Spis treści. Wstęp Wojciech Bystry... 3

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treści. Wstęp Wojciech Bystry... 3"

Transkrypt

1

2 Spis treści Wstęp Wojciech Bystry... 3 Część I - Badawcza... 5 Socjodemograficzny portret zbiorowości ludzi bezdomnych ciągłość czy zmiana? Metodologiczne problemy badania bezdomności w województwie pomorskim w latach , Maciej Dębski... 7 Życie na peweksie bezdomni, bezrobotni, pracyjący..., Justyna Kaźmierczak Raport z drugiego etapu ewalaucji Wolskiego Programu Reintegracji Druga Szansa, Julia Wygnańska Religijność osób bezdomnych w województwie pomorskim, Maciej Dębski Standardy etyczne w pracy z osobami bezdomnymi, Piotr Olech Część II Różnorodne kwestie problematyki bezdomności Modele pomocy społecznej osobom bezdomnym, Bogdan Palmowski Do wielkich osiągnięć przez wąskie ścieżki, Marcin Kowalewski Pomagać czy nie?, Monika Kukiełka Superopiekun pomaga ludziom, którzy mieszkają w jego pracy, Justyna Ludwikowska Sielska Opiekun nie jest cieciem, Dominik Michniewicz Tańcowały dwa pedały czyli jak rzuciliśmy kaszuby do naszych kół, Rafał Stenka II Mistrzostwa Europy w Halowej Piłce Nożnej Osób Bezdomnych o puchar PZPN, Paweł Jaskulski Nowy zawód -nowe życie. kursy zawodowe dla osób bezdomnych streszczenie projektu, Robert Gajewski Centrum Wolontariatu, Ewelina Zbieg-Lenarczyk Adam the streetworker, Przemysław Rydzewski Niestereotypowo o stereotypach, czyli projekt edukacyjny Nieobojętni, Joanna Woźniczka Centrum Reintegracji Społecznej i Zawodowej, Piotr Czapnik O biblotece Pomorskiego Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności, Beata Prusak POMOST O bezdomności bez lęku PISMO WSPÓŁFINANSOWANE Z FUNDUSZU INICJATYW OBYWATELSKICH ŚRODKÓW POMORSKIEGO URZĘDU WOJEWÓDZKIEGO ORAZ MINISTERSTWA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Wyrażone na łamach publikacji poglądy i opinie są poglądami autorów zamieszczonych artykułów, nie zawsze odzwierciedlają one stanowisko wypracowane w ramach Pomorskiego Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności. Wykorzystywanie w części lub w całości materiałów zawartych w tym opracowaniu możliwe jest jedynie pod warunkiem podania źródła tzn. tytułu naszego pisma, numeru oraz autora. ISSN GRUDZIEŃ 2006r. POMOST Pismo Samopomocy Gdańsk Wydaje: Regionalne Centrum Informacji i Wspomagania Organizacji Pozarządowych, Gdańsk, Al. Grunwaldzka 5, tel , Towarzystwo Pomocy im. św. Brata Alberta Koło Gdańskie Gdańsk Przegalina, ul. Przegalińska 135, tel , , , Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności, Gdańsk, ul. Ks.J.Zator-Przytockiego 4, tel/fax , Zespół redakcyjny: Piotr Olech, Monika Plona, Projekt okładki: T-RÓJ MIASTA Katarzyna Hołdys, tel Skład i druk: Drukarnia Misiuro, Gdańsk Brzeźno, ul. Gdańska 29, tel./fax: 0(prefix) ;

3 Drodzy czytelnicy Święta i Nowy Rok to okres radości i dawania sobie prezentów. Składamy zatem na wasze dłonie prezent od wszystkich osób, próbujących aktywnie przeciwdziałać problemowi bezdomności najnowszy numer Pomostu O bezdomności bez lęku. Publikacja ta składa się z dwóch części. Pierwsza badawcza zawiera m.in.: raport z badania socjodemograficznego wykonany w roku 2006 w ramach projektu Agenda Bezdomności, raport o osobach bezdomnych utrzymujących się ze śmietnika, raport z badania religijność osób bezdomnych, a także raport z ewaluacji programu reintegracji społecznej Druga Szansa. Druga publicystyczna zawiera m.in.: artykuły o wyjątkowych inicjatywach prowadzonych w naszym regionie, kraju, międzynarodowych zawodach piłkarskich dla osób bezdomnych, rajdzie rowerowym, zajęciach szkolnych o przełamywaniu negatywnych stereotypów społecznych, bibliotece poświęconej wykluczeniu społecznemu, Centrum Reintegracji Społecznej i Zawodowej, a także o osobach, które poświęciły się bezpośredniej pracy z najuboższymi, czyli opiekunach i streetworkerach. Niech lektura Pomostu sprawi abyśmy w zimowo świątecznym zgiełku nie zapomnieli o tych wszystkich ludziach, którzy tego wyjątkowego czasu nie będą mogli spędzić równie miło jak większość z nas. Niniejszy Pomost oraz jego wcześniejsze wydania są dostępne również w wersji elektronicznej na stronie internetowej Pomorskiego Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności Zapraszam zatem do lektury i życzę Państwu, aby nadchodzący rok przyniósł nam wszystkim jeszcze więcej radości i szczęścia, a także skuteczności i satysfakcji z naszej ciężkiej pracy. Z wyrazami szacunku Wojciech Bystry Przewodniczący Pomorskiego Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności PISMO SAMOPOMOCY

4

5 CZEŚĆ I BADAWCZA PISMO SAMOPOMOCY

6

7 Socjodemograficzny portret zbiorowości ludzi bezdomnych ciągłość czy zmiana? Metodologiczne problemy badania bezdomności w województwie pomorskim w latach Maciej Dębski Potrzeba opracowania Strategii Polityki Społecznej Województwa Pomorskiego wynika z konieczności sformułowania założeń kierunkowych, wskazujących koncepcję rozwoju społecznego. Koncepcja ta winna być oparta na rzetelnej analizie sytuacji, a także przyjęta i zaakceptowana przez wszystkie podmioty uczestniczące w realizacji działań na rzecz spójnego rozwoju gospodarczo społecznego regionu Przygotowując materiał do niniejszego opracowania mam pełną świadomość, że po pierwsze nie jestem autorem pomysłu badawczego, jakim jest określenie socjodemograficznego portretu zbiorowości ludzi bezdomnych w województwie pomorskim, więcej, przed rokiem 2003 nie słyszałem ani o Pomorskim Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności ani o badaniach, które ono realizuje. Po drugie moje uczestnictwo w grupie osób zaangażowanych w projekt z założenia miało mieć charakter eksperta ds. realizacji badań socjologicznych czyli osoby wspomagającej ułożenie kwestionariusza wywiadu, osoby, która dba o metodologicznie poprawny układ zadawanych pytań, reguł przejścia, itp. Zatem z początku nowe zadanie traktowałem jako nieciągłe, jednorazowe. Po trzecie w końcu muszę przyznać, ze wciąż nie czuję się specjalistą w zakresie problematyki wykluczenia społecznego, w szczególności problematyki bezdomności. Trudno bowiem na przestrzeni trzech lat dokonać przeformułowania swoich zainteresowań socjologicznych i przeniesienia ich punktu ciężkości z socjologii religii w stronę socjologii traktującej o zjawiskach z zakresu problematyki wykluczenia społecznego. Różnica pomiędzy tym, co dotychczas było i jest przedmiotem mojego zainteresowania naukowego (socjologia religii) a problematyką bezdomności, która wchodzi w zakres szeroko rozumianej polityki społecznej ma jednak kilka punktów wspólnych. Pierwszym z nich, i chyba najważniejszym jest fakt, że w obu przypadkach wykorzystuję raczej ilościowe, niż jakościowe metody pomiaru zjawisk społecznych. Owszem, ma to swoje plusy i minusy, ale o nich tutaj nie będę trakto- 1 Strategia Pomocy Społecznej Województwa Pomorskiego na lata , s.1. PISMO SAMOPOMOCY wać. Drugim punktem wspólnym pomiędzy socjologią religii a socjologią bezdomności jest fakt, iż w obu przypadkach staram się uchwycić zmianę rzeczywistości społecznej, odnosząc wyniki do wcześniej realizowanych badań, szukając tendencji w zachowaniach interesujących mnie grup społecznych. Po trzecie wreszcie zarówno do zagadnień z zakresu religii i moralności, jak i bezdomności podchodzę w sposób otwarty, to znaczy taki, który umożliwia ciągły rozwój w obu obranych kierunkach. Niniejsze opracowanie zasadniczo składać się będzie z trzech zasadniczych części. Pierwsza z nich to część teoretyczna zawierająca przede wszystkim rozważania metodologiczne nad realizowanym w poszczególnych latach badaniem wśród populacji osób bezdomnych. Uwagę swoją pragnę skupić na rzeczach związanych z organizacją badań terenowych, motywach, które przyświecały organizowaniu badań socjologicznych oraz na głównych problemach metodologicznych. W skład tych ostatnich wchodzić będą takie problemy jak: zmiana problemów w budowie narzędzia badawczego w poszczególnych latach, struktura poszczególnych raportów, możliwości porównywania zebranych wyników oraz kwestie związane z czasem realizacji badania. Druga, zasadnicza część raportu traktować będzie o wynikach z badań prowadzonych w roku 2001, 2003 i Główną ideą tej części pracy jest zaobserwowanie zmian, bądź ich braku, w badanych zjawiskach. Tam, gdzie będzie to możliwe (najczęściej w latach 2003 i 2005) dokonana zostanie szczegółowa analiza porównawcza przy jednoczesnym zastosowaniu testów statystycznych. W przypadku, kiedy danych nie będzie można wprost porównywać zarysowana zostanie ogólna tendencja opisująca badany problem na przestrzeni kolejnych lat. Trzecia część to wyciągnięcie zasadniczych wniosków z realizowanych badań oraz odniesienie się do postawionych hipotez badawczych. Zakończenie niniejszego opracowania to również próba postawienia zasadniczych postulatów w zakresie realizacji oraz organizacji kolejnych badań terenowych w następnych latach, zmiany narzędzia badawczego oraz w zakresie raportowania uzyskanych wyników.

8 CZĘŚĆ I TEORETYCZNE ROZWAŻANIA METODOLOGICZNE Jak wskazuje Strategia Pomocy społecznej Województwa Pomorskiego na lata problem bezdomności jest jednym z głównych, obok bezrobocia, niepełnosprawności, uzależnienia i ubóstwa, problemów z jakimi boryka się ludność województwa pomorskiego 2, jak wskazują autorzy opracowania. Organizacja badań terenowych profesjonalizacja Badanie Socjodemograficzny Portret Zbiorowości Ludzi Bezdomnych Województwa Pomorskiego realizowane jest od roku Choć w każdym roku uzyskiwano bardziej lub mniej zróżnicowane wyniki w poszczególnych aspektach, zawsze badanie to było ewenementem na skalę nie tylko wojewódzką, ale również ogólnopolską. Ścisłą współpracę wielu instytucji lokalnych, rządowych oraz pozarządowych podkreślali poszczególni autorzy raportów w roku 2001, 2003 oraz 2005 bądź osoby, które owe raporty współtworzyły 3. Prześledźmy słowa Sekretarza Pomorskiego Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności w Gdańsku w roku 2001, pisał: Dzień 12 grudnia 2001 r., godz wyznaczono jako termin rozpoczęcia zbierania materiału badawczego w miejscach niemieszkalnych, natomiast w przypadku placówek weryfikowano ankiety wypełniane w ciągu całego tego dnia. Do koordynacji działań połączonych sił Ośrodków Pomocy Społecznej, organizacji pozarządowych, Policji, Straży Miejskiej oraz SOK w 19 powiatach województwa pomorskiego wyznaczono członków Pomorskiego Forum. Wszystkie Ośrodki Pomocy Społecznej na terenie województwa (ponad 120), ze względu na najlepszą znajomość lokalnych problemów związanych z bezdomnością, poproszono o przeprowadzenie badania w miejscach niemieszkalnych. Z zadania tego Ośrodki wywiązały się znakomicie. Godnym odnotowania jest fakt pozyskania funduszy na realizację inicjatywy ze środków Wojewody Pomorskiego, co w istotny sposób ułatwiło przeprowadzenie badania. Od początkowego procesu tworzenia ogólnej wizji, poprzez uszczegółowianie i konkretyzowanie po rozdzielanie ról i zbieranie materiałów badawczych, kooperacja ponad 20 organizacji i instytucji należących do Forum oraz dziesiątków innych podmiotów, przekonywała nas o możliwościach oraz wartości takiej właśnie formy działania. Chodzi tu o niezwykle wartościowe i pobudzające intelektualnie przekazywanie bieżących uwag i wątpliwości oraz żywą dyskusję pomiędzy profesjonalistami w zakresie bezdomności. Rzecz oczywista, 2 Strategia Pomocy społecznej Województwa Pomorskiego na lata , s.25 i następne. 3 Duracz-Walczak A., Przasnyska J., Raport z badania Portret zbiorowości ludzi bezdomnych województwa pomorskiego. Pomost, Gdańsk 2002; Olech P., Badanie socjodemograficzne 2003, Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2003; Dębski M., Portret Zbiorowości Ludzi Bezdomnych w Województwie Pomorskim. Raport z badań, Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2003, s ; Dębski M. Olech P., Socjodemograficzny Portret Zbiorowości Ludzi Bezdomnych w województwie pomorskim, Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2005, s że w trakcie realizacji przedsięwzięcia pojawiały się także pewne trudności, ale miały one charakter chwilowy. W roku 2003 w Pomoście o procesie przygotowania badań terenowych autor pisze w sposób następujący: Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności ( ) będąc głównym koordynatorem, sondaż zrealizowało we współpracy z ponad 100 podmiotami. W realizację badania zaangażowanych było blisko 40 placówek dla osób bezdomnych, około 100 Ośrodków Pomocy Społecznej, Policja, Straż Miejska, Służba Więzienna, Służba Zdrowia, Straż Ochrony Kolei oraz grono wolontariuszy ( ). Powołany został dziesięcioosobowy zespół badawczy złożony z członków Forum, większość z nich została później koordynatorami powiatowymi badania. Skład zespołu został uzupełniony o socjologa, pracownika naukowego Uniwersytetu Gdańskiego 4. W roku 2005 przygotowaniu badań terenowych poświęcone zostaje o wiele więcej tekstu niż w roku 2001 i Oto jego część: Istotnym i wydaje się kluczowym elementem metodologii realizacji takiego badania jest zawiązanie współpracy z wieloma podmiotami zajmującymi się bezpośrednio lub pośrednio ludźmi bezdomnymi. Jeśli myślimy o rzetelnym przygotowaniu badania w miejscach niemieszkalnych należy przedsięwziąć szeroko zakrojoną współpracę ze wszystkimi instytucjami, które mają dostęp do tej problematyki, począwszy od służb mundurowych (np. porządkowych) na grupach lokalnych społeczności skończywszy ( ).Pomorskie Forum wprawdzie jest głównym realizatorem projektu badawczego, ale de facto to właśnie partnerzy tego przedsięwzięcia w głównej mierze odpowiedzialni są za sprawne przygotowanie i zrealizowanie badania. Konieczne jest odpowiednio wcześniej zawiązanie możliwe najpełniejszych koalicji na rzecz badania. Każdego roku realizatorzy badania zapraszają do współpracy wszystkie Ośrodki Pomocy Społecznej lub Ośrodki Pomocy Rodzinie, Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie, placówki świadczące różnorodną pomoc ludziom bezdomnym, Policję, Straż Miejską, Straż Ochrony Kolei, Służbę Więzienną, Straż Graniczną oraz Służbę Zdrowia. Do realizacji przedsięwzięcia zachęcamy wszystkich prezydentów, burmistrzów i wójtów województwa pomorskiego, ponadto nawiązujemy współpracę z wolontariuszami poprzez uczelnie wyższe gdzie wykładane są nauki społeczne. Ważnym elementem realizacji tak dużego przedsięwzięcia jest nawiązanie współpracy z masmediami. Zawiązanie i skoordynowanie tak szerokiej współpracy wymaga prawie półrocznego wysiłku organizacyjnego ( ). Służby mundurowe takie jak Policja, Straż Miejska, Straż Ochrony Kolei czy Straż Graniczna wspomagają ankieterów w realizacji badania w miejscach niemieszkalnych oraz na terenach ogródków działkowych. Rolą tych służb jest przede wszystkim dyskretne zabezpieczanie bezpieczeństwa ankieterów realizujących badanie. Funkcjonariusze ci nie wchodzą w rolę ankieterów i nie ingerują w realizację wywiadu, ponieważ mogłoby to zaburzyć proces badawczy i wpływać na wyniki badania. Nieocenioną rolą tych służb jest także pomoc w tworzeniu map miejsc pozainstytucjonalnych, w których przebywają osoby bezdomne oraz udostępnianie na potrzeby badania środków transportu. W przypadku realizacji badania 4 Olech P., Badanie socjodemograficzne 2003, Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2003, s. 6 i 7.

9 PISMO SAMOPOMOCY poza funkcjonującymi instytucjami ważne jest, aby utworzone patrole z pracowników socjalnych, wolontariuszy i służb mundurowych mogły swobodne i bez przeszkód się przemieszczać, docierając tym sposobem do możliwie największej liczby osób w określonym czasie. Służby mundurowe zabezpieczają także pomoc w sytuacjach kryzysowych na przykład, gdy istnieje wyraźne zagrożenie zdrowia lub życia osób bezdomnych przebywających w publicznych bądź prywatnych miejscach nieprzeznaczonych do zamieszkiwania. Łączność, którą dysponują te służby niejednokrotnie umożliwia szybszą i bardziej skuteczną interwencję. Zaangażowanie służb mundurowych w realizację badania może także nieść ze sobą negatywne konsekwencje w postaci np. unikania lub wręcz uciekania przed ankieterami części osób bezdomnych, sytuacjom takim staramy się zapobiegać poprzez nadanie konkretnej i zrozumiałej roli tym służbom. Ponadto możliwe negatywne konsekwencje są niewspółmiernie małe w porównaniu do korzyści płynących z zaangażowania służb mundurowych w akcję. Na potrzeby realizacji badania w miejscach pozainstytucjonalnych angażujemy także pracowników organizacji pozarządowych działających na terenie województwa w obrębie problematyki bezdomności (np. streetworkerów, pracowników socjalnych, opiekunów w placówkach, psychologów itp.) oraz studentów zazwyczaj czwartego lub piątego roku kierunków nauk społecznych. W związku z tym, że są to osoby znające problematykę bezdomności lub mają przygotowane do realizacji wywiadów realizują one wespół z pracownikami socjalnymi rolę ankieterów badania. Znajdują się tym samym niejako na głównym froncie badania i realizują kluczowe dla sondażu role. Na potrzeby przeprowadzenia badania w miejscach nieprzeznaczonych do zamieszkiwania, w których przebywają jednak osoby bezdomne, tworzone są kilkuosobowe patrole (najwięcej pięć osób). Patrole te powstają z osób rekrutujących się z wyżej wymienionych instytucji i organizacji. W skład patrolu wchodzi zazwyczaj dwóch lub trzech ankieterów oraz funkcjonariusze służb znający dokładnie teren, na którym realizowane jest badanie. Patrole te wyposażone są w narzędzia niezbędne do przeprowadzenia wywiadów w trudnych warunkach (np. latarki). W realizację badania w miejscach instytucjonalnych, w których przebywają osoby bezdomne, angażujemy przedewszystkim osoby pracujące w tych podmiotach. Zazwyczaj są to osoby wyspecjalizowane w pracy z ludźmi znajdującymi się w trudnych sytuacjach życiowych, są to też ludzie znający osoby bezdomne osobiście i na co dzień z nimi pracujące. Sondaż w placówkach dla bezdomnych realizowany jest głównie przez pracowników socjalnych, opiekunów, psychologów lub pedagogów zatrudnianych przez organizacje prowadzące te placówki. Gwarantuje to rzetelne wykonanie badania. Badanie w placówkach penitencjarnych, czyli w zakładach karnych i aresztach śledczych realizowane jest przez funkcjonariuszy służby więziennej. Podobnie jest w szpitalach, które mają bardziej zamkniętą formę funkcjonowania, tam badanie realizowane jest przez pracowników służby zdrowotnej. Sytuacja ma się zgoła inaczej w przypadku służb zdrowotnych pracujących w szpitalach bardziej otwartych lub izbach wytrzeźwień, tam w zależności od ustaleń badanie realizują pracownicy tych instytucji lub ankieterzy przez nas skierowani. Wypełnione kwestionariusze wywiadu zazwyczaj wysyłane są bezpośrednio do centrum koordynacyjnego badania, a nie do koordynatorów powiatowych badania w przypadku realizacji sondażu poza instytucjami. Za przygotowanie badania w sferze bezdomności instytucjonalnej odpowiedzialne jest Wojewódzkie Centrum Koordynacyjne. 5 Wszystkie te przywołane cytaty wskazują jednoznacznie, że z roku na rok, z badania na badanie, następuje widoczna profesjonalizacja organizacji badań terenowych. Nie jest to bez znaczenia tym bardziej, że organizator badań dociera do coraz większej liczby osób bezdomnych na terenie województwa pomorskiego. Dlatego w dalszych latach, przewidując wysoki poziom zaangażowania osób biorących udział w przegotowaniu i realizacji badania terenowego, należy spodziewać się większej ilości osób bezdomnych, do których dotrą ankieterzy. Dodatkowymi wartościami realizacji badań terenowych, które należy rozpatrywać jako wielki sukces, jest ścisła współpraca różnego rodzaju instytucji w jednym przedsięwzięciu o charakterze badawczo-naukowym. Ścisłe skoordynowanie wielu podmiotów przynosi konkretne i wymierne korzyści chociażby w postaci lepszego poznania zespołu osób, które są zaangażowane w pomoc osobom bezdomnym w województwie pomorskim. Kolejnym plusem takiego stanu rzeczy jest integracja organizacji rządowych i pozarządowych we wspólnym przedsięwzięciu oraz zwrócenie uwagi na problem bezdomności w województwie pomorskim przy wykorzystaniu środków masowego przekazu. Nie da się ukryć, ze realizowane badania przyczyniły się również do zwrócenia większej uwagi osób ze świata polityki na problem ludzi bezdomnych w województwie pomorskim. Szczególnie widoczne jest to w nowo przyjętej strategii województwa pomorskiego, w której socjodemograficzne badania prowadzone przez Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności stanowią istotny wkład metodologiczny. Bezpośrednim skutkiem narastającej z roku na rok profesjonalizacji w zakresie przygotowania badania terenowego jest zaobserwowanie nowych miejsc, w których dochodzi do gromadzenia się osób bezdomnych w miejscach niemieszkalnych. Na tej podstawie istnieje możliwość stworzenia dokładnych map przebywania osób bezdomnych poza placówkami. Z racji tego, że badanie rokrocznie przeprowadzane było w okresie zimowym istniała możliwość interwencji terenowej, która w istocie polegała na sprowadzeniu osób przebywających w miejscach niemieszkalnych do różnego rodzaju placówek dla osób bezdomnych. Nie ulega również żadnej wątpliwości, że poprzez ścisłą współpracę międzysektorową Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności umocniło się na pozycji ogólnopolskiego lidera wśród organizacji pozarządowych monitorujących problematykę bezdomności. Dotychczas realizowane badania socjologiczne przeprowadzane w województwie pomorskim są podstawą artykułów naukowych nie tylko w Polsce, ale i zagranicą. Profesjonalizację badań terenowych widać również w przypadku jakości realizowanych danych. W roku 2001 odrzucono aż 135 ankiet z powodu złego wypełnienia ich przez ankieterów, w roku 2003 i 2005 takie sytuacje należały do rzad- 5 Dębski M., Olech P., Socjodemograficzny Portret Zbiorowości Ludzi Bezdomnych w województwie pomorskim, Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2005, s

10 kości. Nie oznacza to jednak, że ankieterzy nie popełniali błędów. Albowiem często w roku 2005 zdarzały się takie sytuacje, w których w kwestionariuszu wywiadu podczas wpisywania danych do komputera zauważano liczne braki danych (pytania pozostające bez odpowiedzi). 10 Motywy realizacji badania Dlaczego w województwie pomorskim organizowane jest tego typu badanie? Przyglądając się motywom badawczym należy powiedzieć, że z założenia Socjodemograficzny Portret Zbiorowości Ludzi Bezdomnych Województwa Pomorskiego zawsze miał na celu określenie cech społeczno-demograficznych konkretnej zbiorowości, zamieszkującej konkretne terytorium. Zastanawiając się nad pytaniem, dlaczego badaniem objęto osoby bezdomne odpowiedź nie jest, jakby się wydawało, prosta. Niemniej jednak nasuwają się cztery zasadnicze motywy, które skłoniły badaczy do empirycznej próby zgłębienia interesującego tematu. Po pierwsze niewątpliwym powodem, dla którego realizowane były badania wśród osób bezdomnych jest fakt głębokiego deficytu badań naukowych w obszarze problematyki bezdomności 6. I choć można ze spokojem wskazać na kilka zasadniczych badań prowadzonych w ostatnich latach w Polsce 7, w porównaniu na przykład do problematyki bezrobocia czy ubóstwa o bezdomności pisze się rzadko. Deficytowy stan badań empirycznych podkreśla autor definicji pojęcia bezdomność w głównej polskiej encyklopedii socjologicznej 8. Drugim powodem realizacji badania była ciekawość badacza, który będąc pionierem takich badań w województwie pomorskim nosi w głowie wiele hipotez badawczych, które pragnie zweryfikować. Ogólnie rzecz biorąc badanie miało prowadzić do odpowiedzi na kilka zasadniczych pytań: ile osób bezdomnych zamieszkuje teren województwa pomorskiego? Jakie są podstawowe cechy społeczno-demograficzne osób bezdomnych (płeć, wiek, wykształcenie, miejscowość zamieszkania, ilość lat bycia osobą bezdomną)? Jak często i z jakich form pomocy korzystają osoby bezdomne? Jakie są przyczyny bycia osobą bezdomną? (strukturalne i jednostkowe)? Gdzie, w jakich miejscach, w ciągu ostatniego roku najczęściej przebywały osoby bezdomne? Jaki jest aktualny stan zdrowia osób bezdomnych? (posiadanie grupy inwalidzkiej, subiektywne poczucie zdrowia)? Jaka jest aktualna sytuacja mieszkaniowa osób bezdomnych? Jaka jest aktualna sytuacja zawodowa osób bezdomnych? (podejmowanie pracy, charakter pracy, źródła dochodu) 6 Na ten problem wskazuje Piotr Olech w Olech P., Badanie socjodemograficzne 2003, Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2003, s Golinowska S., Tarkowska E., Kopińska I., Ubóstwo i wykluczenie społeczne. Badania, metody, wyniki, Wydawnictwo Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa 2005, M. Porowski (1995) Bezdomność obraz zjawiska i populacji ludzi bezdomnych, B. Bartosz, E. Błażej (1995) Doświadczenie bezdomności, Warszawa, Biblioteka Pracownika Socjalnego, M. Pisarska (1993) Bezdomni w Łodzi analiza socjologiczna, Polityka Społeczna nr 11-12; A. Duracz-Walczak (red.) W kręgu problematyki bezdomności polskiej, Warszawa, Gdańsk 2001/2002; M.Oliwa-Ciesielska (2005) Zasadność definicji bezdomności, Formy pomocy bezdomnym. Analiza ułatwień i ograniczeń problemu, Warszawa; Stankiewicz L., Zrozumieć bezdomność, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2002; Sidorowicz S., Zaburzenia psychiczne u osób bezdomnych, Klinika Psychiatryczna Akademii Medycznej, Wrocław Porowski M., Bezdomność, w: Encyklopedia Socjologii, t.1, Oficyna Naukowa, Warszawa 1998, s.60 i następne. Po trzecie, badania socjodemograficzne wpisują się w linię programową organizatora badań, którym jest Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności. Ten powód bezpośrednio odpowiada również na pytanie dlaczego badania realizowane były jedynie w obszarze województwa pomorskiego (Forum zrzesza instytucje działające na terenie województwa pomorskiego). Nie ulega wątpliwości, że rzeczywistość społeczna dzieje się w jakimś określonym czasie. Kategoria czasu jest niezmiennie ważna w opisie zmian zachodzących w społeczeństwie, w grupach społecznych, w samym człowieku, Można zatem powiedzieć, że w badaniach nad zmianą społeczną czas jest podstawowym, konstytutywnym czynnikiem 9. Dlatego kolejnym motywem podjęcia badań w roku 2001, 2003 i 2005 była chęć zaobserwowania dynamicznych zmian w środowisku osób bezdomnych. Dzięki badaniom realizowanym w odstępie dwóch lat z perspektywy kilku zrealizowanych badań będzie można zaobserwować ewentualną zmianę stanu zjawiska, jakim jest bezdomność 10. Do kategorii czasu wrócę jeszcze w dalszej części artykułu. Zmiany w narzędziu badawczym Jak już wyżej wspomniano projekt badawczy zatytułowany Socjodemograficzny portret zbiorowości ludzi bezdomnych województwa pomorskiego realizowany jest w odstępie dwóch lat, począwszy od roku Do dzisiaj zrealizowano trzy badania, jednakże za każdym razem narzędzie badawcze ulegało małym modyfikacjom Zastosowane na przestrzeni lat zmiany w narzędziu badawczym nie mogły mieć charakteru rewolucyjnego, ponieważ uniemożliwiałoby całkowite porównywanie wyników uzyskanych w poprzednich badaniach. Wprowadzone modyfikacje w metodologii mają przede wszystkim charakter uzupełniający lub porządkujący. W roku 2003, w porównaniu do narzędzia badawczego z roku 2001, zmiany przede wszystkim dotyczyły poziomów pomiaru pytań 12. Ogólnie rzecz biorąc starano się, aby pytania metryczkowe mierzone były na jak najwyższym poziomie pomiaru (poziom ilościowy). Dotyczyło to takich kwestii jak wiek oraz ilość lat pozostawania w bezdomności. Zmieniło się również całkowicie pytanie o miejsce przebywania osób bezdomnych w ciągu ostatniego roku. Pytania związane ze zdrowiem i sytuacją zawodową zasadniczo nie zmieniły się. W roku 2003, w porównaniu do roku 2001 nie pojawiło się kilka pytań 9 Sztompka P., Socjologia zmian społecznych, Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2005, s Dlaczego badanie realizowane jest w odstępie dwuletnim traktuję w sposób szerszy razem z Piotrem Olechem w ostatnim raporcie badawczym Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2005, s Szerzej tę kwestię wyjaśniamy w raporcie z roku 2005 Dębski M., Olech P., Socjodemograficzny Portret Zbiorowości Ludzi Bezdomnych w województwie pomorskim, Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2005, s W naukach społecznych wyróżniamy cztery główne poziomy pomiaru: nominalny, porządkowy, przedziałowy oraz ilorazowy. Pierwsze dwa poziomy to poziomy jakościowe które jedynie opisują po kątem jakościowym dany obiekt. Poziom przedziałowy oraz ilorazowy to poziomy pomiaru ilościowego, na podstawie którego można nie tylko opisywać dane zjawisko ale również wnioskować na jego podstawie o większej całości. Zmiany w narzędziu badawczym w poszczególnych latach spowodowane były chęcią uzyskania danych, które mogą stanowić podstawę głębszego wnioskowania statystycznego.

11 związanych z opieką lekarską czy gotowością wzięcia udziału w szkoleniach przygotowujących do pracy. Największe jednak różnice w narzędziu badawczym nastąpiły przed badaniem realizowanym w roku Pierwszą zmianą w sposobie realizacji przedsięwzięcia było określenie grup docelowych badania poprzez typologię ETHOS 13. Definicja operacyjna wyznaczająca poszczególne kategorie osób bezdomnych pomogła w uporządkowaniu grup beneficjentów uczestniczących w wywiadach. Dotychczasowe wyodrębnione kategorie uczestników badania pozostały te same, jednakże dokonano innego ich grupowania (według kategorii bez dachu nad głową i bez domu ). Kolejną dokonaną zmianą było wykluczenie z procesu badawczego jednej grupy docelowej osób bezdomnych, a mianowicie osób bezdomnych przebywających kątem u znajomych lub rodziny. W ich przypadku możemy bardziej mówić o problemie zagrożenia bezdomnością. Z tego względu, jak zauważam razem z Piotrem Olechem w cytowanym już raporcie, należy przypuszczać, że rezygnacja z tej grupy osób w badaniu obniżyła ogólną liczebność osób bezdomnych 14. Oprócz nowej kategoryzacji respondentów w roku 2005, w porównaniu do poprzednich badań postanowiono bliżej przyjrzeć się problemowi faz bezdomności. Do tego celu zastosowano podział zaproponowany przez Marka Jaździkowskiego w Pomoście z roku Zmiany w narzędziu badawczym, jakiekolwiek by one nie były zawsze powodują, że badacz zaczyna borykać się z prob- 13 Por. Wygnańska J., Europejska typologia bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego Ethos, Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2005, s.7 i następne. 14 Dębski M., Olech P., Socjodemograficzny Portret Zbiorowości Ludzi Bezdomnych w województwie pomorskim, Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2005, s Jaździkowski M., Syndrom bezdomności, Pismo Pomost, Gdańsk 2000, 9 i następne. Autor artykułu, analizując czas pozostawania w bezdomności, dzieli go na pięć faz. Faza pierwsza to faza wstępna (0-2 lata) polegająca na rozwoju syndromu bezdomności. Cechą charakterystyczną tej fazy jest fakt, iż same osoby nie postrzegają się jako osoby bezdomne w dużej mierze, dlatego, że w dowodzie osobistym wciąż widnieje zameldowanie. Nie przyznanie się do faktu bycia osobą bezdomną to również doskonały mechanizm obronny, dzięki któremu nie mamy do czynienia z całkowitym załamaniem się własnej wartości i godności. Faza wstępna trwa dwa lata, w ciągu których to kontakt z rodziną ulega powolnemu słabnięcia. Kolejną fazą wyodrębnioną przez autora jest faza ostrzegawcza trwająca od 2 do 4 lat. Sytuacja braku domu nadal traktowana jest przez osobę bezdomną jako tymczasowa pomimo tego, iż więzi rodzinne w ciągu roku praktycznie nie istnieją. Druga faza to okres, w którym w wielu przypadkach zaczynają rosnąć zobowiązania finansowe (kary za przejazd bez biletu, mandaty, niezapłacone alimenty). Trzeci okres to faza adaptacyjna trwająca od 4 do 6 lat. Przez ostatnie sześć lat osoba zdążyła bardzo mocno osadzić się w strukturze środowiska osób bezdomnych, codziennie uczestnicząc ich w życiu. Warto zwrócić uwagę na fakt, że w tej fazie zmniejsza się ilość prób wychodzenia z bezdomności a poczucie winy wobec rodziny zostaje zamienione na poczucie krzywdy. Faza chroniczna to okres trwający od 6 do 10 lat. W tej fazie mamy do czynienia z całkowitym przystosowaniem się do warunków bezdomności. Brak kontaktów z rodziną, wygodne urządzenie się w schronisku albo w innym miejscu niemieszkalnym pomaga im się przystosować do warunków ciągłego życia poza własnym domem. Ostatnia faza opisywana przez autora to faza bezdomności trwałej trwającej więcej niż 10 lat. Bezdomny traci wszelką motywację do podejmowania prób wyjścia z bezdomności, nie potrafi samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie. Bardzo często uzależniony jest od otrzymywanej przez ostatnie dziesięć lat pomocy. W ostatnich dwóch kategoriach pojawia się problem racjonalizacji bezdomności poprzez przekonanie jej pozornego wyboru. PISMO SAMOPOMOCY lemem rzetelnego porównywania wyników. Podobnie rzecz ma się z badaniami wśród populacji osób bezdomnych w województwie pomorskim. Dlatego w niniejszym opracowaniu porównano ze sobą jedynie odpowiedzi na te pytania, których forma zdania zasadniczo w poszczególnych badaniach się nie różniła. Oczywiście pytań, które z jakichkolwiek względów nie powtórzyły się w kolejnych badaniach nie tylko nie porównywano, ale również o nich nie wspominano. Poczyniono założenie bowiem, że o wszystkich nich pisano w poszczególnych Pomostach. Ważną kwestią którą należy tutaj nieco rozwinąć są specjalistyczne bazy danych, które powstały podczas opracowywania wyników statystycznych. Po zakończonych badaniach terenowych w roku 2003 i 2005 zebrane dane wpisano do statystycznego programu SPSS (Statistical Packiet for Social Scence). Niestety organizator badania nie jest w posiadaniu bazy danych z roku 2001, co uniemożliwia porównanie faz bezdomności na przestrzeni trzech okresów badawczych. Dlatego w części empirycznej badania najczęściej poszczególnych tabelach zestawiono ze sobą wyniki poszczególnych roku 2003 i 2005 zaś wyniki z roku 2001 tam gdzie jest to możliwe i metodologicznie poprawne, stanowią uzupełnienie analizy porównawczej. Z racji nieposiadania źródłowej bazy danych z pierwszych badań nie istnieje możliwość porównywania wyników w oparciu o zastosowanie testów statystycznych. Jest to niewątpliwy minus niniejszego opracowania. Struktura poszczególnych raportów z realizowanych badań Z racji tego, że za każdym razem narzędzia badawcze różniły się od siebie również i raporty badawcze mają odmienną strukturę. Zawsze jednak struktura raportu wynikała ze struktury prowadzonej analizy statystycznej. Raporty z badań realizowanych w roku 2001 oraz 2003 dzieliły badaną zbiorowość na kilka typów ze względu na miejsce zamieszkania: 1. Bezdomni przebywający w trójmiejskich schroniskach 2. Bezdomni przebywający w pozatrójmiejskich schroniskach 3. Bezdomni przebywający w Trójmieście poza schroniskami 4. Bezdomni przebywający poza Trójmiastem poza schroniskami 5. Dzieci przebywające w schroniskach w Trójmieście i pozostałych powiatach W roku 2005 zrezygnowano z takiego podziału zbiorowości i dokonano analizy statystycznej dla wszystkich osób dorosłych oraz dla wszystkich dzieci. Zmienną mówiącą o zamieszkaniu w lub poza placówką dla osób bezdomnych potraktowano jako dodatkową zmienną niezależną. Spowodowało to uproszczenie struktury raportu (przez co stał się bardziej czytelny) jak również rzetelne porównanie bezdomności instytucjonalnej i pozainstytucjonalnej, trójmiejskiej i pozatrójmiejskiej. Czas realizacji badania Tak jak już wyżej pokrótce wspomniano zmiany rzeczywistości społecznej dokonują się w czasie. Czas realizacji badania zawsze był taki sam: okres zimowy, grudzień. Jak łatwo się domyśleć wybór daty badania nie jest przypadkowy. Zgodnie z zamysłem realizatorów przedsięwzięcia jest to bowiem najlepszy, pod względem technicznym, okres do realizacji badania w tzw. miejscach niemieszkalnych, ponieważ istnieje większa szansa dotarcia do dużej ilości osób bezdomnych. Chodzi nie tylko o fakt, że w okresie zimowym osoby bezdomne w miej- 11

12 scach niemieszkalnych łączą się w większe skupiska osób, ale również o dynamikę samego zjawiska bezdomności, które na okres zimowy wytraca swoją siłę w postaci spadku osób przemieszczających się z miejsca na miejsce. Ponadto badania realizowane porą zimową mają również charakter prewencyjny i interwencyjny. ( ) Otóż okres zimowy dla wielu osób bezdomnych przebywających na dworcach, w kanałach, węzłach ciepłowniczych i na działkach jest czasem znacznie podwyższonego ryzyka utraty zdrowia, a nawet śmierci. Współpraca wielu służb podczas realizacji badania służy z jednej strony lepszemu dotarciu do miejsc, w których mogą przebywać osoby bezdomne, z drugiej strony idzie także o bardziej zintegrowaną pomoc tym właśnie osobom 16. Słuszny zarzut wysuwają ci, którzy wskazują na to, iż tego typu badania powinno realizować się również w okresie letnim. Przede wszystkim chodzi o dokonanie rzetelnej analizy rozkładu procentowego zmiennej, jaką jest tzw. bezdomność instytucjonalna i pozainstytucjonalna. W badaniach w latach 2003 i 2005 wykazano, iż osób bezdomnych przebywających w trakcie badania w instytucjach jest 60%, zaś poza instytucjami 40%. Tymczasem, jeśli traktujemy rodzaj bezdomności (instytucjonalna i pozainstytucjonalna) jako ważną zmienną niezależną musimy być pewni, że nie związana jest ona na przykład z sezonowością. Dlatego jednym z postulatów po przeprowadzonym w roku 2005 badaniu był ten, który mówił o konieczność realizacji badania w okresie letnim. Tymczasem pozostaje nam uznać, że rodzaj bezdomności jest bardzo ważną zmienną niezależną nie wnikając w sezonowy rozkład procentowy tej zmiennej. 12 Metoda badawcza Przechodząc do krótkiego omówienia metody badawczej to możemy powiedzieć, iż wszystkie badania były przeprowadzane metodą wywiadu zestandaryzowanego w oparciu o wcześniej przygotowany kwestionariusz pytań i odpowiedzi. Jako badacza zajmującego się metodologią badawczą interesuje mnie jednakże inna kwestia a mianowicie, jaki charakter miały prowadzone badania to znaczy czy można je nazwać badaniami panelowymi oraz czy badania socjodemograficzne są reprezentatywne. Przechodząc do specyfiki metodologii badań zastanówmy się czy realizowane przez Forum badania mają charakter panelowy 17? Badania panelowe to metoda badań socjologicznych polegająca na tym, że wcześniej badane osoby lub populacje zostają poddane kolejnym badaniom, pomiarom (obserwacji, badaniom ankietowym) po pewnym odstępie czasu na tej samej próbie, tym samym narzędziem. Celem takich badań jest uchwycenie dynamiki zmian interesującego nas zjawiska. Przyrównując teorię do praktyki należy powiedzieć, że w przypadku badań nad bezdomnością realizowanych przez Forum narzędzie badawcze ulegało zmianom, zaś populacja osób bezdomnych z roku na rok zwiększała się, czyli nie była taka sama. Z dwóch powyższych punktów widać, że realizowane przez Forum przedsięwzięcie naukowe nie ma charakteru pa- 16 Dębski M., Olech P., Socjodemograficzny Portret Zbiorowości Ludzi Bezdomnych w województwie pomorskim, Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2005, s Więcej o badaniach panelowych pisze Babbie E., Badania społeczne w praktyce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s. 123 i 124. nelowego. I choć można traktować, iż realizacja badania odbywała się w tej samej zbiorowości, to nie ulega wątpliwości, że zestandaryzowany kwestionariusz wywiadu uległ zasadniczym zmianom. Kończąc rozważania na temat problemów związanych z zastosowaną metodą badawczą odpowiedzmy sobie jeszcze na jedno pytanie: czy można na podstawie przebadanych osób wnioskować o całej populacji osób bezdomnych w województwie pomorskim? Kiedy przyjmiemy hipotezę, że przebadano zdecydowaną większość osób bezdomnych możemy na zadane pytanie odpowiedzieć w sposób twierdzący (albowiem badana była populacja, a nie próba losowana z tejże populacji). Jednakże nie możemy tych badań w żaden sposób uznać za reprezentatywne. Pojęcie reprezentatywności zakłada bowiem, że próba musi mieć charakter losowy (prawdopodobieństwo wzięcia udziału w badaniu jest takie samo dla wszystkich osób badanych) oraz kiedy dobrana próba odzwierciedla te same zagregowane cechy, co populacja. O populacji osób bezdomnych w województwie pomorskim (również i w Polsce), z racji braku badań tym zakresie, nie do końca jesteśmy w stanie się wypowiedzieć. Ponadto metoda head counting, zastosowana w naszych badaniach wyklucza dobór losowy. CZĘŚĆ II WYNIKI BADAŃ UJĘCIE PORÓWNAWCZE Porównując wyniki z trzech badań realizowanych odpowiednio w latach 2001, 2003 oraz 2005 należy na samym początku stwierdzić, że poniższa porównawcza analiza podzielona zostanie na dwie części: analizę dotyczącą dorosłych osób bezdomnych oraz dotyczących bezdomnych dzieci. Takie rozwiązanie podyktowane jest różnorodnością narzędzi badawczych, które tworzone były osobno dla dzieci oraz dla osób, które ukończyły 18 rok życia. Opracowanie dotyczące dorosłych respondentów składać się będzie z kilku zasadniczych części, które wyznaczone zostaną bezpośrednio poprzez układ kwestionariusza. Po pierwsze na wstępie zestawimy ze sobą zmienne społeczno demograficzne typu płeć, wiek, wykształcenie oraz miejsce zamieszkania. Kolejne części analizy porównawczej dotyczyć będą problematyki zdrowia, aktywności zawodowej, sytuacji mieszkaniowej, korzystania z opieki oraz sytuacji bezdomności (jej przyczyn, skutków, rodzaju oraz długości trwania). W przypadku analizy danych bezdomnych dzieci oprócz zmiennych metryczkowych (społeczno-demograficznych) uwagę swoją skupimy przede wszystkim na sytuacji bezdomności. Pozostałe aspekty (zdrowie, szkoła, rodzina) poruszone zostaną w sposób ogólny. W przypadku analizy danych dotyczących dorosłych oraz dzieci postanowiono na etapie przygotowywania danych do opracowania połączyć zbiory ze źródłowymi danymi z lat 2003 i 2005 wprowadzając dodatkowo zmienną rok badania. Dodatkowo połączenie danych źródłowych wymagało ujednolicenia zmiennych znajdujących się w nowopowstałej bazie. Zanim przedstawione zostaną zestawienia tabelaryczne uzyskanych wyników postawmy kilka zasadniczy hipotez, które będziemy starali się zweryfikować w trakcie porównywa-

13 nia wyników. Hipoteza ogólna postawiona w sposób roboczy brzmi: H 1 : Badana populacja osób bezdomnych jest populacją homogeniczną (jednorodną) w zakresie płci, wieku oraz wykształcenia. Oprócz dość ogólnej hipotezy badawczej postanowiono sformułować kilka hipotez szczegółowych, które mają za zadanie po pierwsze bardziej określić hipotezę ogólną, po drugie zaś w sposób szczegółowy wskazać na zaobserwowane w poszczególnych badaniach różnice wśród populacji osób bezdomnych. H 2 : Liczba osób bezdomnych w województwie pomorskim jest stała. H 3 : Ilość lat spędzonych w sytuacji bezdomności zwiększa się. H 4 : Główną przyczyną bezdomności pozostaje wciąż wymeldowanie jako formalna decyzja usunięcie osoby z dotychczasowego miejsca zamieszkania H 5 : Kondycja zdrowotna osób bezdomnych z roku na rok ulega pogorszeniu H 6 : W przypadku sytuacji zawodowej osób bezdomnych możemy mówić bardziej o jej bierności niż aktywności BEZDOMNE OSOBY DOROSŁE Liczba osób bezdomnych w województwie pomorskim Z prowadzonych badań jednoznacznie wynika, że w każdym kolejnym badaniu bierze udział coraz więcej osób. Czy w prostej linii oznacza to, że wraz z upływem czasu przybywa w województwie osób bezdomnych? Zdecydowanie nie. Z założenia nie da się bowiem dotrzeć do wszystkich osób bezdomnych zamieszkujących dany teren. Przyczyn takiego stanu rzecz może być co najmniej trzy. Po pierwsze o byciu osobą bezdomną nie stanowi li tylko definicja, taka czy inna, przyjęta na potrzeby badania, lecz również własne poczucie bycia osobą bezdomną. Po drugie przeprowadzenie takiego rodzaju badania to niezmierny wysiłek organizacyjny, nad którym należy sprawować należytą kontrolę. Po trzecie w końcu, zakładając, że bezdomność dalece wykracza poza ramy instytucji, we wszystkich badaniach realizowanych przez Forum głównym problemem było zliczenie osób zaliczanych do tzw. bezdomności pozainstytucjonalnej. Stosując podział zbiorowości na tę, która obecnie zamieszkuje teren Trójmiasta oraz tę, która zamieszkuje poza Trójmiastem widać, że różnica w roku 2003 i 2005 wynosi jedynie 0, 2%. W roku 2001 zbadano dokładnie tyle samo osób w Trójmieście i poza nim. Największym ich skupiskiem był Gdańsk, wielkie miasta przyciągają bowiem ludzi z bliska i z daleka w poszukiwaniu pracy, ale też w każdym mieście pozostaje znaczny odsetek ludzi, którzy z różnych przyczyn stracili tam miejsce stałego zamieszkania. W dniu przeprowadzania badania proporcje między liczbami odnotowanych osób bezdomnych kształtowały się następująco: w Gdańsku 703 osób (70, 1%), w Gdyni 279 osób (27, 8%), w Sopocie 21 osób (2, 1%). Możemy zatem powiedzieć, że z roku na rok miejsce pobytu osoby bezdomnej zasadniczo się nie zmienia: prawie połowa (ok. 45%) osób bezdomnych mieszka w Trójmieście, pozostałe osoby (ok. 55%) poza nim. Jeśli zatem prawie połowa populacji organizuje się w trzech miastach to możemy powiedzieć, że problem bezdomności to przede wszystkim problem dużych aglomeracji miejskich. Jednym z powodów takiego stanu rzeczy jest fakt, że w miastach znajduje się większość placówek oferujących pomoc osobom bezdomnym. Po drugie w miastach łatwiej się utrzymać oraz łatwiej znaleźć ewentualną pracę. Być może na taki rozkład procentowy widoczny w poniższej tabeli ma wpływ sezonowość prowadzonych badań (w zimie większość osób bezdomnych zamieszkuje trójmiejskie placówki. Skąd zatem wzrost przebadanych osób dorosłych z 1871 osób 18 w roku 2001, 2169 w roku 2003 oraz 2470 w roku 2005? Aby odpowiedzieć na te pytanie należy sięgnąć do kwestii samego przygotowania badania terenowego. Jak miałem okazję zaobserwować z roku na rok etap przygotowawczy badań jest coraz rzetelniej realizowany. Chodzi tutaj przed wszystkim o skoordynowanie ze sobą organizacji pozarządowych oraz innych instytucji zajmujących się problematyką bezdomności, 18 W roku 2001 z badania wyłączono 135 osób dorosłych, w odniesieniu do których ankiet nie wypełniono lub wypełniono je w sposób uniemożliwiający ich wykorzystanie Miejsce pobytu respondenta PISMO SAMOPOMOCY 13

14 z służbami policji, straży miejskiej czy służby granicznej. Również szeroko rozumianą informację związaną z badaniami należy uznać za wysoce profesjonalną. Rok badania Ogółem Braki danych N %, 0% 1, 1%, 6% Gdańsk N % 29, 0% 28, 9% 28, 9% Gdynia N % 15, 5% 15, 4% 15, 5% powiat bytowski N % 2, 4% 2, 2% 2, 3% powiat chojnicki N % 1, 0%, 7%, 8% powiat człuchowski N % 2, 5% 2, 5% 2, 5% powiat gdański N %, 4%, 9%, 7% powiat kartuski N % 3, 2% 4, 9% 4, 1% powiat kościerski N % 1, 3% 2, 1% 1, 7% powiat kwidzyński N % 6, 6% 5, 2% 5, 8% powiaty powiat lęborski N % 4, 0% 3, 0% 3, 5% powiat malborski N % 6, 7% 8, 1% 7, 4% powiat nowodworski N % 1, 6%, 9% 1, 3% powiat pucki N % 1, 7% 1, 7% 1, 7% powiat słupski N % 2, 5%, 6% 1, 5% powiat starogardzki N % 3, 1% 3, 9% 3, 5% powiat sztumski N %, 7%, 7%, 7% powiat tczewski N % 3, 0% 3, 0% 3, 0% powiat wejherowski N % 2, 0% 1, 6% 1, 8% Słupsk N % 11, 4% 11, 7% 11, 6% Sopot N % 1, 2%, 8% 1, 0% Ogółem N % 100, 0% 100, 0% 100, 0% Wzrost & Spadek

15 Analizując zmiany w poszczególnych powiatach możemy powiedzieć, że w roku 2005, w porównaniu do badań prowadzonych w roku 2003 największy przyrost liczebny osób bezdomnych zaobserwowano w takich miastach jak Gdańsk oraz Słupsk. W powiatach kartuskim i malborskim również widoczny jest liczebny wzrost osób bezdomnych ale wynika to raczej z faktu, iż na terenie tych powiatów powstały nowe placówki realizujące pomoc dla osób bezdomnych. W Sopocie oraz w powiecie kwidzyńskim, chojnickim, lęborskim, nowodworskim oraz wejherowskim zaobserwowano nieznaczny spadek liczby osób bezdomnych. Ze względu na ostatnie zameldowanie badanych osób również możemy mówić o stałej homogeniczności. Zarówno w roku 2003 jak i w 2005 dorosłe osoby bezdomne, które wzięły udział w badaniu niemal jednogłośnie deklarowały, iż ostatnie zameldowanie na stałe dotyczyło województwa pomorskiego (ok. 90, 0%). Oznacza to, że badana populacja osób bezdomnych po pierwsze rekrutuje się prawie w całości z terenów województwa pomorskiego, a po drugie jest stała pod względem przemieszczania się z oraz do innych województw. Przemieszczanie się z miejsca na miejsce badanych osób dotyczy jedynie co dziesiątą dorosłą osobę. Ostatnie zameldowanie na stałe Reasumując rozważania na temat liczebności osób bezdomnych w województwie pomorskim możemy pokusić się o postawienie dwóch zasadniczych pytań. Po pierwsze ile jest tak naprawdę osób bezdomnych w województwie pomorskim oraz czy podczas kolejnych badań prowadzonych w roku 2007 przekroczona zostanie liczba 3000 osób bezdomnych w województwie pomorskim. Odpowiadając na pytanie pierwsze muszę przyznać, że nie znam na nie jednoznacznej odpowiedzi. Przyjęta bowiem metodologia ma charakter wyczerpujący jedynie na poziomie bezdomności instytucjonalnej, zaś na poziomie bezdomności pozainstytucjonalnej trudno określić ostateczną liczbę osób bezdomnych, przebywających na terenie województwa pomorskiego. Jak piszę z Olechem w ostatnim raporcie mnogość miejsc niemieszkalnych, w których przebywają osoby bezdomne, jednodniowy charakter sondażu, ograniczone zasoby ludzkie i organizacyjne, możliwe ukrywanie się przed ankieterami w obawie przed rzekomym drugim dnem spisu i inne czynniki ludzkie mogą wpływać na fakt niedocierania do wszystkich potencjalnych odbiorców badania. Wymienione braki uniemożliwiają dokładne ustalenie potrzebnych danych liczbowych. Uznaje się je jednak, podobnie jak przy spisach powszechnych, za wystarczające do określenia struktury oraz wybranych elementów warunków życia danej zbiorowości. Możemy także powiedzieć, że wyniki naszych badań według tej metodologii są zdecydowanie dokładniejsze niż wyniki spisu powszechnego, jeśli chodzi oczywiście o określanie skali zjawiska bezdomności 19. Udzielając odpowiedzi na drugie pytanie wskazać należy, że już w roku 2005 można było zliczyć więcej niż 3000 osób bezdomnych, jednakże z analizy wyłączono osoby przebywające kątem u znajomych czy na melinie. W moim przekonaniu w roku 2007 liczba zliczonych osób bezdomnych zasadniczo zbliży się do liczby 3000, być może ją przekraczając, pod jednym warunkiem: jeśli badanie będzie realizowane w okresie zimowym. W okresie letnim bowiem część osób opuści swoje placówki i przeniesie się w inne miejsca niemieszkalne, część osób wyjedzie w poszukiwaniu sezonowej pracy, część osób będzie trudniej osiągalna z powodu sezonowego zatrudnienia. Cechy społeczno-demograficzne osób bezdomnych w województwie pomorskim Ze względu na wszystkie zmienne społeczno-demograficzne, jakimi są płeć oraz wykształcenie respondenta nie obserwuje się żadnych statystycznie istotnych różnic w latach 2003 i Dlatego ze względu na cechy jakościowe badanych osób możemy mówić o względnej homogeniczności populacji osób bezdomnych. W przypadku zmiennej niezależnej, jaką jest płeć jednoznacznie widzimy, że w roku 2003 i 2005 przebadano praktycznie taki sam odsetek kobiet, jak i mężczyzn. Również w roku 2001 zdecydowanie widać, że osobą bezdomną był o wiele częściej mężczyzna niż kobieta. 19 Dębski M., Olech P., Socjodemograficzny Portret Zbiorowości Ludzi Bezdomnych w województwie pomorskim, Pomost. Pismo Samopomocy, Gdańsk 2005, s.42. PISMO SAMOPOMOCY 15

16 Płeć respondenta Procesem zachodzącym wśród populacji osób bezdomnych w województwie pomorskim jest jej starzenie się. Przeciętny wiek dorosłej osoby bezdomnej w roku 2003 wyniósł 47 lat, w roku 2005 ponad 48 lat. Trudno wyliczyć średnią liczbę lat w roku 2001, ale z danych zawartych w opracowaniu Anny Duracz-Walczak i Joanny Przasnyskiej można wysnuć wniosek, że dominującym przedziałem wiekowym był przedział od 40 do 50 lat. Jak wykazuje rozkład procentowy, ten przedział reprezentowany jest przez około 35% badanych osób bezdomnych. Pozostałe 50% rozkłada się pomiędzy przedziałami od 17 do 40 lat (25%) oraz od 50 do 60 lat (25%). Widoczne są drobne różnice w wynikach procentowych ze względu na miejsce zamieszkania osób bezdomnych (placówka poza placówką, Trójmiasto poza Trójmiastem) ale są one statystyczni nieistotne. W roku 2003 na terenie Trójmiasta wśród osób bezdomnych dominował przedział wiekowy lat, zaś już w roku 2005 charakterystyczny był on dla wszystkich osób bezdomnych. Analizując otrzymane wyniki mamy do czynienia z sytuacją ciągłego (stałego, takiego samego) dopływu młodych osób bezdomnych (do 30 roku życia) przy jednoczesnym wzroście procentowym osób bezdomnych w przedziałach wiekowych lat oraz powyżej 60 lat. Jest to o tyle istotne, że wraz z upływem kolejnych lat będziemy mieli do czynienia z pogorszeniem się stanu zdrowia osób bezdomnych, mniejszą aktywnością zawodową. Oznacza to, że w najbliższym czasie należy spodziewać się, że odbiorcą pomocy kierowanej przez ośrodki pomocy społecznej oraz organizacje pozarządowe dla osób bezdomnych w dużej mierze stanie się osoba w podeszłym wieku. Przedziały wiekowe Rok badania Ogółem Do 30 lat N % 11, 4% 9, 6% 10, 4% lat N % 14, 8% 14, 3% 14, 5% lat N % 32, 9% 30, 3% 31, 5% lat N % 30, 3% 32, 9% 31, 7% Powyżej 60 lat N % 10, 6% 12, 8% 11, 8% Ogółem N % 100, 0% 100, 0% 100, 0% N Ważne 2136 Braki danych 33 Średnia liczba lat 47, N Ważne 2423 Braki danych 47 Średnia liczba lat 48, 3739

17 Problem starzenia się osób bezdomnych nie jest żadnym ewenementem. Przyjęta niedawno Strategia Pomocy Społecznej Województw Pomorskiego na lata zaczyna się od obszernego opracowania, który w całości został poświęcony procesowi starzenia demograficznego. W niniejszym opracowaniu autorzy mówią, że Proces starzenia demograficznego ludności obejmuje coraz większą liczbę krajów, w tym zwłaszcza wysoko i średnio rozwiniętych. Od wielu już lat zjawisko to wzmaga się także w Polsce, odnosi się również do województwa pomorskiego 20. Jak wskazują prognozy po roku 2010 aż do 2030 liczba ludności w wieku produkcyjnym w województwie pomorskim będzie stale maleć, spadek ten dotyczyć będzie wyłącznie populacji w wieku produkcyjnym mobilnym (z 63, 5% w roku 2004 do 54, 5% w roku 2030). Jednorodność populacji osób bezdomnych przejawia się również w poziomie wykształcenia osób badanych. Warto zaznaczyć, że w ciągu ostatnich dwóch lat przybyło osób z niepełnym podstawowym oraz wyższym wykształceniem. W roku 2005 w porównaniu do 2003 spadła nieco liczba osób ze średnim wykształceniem. W roku 2001 wykształcenie osób bezdomnych przede wszystkim było wykształceniem zawodowym. Taka sytuacja dotyczyła przede wszystkim mężczyzn niż kobiet ale stała była ze względu na miejsce zamieszkania (Trójmiasto poza Trójmiastem, placówka poza placówką). Na drugim miejscu pod względem wykształcenia znalazło się wykształcenie podstawowe reprezentowane przez około 36% osób bezdomnych. Generalnie zatem możemy powiedzieć, że pomiędzy trzema badaniami nie obserwuje się statystycznie istotnych różnic w rozkładzie procentowym poziomu wykształcenia. rok badania Ogółem Posiadane wykształcenie niepełne podstawowe N % 3, 4% 4, 3% 3, 9% podstawowe N % 38, 0% 38, 0% 38, 0% zawodowe N % 41, 0% 41, 3% 41, 2% średnie N % 15, 9% 14, 3% 15, 1% wyższe N % 1, 7% 2, 0% 1, 9% Ogółem N % 100, 0% 100, 0% 100, 0% Posiadanie dowodu osobistego oraz obywatelstwa polskiego jest bardzo powszechne i dotyczy prawie wszystkich osób bezdomnych. Warto jednak wspomnieć, że w porównaniu do roku 2003 podczas realizacji badań w roku 2005 zanotowano nieznaczny spadek posiadania dowodu tożsamości. Czy posiada Pan(i) dowód tożsamości 20 Strategia Pomocy Społecznej Województwa Pomorskiego na lata , s.14. PISMO SAMOPOMOCY 17

18 Czy posiada Pan(i) obywatelstwo polskie? Warto zwrócić uwagę na fakt, że korzystanie z pomocy oferowanej przez organizacje pozarządowe jest kilkukrotnie wyższe w roku 2005 niż w 2003 (wzrost liczebny osób korzystających z pomocy o 34%). Skąd taka duża różnica w uzyskanych wynikach? Zapewne zaobserwowane różnice w poniższej tabeli wynikają z odmiennego postawienia pytania w roku 2003 oraz Omijając jednak aspekt metodologiczny zwrócić należy uwagę na fakt, że osoby bezdomne mają coraz większą wiedzę o tym, kto udziela im bezpośredniej pomocy. Ponadto w świadomości osób bezdomnych następuje jednoznaczne rozgraniczenie pomocy udzielanej przez miejskie ośrodki pomocy społecznej, a korzystanie z pomocy udzielane przez organizacje pozarządowe. Taki stan rzeczy powinien być oceniany bardzo pozytywnie i stanowi doskonały prognostyk do dalszej organizacji pomocy przez organizacje pozarządowe. Korzystanie z pomocy oferowanej przez ośrodki pomocy społecznej zasadniczo się nie zmieniła (wzrost liczebny osób korzystających z pomocy o 4%). Czy korzysta Pan(i) z pomocy organizacji pozarządowych? Czy korzysta Pan(i) z Ośrodków Pomocy Społecznej? 18

19 Stan zdrowia osób bezdomnych Analizując stan zdrowia respondentów to ogólnie należy powiedzieć, że zasadniczo uległ on pogorszeniu. Widoczne jest to przede wszystkim w przypadku subiektywnej oceny stanu zdrowia. W roku 2005 w porównaniu do roku 2003 spadł odsetek osób, które oceniały swój stan zdrowia jako bardzo dobry, przy jednoczesnym wzroście odsetka osób deklarujących niedostateczny stan zdrowia. Różnica pomiędzy poszczególnymi badaniami nie jest jednak statystycznie istotna. Zły stan zdrowia osób bezdomnych coraz częściej nie pozawala im również podejmować pracy, o czym traktować będę w dalszej części raportu. Swój stan zdrowia ocenia jako: Pogorszenie stanu zdrowia osób bezdomnych w kolejnych badaniach widoczne jest również w wymiarze posiadania grup inwalidzkich. W roku 2005, w porównaniu do roku 2003, widzimy wzrost odsetka osób posiadających orzeczony stopień niepełnosprawności o prawie 4%. Czy ma Pan(i) orzeczoną grupę inwalidzką lub stopień niepełnosprawności? W roku 2001 pytając o posiadany stopień niepełnosprawności zdecydowano się na zadanie pytania dychotomicznego (z odpowiedziami tak i nie ). Jak wykazują badania w roku % osób bezdomnych zamieszkujących trójmiejskie schroniska posiadało orzeczony stopień niepełnosprawności. W przypadku osób znajdujących się poza schroniskami odsetek ten był większy i wynosił 44, 2%. Ze względu jednak na brak kategorii nie wiem wyniki z roku 2001 nie do końca nadają się do porównania z wynikami uzyskanymi w latach 2003 oraz Jedyną pozytywną kwestią w analizie stanu zdrowia osób bezdomnych w województwie pomorskim jest nieznaczny wzrost odsetka osób, które posiadają ubezpieczenie zdrowotne. W porównaniu do roku 2003 w roku 2005 osób, które posiadają ubezpieczenie zdrowotne jest ponad 80%. PISMO SAMOPOMOCY 19

20 Czy posiada Pan(i) ubezpieczenie zdrowotne Jak kształtowała się sytuacja zdrowotna osób bezdomnych w roku 2001? Generalnie osoby bezdomne oceniały swój stan zdrowia jako raczej zły (ok. 35%). Odsetek ten jest nieco wyższy u osób mieszkających w Trójmieście niż poza nim. Deklaracje świadczące o bardzo złym i bardzo dobrym stanie zdrowia należą do rzadkości reprezentowanej przez około 10% osób bezdomnych. Powyższe dane należy uzupełnić o odpowiedzi świadczące o tym czy aktualnie (w roku 2001) podczas badania osoba bezdomna leczy się. Jak wykazują wyniki prawie połowa bezdomnych osób (45%) na tak zadane pytanie odpowiedziała w sposób pozytywny. Zdecydowanie częściej dotyczyło to mężczyzn niż kobiet. 20 Bezdomni a sytuacja bezdomności Problem bezdomności zawsze należy pojmować jako stan bycia wysoce skomplikowany i problematyczny, zarówno z punktu widzenia jednostkowego, jak i z punktu widzenia społeczeństwa. W tej części pracy postaram się bliżej przyjrzeć i opisać owe społecznie niewygodne trwanie w bezdomności poruszając takie problemy jak długość czasu pozostawania w bezdomności, miejsce zamieszkania w ciągu ostatniego roku oraz przyczyny bycia osobą bezdomną. Nie ulega wątpliwości, że największe szanse wyjścia z bezdomności mają te osoby, które w tej bezdomności trwają relatywnie krótko. Używając nomenklatury Jaździkowskiego moglibyśmy powiedzieć, że większe prawdopodobieństwo zmiany własnego życia ma osoba, która znajduje się w fazie wstępnej bezdomności (do 2 lat) niż osoba, która w tej bezdomności pozostaje w sposób trwały (powyżej 10 lat). W sposób celowy pomijam w tym miejscu kwestię chęci zmiany swojego życia przez osoby bezdomne, gdyż kwestia ta może stanowić materiał na osobny artykuł. Porównując wyniki uzyskane w roku 2003 i 2005 do tych, zebranych roku 2001 należy powiedzieć, iż w roku 2001 dominującym przedziałem liczby lat pozostawania w bezdomności był przedział od 2 do 6 lat. W nomenklaturze Jaździkowskiego to cała faza ostrzegawcza oraz część adaptacyjnej Tymczasem przypatrując się zebranym wynikom w latach należy uznać w sposób zdecydowany, iż populacja osób bezdomnych w województwie pomorskim, średnio rzecz ujmując, wychodzi z fazy adaptacyjnej i wkracza w fazę bezdomności chronicznej. Jak już wcześniej wspomniano faza ta charakteryzuje się brakiem kontaktów z rodziną oraz wygodnym urządzeniem się w schronisku albo w innym miejscu niemieszkalnym. Oznacza to, że dokładnie w tej fazie drastycznie spadają próby wyjścia z bezdomności, co w prostej linii oznacza po pierwsze uzależnienie od dalszej pomocy, brak poczucia wpływu na własne życie oraz większe prawdopodobieństwo dziedziczenia bezdomności z rodziców na dzieci. Jak długo jest bezdomny (podać liczbę lat) 2003 N Ważne 2100 Braki danych 69 Średnia 5, N Ważne 2301 Braki danych 169 Średnia 6, Z przeprowadzonych w roku 2003 i 2005 badań wynika, że pod względem czasu pozostawania w bezdomności mężczyźni charakteryzują się wyższą średnią lat spędzonych w bezdomności niż kobiety. W roku 2003 różnica pomiędzy mężczyznami a kobietami wynosiła ok. 1, 6 roku. W ostatnim badaniu realizowanym w roku 2005 następuje zmniejszenie rozpiętości ilości lat życia w bezdomności pomiędzy kobietami a mężczyznami do 1, 3 roku.

Raport porównawczy. Socjodemograficzny portret zbiorowości ludzi bezdomnych ciągłość czy zmiana?

Raport porównawczy. Socjodemograficzny portret zbiorowości ludzi bezdomnych ciągłość czy zmiana? Raport porównawczy Socjodemograficzny portret zbiorowości ludzi bezdomnych ciągłość czy zmiana? Metodologiczne problemy badania bezdomności w województwie pomorskim w latach 001-005 MACIEJ DĘBSKI Raport

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009 Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 3-9 1. Bezdomność w Województwie pomorskim to podobnie jak w całym województwie pomorskim problem typowo męski w roku 9

Bardziej szczegółowo

Liczenie osób bezdomnych w Gorzowie Wlkp.

Liczenie osób bezdomnych w Gorzowie Wlkp. Liczenie osób bezdomnych w Gorzowie Wlkp. Badanie dot. liczenia osób bezdomnych przebywających w Gorzowie Wlkp. zostało przeprowadzone w nocy 7/8 lutego 2013 r. W badaniu uczestniczyli: funkcjonariusze

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 8.2013 BURMISTRZA MIASTA ZAWIDOWA z dnia 30-01-2013

ZARZĄDZENIE Nr 8.2013 BURMISTRZA MIASTA ZAWIDOWA z dnia 30-01-2013 ZARZĄDZENIE Nr 8.2013 BURMISTRZA MIASTA ZAWIDOWA z dnia 30-01-2013 w sprawie powołania zespołu do przeprowadzenia badania ilości osób bezdomnych w gminie miejskiej Zawidów Zgodnie z 11 ust. 13 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Raport z badania osób bezdomnych przebywających na terenie miasta Lubina

Raport z badania osób bezdomnych przebywających na terenie miasta Lubina Raport z badania osób bezdomnych przebywających na terenie miasta Lubina Zjawisko bezdomności należy do nieodłącznych problemów z jakimi borykają się kraje zarówno biedne jak i bogate. Ma ono wpływ na

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 1: Terminologia badań statystycznych dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka (1) Statystyka to nauka zajmująca się zbieraniem, badaniem

Bardziej szczegółowo

Proces tworzenia i plany wdrażania miejskiego programu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego w Gdańskuń Agata Lewandowska

Proces tworzenia i plany wdrażania miejskiego programu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego w Gdańskuń Agata Lewandowska Proces tworzenia i plany wdrażania miejskiego programu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego w Gdańskuń Agata Lewandowska Zarząd Dróg i Zieleni w Gdańsku Izabela Oskarbska Politechnika Gdańska Podstawy

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Z poważaniem. dr Maciej Dębski. Koordynator merytoryczny projektu DBAM O MÓJ Z@SIĘG

Szanowni Państwo, Z poważaniem. dr Maciej Dębski. Koordynator merytoryczny projektu DBAM O MÓJ Z@SIĘG Szanowni Państwo, cieszymy się, że wyrazili Państwo zainteresowanie wzięciem udziału w projekcie pt. DBAM O MÓJ Z@SIĘG. Zapraszamy Państwa do wspólnej realizacji badań poświęconych zjawisku uzależnienia

Bardziej szczegółowo

Czy, jak i właściwie dlaczego można badać opinię publiczną?

Czy, jak i właściwie dlaczego można badać opinię publiczną? Czy, jak i właściwie dlaczego można badać opinię publiczną? Instytut Socjologii UO// Kształtowanie i badanie opinii publicznej // lato 2013/14 dr Magdalena Piejko Jak badać opinię publiczną? Co to jest

Bardziej szczegółowo

Sposoby prezentacji problemów w statystyce

Sposoby prezentacji problemów w statystyce S t r o n a 1 Dr Anna Rybak Instytut Informatyki Uniwersytet w Białymstoku Sposoby prezentacji problemów w statystyce Wprowadzenie W artykule zostaną zaprezentowane podstawowe zagadnienia z zakresu statystyki

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis badania - badanie CAPI na ogólnopolskiej próbie stowarzyszeń i fundacji

Szczegółowy opis badania - badanie CAPI na ogólnopolskiej próbie stowarzyszeń i fundacji Zapytanie ofertowe Stowarzyszenie Klon/Jawor od 2002 roku prowadzi ogólnopolski projekt badawczy dotyczący funkcjonowania organizacji pozarządowych. W ramach tego przedsięwzięcia, w regularnych odstępach

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

8 430 o tyle osób spadła liczba zarejestrowanych bezrobotnych na terenie Gdańskiego Obszaru Metropolitalnego i Gdyni

8 430 o tyle osób spadła liczba zarejestrowanych bezrobotnych na terenie Gdańskiego Obszaru Metropolitalnego i Gdyni WIELKOŚĆ I STOPA BEZROBOCIA w miastach i powiatach należących do GOM i w Gdyni Na metropolitalnym rynku pracy II kwartał 2014 roku okazał się niezwykle gorącym okresem. Na całym obszaże Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Rodzaje badań statystycznych

Rodzaje badań statystycznych Rodzaje badań statystycznych Zbieranie danych, które zostaną poddane analizie statystycznej nazywamy obserwacją statystyczną. Dane uzyskuje się na podstawie badania jednostek statystycznych. Badania statystyczne

Bardziej szczegółowo

W tym roku najbardziej rozpoznawalna konstrukcja Tczewa obchodzi już 156 urodziny. Gdy most nad Wisłą był oddawany do użytku posiadał status

W tym roku najbardziej rozpoznawalna konstrukcja Tczewa obchodzi już 156 urodziny. Gdy most nad Wisłą był oddawany do użytku posiadał status W tym roku najbardziej rozpoznawalna konstrukcja Tczewa obchodzi już 156 urodziny. Gdy most nad Wisłą był oddawany do użytku posiadał status najdłuższego w Europie. Mierzył 1 052 metry WIELKOŚĆ I STOPA

Bardziej szczegółowo

Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej

Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Standardy współpracy międzysektorowej w powiecie oleckim Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 1 do SIWZ 1. Informacje ogólne Przeprowadzenie badania społecznego na temat: Diagnoza systemu pieczy zastępczej w woj. podlaskim w ramach realizowanego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do SIWZ. Część I. SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. 1. Informacje ogólne

Załącznik nr 1 do SIWZ. Część I. SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. 1. Informacje ogólne Część I. SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 1. Informacje ogólne Załącznik nr 1 do SIWZ Przeprowadzenie badania Analiza sytuacji osób niepełnosprawnych w województwie podlaskim na potrzeby realizacji

Bardziej szczegółowo

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy 1. Wstęp Niniejszy raport został opracowany celem przedstawienia potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy w całej Polsce

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Zabrzu

Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Zabrzu Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Zabrzu ul. 3-go Maja 16, 1-800 Zabrze tel.: (032) 2777800; fax.: (032) 2777802 e-mail: mopr@zabrze.pol.pl NIP 68-19-5-905 Opracowanie wyników badania ankietowego osób

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego LIDER: GMINA MIASTO KOSZALIN MIEJSKI OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ W KOSZALINIE PARTNER: GMINA MIASTO GDAŃSK

Bardziej szczegółowo

Praktyczne aspekty doboru próby. Dariusz Przybysz Warszawa, 2 czerwca 2015

Praktyczne aspekty doboru próby. Dariusz Przybysz Warszawa, 2 czerwca 2015 Praktyczne aspekty doboru próby Dariusz Przybysz Warszawa, 2 czerwca 2015 Określenie populacji Przed przystąpieniem do badania, wybraniem sposobu doboru próby konieczne jest precyzyjne określenie populacji,

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia. Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia. Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie Badania marketingowe Wykład 5 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Ograniczenia wtórnych źródeł informacji

Bardziej szczegółowo

Wyniki ankiety luty 2007 Profil osoby bezdomnej mieszkańca Domu Brata Alberta w Gorzowie Wlkp.

Wyniki ankiety luty 2007 Profil osoby bezdomnej mieszkańca Domu Brata Alberta w Gorzowie Wlkp. eksmisja rozwód utrata pracy opuszczenie zakładu karnego konflikty rodzinne stan zdrowia wypadek losowy Wyniki ankiety luty 7 Profil osoby bezdomnej mieszkańca Domu Brata Alberta w Gorzowie Wlkp. Przeprowadzone

Bardziej szczegółowo

Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Wzmocnienie konsultacji społecznych w powiecie oleckim. grudzień 2014

Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Wzmocnienie konsultacji społecznych w powiecie oleckim. grudzień 2014 Znajomość problemów związanych z używaniem alkoholu, środków psychoaktywnych i infoholizmu wśród dzieci i młodzieży oraz potrzeb pogłębienia wiedzy przez osoby dorosłe w tym zakresie Raport z badań przeprowadzonych

Bardziej szczegółowo

2,2% o tyle wzrosła liczba zarejestrowanych bezrobotnych na terenie Gdańskiego Obszaru Metropolitalnego i Gdyni

2,2% o tyle wzrosła liczba zarejestrowanych bezrobotnych na terenie Gdańskiego Obszaru Metropolitalnego i Gdyni WIELKOŚĆ I STOPA BEZROBOCIA w miastach i powiatach należących do GOM i w Gdyni Początek nowego roku nie przyniósł istotnych zmian na metropolitalnym rynku pracy. Liczba zarejestrowanych bezrobotnych na

Bardziej szczegółowo

Ospa wietrzna w województwie pomorskim w 2015 r.

Ospa wietrzna w województwie pomorskim w 2015 r. Ospa wietrzna w województwie pomorskim w 2015 r. OPRACOWANIE ODDZIAŁ EPIDEMIOLOGII I STATYSTYKI WSSE W GDAŃSKU Spis treści Spis treści I. Dane ogólne 1 II. Dane dotyczące powiatów i gmin 3 III. Dane wg

Bardziej szczegółowo

Badania lokalnego rynku pracy

Badania lokalnego rynku pracy Badania lokalnego rynku pracy Oferta projektów badawczych wraz z wyceną na 2014 rok Pracownia Badań Socjologicznych Humlard ul. Surzyńskich 2, 63-000 Środa Wielkopolska T: +48 66 04 77 015 W: www.humlard.com

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PROGRAMU. I. Wstęp

KONCEPCJA PROGRAMU. I. Wstęp KONCEPCJA PROGRAMU I. Wstęp Głównym celem niniejszego Programu jest zmniejszenie zjawiska przemocy w rodzinie oraz ze względu na płeć występującego na terenie Polski. Celem bezpośrednim jest przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Z poważaniem. dr Maciej Dębski. Koordynator merytoryczny projektu DBAM O MÓJ Z@SIĘG

Szanowni Państwo, Z poważaniem. dr Maciej Dębski. Koordynator merytoryczny projektu DBAM O MÓJ Z@SIĘG Szanowni Państwo, cieszymy się, że wyrazili Państwo zainteresowanie wzięciem udziału w projekcie pt. DBAM O MÓJ Z@SIĘG. Zapraszamy Państwa do wspólnej realizacji poświęconych zjawisku uzależnienia od telefonu

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Mobilność i jej wpływ na zatrudnienie mieszkańców wsi

Mobilność i jej wpływ na zatrudnienie mieszkańców wsi Mobilność i jej wpływ na zatrudnienie mieszkańców wsi Joanna Michałowska kierownik sekcji badań rynku pracy, PBS DGA Sp. z o.o. Wdzydze Kiszewskie, 04.11.2011 Status na rynku pracy 2 100% 90% 27,7 32,7

Bardziej szczegółowo

Niepracujący niepełnosprawni: sytuacja zawodowa, ekonomiczna i psychospołeczna

Niepracujący niepełnosprawni: sytuacja zawodowa, ekonomiczna i psychospołeczna Niepracujący niepełnosprawni: sytuacja zawodowa, ekonomiczna i psychospołeczna dr Paweł Rydzewski Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Cele badania Diagnoza stopnia zdolności niepracujących

Bardziej szczegółowo

4. NA CZYM POLEGA PRACA ANKIETERA? PRZYGOTOWANIE DO PRACY W CHARAKTERZE ANKIETERA - Franciszek Sztabiński

4. NA CZYM POLEGA PRACA ANKIETERA? PRZYGOTOWANIE DO PRACY W CHARAKTERZE ANKIETERA - Franciszek Sztabiński WPROWADZENIE - Zbigniew Sawiński, Paweł B. Sztabiński 1. RYNEK BADAŃ - Zbigniew Sawiński 1.1 Rodzaje badań 1.2 Instytuty badawcze 1.3 Metody jakościowe i ilościowe 1.4 Projekty badawcze 1.5 Wielkość i

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto 1. Temat badania 2. Tło Ewaluacja komponentu wolontariatu długoterminowego wdrażanego w latach 2012-2013 w ramach

Bardziej szczegółowo

Tegoroczna edycja badań przeprowadzana była na przełomie marca i kwietnia 2015.

Tegoroczna edycja badań przeprowadzana była na przełomie marca i kwietnia 2015. KONSUMENCKI LIDER JAKOŚCI 2015 to ogólnopolski, promocyjny program konsumencki, prowadzony przez Redakcję Strefy Gospodarki ogólnopolskiego, niezależnego dodatku dystrybuowanego wraz z Dziennikiem Gazetą

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce to innowacyjny projekt, który łączy w sobie różne podejścia do badania opieki. Wykorzystuje ilościowe i jakościowe

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za I półrocze 2013 roku z załącznikami

INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za I półrocze 2013 roku z załącznikami Powiatowy Urząd Pracy w Gdańsku INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za I półrocze 2013 roku z załącznikami POWIAT GDAŃSKI Gdańsk, sierpień 2013 1. Wielkość i stopa bezrobocia Stopa bezrobocia

Bardziej szczegółowo

OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU

OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU Czym jest wykluczenie społeczne? Wykluczenie społeczne jest pojęciem przeciwstawnym do społecznego uczestnictwa

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 429 EKONOMICZNE PROBLEMY TURYSTYKI NR 7 2006 RAFAŁ CZYŻYCKI, MARCIN HUNDERT, RAFAŁ KLÓSKA STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004

Bardziej szczegółowo

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Warszawa, 29 maja 2013 roku Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Cele badania Badanie przeprowadzono w celu poznania dodatkowych przyczyn złej sytuacji

Bardziej szczegółowo

STATUT KURATORIUM OŚWIATY W GDAŃSKU

STATUT KURATORIUM OŚWIATY W GDAŃSKU ZAŁĄCZNIK STATUT KURATORIUM OŚWIATY W GDAŃSKU 1. Kuratorium Oświaty jest państwową jednostką budżetową wchodzącą w skład zespolonej administracji rządowej województwa pomorskiego, jako wyodrębniona jednostka

Bardziej szczegółowo

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 W latach 2005-2010 w przedsięwzięciach organizacyjnych, kierowanych do osób potrzebujących pomocy, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaliczanych

Bardziej szczegółowo

w sprawie : Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie dla Gminy Oświęcim na lata 2011-2013

w sprawie : Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie dla Gminy Oświęcim na lata 2011-2013 U C H W A Ł A NrLI/398/10 Rady Gminy Oświęcim z dnia 27 października 2010 r. w sprawie : Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie dla Gminy Oświęcim na lata 2011-2013 Na podstawie art.18 ust.2 pkt.15

Bardziej szczegółowo

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną.

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. Streszczenie pracy doktorskiej napisanej pod kierunkiem naukowym prof. nadzw. dr. hab. Wojciecha Czakona Zdolność absorpcyjna organizacji uczącej się mgr Regina Lenart Praca doktorska podejmuje problematykę

Bardziej szczegółowo

Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2

Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2 STOWARZYSZENIE SPOZA Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2 Opracowanie: Ewelina Wildner Grudzień 2015 r. 1 Spis treści Cele ewaluacji... 3 Metodologia... 4 Wyniki ewaluacji...

Bardziej szczegółowo

WYDATKI Z FUNDUSZU PRACY NA AKTYWNE FORMY PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ ICH EFEKTYWNOŚĆ W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2005 ROKU

WYDATKI Z FUNDUSZU PRACY NA AKTYWNE FORMY PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ ICH EFEKTYWNOŚĆ W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2005 ROKU W O J E W Ó D Z K I U R ZĄ D P R A C Y w G D AŃ S K U WYDATKI Z FUNDUSZU PRACY NA AKTYWNE FORMY PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ ICH EFEKTYWNOŚĆ W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2005 ROKU Gdańsk, 2007 r. SPIS

Bardziej szczegółowo

Monitoring. Celowa i systematyczna obserwacja lub nadzorowanie zjawiska w czasie 2015-07-10

Monitoring. Celowa i systematyczna obserwacja lub nadzorowanie zjawiska w czasie 2015-07-10 MONITOROWANIE PROBLEMÓW NARKOTYKÓW I NARKOMANII, STRATEGIA DLA GDAŃSKA JACEK SĘKIWICZ EXPERT REGIONALNY DS. INFORMACJI O NARKOTYKACH I NARKOMANII Monitoring Celowa i systematyczna obserwacja lub nadzorowanie

Bardziej szczegółowo

Harmonogram realizacji działań w 2014r. Miejskiego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na terenie miasta Poznania w latach 2011-2020

Harmonogram realizacji działań w 2014r. Miejskiego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na terenie miasta Poznania w latach 2011-2020 Harmonogram realizacji działań w 2014r. Miejskiego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na terenie miasta Poznania w latach 2011-2020 Propozycje działań realizowanych w ramach programu zostały

Bardziej szczegółowo

Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3

Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3 Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3 Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał

Bardziej szczegółowo

BANK DANYCH LOKALNYCH

BANK DANYCH LOKALNYCH BANK DANYCH LOKALNYCH Podstawowe informacje dotyczące Banku Danych Lokalnych Jest największym w Polsce uporządkowanym zbiorem informacji o sytuacji społecznogospodarczej, demograficznej, oraz stanie środowiska,

Bardziej szczegółowo

Rys. 1 Sytuacja zawodowa badanych

Rys. 1 Sytuacja zawodowa badanych Specjaliści PR o pomiarze efektów prowadzonych przez nich działań Czy ocena skuteczności działań public relations jest potrzebna? Jakie metody oceny są stosowane i dlaczego? Jakie podgrupy związane z branżą

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 3. fala dla

FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 3. fala dla FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 3. fala dla Unia Europejska Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Data: CZERWIEC 2008 Przygotowanie: Agata Jackowska POPT-1.4-2007-19 Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Wojciech Dziemianowicz prezentacja składa się z materiałów przygotowanych przez firmy GEOPROFIT i ECORYS Polska sp. z o.o. na zlecenie Urzędu

Bardziej szczegółowo

KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH

KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH LOSY ZAWODOWE ABSOLWENTÓW KWSNH STUDIA I STOPNIA ROCZNIK 2012 RAPORT Z BADAŃ Andrzej MICHALSKI, Tomasz BLAR Jarosław STANILEWICZ. AKADEMICKIE BIURO KARIER

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

produkt konsument zaufanie

produkt konsument zaufanie gwarancja opinia uznanie zakupy nowość marka produkt konsument zaufanie oczekiwania innowacja jakość usługa Badanie rynku w kategorii materiały eksploatacyjne - zrealizowane przez Uniwersytet Jagielloński

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków w rzeczywistości cyfrowej bariery i szanse

Świadomość Polaków w rzeczywistości cyfrowej bariery i szanse Świadomość Polaków w rzeczywistości cyfrowej bariery i szanse Raport badawczy dla Sierpień 2012 SPIS TREŚCI 1. Opis i cele badania 3 2. Metodologia 4 3. Struktura demograficzna próby 5 Kompetencje cyfrowe

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 6. fala dla

FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 6. fala dla FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 6. fala dla Unia Europejska Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Data: LIPIEC 2011 Przygotowanie: Katarzyna Bednarek POPT.03.03.00-00-078/09 Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Mój region w Europie. Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej

Mój region w Europie. Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej Mój region w Europie Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia na wykonanie badania pt. Ocena potencjału rynkowego marki Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby

Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby 1.10.2011-30.04.2013 WYKONAWCA: HABITAT SP. Z O.O. UL. 10 LUTEGO 37/5 GDYNIA SPIS TREŚCI Sprawozdanie z działań ewaluacyjnych... 3 1.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za 2012 rok z załącznikami

INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za 2012 rok z załącznikami Powiatowy Urząd Pracy w Gdańsku INFORMACJA O SYTUACJI NA LOKALNYM RYNKU PRACY za 2012 rok z załącznikami POWIAT GDAŃSKI Gdańsk, marzec 2013 1. Wielkość i stopa bezrobocia Stopa bezrobocia stan z 31.12.2012r.

Bardziej szczegółowo

ProNGO standardy III sektora Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

ProNGO standardy III sektora Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Standardy organizatora pieczy zastępczej wypracowane przez przedstawicieli organizacji pozarządowych i jednostek samorządu terytorialnego w województwie opolskim i śląskim przy wsparciu sieci SPLOT. 1

Bardziej szczegółowo

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Dzieci w opinii rodziców czują się dobrze i są ogólnie zadowolone z życia, bez względu na to, czy poszły do szkoły, czy zerówki. Rodzice nie zaobserwowali różnic

Bardziej szczegółowo

Testy nieparametryczne

Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne możemy stosować, gdy nie są spełnione założenia wymagane dla testów parametrycznych. Stosujemy je również, gdy dane można uporządkować według określonych kryteriów

Bardziej szczegółowo

Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych

Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych Gmina - Miasto Płock Towarzystwa Wiedzy w Płocku Stowarzyszenia PLAN I HARMONOGRAM PROCESU

Bardziej szczegółowo

Ocena integracji środowiska żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych 2013

Ocena integracji środowiska żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych 2013 por. rez. dr inż. Paweł Żuraw adiunkt Społecznej Akademii Nauk w Łodzi, Wydział Zamiejscowy w Świdnicy, żołnierz Narodowych Sił Rezerwowych w 10. Opolskiej Brygadzie Logistycznej Wyniki ankiety przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Działania Klubu Integracji Społecznej od 2010 roku. TUTUŁ PROGRAMU Zwiększenie szans na zatrudnienie i podniesienie kompetencji społecznych poprzez stworzenie kompleksowego systemu wsparcia dla osób zagrożonych

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

POZNANIE CAŁEJ SPOŁECZNOŚCI RZETELNA DIAGNOZA

POZNANIE CAŁEJ SPOŁECZNOŚCI RZETELNA DIAGNOZA POZNANIE CAŁEJ SPOŁECZNOŚCI RZETELNA DIAGNOZA Pierwszym krokiem przygotowującym racjonalnie zaplanowaną zmianę powinna być zawsze diagnoza stanu posiadania, swoisty bilans otwarcia poprzedzający i wspomagający

Bardziej szczegółowo

Członkostwo w lubelskich organizacjach społecznych

Członkostwo w lubelskich organizacjach społecznych Opracowanie: Andrzej Juros, Arkadiusz Biały Członkostwo w lubelskich organizacjach społecznych O sile i potencjale stowarzyszeń świadczą ich członkowie nie tylko ich liczba, lecz przede wszystkich zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PROBLEMU SPOŁECZNEGO

CHARAKTERYSTYKA PROBLEMU SPOŁECZNEGO CHARAKTERYSTYKA PROBLEMU SPOŁECZNEGO RENE HABACHI O Bogu i ubóstwie nie można mówić inaczej niż z lękiem Stanowiska wobec bezdomności Reakcje na bezdomność W krajach wysoko rozwiniętych siła i różnorodność

Bardziej szczegółowo

1. Metodologiczne podstawy badań wśród uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Miasta Rzeszowa

1. Metodologiczne podstawy badań wśród uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Miasta Rzeszowa 9 1. Metodologiczne podstawy badań wśród uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Miasta Rzeszowa 1.1. Wprowadzenie do badań, metoda i materiał badawczy Badania zrealizowane zostały w maju i czerwcu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDAŃSKA. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDAŃSKA. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 3 czerwca 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDAŃSKA z dnia... 2015 r. w sprawie określenia zasad i tryb przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami miasta

Bardziej szczegółowo

Grupa docelowa Miejscowość Zamawiający / Organizator. Liczba dni. Lp. Data szkolenia. Ilość godzin zegarowych

Grupa docelowa Miejscowość Zamawiający / Organizator. Liczba dni. Lp. Data szkolenia. Ilość godzin zegarowych Lp. Data szkolenia Liczba dni Ilość Ilość Liczba uczestników Jesienna Szkoła Streetworkingu, edycja I, Moduł: Praktyczne aspekty - metoda Korzyści z metody. 27 3 08.2007 8 5 osób - pracownicy ośrodków

Bardziej szczegółowo

Narzędzia pracy socjalnej nr 9 Wywiad z rodziną osoby niepełnosprawnej Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzia pracy socjalnej nr 9 Wywiad z rodziną osoby niepełnosprawnej Przeznaczenie narzędzia: Narzędzia pracy socjalnej nr 9 Wywiad z rodziną osoby niepełnosprawnej Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji działań na rzecz ludzi bezdomnych w województwie.w roku 2014. Tablice sprawozdania jednorazowego w CAS 1 DPS-IV-52-IR/2015

Sprawozdanie z realizacji działań na rzecz ludzi bezdomnych w województwie.w roku 2014. Tablice sprawozdania jednorazowego w CAS 1 DPS-IV-52-IR/2015 Sprawozdanie z realizacji działań na rzecz ludzi bezdomnych w województwie.w roku 204 Tablice sprawozdania jednorazowego w CAS DPS-IV-52-IR/205 UWAGI:. Informacje z tabel dotyczą okresu sprawozdawczego:

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POWIATOWEGO CENTRUM ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO W RAWICZU

REGULAMIN POWIATOWEGO CENTRUM ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO W RAWICZU ZATWIERDZAM: Załącznik do Zarządzenia Nr 7/08 Starosty Rawickiego Rawicz, dnia 24 stycznia 2008 r. z dnia 24 stycznia 2008 r. REGULAMIN POWIATOWEGO CENTRUM ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO W RAWICZU Biuro ds. Ochrony

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGICZNA TWP W WARSZAWIE

WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGICZNA TWP W WARSZAWIE WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGICZNA TWP W WARSZAWIE Szanowni Państwo, Zwracamy się do Państwa w związku z podejmowaniem działań na rzecz Stworzenia standardu Superwizji pracy socjalnej. realizowanych w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

RECENZJA. rozprawy doktorskiej Jolanty GRZEBIELUCH nt. "Znaczenie strategii marketingowej w

RECENZJA. rozprawy doktorskiej Jolanty GRZEBIELUCH nt. Znaczenie strategii marketingowej w Prof. zw. dr hab. Marian Noga Wyższa Szkota Bankowa we Wrocławiu RECENZJA rozprawy doktorskiej Jolanty GRZEBIELUCH nt. "Znaczenie strategii marketingowej w zarządzaniu podmiotem leczniczym będącym spółką

Bardziej szczegółowo

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk Społeczna Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk SPOŁECZNA PODKARPACKA AKADEMIA NAJLEPSZYCH PRAKTYK (SPANP) Szanowni Państwo, w imieniu wszystkich partnerów pragniemy zaprosić Was do współpracy w ramach

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SYSTEMOWY TWORZENIE I ROZWIJANIE STANDARDÓW USŁUG POMOCY I INTEGRACJI SPOŁECZNEJ

PROJEKT SYSTEMOWY TWORZENIE I ROZWIJANIE STANDARDÓW USŁUG POMOCY I INTEGRACJI SPOŁECZNEJ PROJEKT SYSTEMOWY TWORZENIE I ROZWIJANIE STANDARDÓW USŁUG POMOCY I INTEGRACJI SPOŁECZNEJ Główny cel: podniesienie profesjonalizmu i zwiększenie skuteczności instytucji pomocy i integracji społecznej w

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/78/2013 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM

Warszawa, czerwiec 2013 BS/78/2013 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM Warszawa, czerwiec 2013 BS/78/2013 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. -

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Miejski Urząd Pracy w Lublinie ul. Niecała 14, 20-080 Lublin www.mup.lublin.pl Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Lublin, wrzesień 2011 Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Badanie aktywności zawodowej studentów Warszawskiej Wyższej Szkoły Informatyki

Badanie aktywności zawodowej studentów Warszawskiej Wyższej Szkoły Informatyki Badanie aktywności zawodowej studentów Warszawskiej Wyższej Szkoły Informatyki Grudzień 2014 Wstęp Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki prowadzi cykliczne badania, których celem są: ocena pozycji uczelni

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje

Podstawowe informacje marzec tys. osób Informacja miesięczna o rynku pracy marzec 2013 r. Podstawowe informacje Województwo pomorskie luty 2013 r. marzec 2013 r. liczba zmiana % / pkt proc. Bezrobotni zarejestrowani liczba

Bardziej szczegółowo

Badanie opinii Omniwatch. Oferta badawcza

Badanie opinii Omniwatch. Oferta badawcza Badanie opinii Omniwatch Oferta badawcza Kim jesteśmy? SW Research Agencja badań rynku i opinii Rok założenia 2011 Wizerunek Firma oferująca profesjonalne rozwiązania badawcze, usługi analityczne i doradcze.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji działań na rzecz ludzi bezdomnych w województwie.. w roku 2012. Tablice sprawozdania jednorazowego w SAC 1 DPS-IV-32-IR/2013

Sprawozdanie z realizacji działań na rzecz ludzi bezdomnych w województwie.. w roku 2012. Tablice sprawozdania jednorazowego w SAC 1 DPS-IV-32-IR/2013 Sprawozdanie z realizacji działań na rzecz ludzi bezdomnych w województwie. w roku 2012 Tablice sprawozdania jednorazowego w SAC 1 DPS-IV-32-IR/2013 UWAGI: 1. Informacje z tabel dotyczą okresu sprawozdawczego:

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 Załącznik do uchwały Nr XIX/119/12 Rady Gminy Lubawa z dnia 31 października 2012r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 1 Spis treści Wstęp. 3 1. Diagnoza środowiska lokalnego..

Bardziej szczegółowo

II kwartał 2012 r. Nr III

II kwartał 2012 r. Nr III Wielkość bezrobocia w miastach i powiatach znajdujących się na terenie GOM... str. 3 Stopa bezrobocia w miastach i powiatach znajdujących się na terenie GOM... str. 4 Oferty pracy zgłoszone do PUP znajdujących

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ POLITYKI SPOŁECZNEJ STAN PRZYGOTOWAŃ DO SEZONU ZIMOWEGO 2014/2015

WYDZIAŁ POLITYKI SPOŁECZNEJ STAN PRZYGOTOWAŃ DO SEZONU ZIMOWEGO 2014/2015 WYDZIAŁ POLITYKI SPOŁECZNEJ STAN PRZYGOTOWAŃ DO SEZONU ZIMOWEGO 2014/2015 2 Bezdomność w świetle prawa osoba bezdomna osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw

Bardziej szczegółowo

Wolontariat pracowniczy

Wolontariat pracowniczy Wolontariat pracowniczy Warszawa 6 marca 2010 Opiekun wolontariatu w Polsce MISJA PROGRAMU Misja programu Wolontariat Pracowniczy budowanie lokalnego partnerstwa pomiędzy zaangażowanym społecznie środowiskiem

Bardziej szczegółowo

4 Ogłoszenie wyników wyborów

4 Ogłoszenie wyników wyborów Tryb powoływania członków/-iń Pomorskiej Rady Organizacji Pozarządowych w głosowaniu powszechnym W głosowaniu powszechnym wybieranych jest 10 członków/-iń PROP z 4 subregionów województwa pomorskiego.

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo