dochody przekraczajc pułap uprawniajcy do uzyskania socjalnego mieszkania w pocztkowym okresie, publiczne podmioty mog nabywa prywatne mieszkania czynszowe lub zawiera umowy najmu z zamiarem potraktowania takich mieszka jako socjalnego mieszkalnictwa, prywatni właciciele mieszka mog przez okrelony czas pobiera opłaty czynszów rynkowych bez zmiany statusu nie socjalnego na socjalne i odwrotnie Przytoczony pogld, oparty na bogatej współczesnej literaturze przedmiotu jest prób moliwie szerokiego i elastycznego podejcia do pojcia społecznego mieszkalnictwa z jednoczesnym ucileniem kryteriów i wskazaniem na ograniczenia i uwarunkowania 13 Kategoria socjalnych mieszka czynszowych w krajach Unii Europejskiej 1 Donner Ch: Housing Policies in the European Union Theory and Practice Austrian Federal Ministry of Economic Affaires and Labour Vienn 15 December 2000, s 2-3

6 Mieszkalnictwo nie jest obszarem pozostajcym w kompetencji Unii Europejskiej, a zatem i przedmiotem regulacji prawa europejskiego W publikacjach i innych materiałach powiconych rónym aspektom mieszkalnictwa w krajach unijnych lub grupach tych krajów podkrela si czsto, i najbardziej zadowalajca jest statystyka budowlano-mieszkaniowa i oparte na niej analizy i oceny porównawcze o charakterze ilociowym Za dalece niewystarczajce uwaa si natomiast wiedz o systemach gospodarki i polityki mieszkaniowej, w tym podsystemach publicznego wspomagania poday i dostpnoci mieszka i pomieszcze o charakterze socjalnym Dotyczy to w szczególnoci krajów Europy Południowej takich jak Grecja, Włochy, Portugalia a nawet Hiszpania 2 W okreleniach kategorii socjalnych mieszka czynszowych w poszczególnych krajach unijnych wystpuj elementy wspólne jak te niekiedy znaczne rónice Nie sposób wyodrbni okrelonych grup tych krajów w oparciu o wyra ne organizacyjno-systemowe kryteria czy te według geograficznego połoenia Bardziej zasadna wydaje si charakterystyka według kolejnoci alfabetycznej krajów W Austrii za socjalne mieszkania czynszowe uwaa si mieszkania budowane przez gminy lub przez organizacje mieszkaniowe nie nastawione na zysk Bardziej rozwinite okrelenie uywane jest w Belgii, gdzie socjalnymi mieszkaniami czynszowymi s mieszkania, które zostały wybudowane lub nabyte przez publiczne instytucje wynajmujce te mieszkania osobom o skromnych dochodach (ang modest incomes) uprawionym do otrzymanie socjalnej pomocy W Danii społeczne mieszkania czynszowe s wynajmowane przez niedochodowe stowarzyszenia mieszkaniowe (ang non-profit Housing Associations), które: musz by zatwierdzone przez władze lokalne właciwe dla terenu działalnoci stowarzysze, otrzymuj publiczn pomoc finansow, s zobligowane do równowaenia ponoszonych kosztów z wpływami czynszów i ze rodkami publicznej pomocy finansowej Przy ubieganiu si o społeczne mieszkanie czynszowe nie stosuje si pułapów dochodowych Gospodarstwom domowym z dziemi przysługuje priorytet najmu duego socjalnego mieszkania czynszowego Podkrelenia wymaga, i władze lokalne w Danii maj prawo dysponowania co czwartym wolnym mieszkaniem dla rozwizania pilnych potrzeb mieszkaniowych o charakterze socjalnym We Francji rónice midzy socjalnymi mieszkaniami czynszowymi a mieszkaniami prywatnymi wynikaj głównie ze statusu włacicielskiego Włacicielem socjalnych mieszka czynszowych s róne podmioty skupione w Organizacji Mieszkaniowej o Umiarkowanym Czynszu (HLM) Pozostałe socjalne mieszkania korzystajce z pastwowych subsydiów pozostaj we władaniu podmiotów wchodzcych w skład dwóch duych organizacji 3 W Finlandii socjalne mieszkania czynszowe s finansowane ze rodków subsydiowanych poyczek pastwowych Poyczki takie udzielane s zarówno publicznym podmiotom jak te towarzystwom mieszkaniowym nie nastawionym na zysk Naley podkreli, i najemcy takich mieszka s badani i selekcjonowani w oparciu o socjalne kryteria i testy dotyczce posiadanych rodków - sytuacji materialnej Grecja stanowi na tle krajów Unii Europejskiej - wyjtek gdzie budowa mieszka i istniejcy zasób mieszkaniowy nale wyłcznie do prywatnego sektora Nie ma zatem socjalnych mieszka czynszowych ani w dyspozycji podmiotów na szczeblu centralnym ani te lokalnym Trudno byłoby potraktowa jako rozwizanie systemowe niewielk, symboliczn niemal działalno Organizacji Mieszkaniowej Robotników (ang Worker, s Housing Organization) polegajc na wynajmie lub sprzeday czci mieszka budujcym je robotnikom w regionach cierpicych niedostatek mieszkaniowy Warunki wynajmu, wysoko czynszu i inne sprawy rozstrzygane s w tym przypadku przez właciwe administracje W Hiszpanii rónica pomidzy socjalnymi mieszkaniami czynszowymi czyli sponsorowanymi a mieszkaniami prywatnymi dotyczy wysokoci czynszu W przypadku mieszka socjalnych czynsz stanowi okrelon cz ceny mieszkania Administracyjnie ustalany czynsz jest corocznie aktualizowany na podstawie wska nika cen konsumpcyjnych 2 3 Housing Statistics in the European Union 2002 International Centre Research and Information on the Public and Cooperative Economy University of Liege, 2002, s Societies d, Economie Mixte - SEM Societe Centrale Immobiliere de la Caisse des Depots et Consignation - CDC

7 Wyrónikiem socjalnych mieszka czynszowych jest zatem ich subsydiowanie ze rodków publicznych W Holandii nalecej do grupy krajów o rozwinitym podsektorze mieszka socjalnych, za socjalne mieszkania czynszowe uwaa si mieszkania subsydiowane, a zatem relatywnie tanie, wynajmowane przez organizacje mieszkaniowe nie nastawione na zysk lub przez gminy Krajem o rozbudowanym i sprawnie funkcjonujcym systemie socjalnej pomocy na mieszkanie jest Irlandia Socjalne mieszkania czynszowe s dostarczane przez samorzdy lokalne jak te towarzystwa mieszkaniowe Na szczeblu gmin prowadzone s listy przydziału mieszka socjalnych rodzinom najbardziej potrzebujcym W Luksemburgu do socjalnego zasobu mieszkaniowego zalicza si zasób gminny oraz zasób mieszkaniowy pozostajcy w gestii dwóch organizacji mieszkaniowych o umiarkowanym czynszu 4 Zasób socjalnych mieszka czynszowych znacznie si skurczył w ostatnich latach w rezultacie działania przepisów dotyczcych: budowy takich mieszka na mniej korzystnych warunkach finansowych, transferu czci mieszka na podstawie umowy dzierawy (ang leasehold tenure), przekształcenia statusu najmu w status właciciela - uytkownika mieszkania Do najmu socjalnych mieszka czynszowych s uprawnione tylko te gospodarstwa domowe, które nie posiadaj mieszka własnociowych i spełniaj okrelone kryteria dochodowe W Niemczech wyra nego rozrónienia pomidzy socjalnymi mieszkaniami czynszowymi a mieszkaniami prywatnymi dokonano pod koniec lat czterdziestych Przez socjalne mieszkania czynszowe rozumie si generalnie mieszkania, na które przeznaczana jest publiczna pomoc finansowa W Portugalii, podobnie jak w Hiszpanii, socjalnymi mieszkaniami czynszowymi s mieszkania popierane finansowo i zarzdzane przez władze centralne i samorzdy lokalne lub przez stowarzyszenia mieszkaniowe nie nastawione na zysk Czynsze za takie mieszkania kształtuj si poniej poziomu rynkowego Wysoko stawek za poszczególne mieszkania ustalana jest w zalenoci od wielko gospodarstwa domowego i poziomu jego dochodu W Szwecji nie ma socjalnych mieszka czynszowych w znaczeniu nadawanym w przewaajcej czci krajów Unii Europejskiej, a take wielu krajów Europy rodkowo-wschodniej Stosowany jest czsto termin publiczne mieszkalnictwo (ang Public housing) dla mieszka znajdujcych si w wielorodzinnych budynkach czynszowych bdcych własnoci gminnych organizacji mieszkaniowych nie nastawionych na zysk Czynsz za najem takich mieszka jest podobny do czynszu za porównywalne standardowe mieszkanie prywatne Nie stosuje si adnych ogranicze w wynajmie takich mieszka Dla złagodzenia obcie budetów gospodarstw domowych z tytułu czynszu najmu przyznawane s dodatki mieszkaniowe uzalenione od sytuacji rodzinnej i dochodowej Uprawnienia do dodatków przysługuj niezalenie od formy - statusu uytkownika mieszkania W Wielkiej Brytanii podział na socjalne mieszkania czynszowe i mieszkania prywatne nie opiera si ju od wielu lat na wyra nym oddzieleniu - wykluczeniu si tych kategorii Najem mieszka stanowicych zasób stowarzysze mieszkaniowych nie nastawionych na zysk jest oparty zarówno na zasadzie czynszu socjalnego (social rent) jak te prywatnego (private rent) zblionego do czynszu rynkowego Do zasobów socjalnych mieszka czynszowych wchodzi take kurczcy si od lat, zasób mieszka bdcych własnoci i zarzdzanych przez lokalne władze samorzdowe We Włoszech socjalne mieszkania czynszowe pozostaj we władaniu publicznych korporacji mieszkaniowych W odrónieniu od włacicieli prywatnych mieszka czynszowych, działajcych na otwartym rynku, publiczne korporacje mieszkaniowe dokonuj selekcji lokatorów w oparciu o społeczne kryteria oraz sporzdzane listy najemców * * * W czeskiej literaturze przedmiotu podkrela si, e pojcie socjalnego mieszkalnictwa nie jest zdefiniowane a rola gminnego mieszkalnictwa pozostaje mało klarowna 5 Zapotrzebowanie na socjalne mieszkania czynszowe oraz róne pomieszczenia mieszkalne jednak wzrasta przy kurczcych si finansowych moliwociach ich zaspokajania 4 5 Fr: Fonds pour le Legement a cout Modere Fr: Sociele Nationale des Habitations a Bon Marche Sykora Ludek: Between the state and Market: Local Government and Housing in the Czech Republic /W:/ Housing Policy an End or New Beginning? First published in by Local Government and Public Service Reform Initiative Open Society Institute - Budapest, s69

8 Na Wgrzech zaspokajanie zapotrzebowanie na socjalne mieszkania czynszowe spoczywa wyłcznie na władzach lokalnych Podobnie jak w Czechach w wielu gminach prowadzone s listy uprawnionych oczekujcych na takie mieszkania * * * Z dokonanego przegldu definicji i zakresu terminu socjalne mieszkanie czynszowe, dla przewaajcej wikszoci analizowanych krajów wspólnymi cechami takich mieszka s głównie: subsydiowanie-ze rodków budetu pastwa lub budetów gmin-kosztów budowy mieszka lub utrzymania zasobów mieszkaniowych, budowa i zarzdzanie zasobami przez róne wyspecjalizowane organizacje mieszkaniowe nie nastawione na zysk lub przez samorzdy lokalne, pobieranie czynszu najmu ustalanego poniej poziomu rynkowego, wynajem mieszka z reguły w oparciu o sytuacj rodzinn i poziom dochodów gospodarstwa domowego Specyficznymi wyjtkami od zasady charakterystycznej dla krajów Unii Europejskiej jest brak podsektora socjalnych mieszka czynszowych w Grecji czy łagodzenie obcie budetów domowych z tytułu najmu mieszkania czynszowego wyłcznie poprzez system dodatków mieszkaniowychprzyznawanych niezalenie od formy własnoci i statusu uytkowania mieszkania, cile zwizanych jednak ze struktur demograficzn i poziomem dochodu gospodarstwa domowego - w Szwecji Zwieczeniem wyej przedstawionych rozwaa i porówna moe by art 34 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej dotyczcy zabezpieczenia społecznego i pomocy społecznej (ang Social security and social assistance) W punkcie 2 wspomnianego artykułu stwierdza si generalnie, e kady mieszkajcy i poruszajcy si legalnie w obrbie Unii Europejskiej jest uprawniony do wiadcze ubezpieczenia społecznego i korzyci społecznych zgodnie z prawem lokalnym, prawem krajowym oraz z praktyk W nastpnym punkcie 3 zawarte jest stwierdzenie, i w celu zapobiegania społecznemu wykluczeniu i ubóstwu, Unia uznaje i respektuje prawo do pomocy społecznej i mieszkaniowej dla zapewnienia przyzwoitej egzystencji dla tych, którzy nie dysponuj odpowiednimi rodkami, zgodnie z zasadami ustanowionymi przez prawo lokalne, prawo krajowe oraz z praktyk Biec informacj, wymian dowiadcze i koordynacj rónych działa w zakresie socjalnego mieszkalnictwa zajmuje si Europejski Komitet Porozumiewawczy ds Socjalnego Mieszkalnictwa (ang European Liaison Committee for Social Housing - CECODHAS) 14 Pojcie socjalnego mieszkania i pomieszczenia mieszkalnego w polskim ustawodawstwie W polskim ustawodawstwie mieszkaniowym nie wystpuje kategoria socjalne mieszkalnictwo Przymiotnik socjalny wystpuje natomiast w kontekcie rzeczownika budownictwo oraz lokal (mieszkalny) wzgldnie pomieszczenie (mieszkalne) Zgodnie z art 75 Konstytucji RP władze publiczne prowadz polityk sprzyjajc zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególnoci przeciwdziałaj bezdomnoci, wspieraj rozwój budownictwa socjalnego oraz popieraj działania obywateli zmierzajce do uzyskania własnego mieszkania Przepis ten ma charakter deklaratywny i wydaje si zbyt ogólnikowy, nawet jak na ustaw zasadnicz Problematyka socjalnego budownictwa czy socjalnych lokali dalece nieprecyzyjnie ujta jest take w ustawach szczegółowych, do których odsyła ustawa zasadnicza W art 7 ust 1 ustawy o samorzdzie gminnym stwierdza si jedynie, i zaspokojenie zbiorowych potrzeb wspólnoty naley do zada własnych gminy, w szczególnoci zadania własne gminy obejmuj sprawy () gminnego budownictwa mieszkaniowego Z kolei w art 4 ust 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminnym i o zmianie Kodeksu cywilnego okrela si, i tworzenie warunków do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorzdowej naley do zada własnych gminy, która na zasadach i w wypadkach przewidzianych w ustawie zapewnia lokale socjalne i lokale zamienne, a take zaspokaja potrzeby mieszkaniowe gospodarstw o niskich dochodach Zgodnie z przepisami wspomnianej ustawy lokalem socjalnym jest lokal nadajcy si do zamieszkania ze wzgldu na wyposaenie i stan techniczny, którego powierzchnia pokoi przypadajca na członka gospodarstwa domowego najemcy nie moe by mniejsza ni 5 m 2, a w przypadku

9 jednoosobowego gospodarstwa domowego 10 m 2, przy czym lokal ten moe by o obnionym standardzie Cytowana definicja zwizana ze sfer dystrybucji a cilej przydziału lokalu socjalnego nie wydaje si dostatecznie precyzyjna i nie ułatwia gminom podejmowania decyzji dotyczcych wspomagania rozwoju podsektora socjalnych mieszka czynszowych Odnosi si to midzy innymi do przyzwolenia na obnienie standardu lokalu socjalnego Z kategori mieszkania lub lokalu (pomieszczenia) socjalnego do lu no wie si pojcie lokalu zamiennego czy tymczasowego pomieszczenia traktowanego jako sposób wykonania eksmisji Dla uzupełnienia obowizujcych regulacji prawnych zwizanych z problematyk socjalnego mieszkalnictwa wspomnie naley o przepisie art 10 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, według którego do zada własnych z zakresu pomocy społecznej o charakterze obowizkowym, realizowanych przez gminy naley () udzielanie schronienia () osobom tego pozbawionym, w tym osobom bezdomnym Dyskusyjne w kontekcie przytoczonych regulacji prawnych, aczkolwiek spójne z europejsk koncepcj socjalnego mieszkalnictwa s przepisy wielokrotnie nowelizowanej ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego i o zmianie niektórych ustaw Okrelone w ustawie jako społeczne (czyt socjalne) budownictwo czynszowe realizowane przez Towarzystwa Budownictwa Społecznego wpisuje si pod wieloma wzgldami w podsektor socjalnych mieszka czynszowych, wystpujcy w przewaajcej liczbie krajów Unii Europejskiej * * * Dla pełniejszej informacji naley wspomnie o podjtych rzdowych inicjatywach zwizanych z socjaln pomoc mieszkaniow W lipcu br Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej oraz Urzd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przygotowały Projekt programu budownictwa mieszka dla osób wymagajcych pomocy socjalnej Zaproponowany program przyjty został przez Rad Ministrów 29 lipca 2003r Programowi budowy i utrzymania mieszka socjalnych winny towarzyszy cile przyporzdkowane rodki budetu centralnego, budetów jednostek samorzdu terytorialnego oraz innych podmiotów, w tym organizacji pozarzdowych Niezbdna jest wizja i długofalowa koncepcja wspomagania szeroko rozumianej dostpnoci lokali socjalnych w warunkach działania praw rynku i niewydolnoci budetów gospodarstw domowych czci ludnoci ostro odczuwajcej niezaspokojone zapotrzebowanie na mieszkania lub pomieszczenia mieszkalne Rozdział II POZIOM I UDZIAŁ BUDOWNICTWA SOCJALNYCH MIESZKA CZYNSZOWYCH Socjalne budownictwo czynszowe zwane zamiennie budownictwem społecznym siga swymi pocztkami w Europie XIX w Pocztkowo miało charakter budownictwa patronackiego, a dopiero na przełomie XIX i XX w, stało si budownictwem realizowanym na szersz skal i wspomaganym publicznymi rodkami finansowymi W okresie midzywojennym stosunkowo najwikszy udział tego budownictwa wystpował w takich krajach jak Belgia, Holandia, Niemcy i W Brytania Najwiksze programy socjalnego budownictwa czynszowego realizowane były w okresie bezporednio powojennym, a nastpnie w latach 50-tych i 60-tych Do wymienionej ju grupy krajów dołczyły nastpne takie jak Austria, Francja i kraje nordyckie Zainteresowanie rzdów i samorzdów lokalnych, a take partii politycznych i zwizków zawodowych tanimi mieszkaniami czynszowymi zwizane było z utrzymujcym si stosunkowo duym ilociowym deficytem mieszka, poziomem i tempem wzrostu płac i dochodów gospodarstw domowych oraz potrzeb zwikszenia poziomej i pionowej mobilnoci siły roboczej w ramach szerszych programów wykorzystania budownictwa mieszkaniowego jako jednego z głównych katalizatorów wzrostu społeczno-gospodarczego W latach 70-tych i 80-tych strategi tak stosowały Hiszpania oraz Grecja (wyłcznie budownictwo prywatne) i ze znacznie skromniejszymi efektami Portugalia Stosunkowo najwyszy udział socjalnych mieszka czynszowych w liczbie mieszka oddawanych do uytku posiadaj nadal takie kraje jak Dania, Finlandia, Holandia, Austria, WBrytania i Niemcy W grupie tej naleałoby wymieni take Szwecj, w której tzw budownictwo publiczne realizowane jest przez gminne organizacje mieszkaniowe nie nastawione na zysk - tabela 1 Charakterystyczn i wspóln zarazem cech dla wikszoci krajów unijnych jest kurczenie si udziału mieszka budowanych bezporednio przez samorzdy lokalne - gminy, wzrost natomiast-w poday socjalnych mieszka czynszowych-udziału rónych stowarzysze mieszkaniowych nie

10 nastawionych na zysk W ostatnich latach udział socjalnych mieszka czynszowych realizowanych przez gminy kształtował si w wielu krajach w granicach 0,5-5% ogólnej liczby wybudowanych mieszka, podczas gdy takie mieszkania oddawane do uytku przez organizacje mieszkaniowe nie nastawione na zysk stanowiły od kilkunastu do kilkudziesiciu procent Tabela 1 Udział w % mieszka socjalnych w liczbie mieszka ogółem oddanych do u ytku Kraje Austria Belgia Dania Francja Finlandia Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Luksemburg Niemcy Portugalia Szwecja WBrytania Włochy Czechy Wgry x x x x ródła: Zestawienie własne na podstawie danych zawartych w: Housing Statistics in the European Union International Centre for Research and Information on the Public and Cooperative Economy (CIRIEC) University of Liege Liege, 2002 s 41 ta 311 Balletin of Housing and Building Statistics for Europe and North America United Nations New York and Geneva, 2000 Statistics on Housing in the European Community 1992The Netherlands Ministry of Housing, Spatial Planning and Environment and Finnish Ministry of Environment, Haque, 1994 Rozdział IIIUDZIAŁ MIESZKA CZYNSZOWYCH, W TYM SOCJALNYCH, MIESZKANIOWYCH OGÓŁEM W ZASOBACH 31 Rola sektora mieszka czynszowych i tendencje zmian Sektor mieszka czynszowych składa si zasadniczo z dwóch podsektorów: z podsektora prywatnych mieszka czynszowych funkcjonujcego generalnie w oparciu o działanie mechanizmu rynkowego, gdzie cena mieszkania w postaci czynszu kształtuje si w wyniku popytu i poday na lokalnym rynku mieszkaniowym oraz z podsektora socjalnych mieszka czynszowych pozostajcych we władaniu samorzdów lokalnych - gmin, rzadziej agencji rzdowych oraz w coraz wikszej mierze w posiadaniu rónych organizacji mieszkaniowych nie nastawionych na zysk - aktywnie wspieranych publicznymi rodkami finansowymi Włacicielami prywatnych mieszka czynszowych s osoby fizyczne jak te prawne, natomiast włacicielami socjalnych mieszka czynszowych niemal wyłcznie s osoby prawne stosujce róne formy zarzdu

11 W dłuszym okresie czasu wystpuje tendencja spadku udziału mieszka czynszowych w zasobach mieszkaniowych ogółem, prawie we wszystkich analizowanych krajach U podłoa tego zjawiska ley szereg przyczyn, sporód których co najmniej trzy wydaj si zasadnicze: wysoki poziom dochodów przekłada si na preferencje i efektywny popyt na prywatne mieszkania (domy i apartamenty) przeznaczone na uytek własny, sprzeda w niektórych krajach znacznej czci komunalnych mieszka czynszowych dotychczasowym uytkownikom - najemcom, traktowanie prywatnego mieszkania jako sprawdzonej i pewnej lokaty kapitału Z danych zamieszczonych w tabeli 2 wynika, i udział mieszka czynszowych jest w wikszoci krajów unijnych nadal znaczcy i w 2000 r wynosił kilkadziesit procent Stosunkowo najwiksz rol sektor mieszka czynszowych odgrywa nadal w takich krajach jak Niemcy, Holandia, Dania, a take Austria, Francja i Finlandia Jest charakterystyczne, i w krajach o duym udziale i znaczeniu sektora mieszka czynszowych jest jednoczenie dobrze rozwinity i funkcjonujcy podsektor socjalnych mieszka czynszowych i vice versa Tabela 2 Udział w % mieszka czynszowych - razem w zasobach mieszkaniowych ogółem Kraje Austria Belgia Dania Francja Finlandia Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Luksemburg Niemcy Portugalia Szwecja WBrytania Włochy x) 23 x) x) x) 11 x) x) 28 x) 31 Czechy Wgry x x x x x x xx) xx) Dane dla 1996 r x) Dane dla 1999 r ródła: Zestawienie własne na podstawie danych zawartych w: Housing Statistics in the European Union International Centre for Research and Information on the Public and Cooperative Economy (CIRIEC) University of Liege Liege, 2002 s 41 ta 311 Balletin of Housing and Building Statistics for Europe and North America United Nations New York and Geneva, 2000 Statistics on Housing in the European Community 1992The Netherlands Ministry of Housing, Spatial Planning and Environment and Finnish Ministry of Environment, Haque, Podsektor socjalnych mieszka czynszowych Jak podkrelono wczeniej do podsektora socjalnych mieszka czynszowych zalicza si w zasadzie mieszkania dotowane na etapie budowy lub utrzymania, bdce własnoci samorzdów lokalnych - głównie gmin oraz posiadajcych róne nazwy własne organizacji mieszkaniowych nie nastawionych na zysk Wystpowały i nadal wystpuj due trudnoci w porównawczej statystyce dotyczcej mieszka czynszowych traktowanych jako socjalne Liczne luki wystpujce w statystycznych publikacjach krajowych i midzynarodowych wynikaj najczciej z

12 nieprzystawalnych kryteriów grupowania danych i mało ostrych rozgranicze pod wzgldem formy i stopnia subsydiowania Dane przytoczone w tabeli 3 odnosz si do socjalnych mieszka czynszowych łcznie czyli mieszka stanowicych zasób samorzdów lokalnych - gmin przy bardzo niewielkim w niektórych krajach udziale agencji rzdowych oraz zasób organizacji mieszkaniowych nie nastawionych na zysk Zwraca uwag wysoki w wielu krajach udział socjalnych mieszka czynszowych w zasobach mieszkaniowych ogółem W rankingu krajów Unii Europejskiej na czołowym miejscu znajduj si takie kraje jak Holandia, Niemcy, WBrytania, Austria, Dania i Francja Mieszka takich nie posiada Grecja, a w takich krajach jak Hiszpania i zapewne Portugalia oraz Belgia i Luksemburg udział mieszka socjalnych nie przekracza kilku procent Według szacunków odnoszcych si do wszystkich pitnastu krajów Unii Europejskiej udział socjalnych mieszka czynszowych w zasobach mieszkaniowych ogółem kształtował si na koniec 2000 r na poziomie około 18% Dostpne dla wielu krajów dane pozwalaj na odniesienie liczby socjalnych mieszka czynszowych do zasobu czynszowego razem obejmujcego podsektor prywatnych mieszka czynszowych Tabela 3 Udział w % mieszka socjalnych w zasobach mieszkaniowych ogółem Kraje Austria Belgia Dania Francja Finlandia Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Luksemburg Niemcy Portugalia Szwecja WBrytania Włochy Czechy x Wgry x ródła: Jak pod tabel 2 x x 43 5 Tabela 4 Udział w % mieszka socjalnych w czynszowych zasobach mieszkaniowych - razem Kraje Austria Belgia Dania Francja Finlandia Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Luksemburg Niemcy Portugalia Szwecja

13 WBrytania Włochy Czechy x Wgry x ródła: Jak pod tabel 2 x x Z danych zawartych w tabeli 4 wynika, i mieszkania o charakterze socjalnym dominuj w sektorze mieszka czynszowych w takich krajach jak Holandia, WBrytania, Finlandia czy do niedawna Irlandia W pozostałych krajach, dla których s dostpne wiarygodne dane, udział takich mieszka jest take wysoki wynoszc od 25 do 45% Z przytoczonych danych wyliczonych i zestawionych w oparciu o aktualne publikacje statystyczne dotyczce krajów europejskich mona sformułowa generaln konkluzj, i w przewaajcej wikszoci krajów o rozwinitej gospodarce rynkowej utrzymywany jest nadal znaczcy podsektor socjalnych mieszka czynszowych czyli mieszka subsydiowanych z rónych ródeł, w rónych formach i w rónym zakresie Rozdział IV EKONOMICZNE I SPOŁECZNO DEMOGRAFICZNE UWARUNKOWANIA ORAZ CZYNNIKI KSZTAŁTUJCE ZAPOTRZEBO- WANIE NA LOKALE SOCJALNE 41 Ekonomiczno społeczne czynniki kształtujce zapotrzebowanie na lokale socjalne W zachodniej literaturze przedmiotu wyrónia si kilka, a nawet kilkanacie czynników wpływajcych na utrzymujce si od lat, z tendencj wzrostow w niektórych krajach, zapotrzebowanie na tanie mieszkania czynszowe oraz na róne formy pomieszcze socjalnych Wymienia si najczciej kilka nastpujcych czynników: zbyt niskie dochody czci gospodarstw domowych, które mimo stosownych systemów bezporednich przedmiotowych i podmiotowych subsydiów oraz ulg podatkowych nie s nadal w stanie ud wign obnionego kosztu budowy lub ceny mieszkania i wymagaj dodatkowej, głbszej pomocy finansowej, wystpujca prawie we wszystkich krajach prawidłowo polegajca na znacznie szybszym wzrocie kosztów budowy i ceny oferowanych mieszka w stosunku do cen towarów konsumpcyjnych i usług oraz tempa wzrostu płac i dochodów gospodarstw domowych, duy, kształtujcy si w granicach %, udział wydatków na mieszkanie w wydatkach budetów gospodarstw domowych, zagraajcy wielu rodzinom i osobom samotnym nieakceptowane społecznie ograniczenie konsumpcji innych podstawowych dóbr i usług, znaczce w niektórych krajach ( Wielka Brytania, Czechy, Wgry ) uszczuplenie bazy socjalnych mieszka czynszowych w wyniku masowej sprzeday mieszka tanich z komunalnego zasobu mieszkaniowego, dekapitalizacja i potrzeba wyburze czci czynszowych budynków i zespołów mieszkaniowych, wysoki i wzrastajcy w wielu krajach udział niepełnych rodzin wychowujcych dzieci oraz osób starszych (15 18 % z całej populacji), dla których podstaw egzystencji stanowi emerytura, wzgldnie renta 42 Główne przyczyny obligujce samorzdy do dostarczenia lokali socjalnych Istotne wydaje si stwierdzenie, e w przewaajcej wikszoci krajów Unii Europejskiej, podobnie jak innych krajów zachodnich, problemy lokali socjalnych rozwizywane s przez władze lokalne w ramach szerszych rzdowych i samorzdowych programów wspomagania budowy i modernizacji oraz adaptacji mieszka, budynków i zespołów mieszkaniowych, umoliwiajcych dostp do mieszka słabszym ekonomicznie grupom ludnoci Słabe angaowanie si pastwa w realizacj takich programów i niewielka skala podejmowanych przedsiwzi skutkuj rozszerzaniem si obszaru niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych okrelanych jako potrzeby cile socjalne, wymagajce specjalnego trybu ich zaspokojenia W analizowanych i porównywanych krajach przyczyny dostarczania socjalnych lokali mieszkalnych s róne Rónice pomidzy poszczególnymi krajami dotycz głównie natenia ich wystpowania oraz podejmowania procedur Jedn z głównych przyczyn obligujcych samorzdy lokalne do dostarczenia lokalu socjalnego s eksmisje na mocy wyroków wydanych przez sdy powszechne lub specjalne sdy mieszkaniowe

14 funkcjonujce np w krajach nordyckich Jest respektowana powszechna zasada, e konsekwencji orzecze sdowych nie ponosi prywatny właciciel nieruchomoci Tabela 5 Przyczyny dostarczania lokali socjalnych Kraje Mieszkania dostarczane przez samorzdy wskutek: Sdowych Orzecze właciwych Ubóstwa Bezdomnoci lub Innych wyroków organów lub decyzji wyludnienia przyczyn władz samorzdowych Austria Belgia ) Dania0, ) Francja ) Finlandia Grecja + Hiszpania ) Holandia ) Irlandia Luksemburg Niemcy ) Portugalia + + Szwecja ) Wielka Brytania Włochy ) Czechy Wgry ) + 1) imigranci, mniejszoci narodowe Cyganie (Wgry)ródła: Donner Ch: Housing Policies in The European Union Op cit Oxley M: Financing Social Housing in Europe [E:] Housing Finance- International Vol VIII, No 3, March 1993r Z naciskiem naley w tym miejscu podkreli, i zgodnie z cytowan wczeniej Kart Praw Podstawowych Unii Europejskiej i standardami przestrzeganymi przez kraje członkowskie, nie stosuje si eksmisji do nikd, inaczej na bruk Parlament Europejski przyjł na pocztku lat dziewidziesitych rezolucj, w której wzywa rzdy, aby w ramach prawa obywatelskiego do mieszkania, nikt nie był eksmitowany bez zapewnienia innego lokalu Przydział lokalu mieszkalnego zwanego czsto lokalem opiekuczym nastpuje w trybie administracyjnym w ramach socjalnych zasobów czynszowych gminy W przypadku gdy gmina nie dysponuje lokalem socjalnym, najczciej o niszym standardzie, to moe wybra jedno z co najmniej dwóch nastpujcych rozwiza: dostarczy zainteresowanemu gospodarstwu domowemu mieszkanie normalne - pełno standardowe, zwróci si do działajcego na jej terenie towarzystwa mieszkaniowego nie nastawionego na zysk o wynajem lokalu socjalnego albo innego lokalu mieszkalnego na zasadach ustalonych w umowie przez obie strony Zwyczajowo lub na mocy prawa lokalnego (orzeczenia lub decyzji władz lokalnych) z lepszych (wikszych i lepiej wyposaonych) lokali socjalnych korzystaj z reguły rodziny z dziemi Lokale o niszym standardzie przydziela si najczciej osobom samotnym i rodzinom bezdzietnym W W Brytanii podobnie jak w wikszoci innych krajów, gminy i za ich porednictwem lub samorzutnie towarzystwa mieszkaniowe nie nastawione na zysk przydzielaj lokale socjalne w pierwszej kolejnoci: samotnym kobietom w ciy, osobom o niskich dochodach z dziemi na utrzymaniu, osobom ułomnym fizycznie lub psychicznie, osobom starszym o niskich emeryturach i rentach, osobom bezdomnym Podkrelenia wymaga, i wbrew obiegowym opiniom sdowe wyroki nie s najwa niejszym ródłem i przyczyn kreowania zapotrzebowania na lokale socjalne Główn przyczyn jest status społeczno-dochodowy i mo liwoci płatnicze czci lokalnej społecznoci Problem

15 poda y i dostpnoci lokali socjalnych jest postrzegany szerzej i rozwizywany przede wszystkim z pominiciem stosowania rodków administracyjnych Rozdział V PODMIOTY DOSTARCZAJCE LOKALE SOCJALNE 51 Odpowiedzialno samorzdów lokalnych za dostarczenie lokali socjalnych We wszystkich badanych krajach za dostarczenie mieszka i pomieszcze socjalnych s odpowiedzialne gminy na podstawie ustaw mieszkaniowych lub ustaw o samorzdzie terytorialnym bd o zabezpieczeniu społecznym Zgodnie z powszechnie uznawan i stosowan zasad subsydiarnoci ( Podmioty publiczne nie powinny robi tego co mog zrobi lepiej i taniej inne podmioty np organizacje pozarzdowe ) W latach szedziesitych i siedemdziesitych, a wic w okresie utrzymujcego si jeszcze ilociowego deficytu mieszkaniowego, w wielu krajach (Holandii, Wielkiej Brytanii czy w Szwecji) gminy były znaczcym inwestorem budownictwa mieszkaniowego, realizujcym socjalne mieszkania czynszowe stanowice od kilku do kilkunastu procent budownictwa mieszkaniowego ogółem i od kilkunastu do kilkudziesiciu procent mieszka czynszowych razem oddawanych do uytku W ostatnich latach wskutek dalszych korzystnych zmian zachodzcych na rynku mieszkaniowym, w tym w podsektorze socjalnych mieszka czynszowych, udział budownictwa mieszkaniowego gmin w budownictwie mieszkaniowym ogółem kształtuje si z reguły w granicach 1 3 %, rzadziej 4 5 % Sugestywnym, cho nie jedynym przykładem zachodzcych tendencji w dłuszym okresem czasu jest Holandia, w której udział mieszka wybudowanych przez gminy wynosił w latach ponad 32 %, a w latach tylko 3 % W wielu krajach, zwłaszcza prowadzcych aktywn polityk mieszkaniow pastwa, obserwuje si od wielu lat tendencj coraz szerszego włczania w proces ludowy i dostarczania mieszka socjalnych ró nych organizacji mieszkaniowych nie nastawionych na zysk Udział takich organizacji w udostpnianiu mieszka socjalnych, a wic znacznie taszych od mieszka oferowanych po cenach rynkowych, oparty jest na wielu zachtach ekonomicznych finansowych lub fiskalnych, rzadko na regulacjach administracyjno prawnych Obok wpływu na rozdział subsydiów budowlanych dla organizacji mieszkaniowych, oddziaływania za pomoc udostpniania i uzbrajania terenów budowlanych oraz wnoszenia rónych form aportu, władze samorzdowe maj moliwoci bezporedniego uczestniczenia w podejmowaniu strategicznych decyzji przez organizacje mieszkaniowe poprzez uczestniczenie przedstawicieli władzy lokalnej lub regionalnej w posiedzeniach zarzdu stowarzysze, spółdzielni czy fundacji mieszkaniowych W wielu krajach np w Wielkiej Brytanii jest to istotne przy podziale mieszka budowanych i oferowanych przez stowarzyszenia mieszkaniowe na mieszkania czynszowe o charakterze socjalnym i mieszkania pozostałe 52 Rola organizacji mieszkaniowych nie nastawionych na zysk w zaspokajaniu zapotrzebowania na mieszkania socjalne Organizacje mieszkaniowe nie nastawione na zysk działaj od wielu lat prawie we wszystkich krajach Unii Europejskiej Tabela 6 Podmioty dostarczajce socjalne lokale mieszkaniowe Kraje Podmioty zobligowane do zapewnienia lokalu socjalnego Samorzdy lokalne Org Mieszk Nie Inne organizacje nastawione na zysk pozarzdowe Austria + + Belgia + + Dania O + Francja O + Finlandia + + Grecja O O O Hiszpania ) Holandia ) Irlandia + + Luksemburg Niemcy + + Portugalia + + 1)

16 Szwecja + + Wielka Brytania + + Włochy + + Czechy + Wgry + 1) Organizacje charytatywne, kocioły i zwizki wyznaniowe ródła: Housing Finance Op Cit Donner Ch: Housing Policies in The European Union Op Cit Zamiennie uywany przymiotnik niedochodowe czy niezorientowane na zysk nie oznacza, i nie osigaj one adnego zysku ze swej działalnoci, zwłaszcza inwestycyjnej Nie jest to jednak zysk w potocznym znaczeniu rynkowym lecz zysk zwyczajowo okrelony w statusie organizacji, rzadziej w przepisach prawnych odnoszcych si do stowarzysze i innych organizacji mieszkaniowych W latach dziewidziesitych osigany zysk kształtował si z reguły w wysokoci 2 3 % wartoci ponoszonych nakładów inwestycyjnych w skali rocznej lub 1 2 % nakładów poniesionych na gospodark zasobami mieszkaniowymi Podstawowym warunkiem osignicia zysku jest jego przeznaczenie na działalno statutow organizacji, a cilej na rozwój budownictwa mieszkaniowego i popraw standardu posiadanego zasobu mieszkaniowego 6 Do podstawowej działalnoci statutowej organizacji mieszkaniowych nie nastawionych na zysk naley: budowa socjalnych mieszka czynszowych lub mieszka oferowanych na zasadzie własnoci gospodarowanie posiadanym zasobem mieszkaniowym, kupno starych domów mieszkalnych lub obiektów niemieszkalnych (pomieszcze magazynowych, hal fabrycznych czy kociołów) celem ich remontu i adaptacji do potrzeb rodzin biednych poszukujcych tanich mieszka wzgldnie pomieszcze mieszkalnych, prowadzenie działalnoci opiekuczo-medycznej w budynkach i zespołach mieszkaniowych zamieszkałych przez osoby wymagajce specjalnej troski Stosunkowo zawony profil działalnoci maj organizacje mieszkaniowe nie nastawione na zysk w Austrii, wystpujce w formie towarzystw spółdzielczych lub towarzystw korzystajcych z dogodnych ulg podatkowych Na mocy odpowiednich przepisów s zobligowane do spoytkowania kapitału tylko na cele niedochodowe, w tym na finansowanie dalszej działalnoci budowlanomieszkaniowej W Danii, na powstanie i działalno organizacji mieszkaniowej nie nastawionej na zysk musi by wyraona zgoda władz samorzdowych, na terenie których organizacje zamierzaj prowadzi działalno gospodarcz Na budow socjalnych mieszka czynszowych organizacje otrzymuj rzdowe subsydia w formie specjalnych grantów zwanych powszechnie publicznymi grantami (ang: public grants) Właciwe spoytkowanie budowlanych subsydiów jest przedmiotem kontroli lokalnych władz W zakresie gospodarki zasobami mieszkaniowymi wpływy z czynszów i publiczna pomoc finansowa musz si bilansowa z poniesionymi kosztami Francja jest jednym z nielicznych, a pod pewnymi wzgldami jednym krajem o silnie scentralizowanej organizacji mieszkaniowej nie nastawionej na zysk, zajmujcej si budow mieszka o umiarkowanych kosztach, adresowanych do grup ludnoci o niskich i rednich dochodach Pod wzgldem organizacyjno-instytucjonalnym Mieszkalnictwo o Niskich Kosztach realizowane pod powszechnie znan w Europie nazw HLM(Habitation à Loyer Modeéré) składa si z trzech segmentów grup organizacji: komunalnych biur mieszkaniowych, towarzystw mieszkaniowych nie nastawionych na zysk, spółdzielni i spółek mieszkaniowych 8 Dominiak W : Niedochodowe organizacje mieszkaniowe w wybranych krajach o gospodarce rynkowej Instytut Gospodarki Mieszkaniowej Warszawa 1995r

17 Komunalne biura mieszkaniowe HLM s instytucjami publicznymi o charakterze administracyjnym, powstajcymi na wniosek społecznoci lokalnej jako biura gminne, midzy gminne, miejskie i okrgowe Ich celem jest budowa i zarzdzanie mieszkaniami czynszowymi przeznaczonymi dla osób o niskich dochodach Po uzyskaniu odpowiednich kompetencji zajmuj si one take modernizacj budynków i zespołów mieszkaniowych a take planowaniem przestrzennym i innymi usługami z dziedziny urbanistyki i gospodarki przestrzennej Gminy nie posiadaj bezporednich kompetencji w zakresie polityki mieszkaniowej Odgrywaj jednak wan rol w podsektorze socjalnych mieszka czynszowych za porednictwem rónych instytucji, w tym HLM, nad którymi sprawuj kontrol Socjalne mieszkania czynszowe s przyznawane bezporednio przez instytucje HLM Samorzdy terytorialne s jednak uprawnione do zarezerwowania mieszka na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb socjalnych W Grecji, co ju podkrelono wczeniej, nie funkcjonuj stowarzyszenia mieszkaniowe nie nastawione na zysk w znaczeniu nadawanym w innych krajach Za socjalne organizacje mieszkaniowe uwaane s te organizacje, które dysponuj własnymi funduszami wykorzystywanymi na budow domów o niskich kosztach wzgldnie w formie udzielanych poyczek mieszkaniowych Niewielka pod wzgldem skali pomoc oparta jest na kryteriach społeczno-dochodowych W Hiszpanii subsydia mieszkaniowe s przyznawane organizacjom mieszkaniowym, które buduj i oferuj mieszkania socjalne na szczeblu centralnym, regionalnym lub gminnym, na podstawie specjalnych przepisów mieszkaniowych Na szczeblu centralnym do prowadzenia pastwowej polityki mieszkaniowej w zakresie dostpnoci mieszka socjalnych, jest upowanione ministerstwo rozwoju, działajce za porednictwem Generalnego Zarzdu ds Mieszkalnictwa, Architektury i Planowania Regiony autonomiczne majce od wielu lat wyłczn władz w dziedzinie mieszkalnictwa mog opracowywa i realizowa programy i inne przedsiwzicia mieszkaniowe, które s niezalene albo komplementarne w stosunku do programów i rónych przedsiwzi mieszkaniowych szczebla centralnego W Holandii stowarzyszenia mieszkaniowe s prywatnymi podmiotami utworzonymi do budowy i zarzdzania socjalnymi mieszkaniami czynszowymi W zarzdzie stowarzysze pozostaje przewaajca cz mieszka socjalnych Reszt zarzdzaj gminy Wydaje si interesujce, i Holandia jest jedynym krajem w którym udział mieszka o limitowanym czynszu w czynszowych zasobach razem jest wysoki i cechuje si dynamicznym wzrostem, na co zwracaj uwag nastpujce dane: 1947r 17% 1980r 62% 1960r 38% 1990r 74% 1970r 47% 2000r 75% W Niemczech stowarzyszenia mieszkaniowe i społeczno lokalna s traktowane w wietle ustawy o mieszkalnictwie nie opartym na zysku jako podmioty nie kierujce si w swej działalnoci motywem zysku w potocznym rynkowym znaczeniu Wymieniona grupa inwestorów budownictwa mieszkaniowego i zarzdców zasobów mieszkaniowych znajduje si w orbicie szczególnych zainteresowa pastwa, zwłaszcza krajów zwizkowych Wszystkie inne korporacje mieszkaniowe nie s traktowane jako stowarzyszenia mieszkaniowe nie nastawiajce na zysk, nawet jeli s one połczone lub zachowuj okrelone zwizki z takimi stowarzyszeniami W W Brytanii i Północnej Irlandii jednym z głównych celów powoływania i działalnoci stowarzysze mieszkaniowych jest dostarczenie mieszka i pomieszcze mieszkalnych (Accomodation) po kosztach własnych pomniejszonych o uzyskane subsydia W połowie lat dziewidziesitych stowarzyszenia mieszkaniowe w W Brytanii budowały 21% ogólnej liczby mieszka oddanych rocznie do uytku, podczas gdy gminy niecały 1% W Irlandii stowarzyszenia s zarejestrowane w Ministerstwie rodowiska i buduj socjalne mieszkania czynszowe w oparciu o zapotrzebowanie na mieszkania i pomieszczenia socjalne okrelane przez Północno Irlandzki Zarzd Mieszkaniowy Zarzd jest poza ministerialnym publicznym podmiotem podległym bezporednio premierowi Jest on zarazem pełn regionaln władz mieszkaniowa dysponujc odpowiednimi rodkami bud etowymi Zarzd zajmuje si nie tylko budow mieszka lecz tak e ich utrzymaniem 53 redniookresowe programy i strategie mieszkaniowe W niektórych krajach wanym narzdziem redniookresowej strategii oddziaływania na podsektor socjalnych mieszka czynszowych s 3-4 letnie programy budowy mieszka i pomieszcze mieszkalnych o charakterze socjalnym Sporód grupy krajów Unii Europejskiej przykładem moe by W Brytania i Irlandia oraz Hiszpania, a z krajów oczekujcych na członkostwo w Unii-Czechy i Wgry

18 W Irlandii Północnej Jednolity (zunifikowany) program mieszkalnictwa socjalnego na lata (Unified Socjal Housing Programme USHP) jest ju drugim redniookresowym programem budowy mieszka i pomieszcze mieszkalnych dla: biednych, wielodzietnych rodzin, osób fizycznie lub psychicznie ułomnych, osób bezdomnych programy zostały przygotowane i s realizowane przez stowarzyszenia mieszkaniowe przy cisłej współpracy z zarzdem mieszkaniowym W Hiszpanii co zostało ju wspomniane, rednio-okresowe programy budownictwa wspomaganego ze rodków publicznych przygotowane s przez władze autonomicznych regionów w konsultacji z Generalnym Zarzdem ds Mieszkalnictwa, Architektury i Planowania Programy te s najczciej komplementarne w stosunku do programów konstruowanych i zatwierdzanych na szczeblu centralnym Na szczeblu rzdowym polityka mieszkaniowa pastwa ogniskuje si na trzech zasadniczych obszarach: mieszkalnictwie regulowanym, mieszkalnictwie po okrelonych cenach, rehabilitacji zasobów Dwa pierwsze obszary oddziaływania rzdu na popyt i dostpno mieszka były przedmiotem ustale zawartych w kolejnych rednioterminowych planach popierania rozwoju mieszkalnictwa Obszar trzeci po raz pierwszy uwzgldniony został w planie na lata Na lata rzd, przy współdziałaniu autonomicznych regionów, przyjł nastpny trzyletni plan rozwoju mieszkalnictwa, w tym popierania dostpnoci tanich mieszka socjalnych W Czechach programy i strategie mieszkaniowe usytuowane s wyłcznie na szczeblu lokalnym Cechuje je du y stopie rozdrobnienia celów i rodków realizacji Badania ankietowe przeprowadzone w 2000 roku wykazały, e 31,5% gmin posiada własn strategi mieszkaniow, a dalsze 9% przygotowało tak strategi, ale jej nie zatwierdziło 58,4% badanych miast nie posiadało strategii mieszkaniowej W 1997 roku podobne badania wykazały, ze tylko 24% gmin posiadało strategie mieszkaniowe Gminne strategie polityki mieszkaniowej (ang Municipal Housing Policy Strategy) miały w wietle wyników bada nastpujcy stan zaawansowania: Strategia zatwierdzona przez rad gminy - 31,5% Strategia przygotowana lecz nie zatwierdzona - 9,0% Brak strategii - 58,4% Brak polityki mieszkaniowej - 1,1% 100 % Połowa miast powyej 25 tysicy mieszkaców realizuje polityk mieszkaniow jako program zatwierdzony przez polityczn reprezentacj Prawie ¾ miast poniej 25 tysicy ludnoci nie prowadzi tak rozumianej polityki mieszkaniowej Sporód siedmiu rónych programów mieszkaniowych, które mog by realizowane przez gminy z finansowym wsparciem budetu pastwa znaczce miejsce (73% badanych miast) zajmuje: Program wspomagania budowy mieszka z udziałem pomocy z opieki społecznej (ang Program For The Support of Construction of Housing with Social Care Support) 7 Pozostałe programy to: Program popierania budowy czynszowych mieszka komunalnych i towarzyszcej infrastruktury technicznej (95,5% badanych miast) Program modernizacji zasobów mieszkaniowych (poyczki zasilajce gminne fundusze mieszkaniowe) 77,5% miast Program remontów zasobu mieszkaniowego (usuwanie efektów powstałych z zastosowania prefabrykatów) 28,1% Program remontów pofabrykowanych budynków (modernizacji i rekonstrukcji) 28,2% 9 Svkora Ludêk: Between the state and the Market: Local Government and Housing in the Czech Republic [W:I] Housing Policy an End or New Beginning? First published in 2003 by Local Government and Public Service Reform Initiative, Open Society Institute-Budapest

19 Program rewitalizacji osiedli zespołów mieszkaniowych (36%) Subsydia procentowe na spłaty kredytów hipotecznych zacignitych przez gmin na budow mieszka 28,1% Na Wgrzech w latach dziewidziesitych, w ramach tzw Planu Szechenyiego, realizowany był program budowy mieszka Program ten składał si z kilku podprogramów mieszkaniowych adresowanych do okrelonych grup ludnoci Wskazywał jednoczenie na ródła i zasady wspomagania budowy mieszka z publicznych rodków finansowych Jednym z wanych składników programu był rozwój podsektora socjalnych mieszkaniowych Jako cele realizacji programu okrelono m in: wzrost liczby i udziału mieszka czynszowych, głównie socjalnych, poszerzenie dostpnoci mieszka (w uzyskaniu i uytkowaniu) dla grup ludnoci o najniszych dochodach, pomoc w dostpie do mieszka i pomieszcze mieszkalnych osobom posiadajcym specyficzne potrzeby mieszkaniowe 8 54 Listy oczekujcych na mieszkania i pomieszczenia socjalne W niektórych badanych krajach, takich jak: Austria, Irlandia, Holandia, Czechy i Wgry na szczeblu lokalnym sporzdzane s listy osób najbardziej potrzebujcych socjalnych lokali mieszkalnych Listy podlegaj corocznej weryfikacji z okreleniem kolejnoci przydziału socjalnego mieszkania czynszowego lub innego pomieszczenia Listy oczekujcych na lokale socjalne (ang waiting list) s sporzdzane i okresowo weryfikowane nie tylko przez gminy lecz take przez towarzystwa mieszkaniowe nie nastawione na zysk i w nielicznych przypadkach przez właciwe agendy rzdowe W Wielkiej Brytanii na podstawie wielokrotnie nowelizowanej Ustawy mieszkaniowej z 1977 r Samorzdy lokalne s zobligowane do prowadzenia listy potrzebujcych i oczekujcych na tanie mieszkania czynszowe Samorzdy w zalenoci od lokalnej sytuacji mieszkaniowej i potrzeb mieszkaniowych, s uprawnione do ustalania własnych priorytetów podziału lokali socjalnych osobom okrelonym w ustawie Do wpisu na list uprawnionych do taniego mieszkania czynszowego i na takie mieszkanie oczekujcych nie jest jednak wymagane zamieszkanie na terenie gminy, powiatu czy regionu Rozwizanie takie ułatwia przestrzenne-poziome przemieszczanie si ludnoci do regionów i miejscowoci oferujcych miejsca pracy i atrakcyjniejsze zarobki W Irlandii listy oczekujcych na mieszkania socjalne (Executives waiting list) Prowadzi take Zarzd Budownictwa Mieszkaniowego Połow oczekujcych na socjalne mieszkania czynszowe stanowiły w 2000 r rodziny posiadajce potrzeby do rozwizania w pilnym trybie We Włoszech socjalne mieszkania czynszowe pozostaj we władaniu publicznych korporacji mieszkaniowych W odrónieniu od włacicieli prywatnych mieszka czynszowych, działajcych na otwartym rynku, publiczne korporacje mieszkaniowe dokonuj selekcji lokatorów w oparciu o kryteria społeczne oraz sporzdzane listy W Czechach gminy prowadz listy przydziału mieszka tym osobom i rodzinom, które nie wykazuj inicjatywy partycypacji ani w kosztach budowy ani te w kosztach utrzymania mieszka Sporód takiej społecznoci znaczn cz stanowi Cyganie Na Wgrzech, podobnie jak w Czechach, zaspokojenie zapotrzebowania na lokale socjalne spoczywa na gminach, sporód których znaczn cz (gminy miejskie) sporzdza i monitoruje listy uprawnionych i oczekujcych na takie lokale 9 Podkrelenia wymaga, i poza Irlandi brak jest w dostpnej zagranicznej literaturze przedmiotu bardziej szczegółowych informacji dotyczcych przygotowywania, zatwierdzania i praktycznego funkcjonowania list przydziału socjalnych lokali mieszkalnych Rozdział VI: PODSTAWY PRAWNE I KRYTERIA PRZYZNAWANIA LOKALI SOCJALNYCH 61 Lokale socjalne w wietle ustawodawstwa mieszkaniowego Przegld zagranicznej literatury przedmiotu, w tym odnoszcej si do obowizujcej regulacji prawnej, nie potwierdza wystpowania oddzielnych ustaw czy innych podobnych aktów prawnych ( np 8 The housing situation in the Hungary in post decades and the Government s plans for housing Finance Hungarian Ministry of Economic Affairs Budapest, The housing situation in The Hungary in post decades and The Government`s plans for housing finance op cit

20 dekretów królewskich) powiconych wyłcznie lokalom socjalnym lub szerzej podsektorom socjalnych mieszka czynszowych Problematyka ta traktowana jest zazwyczaj jako element szerszej regulacji odnoszcej si np do budownictwa wspomaganego lub do mieszka o umiarkowanych kosztach W wikszoci krajów lokale mieszkalne o charakterze socjalnym s w szerszym, wzgldnie wszym zakresie, ujte w trzech rodzajach ustaw: ustawach lub dekretach mieszkaniowych, o samorzdzie terytorialnym, o zabezpieczeniu społecznym W Danii problematyka dostpnoci tanich mieszka dla specjalnych grup ludnoci jest przedmiotem regulacji co najmniej trzech ustaw: ustawy mieszkaniowej z 1996 r wielokrotnie nowelizowanej ustawy czynszowej z 1980 r i ustawy o budowie mieszka dla osób starszych z 1987 r We Francji pierwsza ustawa o tanim budownictwie mieszkaniowym została uchwalona w 1894 r Historyczn ramow-ustaw, zawierajc podstawowe systemowe regulacje odnoszce si do sektora mieszkaniowego i polityki mieszkaniowej pastwa, jest ustawa o mieszkaniach po umiarkowanych kosztach (HLM) Towarzyszy jej szereg bardziej szczegółowych przedmiotowych ustaw odnoszcych si do mieszkalnictwa na szczeblu krajowym i regionalnym departamentalnym, w mniejszym za stopniu na szczeblu lokalnym-gminnym W Hiszpanii polityka pobudzania przez pastwo popytu mieszkaniowego siga do pocztku XX wieku, a cilej do 1908 r, w którym wydany został odpowiedni dekret królewski Rozwój ustawodawstwa mieszkaniowego nastpiło po II wojnie wiatowej, głównie po 1976 r Obecnie prawna regulacja dotyczca mieszkalnictwa, w tym publicznego oddziaływania na dostpno mieszka dla niezamonych grup ludnoci zawarta jest w dwóch królewskich dekretach wydanych w 1991 r W Holandii ustawa o budownictwie mieszkaniowym z 1965 r, parokrotnie zmieniana, zawiera regulacje odnoszce si do dwóch segmentów subwencjonowanego budownictwa mieszkaniowego, oferujcego mieszkania po cenach ( i czynszach) kształtujcych si znacznie poniej cen rynkowych: segment czynszowych mieszka subwencjonowanych realizowanych na podstawie przepisów ustawy szczegółowych jej regulacji, segment innych mieszka subwencjonowanych Lokale socjalne s przedmiotem przepisów odnoszcych si do segmentu czynszowych mieszka stosunkowo najgłbiej subsydiowanych adresowanych do grup ludnoci o najniszych i niskich dochodach Podobnie jak Francja, Niemcy czy Holandia bogate ustawodawstwo mieszkaniowe posiada Wielka Brytania i charakteryzujca si du ym podobiestwem regulacji prawnych Irlandia Podstaw prawn brytyjskiej polityki mieszkaniowej, w tym polityki odnoszcej si do podsektora socjalnych mieszka czynszowych s trzy zasadnicze ustawy: ustawa mieszkaniowa z 1983 r (Housing Act 1983) a wczeniej ustawa o finansowaniu mieszkalnictwa z 1977 r (Housing Financing Act of 1977), ustawa o samorzdzie lokalnym z 1987 r (Local Government Act of 1987) ustawa czynszowa z 1987 r (Housing Rent Act of1987) Głównymi celami ustawy mieszkaniowej z 1983 r, podobnie jak ustawy o finansowaniu mieszkalnictwa 1977r, jest: stworzenie prawnych gwarancji subsydiowania okrelonych ustaw segmentów budownictwa mieszkaniowego oraz społeczno-dochodowych grup ludnoci, kształtowanie sprawiedliwych czynszów mieszkaniowych w drodze przyznawania najemcom odpowiednich zniek w opłatach bd dodatków mieszkaniowych, stworzenie finansowych i fiskalnych zacht dla stowarzysze mieszkaniowych nie nastawionych na zysk celem ich włczenia w proces budowy i przydziału mieszka i pomieszcze socjalnych Ustawa składa si z szeciu rozdziałów zatytułowanych midzy innymi: subsydia mieszkaniowe, obniki czynszów i dodatki mieszkaniowe, oddziaływanie na stowarzyszenia mieszkaniowe Ustawa nakłada ponadto na władze lokalne odpowiedzialno za dostarczenie mieszka rodzinom i osobom, które utraciły lokale bez swej woli, osobom zagroonym przez choroby, starszym i upoledzonym oraz bezdomnym

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny PROJEKT Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny z dnia w sprawie programu współpracy Miasta Rejowiec Fabryczny z organizacjami pozarzdowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalnoci

Bardziej szczegółowo

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Warszawa, maj 2006 Spis treci Wprowadzenie...3 Cz I Zbiorcze wykonanie budetów jednostek samorzdu terytorialnego...7 1. Cz operacyjna...7

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r.

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r. Uchwała Nr XXVIII/266/2008 z dnia 16 czerwca 2008 r. w sprawie okrelenia warunków i trybu wspierania, w tym finansowego, rozwoju sportu kwalifikowanego przez Gmin Jarocin. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt.15,

Bardziej szczegółowo

! "#$!%&'(#!) "34! /(5$67%&'8#!)

! #$!%&'(#!) 34! /(5$67%&'8#!) 3 4! " #"$ % # " &# & ' & & (! " % &$ #) * & & &*## " & + # % &! & &*),*&&,) &! "& &-&. && *# &) &!/ & *) *&" / &*0 & /$ % &&, # ) *&")",$&%& 1&&2& 3 '! "#$!%&'(#!) % *+ +, - (. /0 *1 ", + 2 + -.-1- "34!

Bardziej szczegółowo

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego?

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? Cz I Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? 1. Podstawowe definicje wprowadzenie!" # " " $ % % & &%'# " (& )#&!* *! "(* *! "(* ł ł $ % # &+,"% + & ", *! "(*! " #$% $ % # &!

Bardziej szczegółowo

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA Projekt z dnia 22.03.2006 Załcznik do uchwały Nr Rady Ministrów z dnia r. RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA 1 Wstp Rzdowy program wyrównywania warunków

Bardziej szczegółowo

Skd mamy pienidze i na co je wydajemy

Skd mamy pienidze i na co je wydajemy BUKOWNO 2009 PRZEJRZYSTA POLSKA Skd mamy pienidze i na co je wydajemy INFORMATOR BUDETOWY O DOCHODACH I WYDATKACH GMINY BUKOWNO W LATACH 2007-2009 1 !" #$ # %&# #" '# " " $#%#&'# Czym jest budet miasta?

Bardziej szczegółowo

Dział 010 Rolnictwo i łowiectwo 398 666 zł. Dział 700 Gospodarka mieszkaniowa 200 400 zł

Dział 010 Rolnictwo i łowiectwo 398 666 zł. Dział 700 Gospodarka mieszkaniowa 200 400 zł Załcznik nr 1 PLAN DOCHODÓW BUDETOWYCH GMINY CISEK na 2006 rok Dział 010 Rolnictwo i łowiectwo 398 666 zł Rozdział 01028 Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych 398 666 zł 6260 Dotacje otrzymane z funduszy celowych

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008.

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Załcznik Nr 1 do uchwały Nr XIV/129/08 Rady Gminy Michałowo z dnia 11 stycznia 2008r. Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Wprowadzenie Aktywna działalno organizacji

Bardziej szczegółowo

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r.

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Wieloletni program współpracy samorzdu Powiatu Krasnostawskiego z organizacjami pozarzdowymi oraz z podmiotami

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 6 lipca 2005 r. dotyczca przetwarzania danych osobowych córki Skarcego, przez Stowarzyszenie, poprzez publikacj informacji na temat rodziny

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VI/1/2004 RADY MIEJSKIEJ W BIERUNIU z dnia 27.05.2004 r.

UCHWAŁA NR VI/1/2004 RADY MIEJSKIEJ W BIERUNIU z dnia 27.05.2004 r. UCHWAŁA NR VI/1/2004 RADY MIEJSKIEJ W BIERUNIU z dnia 27.05.2004 r. W sprawie: zakresu usług opiekuczych oraz szczegółowych zasad przyznawania i odpłatnoci za usługi opiekucze Na podstawie art. 18 ust.

Bardziej szczegółowo

Minister Infrastruktury

Minister Infrastruktury KOMUNIKAT MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 28 grudnia 2004 r. w sprawie minimalnych wymogów programowych dla kursu specjalistycznego w zakresie porednictwa w obrocie nieruchomociami Ogłasza si minimalne

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne Załcznik do Uchwały Nr XXXII/23/06 Rady Powiatu w Kielcach z dnia 28 kwietnia 2006 r. STATUT Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Kielcach Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007 Załcznik Do Uchwały Nr... Rady Powiatu Opolskiego z dnia...2007r. PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007

Bardziej szczegółowo

Problemy pozyskiwania rodków unijnych przez polskie jednostki samorzdowe

Problemy pozyskiwania rodków unijnych przez polskie jednostki samorzdowe Prof. dr hab. Elbieta Kornberger-Sokołowska Uniwersytet Warszawski Problemy pozyskiwania rodków unijnych przez polskie jednostki samorzdowe 1. Zgodnie z art. 158 Traktatu ustanawiajcego Wspólnot Europejsk

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 17 lipca 1998 r. o poyczkach i kredytach studenckich. (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 1998 r.)

USTAWA. z dnia 17 lipca 1998 r. o poyczkach i kredytach studenckich. (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 1998 r.) Dz.U.98.108.685 2000.07.15 zm. Dz.U.00.48.550 USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o poyczkach i kredytach studenckich. (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 1998 r.) Art. 1. 1. Studenci szkół wyszych, o których mowa w

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE (WE) NR 141/2000 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie sierocych produktów leczniczych

ROZPORZDZENIE (WE) NR 141/2000 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie sierocych produktów leczniczych ROZPORZDZENIE (WE) NR 141/2000 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie sierocych produktów leczniczych PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzgldniajc Traktat ustanawiajcy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r.

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r. ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzgldniajc

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rady Osiedla Huby

Stanowisko Rady Osiedla Huby Wrocław 15. wrzenia 2004 r. Stanowisko Rady Osiedla Huby W SPRAWIE ZASAD PROWADZENIA KOMUNALNEJ GOSPODARKI MIESZKANIOWEJ PRZEZ GMIN WROCŁAW ORAZ W SPRAWIE PROGRAMU GOSPODAROWANIA ZASOBEM MIESZKANIOWYM

Bardziej szczegółowo

Podstawa opodatkowania i stawki podatkowe w podatku od nieruchomości w krajach UE

Podstawa opodatkowania i stawki podatkowe w podatku od nieruchomości w krajach UE Podstawa opodatkowania i stawki podatkowe w podatku od w krajach UE Kraj Podstawa opodatkowania Stawki podatkowe Nieruchomości zabudowane Nieruchomości niezabudowane Austria Wartość jednostkowa (wycena

Bardziej szczegółowo

Minister Infrastruktury

Minister Infrastruktury KOMUNIKAT MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie ustalenia minimalnych wymogów programowych dla studiów podyplomowych w zakresie porednictwa w obrocie nieruchomociami Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Gorzów Wlkp. 20 marca 2006 roku

Gorzów Wlkp. 20 marca 2006 roku Gorzów Wlkp. 20 marca 2006 roku Prezydent Miasta Gorzowa Wlkp. zgodnie z art. 199 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o finansach publicznych (z. U. z 2005 roku Nr 249, poz. 2104 ze zmianami) przedkłada

Bardziej szczegółowo

Projekt. 1) w art. 3 ust. 4 otrzymuje brzmienie:

Projekt. 1) w art. 3 ust. 4 otrzymuje brzmienie: Projekt USTAWA z dnia... o zmianie ustawy o pomocy pastwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielaniu premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT MINISTRA BUDOWNICTWA

KOMUNIKAT MINISTRA BUDOWNICTWA KOMUNIKAT MINISTRA BUDOWNICTWA 1) z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie ustalenia minimalnych wymogów programowych dla studiów podyplomowych w zakresie zarzdzania nieruchomociami Na podstawie art. 196 ustawy

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO INFRASTRUKTURY SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PILOTAOWEGO PROGRAMU BUDOWY DOMÓW SOCJALNYCH

MINISTERSTWO INFRASTRUKTURY SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PILOTAOWEGO PROGRAMU BUDOWY DOMÓW SOCJALNYCH MINISTERSTWO INFRASTRUKTURY SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PILOTAOWEGO PROGRAMU BUDOWY DOMÓW SOCJALNYCH Warszawa, kwiecie 2005 Wstp W celu wspierania osób i rodzin, które znalazły si w trudnej sytuacji wynikajcej

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT MINISTRA BUDOWNICTWA

KOMUNIKAT MINISTRA BUDOWNICTWA KOMUNIKAT MINISTRA BUDOWNICTWA 1) z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie ustalenia minimalnych wymogów programowych dla studiów podyplomowych w zakresie porednictwa w obrocie nieruchomociami Na podstawie

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załcznik do Uchwały Nr XXVIII/75/03 Rady Powiatu Pabianickiego z dnia 13 listopada 2003 r. (w zakresie : rehabilitacji społecznej, rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

W ramach podstawowej działalnoci operacyjnej projekt przewiduje uporzdkowanie zasad finansowania, w aspekcie kwalifikowania przychodów i kosztów, w

W ramach podstawowej działalnoci operacyjnej projekt przewiduje uporzdkowanie zasad finansowania, w aspekcie kwalifikowania przychodów i kosztów, w UZASADNIENIE Projekt rozporzdzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej uczelni publicznych stanowi wykonanie delegacji ustawowej wynikajcej z art. 105 ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Przepisy ogólne

Rozdział 1 Przepisy ogólne ROZPORZDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 17 listopada 1998 r. w sprawie ogólnych warunków obowizkowego ubezpieczenia odpowiedzialnoci cywilnej podmiotu przyjmujcego zamówienie na wiadczenia zdrowotne za

Bardziej szczegółowo

23.2. Liczba studentów

23.2. Liczba studentów 23.1. Wprowadzenie Ju w latach 60. XX w. podjte zostały istotne badania dotyczce efektywnoci inwestycji w kształcenie. Efektywno ta dotyczyła głównie skali makroekonomicznej i odnosiła si w szczególnoci

Bardziej szczegółowo

Wiesława Ziółkowska. Finanse publiczne. Teoria i zastosowanie. Wydanie pite zmienione i uzupełnione

Wiesława Ziółkowska. Finanse publiczne. Teoria i zastosowanie. Wydanie pite zmienione i uzupełnione Wiesława Ziółkowska Finanse publiczne Teoria i zastosowanie Wydanie pite zmienione i uzupełnione Wydawnictwo Wyszej Szkoły Bankowej Pozna 2012 Wydanie pierwsze 2000, drugie 2002, trzecie 2005, czwarte

Bardziej szczegółowo

Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. Wstp

Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. Wstp Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA SZANS EDUKACYJNYCH UCZNIÓW POCHODZCYCH Z RODZIN BYŁYCH PRACOWNIKÓW PASTWOWYCH PRZEDSIBIORSTW GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

(Dz. U. Nr 162, poz. 1121 z pón. zm.) USTAWA z dnia 18 grudnia 1998 r. o wspieraniu przedsiwzi termomodernizacyjnych [1].

(Dz. U. Nr 162, poz. 1121 z pón. zm.) USTAWA z dnia 18 grudnia 1998 r. o wspieraniu przedsiwzi termomodernizacyjnych [1]. (Dz. U. Nr 162, poz. 1121 z pón. zm.) USTAWA z dnia 18 grudnia 1998 r. o wspieraniu przedsiwzi termomodernizacyjnych [1]. Art. 1. Ustawa okrela: 1) zasady wspierania przedsiwzi termomodernizacyjnych majcych

Bardziej szczegółowo

1/1. DEKLARACJA NA PODATEK OD NIERUCHOMOCI na rok.

1/1. DEKLARACJA NA PODATEK OD NIERUCHOMOCI na rok. 1. Numer Identyfikacji Podatkowej podatnika. DN-04 PRZED WYPEŁNIENIEM ZAPOZNA SI Z OBJANIENIAMI DEKLARACJA NA PODATEK OD NIERUCHOMOCI na rok. Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach

Bardziej szczegółowo

Regulamin Pracy Wojewódzkiej Rady Bezpieczestwa Ruchu Drogowego

Regulamin Pracy Wojewódzkiej Rady Bezpieczestwa Ruchu Drogowego Regulamin Pracy Wojewódzkiej Rady Bezpieczestwa Ruchu Drogowego Rozdział I Postanowienia ogólne Wojewódzka Rada Bezpieczestwa Ruchu Drogowego działajca przy Marszałku Województwa witokrzyskiego, zwana

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 21 marca 2005 r. odmawiajca uwzgldnienia wniosku o zobowizanie Zarzdu Banku, do wykrelenia danych osobowych dotyczcych Skarcego z Bankowego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XV/181/2012 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 28 lutego 2012r.

Uchwała Nr XV/181/2012 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 28 lutego 2012r. Uchwała Nr XV/181/2012 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 28 lutego 2012r. zmieniająca uchwałę w sprawie wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Miasta Stargard

Bardziej szczegółowo

Wymogi dla warunków wspierania budownictwa mieszkaniowego

Wymogi dla warunków wspierania budownictwa mieszkaniowego Wymogi dla warunków wspierania budownictwa mieszkaniowego (1) Warunki ekonomiczne budownictwa czynszowego W celu określenia warunków ekonomicznych dla wspierania budownictwa czynszowego, przygotowana została

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

Wyjanienia Ministerstwa Finansów w sprawie stosowania niektórych przepisów prawa

Wyjanienia Ministerstwa Finansów w sprawie stosowania niektórych przepisów prawa Wyjanienia Ministerstwa Finansów w sprawie stosowania niektórych przepisów prawa 1. Funkcjonowanie fundacji w wietle przepisu art. 30 ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. o finansach publicznych Norma prawna

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VII/59/15 RADY MIEJSKIEJ W GONIĄDZU. z dnia 27 lutego 2015 r.

UCHWAŁA NR VII/59/15 RADY MIEJSKIEJ W GONIĄDZU. z dnia 27 lutego 2015 r. UCHWAŁA NR VII/59/15 RADY MIEJSKIEJ W GONIĄDZU z dnia 27 lutego 2015 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Goniądz. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15,

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Podstaw rozwoju kadego społeczestwa jest jego rozwój gospodarczy, a energia stanowi wan rol w jego realizacji. Z uwagi na cigły

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XV/87/12 Rady Gminy Pniewy z dnia 23 lutego 2012 roku

Uchwała Nr XV/87/12 Rady Gminy Pniewy z dnia 23 lutego 2012 roku Uchwała Nr XV/87/12 Rady Gminy Pniewy z dnia 23 lutego 2012 roku w sprawie: uchwalenia zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Pniewy. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt.

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 2 marca 2016 r. Poz. 1088 UCHWAŁA NR XI/97/16 RADY GMINY BOLESŁAWIEC. z dnia 24 lutego 2016 r.

Wrocław, dnia 2 marca 2016 r. Poz. 1088 UCHWAŁA NR XI/97/16 RADY GMINY BOLESŁAWIEC. z dnia 24 lutego 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Wrocław, dnia 2 marca 2016 r. Poz. 1088 UCHWAŁA NR XI/97/16 RADY GMINY BOLESŁAWIEC z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących

Bardziej szczegółowo

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP)

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) str. 1 Załcznik Nr 1 Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) Działanie 1.4 Wzmocnienie współpracy midzy sfer badawczo-rozwojow

Bardziej szczegółowo

B. DODATKOWE NOTY OBJANIAJCE

B. DODATKOWE NOTY OBJANIAJCE B. DODATKOWE NOTY OBJANIAJCE 1. Informacje o instrumentach finansowych. Ad.1 Lp Rodzaj instrumentu Nr not prezentujcych poszczególne rodzaje instrumentów finansowych w SA-P 2008 Warto bilansowa na 30.06.2007

Bardziej szczegółowo

Polski Związek Firm Deweloperskich. Polski Związek Firm Deweloperskich. Dostępność mieszkań

Polski Związek Firm Deweloperskich. Polski Związek Firm Deweloperskich. Dostępność mieszkań Dostępność mieszkań Co to znaczy dostępne mieszkanie? Jeżeli gospodarstwo domowe wydaje więcej niż 5 % swojego dochodu na mieszkanie, wtedy mieszkanie uważane jest za niedostępne ) Taki koszt należy rozumieć

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1)

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 5 lipca 2004 r. w sprawie wysokoci opłat za czynnoci administracyjne zwizane z wykonywaniem transportu drogowego oraz za egzaminowanie i wydanie certyfikatu

Bardziej szczegółowo

Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy 2004-2009 Fundusz kapitału pocztkowego. (ang. seed money)

Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy 2004-2009 Fundusz kapitału pocztkowego. (ang. seed money) (ang. seed money) Mechanizm Finansowy EOG & Norweski Mechanizm Finansowy 2004-2009 Spis treci 1. INFORMACJE OGÓLNE 3 2. Czym jest fundusz kapitału pocztkowego?... 3 3. Wysoko dofinansowania i współfinansowanie...

Bardziej szczegółowo

Forum Społeczne CASE POLITYKA WOBEC MŁODZIEY NA RYNKU PRACY. B.Piotrowski

Forum Społeczne CASE POLITYKA WOBEC MŁODZIEY NA RYNKU PRACY. B.Piotrowski Forum Społeczne CASE POLITYKA WOBEC MŁODZIEY NA RYNKU PRACY. B.Piotrowski 25 Kwietnia 2003 1 Szczególnym segmentem rynku pracy s zagadnienia zwizane z zatrudnieniem i bezrobociem młodziey. Gdyby szalony

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU.

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU. Załcznik Nr 1 do Uchwały Nr 202/XXI/2004 Rady Powiatu w Kłobucku z dnia 23 listopada 2004 roku PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU. I. Wstp do załoe rocznego

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYNAJMOWANIA LOKALI MIESZKALNYCH STANOWIACYCH GMINNY ZASÓB MIESZKANIOWY GMINY MIKOŁÓW

ZASADY WYNAJMOWANIA LOKALI MIESZKALNYCH STANOWIACYCH GMINNY ZASÓB MIESZKANIOWY GMINY MIKOŁÓW ZASADY WYNAJMOWANIA LOKALI MIESZKALNYCH STANOWIACYCH GMINNY ZASÓB MIESZKANIOWY GMINY MIKOŁÓW Spis treści 1. Zasady wynajmowania lokali stanowiących gminny zasób mieszkaniowy, a w tym: a) określenie dochodu

Bardziej szczegółowo

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Informacja i Promocja Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Spis treci 1. Wstp... 3 2. Ogólne działania informacyjno - promocyjne... 3 3. Działania informacyjno-promocyjne projektu... 4

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr LI/432/2006 Rady Miejskiej w Kłodzku z dnia 25 maja 2006r.

Uchwała nr LI/432/2006 Rady Miejskiej w Kłodzku z dnia 25 maja 2006r. Uchwała nr LI/432/2006 Rady Miejskiej w Kłodzku z dnia 25 maja 2006r. w sprawie zasobu mieszkaniowego oraz zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miejskiej Kłodzko Na

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIII/83/2015 RADY GMINY SADKOWICE. z dnia 30 grudnia 2015 r.

UCHWAŁA NR XIII/83/2015 RADY GMINY SADKOWICE. z dnia 30 grudnia 2015 r. UCHWAŁA NR XIII/83/2015 RADY GMINY SADKOWICE z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniego Programu Gospodarowania Mieszkaniowym Zasobem Gminy Sadkowice na lata 2016 2022 Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ W SEKTORZE BUDOWNICTWA SPOŁECZNEGO. I. Forma inicjatywy legislacyjnej

PODSTAWOWE PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ W SEKTORZE BUDOWNICTWA SPOŁECZNEGO. I. Forma inicjatywy legislacyjnej PODSTAWOWE PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ W SEKTORZE BUDOWNICTWA SPOŁECZNEGO I. Forma inicjatywy legislacyjnej 1) przedmiotem inicjatywy legislacyjnej będzie nowa ustawa, regulująca kompleksowo system społecznego

Bardziej szczegółowo

Zielona Góra: UBEZPIECZENIA KOMUNIKACYJNE POJAZDÓW Numer ogłoszenia: 252779-2010; data zamieszczenia: 15.09.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi

Zielona Góra: UBEZPIECZENIA KOMUNIKACYJNE POJAZDÓW Numer ogłoszenia: 252779-2010; data zamieszczenia: 15.09.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi Page 1 of 5 Zielona Góra: UBEZPIECZENIA KOMUNIKACYJNE POJAZDÓW Numer ogłoszenia: 252779-2010; data zamieszczenia: 15.09.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi Zamieszczanie ogłoszenia: obowizkowe. Ogłoszenie

Bardziej szczegółowo

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych Radziejów: Zorganizowanie i przeprowadzenie szkolenia w kierunku: projektowanie ogrodów Numer ogłoszenia:151938 2010; data zamieszczenia: 01.06.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU usługi Przetarg nieograniczony

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WPIS ZAKŁADU DO REJESTRU ZAKŁADÓW PODLEGAJCYCH URZDOWEJ KONTROLI ORGANÓW PASTWOWEJ INSPEKCJI SANITARNEJ

WNIOSEK O WPIS ZAKŁADU DO REJESTRU ZAKŁADÓW PODLEGAJCYCH URZDOWEJ KONTROLI ORGANÓW PASTWOWEJ INSPEKCJI SANITARNEJ WNIOSEK O WPIS ZAKŁADU DO REJESTRU ZAKŁADÓW PODLEGAJCYCH URZDOWEJ KONTROLI ORGANÓW PASTWOWEJ INSPEKCJI SANITARNEJ... (miejscowo, data) Pastwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w... Na podstawie art. 64 ust.

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm.

Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm. Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm. ) w zwizku z wnioskiem podatnika XXXXXX z dnia 10.11.2005r., uzupełnionego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r.

ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r. Projekt z dnia 8 listopada 2006 r. ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zada umoliwiajcych

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N TWORZENIA I WYKORZYSTYWANIA FUNDUSZY

R E G U L A M I N TWORZENIA I WYKORZYSTYWANIA FUNDUSZY R E G U L A M I N TWORZENIA I WYKORZYSTYWANIA FUNDUSZY Zaopiniowany pozytywnie uchwał Walnego Zgromadzenia nr 8/2005 z dnia 18-05-2005r. oraz uchwalony przez Rad Nadzorcz uchwała nr 4/2005 z dnia 29.06.2005r.

Bardziej szczegółowo

Fundacja Twoja Szansa 39 207 Brzenica 18

Fundacja Twoja Szansa 39 207 Brzenica 18 Fundacja Twoja Szansa 39 207 Brzenica 18 SPRAWOZDANIE FINANSOWE za rok 2005 Informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za rok 2005 Wprowadzenie do sprawozdania finansowego za rok 2005 Fundacja Twoja

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WOD I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA CIEKÓW

TARYFA DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WOD I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA CIEKÓW TARYFA DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WOD I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA CIEKÓW zatwierdzona uchwał Rady Gminy Jasieniec Nr III.10.2013 z dnia 21 marca 2013r. Taryfa obowizuje od dnia 01-05-2013 Taryfa zostanie

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ STUDIÓW BUDŻETOWYCH

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ STUDIÓW BUDŻETOWYCH KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ STUDIÓW BUDŻETOWYCH Stawki w podatkach dochodowych od osób prawnych i fizycznych w niektórych państwach Unii Europejskiej, ulgi inwestycyjne w podatku

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. cz³onka gospodarstwa domowego najemcy nie mo e byæ

Dziennik Urzêdowy. cz³onka gospodarstwa domowego najemcy nie mo e byæ 9021 1560 UCHWA A Nr XXXV/259/2009 RADY MIEJSKIEJ W KROTOSZYNIE z dnia 26 marca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodz¹cych w sk³ad mieszkaniowego, zasobu gminy Krotoszyn Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Nowy program wsparcia budownictwa społecznego

Nowy program wsparcia budownictwa społecznego Nowy program wsparcia budownictwa społecznego Departament Budownictwa Społecznego październik 2015 Segment dochodowy lokatora Misyjność sektora budownictwa społecznego dla BGK, komplementarność oferty

Bardziej szczegółowo

STATUT EUROPEJSKIEGO TOWARZYSTWA EKOROZWOJU

STATUT EUROPEJSKIEGO TOWARZYSTWA EKOROZWOJU STATUT EUROPEJSKIEGO TOWARZYSTWA EKOROZWOJU ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Europejskie Towarzystwo Ekorozwoju, zwane dalej Stowarzyszeniem stanowi stowarzyszenie osób fizycznych działajcych w Polsce

Bardziej szczegółowo

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 Załcznik nr 5 WZÓR MINISTERSTWO GOSPODARKI I PRACY Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w ramach działania 1.4:

Bardziej szczegółowo

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku.

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku. Warszawa, dnia 22 03 2007 Zrzeszenie Zwizków Zawodowych Energetyków Dotyczy: Informacja prawna dotyczca kwestii wydzielenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego w energetyce Argumenty na poparcie idei wydzielenia

Bardziej szczegółowo

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych Radziejów: Zorganizowanie i przeprowadzenie kursu w kierunku: obsługi wózków widłowych napdzanych silnikami z uprawnieniami do wymiany butli propan butan. Numer ogłoszenia: 132270 2010; data zamieszczenia:

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N. Podstawa prawna:

R E G U L A M I N. Podstawa prawna: R E G U L A M I N rozliczania kosztów eksploatacji i utrzymania nieruchomoci oraz ustalania stawek opłat i czynszu za uywanie lokali mieszkalnych, uytkowych, garay, miejsc postojowych w wielostanowiskowych

Bardziej szczegółowo

realizacja w całoci dostaw urzdze komputerowych i oprogramowania partiami wg potrzeb

realizacja w całoci dostaw urzdze komputerowych i oprogramowania partiami wg potrzeb Page 1 of 6 Zielona Góra: DOSTAWA URZDZE KOMPUTEROWYCH I OPROGRAMOWANIA Numer ogłoszenia: 240363-2010; data zamieszczenia: 03.09.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Zamieszczanie ogłoszenia: obowizkowe.

Bardziej szczegółowo

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Banki komercyjne Spółdzielcze Kasy Oszczdnociowo-Kredytowe Fundusze

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowania budownictwa czynszowego w Polsce. Zakres prezentacji

Instrumenty finansowania budownictwa czynszowego w Polsce. Zakres prezentacji Instrumenty finansowania budownictwa czynszowego w Polsce Zakres prezentacji Zmiany ustawowe w realizacji budownictwa mieszkaniowego o umiarkowanym czynszu w 2009 r. Podstawowe założenia dla Programu społecznego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR./07 RADY MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 2007 r.

UCHWAŁA NR./07 RADY MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 2007 r. UCHWAŁA NR./07 RADY MIASTA ZIELONA GÓRA z dnia 2007 r. w sprawie przystpienia do zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Zielona Góra. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE ZADAŃ MIESZKANIOWYCH W PROPOZYCJACH BANKU GOSPODARSTWA KRAJOWEGO I ICH WSPARCIE DLA PROGRAMÓW REWITALIZACJI

FINANSOWANIE ZADAŃ MIESZKANIOWYCH W PROPOZYCJACH BANKU GOSPODARSTWA KRAJOWEGO I ICH WSPARCIE DLA PROGRAMÓW REWITALIZACJI FINANSOWANIE ZADAŃ MIESZKANIOWYCH W PROPOZYCJACH BANKU GOSPODARSTWA KRAJOWEGO I ICH WSPARCIE DLA PROGRAMÓW REWITALIZACJI IV ŚLĄSKIE i I OGÓLNOPOLSKIE FORUM MIESZKALNICTWA I REWITALIZACJI Sosnowiec, 14

Bardziej szczegółowo

STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE

STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE Z realizacji zada przez Powiatowy Orodek Zatrudnienia i Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2005r. Kielce stycze

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA RADY 92/100/EWG. z dnia 19 listopada 1992 r.

DYREKTYWA RADY 92/100/EWG. z dnia 19 listopada 1992 r. DYREKTYWA RADY 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i uyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własnoci intelektualnej RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzgldniajc

Bardziej szczegółowo

ubezpieczenie mienia oraz odpowiedzialnoci cywilnej (CPV: 66515400-7, 66515000-3, 66516000-0)

ubezpieczenie mienia oraz odpowiedzialnoci cywilnej (CPV: 66515400-7, 66515000-3, 66516000-0) Strona 1 z 5 Chojnice: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialnoci cywilnej Urzdu Miejskiego w Chojnicach wraz z jednostkami organizacyjnymi Numer ogłoszenia: 194104-2012; data zamieszczenia: 08.06.2012 OGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 25 lipca 2001 r.

Warszawa, 25 lipca 2001 r. Warszawa, 25 lipca 2001 r. Opinia na temat wniosku Stowarzyszenia Związek Polskich Artystów Plastyków do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna: mieszkalnictwo. Dr Barbara Więckowska Katedra Ubezpieczenia Społecznego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Polityka społeczna: mieszkalnictwo. Dr Barbara Więckowska Katedra Ubezpieczenia Społecznego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Polityka społeczna: mieszkalnictwo Dr Katedra Ubezpieczenia Społecznego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie LITERATURA J. Łaszek (2004), Sektor nieruchomości mieszkaniowych w Polsce. Stan i perspektywy

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE MIENIA I ODPOWIEDZIALNOCI CYWILNEJ Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i

UBEZPIECZENIE MIENIA I ODPOWIEDZIALNOCI CYWILNEJ Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Page 1 of 6 Zielona Góra: PRZETARG NIEOGRANICZONY NA UBEZPIECZENIE MIENIA I ODPOWIEDZIALNOCI CYWILNEJ Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Zielonej Górze Numer ogłoszenia: 259951-2012;

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA TRENERÓW TENISA

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA TRENERÓW TENISA STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA TRENERÓW TENISA ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne. Stowarzyszenie nosi nazw Polskie Stowarzyszenie Trenerów Tenisa (w skrócie PSTT) zwane dalej Stowarzyszeniem. 1 2 Terenem

Bardziej szczegółowo

Ułatwianie startu młodym rolnikom

Ułatwianie startu młodym rolnikom Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013) Ułatwianie startu młodym rolnikom Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Gorzów Wielkopolski, dnia 7 października 2015 r. Poz. 1707 UCHWAŁA NR IX/47/2015 RADY GMINY KRZESZYCE. z dnia 28 września 2015 r.

Gorzów Wielkopolski, dnia 7 października 2015 r. Poz. 1707 UCHWAŁA NR IX/47/2015 RADY GMINY KRZESZYCE. z dnia 28 września 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Gorzów Wielkopolski, dnia 7 października 2015 r. Poz. 1707 UCHWAŁA NR IX/47/2015 RADY GMINY KRZESZYCE z dnia 28 września 2015 r. w sprawie uchwalenia wieloletniego

Bardziej szczegółowo

PLAN AUDYTU WEWNTRZNEGO NA ROK 2008

PLAN AUDYTU WEWNTRZNEGO NA ROK 2008 GMINA KRAPKOWICE Urzd Miasta i Gminy ul. 3 Maja 17 47-303 Krapkowice (nazwa i adres jednostki sektora finansów publicznych) PLAN AUDYTU WEWNTRZNEGO NA ROK 2008 Informacje istotne dla przeprowadzenia audytu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OKRELAJCY ZASADY WYNAJMOWANIA LOKALI WCHODZCYCH W SKŁAD MIESZKANIOWEGO ZASOBU GMINY ŁAZISKA GÓRNE. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

REGULAMIN OKRELAJCY ZASADY WYNAJMOWANIA LOKALI WCHODZCYCH W SKŁAD MIESZKANIOWEGO ZASOBU GMINY ŁAZISKA GÓRNE. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załcznik nr 1 do uchwały nr XXI/263/08 z dnia 20 maja 2008r. REGULAMIN OKRELAJCY ZASADY WYNAJMOWANIA LOKALI WCHODZCYCH W SKŁAD MIESZKANIOWEGO ZASOBU GMINY ŁAZISKA GÓRNE ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 13 kwietnia 2016 r. Poz. 1437 UCHWAŁA NR XXII/161/16 RADY GMINY RZECZENICA. z dnia 17 marca 2016 r.

Gdańsk, dnia 13 kwietnia 2016 r. Poz. 1437 UCHWAŁA NR XXII/161/16 RADY GMINY RZECZENICA. z dnia 17 marca 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 13 kwietnia 2016 r. Poz. 1437 UCHWAŁA NR XXII/161/16 RADY GMINY RZECZENICA z dnia 17 marca 2016 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali mieszkalnych

Bardziej szczegółowo

Komentarz Departamentu Ochrony rodowiska

Komentarz Departamentu Ochrony rodowiska Szczegółowe zestawienie wszystkich uwag do projektu Programu zwikszania lesistoci dla Województwa Mazowieckiego do roku 2020, otrzymanych od poszczególnych instytucji. Lp. Tre uwag Generalnej Dyrekcji

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr. Rady Gminy Sierakowice z dnia...

Uchwała Nr. Rady Gminy Sierakowice z dnia... Uchwała Nr PROJEKT do pkt.12 Rady Gminy Sierakowice z dnia... w sprawie: zasad wynajmowania lokali mieszkalnych, socjalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Sierakowice Na podstawie art.21

Bardziej szczegółowo

3) formy zabezpieczenia zwrotu otrzymanych rodków, o których mowa w pkt 1, w przypadku naruszenia warunków umowy dotyczcej ich przyznania;

3) formy zabezpieczenia zwrotu otrzymanych rodków, o których mowa w pkt 1, w przypadku naruszenia warunków umowy dotyczcej ich przyznania; Na podstawie art. 12a ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, z pón. zm.) zarzdza si, co nastpuje:

Bardziej szczegółowo

Rozdział IX. Sektor finansów publicznych. 1. Kształt sektora finansów publicznych

Rozdział IX. Sektor finansów publicznych. 1. Kształt sektora finansów publicznych Rozdział IX Sektor finansów publicznych 1. Kształt sektora finansów publicznych Trwały rozwój gospodarczy wymaga stabilnych i zdrowych finansów publicznych. Finanse publiczne s z jednej strony odbiciem

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

Zwiksza si plan dochodów budetu gminy o kwot ---352.358 zł

Zwiksza si plan dochodów budetu gminy o kwot ---352.358 zł Załcznik Nr 1 do Uchwały Nr XII/74/03 Rady Gminy Dorohusk z dnia 26 listopada 2003 r. Zwiksza si plan dochodów budetu gminy o kwot ---352.358 zł Dział 700 Gospodarka Mieszkaniowa 200.000 zł Rozdział 70005

Bardziej szczegółowo

Spis treêci str. Wykaz skrótów... 11 Spis tabel... 15 Przedmowa... 19 Rozdzia 1. Wybrane teorie rozwoju regionalnego... 23 1.1. Teorie lokalizacji...

Spis treêci str. Wykaz skrótów... 11 Spis tabel... 15 Przedmowa... 19 Rozdzia 1. Wybrane teorie rozwoju regionalnego... 23 1.1. Teorie lokalizacji... Spis treêci str. Wykaz skrótów............................................. 11 Spis tabel............................................... 15 Przedmowa............................................... 19 Rozdzia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXVIII/249/14 RADY MIEJSKIEJ W RAJGRODZIE. z dnia 31 stycznia 2014 r.

UCHWAŁA NR XXXVIII/249/14 RADY MIEJSKIEJ W RAJGRODZIE. z dnia 31 stycznia 2014 r. UCHWAŁA NR XXXVIII/249/14 RADY MIEJSKIEJ W RAJGRODZIE z dnia 31 stycznia 2014 r. w sprawie w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Rajgród Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo