Ekspertyza. Opracowanie:

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ekspertyza. Opracowanie:"

Transkrypt

1 Czynniki sprzyjające i bariery mobilności na rynku pracy w szczególności obszaru metropolitalnego Trójmiasta, w tym: przeszkody administracyjno-prawne, transgraniczne systemy zabezpieczenia społecznego, przenoszenie uprawnień do dodatkowych świadczeń emerytalnych i rentowych, uznawanie kwalifikacji zawodowych. Ekspertyza Opracowanie powstało w ramach realizacji projektu,,dynamika rynku pracy i atrakcyjne środowisko biznesowe w regionie Południowego Bałtyku (SB Professionals)" dofinansowanego ze Środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Południowy Bałtyk Opracowanie: na zlecenie Urzędu Miasta Gdynia Warszawa, kwiecień 2014

2 Spis treści 1 Wstęp Mobilność na rynku pracy wprowadzenie Uwarunkowania prawno-administracyjne Uwarunkowania ekonomiczne Uwarunkowania infrastrukturalne Uwarunkowania instytucjonalne Uwarunkowania społeczno-kulturowe Diagnoza uwarunkowań mobilności pracowniczej na rynku pracy Rekomendacje Strona 2

3 1 Wstęp Cele główne ekspertyzy Przedmiotem badania jest analiza rynku pracy w regionie Bałtyku Południowego (Rys. 1.). Celem opracowania jest określenie czynników sprzyjających i barier mobilności na rynku pracy w regionie Południowego Bałtyku, a w szczególności w obszarze metropolitalnym Trójmiasta. Efektem badania będzie również sformułowanie rekomendacji dla polityki rynku pracy w obszarze mobilności, w tym określenie barier i rozwiązań dla transgranicznej integracji uczestników rynku pracy. Analizy objęły region Bałtyku Południowego, obejmujący następujące jednostki NUTS III 1 : Polska: podregiony - szczeciński, koszaliński, słupski, gdański, Gdańsk-Gdynia-Sopot; Szwecja: Okręgi Kalmar, Blekinge, Skåne; Niemcy: podregiony Meklemburgii-Pomorza Przedniego: Greifswald, Rostok, Stralsund, Wismar, Bad Doberan, Nordvorpommern, Nordwestmecklenburg, Ostvorpommern, Rügen, Uecker-Randow; Dania: Gmina Regionalna Bornholm; Litwa: Okręg Kłajpedy. Rys. 1. Regiony programu Bałtyk Południowy Źródło:http://ec.europa.eu/regional_policy/country/prordn/details_new.cfm?gv_PAY=DE&gv_reg=ALL&gv_PGM=129 7&LAN=16&gv_PER=2&gv_defL=7 1 Ze względu na dostępność danych statystycznych jedynie część analiz prowadzona będzie na poziomie NUTS III. Strona 3

4 W ramach badania określone zostały czynniki sprzyjające i bariery mobilności na rynku pracy w szczególności obszaru metropolitalnego Trójmiasta, w tym: przeszkody administracyjno-prawne, przeszkody transgraniczne, systemy zabezpieczenia społecznego, przenoszenie uprawnień do dodatkowych świadczeń emerytalnych i rentowych, uznawanie kwalifikacji zawodowych. Analizy opierały się o dane zastane. Wykorzystano następujące rodzaje źródeł: dokumenty dotyczące wyzwań rozwojowych Polski i Europy; raporty dotyczące transgranicznej mobilności pracowniczej; raporty dotyczące współpracy transgranicznej; dane statystyczne i informacje pochodzące z Europejskiego Portalu Mobilności Zawodowej; dane statystyczne i publikacje Eurostat oraz dane z krajowych i regionalnych urzędów statystycznych; dane statystyczne i publikacje regionalnych urzędów pracy i agencji pośrednictwa pracy; dane statystyczne i publikacje Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Gdańsku oraz dane z powiatowych urzędów pracy; dane statystyczne i informacje pochodzące z innych raportów i opracowań, w tym z badań realizowanych w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Południowy Bałtyk; opracowania i raporty dotyczące staży, praktyk zawodowych, podnoszenia kwalifikacji zawodowych; akty prawne dotyczące swobodnego przepływu pracowników w Unii Europejskiej; zasoby internetowe, w tym strony internetowe instytucji, agencji pośrednictwa pracy, media elektroniczne; W ramach badania przeprowadzono również serię indywidualnych i/lub telefonicznych wywiadów pogłębionych z kluczowymi interesariuszami związanymi z rynkiem pracy regionu Południowego Bałtyku, a w szczególności z obszaru metropolitalnego Trójmiasta. W ramach badania zostało zrealizowanych 13 wywiadów pogłębionych; próba badawcza została dobrana w sposób celowy. Wywiady zrealizowano z kluczowymi interesariuszami związanymi z związanymi z rynkiem pracy regionu Południowego Bałtyku, a w szczególności obszaru metropolitalnego Trójmiasta, tj.: przedstawicielami samorządów lokalnych oraz samorządu regionalnego, zwłaszcza z przedstawicielami samorządów terytorialnych odpowiedzialnych/posiadających wiedzę na temat współpracy z jednostkami zagranicznymi na rzecz pobudzenia gospodarki oraz tworzenia nowych miejsc pracy; pracownikami publicznych służb zatrudnienia: Wojewódzkiego Urząd Pracy w Gdańsku oraz z pracownikami powiatowych urzędów pracy, posiadającymi wiedzę na temat przepływu pracowników; przedstawicielami pozostałych podmiotów aktywnych na rynku pracy; tj. agencje zatrudnienia, instytucje szkoleniowe, instytucje dialogu społecznego, instytucje rozwoju regionalnego i lokalnego, ośrodki kariery, instytucje szkoleniowe i edukacyjne. Strona 4

5 W ramach badania przeprowadzono także studia przypadków w europejskich regionach przygranicznych. Wybór jednostek do studiów przypadków uwarunkowany był wynikami wcześniejszych badań i analiz. Zaprezentowano przykłady współpracy przygranicznej oraz doświadczenia partnerstw transgranicznych w zakresie zwiększania mobilności pracowniczej. Przedstawione przykłady "dobrej praktyki" w zakresie polityki rynku pracy pozwolą na weryfikację wyników wcześniejszych analiz oraz mogą stać się materiałem wyjściowym do rozpoznania czynników sprzyjających i barier mobilności na rynku pracy w regionie Południowego Bałtyku. Efektem badania są rekomendacje dla polityki rynku pracy w obszarze mobilności: po pierwsze rozpoznano uwarunkowania mobilności pracowniczej, wpływające na zdolność podaży siły roboczej i szybkie dostosowania do zmieniającego się popytu na pracę w regionie Południowego Bałtyku; a po drugie, zaproponowano rekomendacje sposobów stymulacji ruchliwości zasobów pracy w tym regionie. Strona 5

6 2 Mobilność na rynku pracy wprowadzenie Mobilność jest równoznaczna z doskonaleniem zawodowym, a zatem wchodzi ona w zakres kształcenia ustawicznego zarówno formalnego, jak i nieformalnego. Nie należy jednak postrzegać obecnej mobilności jako panaceum na skutki restrukturyzacji. Nie należy lekceważyć trudności związanych z mobilnością, które często pojawiają się nawet na poziomie krajowym. W rzeczywistości mobilność jest zjawiskiem pomyślnym, gdy następuje z wyboru i poparta jest kwalifikacjami. Michel Delebarre, Przewodniczący Komitetu Regionów Wprowadzenie teoretyczne Mobilność pracowników można podzielić na: mobilność przestrzenną, mobilność zawodową (Komisja Europejska 2009). Mobilność przestrzenną można określić jako przemieszczenie się z jednego miasta lub regionu do drugiego (mobilność wewnętrzna) lub z jednego kraju do drugiego (mobilność międzynarodowa). Mobilność zawodową migrantów odnosi się do zmiany: miejsca pracy, stanowiska (job content), stanu na rynku pracy (zatrudnienie, bezrobocie, bierność), pozycji zawodowej (career level) w odniesieniu do zmiany miejsca pobytu (głównie migracji zagranicznych). Istnieją liczne teorie migracji ludności. Klasyfikacje tych teorii budowane są w oparciu o różne kryteria; wyróżniane są zatem a) migracje międzynarodowe i wewnętrzne, b) migracje traktowane jako skutek lub jako przyczyna w łańcuchu wzajemnych powiązań pomiędzy nią samą a otoczeniem, a więc jako zmienna zależna i niezależna, c) wyróżnia się również teorie klasyczne, konfliktu i systemu, tzw. teorie równowagi, d) oraz teorie dotyczące przemieszczeń pojedynczych jednostek oraz zbiorowości. Teorie migracji można także podzielić ze względu na dyscypliny, na gruncie których powstały; najczęściej wydziela się: teorie geograficzne, które poddają analizie zróżnicowanie przestrzenne środowiska, w którym poszukują zarówno czynników przyciągających, jak i barier dla migracji (np. Prawa migracyjne Ravensteina, Teoria przejścia migracyjnego Zelinsky ego); teorie ekonomiczne, zakładające, że największy wpływ na decyzje migracyjne mają zmienne o charakterze ekonomicznym, migracja rozumiana jest jako wypadkowa kalkulacji potencjalnych ekonomicznych zysków i kosztów ewentualnego przemieszczenia (np. Klasyczna makroekonomiczna teoria migracji, Neoklasyczna teoria migracji, Teoria dualnego rynku pracy); teorie socjologiczne, które to koncentrują się na motywach decyzji o migracji (Np. Teoria sieci migracyjnych, Teoria przeszkód pośrednich); Strona 6

7 teorie politologiczne, w których to najczęściej podkreśla się ważności ekonomicznego motywu mobilności, ale zwraca się uwagę na warunki panujące zarówno w państwach wysyłających jak i przyjmujących (m.in. wymuszony lub dobrowolny charakter migracji) 2. Znaczny wpływ na przebieg badań dotyczących mobilności miały i nadal mają prawa migracyjne sformułowane przez E. Ravensteina (1885) 3. Pomimo, ogromnych zmian jakie zaszły na świecie od czasu powstania tej teorii wiele z ustaleń Autora jest nadal aktualnych i stanowi swoisty wyznacznik sposobu podejścia do badania mobilności. E. Ravenstein zauważył, że: najczęściej ludzie przemieszczają się na krótszych dystansach, jeśli są to migracje odległe to wybierane są ważne ośrodki handlowe lub przemysłowe, migracje przebiegają etapami w kierunku ośrodków o coraz wyższym poziomie rozwoju (np. migracje ludności wiejskiej do miast, potem do innych, większych i lepiej rozwiniętych ośrodków miejskich, dopiero za granice danego kraju), mieszkańcy miast cechują się mniejszą skłonnością do migracji niż mieszkańcy wsi, wśród migrantów przebywających krótkie odległości dominują kobiety, istotnym czynnikiem sprzyjającym migracji jest technologia, kluczowym powodem przemieszczeń jest chęć poprawy jakości życia (czynnik ekonomiczny) 4. Inną niezwykle wpływową teorią migracji okazała się być koncepcji E. Lee (1966) 5 tzw. Teoria przeszkód pośrednich, określana często jako push-pull theory. Autor wyróżnił cztery grupy czynników, które to jego zdaniem są uwzględniane przy podejmowaniu decyzji o migracji i w dalszej fazie procesu, czynniki wyróżnione przez E.Lee włączane były następnie do wielu innych teorii migracji i uznawane jako jedne z kluczowych. Autor do czynników decydujących o podjęciu decyzji o mobilności zaliczył: czynniki związane z miejscem pochodzenia (czynniki wypychające - push factors), czynniki związane z obszarem przeznaczenia (czynniki przyciągające - pull factors), przeszkody pośrednie (intervening obstacles), czynniki osobiste. Zarówno miejsce, które migrant decyduje się opuścić jak i lokalizacja, do której planuje się udać są zbiorem czynników, które mogą być oceniane pozytywnie jak i negatywnie (być stymulantami jak i destymulantami). Ocena ta ma jednak subiektywny charakter. Warto pamiętać, że wiedza migranta o tych dwóch miejscach jest zasadniczo różna. Czynniki wypychające związane są z sytuacją społeczno- 2 Modele migracji, 1972, Przegląd Zagranicznej Literatury Geograficznej, Zeszyt 3-4, IG PAN; Górny A., Kaczmarczyk P., 2003, Uwarunkowania i mechanizmy migracji zarobkowych w świetle wybranych koncepcji teoretycznych, Seria: PRACE MIGRACYJNE, nr 49, ISS UW, Warszawa. 3 Ravenstein E.G., 1885, The Laws of Migration, Journal of the Royal Statistical Society 48(2). 4 Górny A., Kaczmarczyk P., 2003, Uwarunkowania i mechanizmy migracji zarobkowych w świetle wybranych koncepcji teoretycznych, Seria: Prace Migracyjne, nr 49, ISS UW, Warszawa. 5 Lee E., 1966, A theory of migration, Demography 3. Strona 7

8 gospodarczą w miejscu, z którego wyjeżdża migrant. Często jest to trudna sytuacja na rynku pracy, związane z tym niskie poczucie bezpieczeństwa socjalnego, niestabilna sytuacja polityczna. Czynniki przyciągające natomiast opisują nam sytuację społeczno-gospodarczą miejsca, do którego udaje się migrant. Z reguły sytuacja ta jest korzystniejsza, na tyle że migrant decyduje się opuścić swoje dotychczasowe miejsce zamieszkania i podjąć ryzyko związane z przemieszczaniem się (stałym lub okresowym) do nowego miejsca pracy lub nawet zamieszkania. Do głównych czynników przyciągających należą charakterystyki rynku pracy: podaż miejsc pracy oraz relatywnie wyższe wynagrodzenia ale również poprawa kwalifikacji zawodowych i łączenie rodzin. Wśród determinant migracji E.Lee wyróżnił także przeszkody pośrednie, zwane czynnikami frykcyjnymi. Zaliczyć do nich można przeszkody związane z różnicami kulturowymi jak i przeszkody o charakterze prawno-administracyjnym i instytucjonalnym, np. instrumenty polityki migracyjnej czy bariery ekonomiczne, np. koszty podróży. Migracje wiązać należy również z cechami migrantów (czynniki osobowościowe), które mogą sprzyjać bądź ograniczać mobilność. Tab. 1. Motywy migracji Motywy migracji Czynniki wypychające Czynniki przyciągające Ekonomiczne i demograficzne ubóstwo, bezrobocie, niskie płace, wysoki przyrost naturalny, brak podstawowej opieki medycznej, braki w systemie edukacji perspektywy wyższych zarobków, perspektywy poprawy standardu życia, rozwój osobisty lub zawodowy Polityczne konflikty, niebezpieczeństwo, przemoc, korupcja, łamanie praw człowieka Społeczne i kulturowe dyskryminacja wynikająca ze względów etnicznych, religijnych poczucie bezpieczeństwa, wolność polityczna łączenie rodzin, migracja do kraju przodków, brak zjawiska dyskryminacji Źródło: Bank Światowy, Migration and Remittances. Easter Europe and the former Soviet Union, 2006 r. Uwarunkowania mobilności możemy zatem podzielić na następujące grupy: prawno-administracyjne, ekonomiczne, infrastrukturalne, instytucjonalne, społeczno-kulturowe. Strona 8

9 Poziom mobilności w Europie Swobodny przepływ osób to jedna z podstawowych swobód zagwarantowanych w prawie Unii Europejskiej. Jest to najbardziej cenione przez Europejczyków prawo, uważane za równoznaczne z ich statusem obywateli UE 6. Jest ono zapisane w art. 45 i 21 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Obecnie poziom mobilności w Unii Eubejskiej jest niski. Zakres mobilności zmniejsza się wraz ze wzrostem odległości, jaką należy pokonać: mobilność polegająca na pokonywaniu dużych dystansów nie jest zjawiskiem częstym (jedynie 18% Europejczyków przeniosło się poza swój region), jeszcze rzadziej Europejczycy przenoszą się do innego państwa (4%) lub poza terytorium Unii (3%) 7. Badania przeprowadzone w ramach Eurobarometru w 2010 roku wykazują, że przemieszczanie się polegające na pokonywaniu dużych odległości (do innego regionu lub państwa członkowskiego) wiąże się z czynnikami ekonomicznymi i społecznymi: nowa praca lub przeniesienie do innego miejsca pracy jako przyczynę migracji wskazał co trzeci badany (34% respondentów), zmiana związku partnerskiego lub małżeńskiego również była wskazywana dość często (18%). Mężczyźni częściej przemieszczają się w poszukiwaniu nowego miejsca pracy, migracje kobiet częściej związane są z sytuacja rodzinną. Decyzje o przemieszczaniu się na duże odległości wiązać można także z pewnymi cechami społecznodemograficznymi Europejczyków: osoby dobrze wykształcone przemieszczają się o wiele częściej niż osoby o niskim lub średnim poziomie wykształcenia; pracownicy o niższym poziomie wykształcenia w większym stopniu zależni są od sieci społecznych; osoby w wieku lat przemieszczają się równie często jak starsze pokolenia, natomiast w krótszym okresie czasu, co może skutkować ogólnym wzrost mobilności w obrębie UE; odsetek mężczyzn i kobiet mieszkających w innym miejscu jest zbliżony; kobiety wykazują się nieznacznie większą mobilnością. Występują znaczne różnice pomiędzy mobilnością mieszkańców poszczególnych krajów europejskich: mobilność geograficzna jest wyższa w krajach nordyckich; stosunkowo niską mobilnością cechują się natomiast w większości nowe państwa członkowskie oraz w większości kraje południowoeuropejskie. Większość osób przemieszczających się w ramach Unii Europejskiej, zadowolonych jest z podjętej decyzji. Dostrzeżono przede wszystkim poprawę warunków mieszkaniowych (36%) oraz poprawę 6 Raport Geographical and labour market mobility, 2010, Special EUROBAROMETER Raport Mobilność w Europie Kierunki działania, Europejska Fundacja na Rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy. Zaprezentowane wyniki badania pochodzą z Eurobarometru z 2005 roku, jednak ustalenia te są nadal aktualne potwierdzają to zarówno wyniki kolejnych badań ankietowych wśród mieszkańców Unii Europejskiej. Strona 9

10 sytuacji zawodowej jednego członka gospodarstwa domowego (25%), wzrost dochodów gospodarstwa domowego (22%). Najważniejszym powodem migracji w krajach Unii Europejskiej w 2005 roku była chęć poznania nowych ludzi i odkrycia nowych miejsc (ponad 40%). Drugim ważnym powodem były względy ekonomiczne większe zarobki oraz lepsze warunki pracy (38%), kwestia ta okazała się być szczególnie ważna w nowych państwach członkowskich (Rys. 2.). Czynniki społeczne wskazywane są jako kluczowe bariery mobilności geograficznej w Unii Europejskiej: powodem, który powstrzymuje ludzi przed migracją jest obawa przed utratą dostępu do sieci społecznych (44%) oraz obawa o utratę wsparcia ze strony rodziny i przyjaciół (27%). Istotnym czynnikiem jest również konieczność nauki języka obecnego (19%) (Rys. 3.). Rys. 2. Czynniki sprzyjające międzynarodowej mobilności według grup państw (w %) Źródło: Mobilność w Europie Kierunki działania, Europejska Fundacja na Rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy; za: Eurobarometr Strona 10

11 Rys. 3. Czynniki niesprzyjające międzynarodowej mobilności według grup państw (w %) Źródło: Mobilność w Europie Kierunki działania, Europejska Fundacja na Rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy; za: Eurobarometr Pomimo, iż obywatele UE popierają koncepcję mobilności, w najbliższej przyszłości nie przewiduje się wyraźnego wzrostu rzeczywistej mobilności. Z unijnego badania aktywności ekonomicznej ludności wynika, że w drugim kwartale 2013 r. około 7,8 mln obywateli UE było aktywnych zawodowo w innym państwie członkowskim (3,2% unijnej siły roboczej). Kryzys gospodarczy doprowadził jednak do spadku mobilności między państwami UE: w latach mobilność w obrębie UE zmniejszyła się o jedną trzecią w porównaniu z okresem Mobilność transgraniczna w obrębie państw członkowskich UE, w porównaniu z innymi regionami (np. Stanami Zjednoczonymi, Kanadą, Australią) jest jednak niewielka. Mimo że można to częściowo wytłumaczyć dużą różnorodnością językową i różnymi ramami instytucjonalnymi, porównania te świadczą o tym, że nadal istnieje duże pole do zwiększenia mobilności geograficznej w UE 8. Poziom mobilności w Polsce W wydanym w 2007 roku raporcie Banku Światowego Internal Labor Mobility in Central Europe and the Baltic Region, zwrócono uwagę na małą mobilność Polaków. Badanie wykazało, że Polacy w 8 Notatka prasowa Komisji Europejskiej: Zatrudnienie: Co to jest EURES, ogólnoeuropejska sieć dla osób poszukujących pracy?; europa.eu/rapid/press-release_memo-14-22_pl.doc Strona 11

12 porównaniu z mieszkańcami innych państw Europy Środkowo-Wschodniej znacznie rzadziej się przemieszczają, dotyczyło to również codziennych dojazdów do pracy ze strefy podmiejskiej 9. Niepojące są również wyniki badania Eurobarometr z 2010 roku; wykazano bowiem, że mobilność przestrzenna Polaków w 2010r. zmniejszyła się do 46% z 70% w 2005 r. 10. Według Diagnozy Społecznej z 2013r. wzrasta natomiast potencjalna gotowość do mobilności: zamiar wyjazdu zarobkowego poza granice kraju zadeklarowało prawie 25% osób bezrobotnych, tj. o 5 % więcej niż w 2009r. Zdecydowany wpływ na podjęcie decyzji o emigracji zarobkowej mają: odpowiednio wysokie wynagrodzenie oraz różnice w stopach bezrobocia pomiędzy krajami i wynikająca stąd łatwość znalezienia pracy 11. Większą skłonność Polaków do mobilności potwierdzają również wyniki badania przeprowadzonego na zlecenie Work Service S.A. Dotyczy to jednak głównie przemieszczeń wewnątrz jednego regionu: wynika z nich bowiem, że ok. 40% Polaków poszukując pracy, uwzględnia miejsca oddalone od miejsca zamieszkania o kilometrów. Co dziesiąty dorosły Polak (12%) byłby skłonny wyjechać do pracy za granicę. Najchętniej obieranym kierunkiem emigracji zarobkowej są Niemcy (28%), co stanowi zmianę w porównaniu do zeszłego roku, kiedy to najczęściej udzielaną odpowiedzią, była Wielka Brytania, wskazywana przez 37,1% badanych. Drugie miejsce w 2012 roku zajął rynek amerykański (25%), na trzecim znalazła się Szwecja (16%) respondentów 12. Wzrost mobilności zawodowej i przestrzennej Polaków wykazały również badania CBOS z 2013 roku. W ciągu ostatnich pięciu lat prawie jedna trzecia aktywnych zawodowo dorosłych Polaków (31%) przynajmniej raz zmieniała miejsce pracy, ponadto co szósty pracujący (16%) deklaruje, że zamierza zmienić zatrudnienie (16%), w tym znaczna część chce to zrobić jak najszybciej (6%). Kluczowym czynnikiem zmiany miejsca pracy mógłby być wzrost wynagrodzenia: ponad połowa badanych gotowych jest zmienić zatrudnienie pod warunkiem wyższej pensji, nawet gdyby nowa praca była niezgodna z posiadanymi kwalifikacjami (51%). Obecnie deklarowana skłonność Polaków do poświęceń w celu znalezienia pracy jest znacznie większa niż przed czterema laty, korzystny jest ponadto fakt, że wzrosła gotowość do podnoszenia posiadanych kwalifikacji oraz uczenia się nowego zawodu 13. Poziom mobilności w województwie pomorskim Pomorzanie nie są zbyt mobilni. Badanie przeprowadzone na próbie 4099 mieszkańców pomorskiego wykazało, że w ciągu 3 lat zaledwie 7% mieszkańców regionu zmieniło miejsce zamieszkania ze względu na pracę Raport Internal Labor Mobility in Central Europe and the Baltic Region, 2007, The International Bank for Reconstruction and Development/The World Bank. 10 Raport Geographical and labour market mobility, 2010, Special EUROBAROMETER Raport Diagnoza Społeczna Warunki i jakość życia Polaków pod red. J.Czapińskiego, Badanie Polacy coraz mniej mobilni, przeprowadzone na zlecenie Work Service S.A., 2012; dostęp: 13 Raport Mobilność i elastyczność zawodowa Polaków, CBOS, Raport: Migracje szansą województwa pomorskiego wspieranie pozytywnych trendów adaptacyjnych na regionalnym rynku pracy, 2009, PBS DGA Sp. z o.o., Sopot. Strona 12

13 Cechy mieszkańców sprzyjające mobilności Pomorzan to: młody wiek, stan wolny, bezdzietność, brak własnego lokum. Pomorzanie częściej przeprowadzają się za pracą za granicę aniżeli do innego miasta w regionie czy też Polsce. Mieszkańcy województwa decydujący się na migrację zagraniczną najczęściej wybierali Wielką Brytanię, ale również Holandię, Norwegię, Niemcy i Irlandię. Głównym czynnikiem wypychających Pomorzan była chęć znalezienia lepiej płatnej pracy. Emigranci podejmują często za granicą pracę poniżej własnych kwalifikacji (ponad 50%). Mieszkańcy pomorskiego, którzy decydują się przeprowadzić do innego regionu w Polsce najczęściej wybierają mazowieckie (zwłaszcza Warszawę) ale również zachodniopomorskie, kujawsko-pomorskie, wielkopolskie czy warmińskomazurskie. Wewnątrz regionu najwięcej osób przyciąga Gdańsk, Gdynia oraz powiat gdański. Mieszkańcy województwa pomorskiego wykazują się także pewną mobilnością zawodową: co dziesiąty mieszkaniec deklarował, że w ciągu ostatnich 3 lat zmienił zawód lub przekwalifikował się. Głównym czynnikiem mobilności zawodowej jest również chęć zwiększania wynagrodzenia. Najbardziej mobilni w regionie są mieszkańcy powiatu człuchowskiego, aż 13% zmieniło w ciągu ostatnich 3 lat miejsce zamieszkania (Rys. 4). Bardziej mobilni niż reszta regionu są także mieszkańcy Gdańska, Sopotu oraz powiatów: słupskiego, chojnickiego i kwidzyńskiego. Najmniej mobilni są natomiast mieszkańcy powiatów: malborskiego, kościerskiego, starogardzkiego i tczewskiego. Rys. 4. Odsetek mieszkańców województwa pomorskiego migrujących za pracą w ciągu ostatnich 3 lat Źródło: Migracje szansą województwa pomorskiego wspieranie pozytywnych trendów adaptacyjnych na regionalnym rynku pracy, 2009, PBS DGA Sp. z o.o., Sopot. Raczej wysoka jest również potencjalna mobilność zawodowa: ponad 8% mieszkańców planuje przekwalifikować się lub też zmienić zawód. Nieco ponad połowa mieszkańców regionu deklaruje chęć czasowej zmiany miejsca zamieszkania ze względu na pracę, najwięcej osób gotowych jest przeprowadzić się w ramach swojego powiatu lub województwa. Co trzeci badany mógłby wyjechać za granicę, najczęściej wymieniano Holandię oraz Norwegię. Strona 13

14 Czynniki, które mogłyby skłonić badanych do zmiany miejsca zamieszkania za pracą związane są przede wszystkim z poprawą sytuacji finansowej, istotna jest także jakość życia. Do najważniejszych czynników sprzyjających zmianie miejsca zamieszkania zaliczono: względy finansowe: wyższe wynagrodzenie, mieszkanie służbowe/dofinansowanie wynajmu, bliskość miejsca zamieszkania do miejsca pracy, samochód służbowy, telefon, niskie koszty utrzymania, wysoki standard życia (ok. 40%), pozafinansowe aspekty związane z pracą: dobre warunki pracy, korzystne godziny pracy, dobra atmosfera w pracy, możliwości rozwoju zawodowego (ok. 30%), aspekty związane z nowym miejscem zamieszkania: dobry dojazd do pracy komunikacją publiczną, dobra opieka zdrowotna, dostęp do edukacji, kultury, dobry klimat, ciekawa okolica (ok. 20%), względy psychologiczne: możliwość przeprowadzki z rodziną (ok.10%). Gotowość mieszkańców pomorskiego do przemieszczeń związanych z nowym miejscem pracy wykazują także wyniki realizowanego projektu Kurs na pracę 15. Projektodawcą jest Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku. Projekt realizowany jest od grudnia 2012 roku, jednak rekrutacja uczestników rozpoczęła się latem 2013 roku. Pomimo wstępnego etapu projektu, można już mówić o pierwszym sukcesie bowiem do lutego 2014 roku zrekrutowano około 600 osób. Ponad 120 osób podjęło zatrudnienie, około 30 osób przepracowało już pierwsze 3 miesiące i nadal pozostaje w zatrudnieniu. Wywiady pogłębione wykazały, że poważną barierą dla mobilności Pomorzan jest słaba dostępność transportowa niektórych miejscowości, a co się z tym wiąże utrudniony i/lub bardzo kosztowny dojazd do miejsc, w których jest podaż miejsc pracy. Część uczestników nie chce jednak dojeżdżać do miejsca oddalonego od miejsca zamieszkania o więcej niż 20 km. Pewną barierą są również cechy osobowościowe uczestników: bezrobotni zgłaszali się do projektu, ale część obawiało się planowanych zmian. Pomocna okazuje się współpraca z opiekunem - psychologiem. Wyższy poziom mobilności pracowniczej (zawodowej i przestrzennej) był wymieniany jako jeden z celów polityki rynku pracy i rozwoju zasobów ludzkich województwa pomorskiego w 2013 r. Dobra praktyka: Projekt Kierunek na pracę Okres realizacji projektu: grudzień marzec Projektodawca/Beneficjent : Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku. Budżet projektu: PLN. Projekt realizowany w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Poddziałanie Wsparcie osób pozostających bez zatrudnienia na regionalnym rynku pracy. Wykonawca zewnętrzny: Pomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. z siedzibą w Słupsku. Celem projektu jest wsparcie w podjęciu i utrzymaniu zatrudnienia 1000 osób gotowych podjąć pracę poza dotychczasowym miejscem zamieszkania poprzez zastosowanie instrumentów ułatwiających mobilność geograficzną na regionalnym rynku pracy. 15 Opis projektu: Strona 14

15 Grupę docelową stanowi 1000 mieszkańców województwa pomorskiego pozostających bez zatrudnienia, zarówno zarejestrowanych, jak i niezarejestrowanych jako bezrobotne w powiatowych urzędach pracy (z wyłączeniem mieszkańców Trójmiasta), w tym co najmniej 250 osób poniżej 25 roku życia oraz osoby, które zamieszkują na obszarach wiejskich. Zakładane rezultaty projektu: -objęcie wsparciem 1000 osób pozostających bez zatrudnienia, w tym. min 250 osób młodych do 25 roku życia, poszukujących pracy poza miejscem dotychczasowego zamieszkania; - podjęcie zatrudnienia w okresie realizacji projektu przez 45% jego uczestników; - kampania medialna wzmacniająca świadomość mieszkańców województwa pomorskiego na temat mobilności i jej zalet. Usługi wspierające podjęcie i utrzymanie zatrudnienia: - poradnictwo zawodowe - pośrednictwo pracy - opieka psychologiczna - opieka logistyczna - szkolenia Wsparcie mobilności: - refundacja kosztów przejazdów do pracy - refundacja kosztów zakwaterowania - dodatek relokacyjny - refundacja kosztów opieki nad dziećmi do lat 7 i osobami zależnymi - postęp w realizacji projektu: od lipca-sierpnia 2013 roku do lutego 2014 roku zrekrutowano około 600 osób Zidentyfikowane bariery mobilności: - słaba dostępność transportowa miejsca zamieszkania uczestnika - brak pewności siebie uczestnika - niechęć do dojazdów do pracy przekraczających 20 km - bariera administracyjna: sposób rozliczania refundacji kosztów przejazdów do pracy oraz refundacji kosztów zakwaterowania. Źródło: Opis projektu dostępny na stronie oraz badania własne Strona 15

16 3 Uwarunkowania prawno-administracyjne Uwarunkowania prawno-administracyjne mobilności to w istocie szereg norm prawnych (prawa krajowego oraz międzynarodowego) a także praktyk administracji, wpływających na zachowania ludzi w zakresie ich przemieszczania się, przy czym zachowania administracji, są ścisłą pochodną obowiązujących w tym zakresie norm prawnych. Teoretycznie czynniki prawno-administracyjne mogą mieć wpływ zarówno na mobilność zewnętrzną jak i wewnętrzną, jednak należy wskazać, że we współczesnej Europie bark jest czynników o takim charakterze mających wpływ na mobilność wewnętrzną. Co więcej istnienie takich norm, które w sposób ścisły łączyłyby osobę z jego miejscem zamieszkania i utrudniałyby zmianę tego miejsca w ramach jednego kraju czy regionu uznaje się za niewyobrażalne. W konsekwencji dla mobilności wewnętrznej najistotniejsze znaczenie mają inne rodzaje czynników, w szczególności uwarunkowania ekonomiczne, infrastrukturalne czy społeczno-kulturowe. Podobny proces (malejącego wpływu czynników prawno-administracyjnych na mobilność) zachodzi w odniesieniu do mobilności zewnętrznej. Należy podkreślić, że uwarunkowania prawnoadministracyjne były i są postrzegane raczej jako bariery niż czynniki sprzyjające mobilności. I tak identyfikuje się następujące uwarunkowania o tym charakterze: a) Bariery pobytowe oraz bariery podjęcia pracy (działalności) na danym terytorium; b) Zjawisko podwójnego opodatkowania; c) Bariery związane z systemami zabezpieczenia społecznego oraz uznawaniem/nabywaniem praw i świadczeń z ubezpieczeń społecznych; d) Bariery w uznawaniu kwalifikacji zawodowych. Klasyfikacja uwarunkowań prawno-administracyjnych jako barier wydaje, się z uwagi na charakter tego rodzaju czynników co do zasady uzasadniona. Normy prawne mają bowiem na ogół charakter restrykcji, wyrażających się bądź to w ograniczeniu określonych działań lub nałożeniu na adresata określonych obowiązków w związku z określonymi działaniami. Zauważyć przy tym należy, że podejmowane na szczeblu krajowym i międzynarodowym działania w sferze legislacyjnej mające w założeniu stymulację określonych procesów często polegają na znoszeniu barier prawnych (deregulacja). Jak się wydaje, taki właśnie mechanizm stosuje się na ogół przy stymulowaniu zachowań w sferze mobilności zewnętrznej. W konsekwencji trudniej jest w zakresie uwarunkowań prawno-administracyjnych zidentyfikować czynniki wpływające pozytywnie na mobilność zewnętrzną (czynniki wypychające i czynniki przyciągające). Za grupę czynników tego rodzaju można byłoby uznawać różnice w wymogach odnośnie prowadzenia określonej działalności lub wykonywania określonego zawodu, w szczególności różnice w normach co do uznawania określonych zawodów za regulowane oraz różnice w normach dotyczących nabywania uprawnień zawodowych w poszczególnych ustawodawstwach krajowych (Kwestie katalogu zawodów regulowanych oraz nabywania uprawnień zawodowych uznać należy także za podstawowe uwarunkowania o charakterze prawno-administracyjnym dla mobilności zawodowej). Za czynniki wypychające i przyciągające uznać można również różnice w poszczególnych systemach zabezpieczeń społecznych (np. różnice w wysokości świadczeń, różnice w sposobie nabywania określonych uprawnień). Uwarunkowania prawno-administracyjne mobilności to grupa czynników, które wywodzą się z norm prawa powszechnego, a co za tym idzie norm, na które uczestnicy rynku pracy, w tym podmioty Strona 16

17 publiczne działające na szczeblu regionalnym nie mają wpływu lub mają wpływ jedynie pośredni i ograniczony. Powyższe ma znaczenie dla formułowania rekomendacji co do tej grupy uwarunkowań. Bariery pobytowe oraz bariery podjęcia pracy (działalności) na danym terytorium tradycyjnie stanowiły podstawową kategorię uwarunkowań prawno-administracyjnych mających znaczenie dla mobilności przestrzennej. Należy zauważyć, że czynniki te utrzymują swoje podstawowe znaczenie jedynie w zakresie, w którym nie dotyczą mobilności osób nie będących obywatelami państw Unii Europejskiej czy szerzej Europejskiego Obszaru Gospodarczego, a to z uwagi na fakt obowiązywania na terenie Unii Europejskiej oraz pozostałych państw EOG zasady swobodnego przepływu osób, która to zasada znajduje pełne zastosowanie do obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej oraz pozostałych państw EOG. Przedmiotowa zasada znajduje swoje podstawy prawne w następujących przepisach traktatowych oraz wspólnotowych: Artykule 18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) zawierającym zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność państwową; Artykule 20 TFUE ustanawiającym obywatelstwo Unii oraz przyznającym obywatelom Unii prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich; Artykule 21 TFUE powtarzającym zasadę swobody przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, z zastrzeżeniem ograniczeń i warunków wynikających z norm traktatowych, oraz ustanawiającym stosowne kompetencje dla wydawania przepisów mających na celu ułatwienie wykonywania praw do swobodnego przemieszczania się i przebywania; Artykule 45 TFUE wprowadzającym zasadę swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii Europejskiej co obejmuje zniesienie wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową w zakresie zatrudnienia, wynagrodzenia i innych warunków pracy (w szczególności norma ta stanowi bezpośrednie źródło prawa do pozostawania na terytorium państwa członkowskiego w celu podjęcia tam pracy) należy zauważyć, że zasada wprowadzona przedmiotowym zapisem nie dotyczy zatrudnienia w administracji publicznej; Artykule 46 TFUE będącym normą kompetencyjną dla Parlamentu Europejskiego i Rady do wprowadzania norm wspólnotowych (dyrektyw, rozporządzeń) mających na celu zapewnienie niezbędnych dla wdrażania zasady swobodnego przepływu pracowników środków; Rozporządzeniu (EWG) 1612/68 zawierającego gwarancję równego traktowania pracowników w zakresie: (i) podejmowania i prowadzenia działalności (ii) zawierania i wykonywania umów o pracę, (iii) dostępu do rynku pracy, (iv) dostępu do usług oferowanych przez biura pracy (v) warunków zatrudnienia i rekrutacji (zasady te, na mocy odrębnego porozumienia dotyczą również Szwajcarii). Jeżeli chodzi o kwestię mobilności pracowników pochodzących z krajów nie należących do EOG to należy zauważyć, że do tych pracowników zastosowanie znajdą przepisy prawa wspólnotowego i normy ustawodawstw krajowych (często implementujące normy prawa wspólnotowego) zawierające procedury uzyskiwania stosownych pozwoleń w zakresie pobytu oraz podjęcia pracy. W przedmiotowym zakresie obowiązują zatem: przepisy wizowe; Strona 17

18 przepisy dotyczące zezwoleń na pobyt czasowy, pobyt stały oraz pobyt rezydenta długoterminowego UE; normowane na terytorium Polski: (i) na dzień sporządzenia niniejszego opracowania Ustawą z dnia 13 czerwca 2003r. o cudzoziemcach a od (ii) 1 maja 2014 Ustawą z dnia 12 grudnia 2013r. o tym samym tytule; przepisy dotyczące warunków podejmowania pracy (na terytorium Polski w szczególności Ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy) przepisy wspólnotowe (w szczególności (i) art. 23 dyrektywy 2004/38/WE dotyczący swobody podejmowania pracy przez członków rodzin obywateli UE posiadających prawo pobytu lub prawo stałego pobytu w jednym z państw członkowskich, na terytorium tego państwa członkowskiego (ii) postanowienia Wspólnotowego Kodeksu Wizowego). Należy zauważyć, że zgodnie z aktualnie obowiązującą Ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy Cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli w szczególności: posiada status uchodźcy nadany w Rzeczypospolitej Polskiej; udzielono mu ochrony uzupełniającej w Rzeczypospolitej Polskiej; posiada zezwolenie na osiedlenie się w Rzeczypospolitej Polskiej; posiada zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich w Rzeczypospolitej Polskiej; posiada zgodę na pobyt tolerowany w Rzeczypospolitej Polskiej; korzysta z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej; jest członkiem rodziny cudzoziemca, będącego obywatelem UE, państwa należącego do EOG nie będącego członkiem UE, państwa, które na mocy umów międzynarodowych korzysta z zasady swobodnego przepływu pracowników lub jest zstępnym małżonka tego cudzoziemca, w wieku do 21 lat lub pozostającym na utrzymaniu tego cudzoziemca lub jego małżonka lub jest wstępnym tego cudzoziemca lub jego małżonka, pozostającym na utrzymaniu tego cudzoziemca lub jego małżonka; posiada w Rzeczypospolitej Polskiej zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 63a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach; posiada zezwolenie na pracę oraz przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: a) na podstawie wizy, z wyjątkiem wizy, o której mowa w art. 26 ust. 1 pkt 1, 20, 25 i 26 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, lub b) na podstawie art. 61 ust. 3 lub art. 71a ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, jeżeli bezpośrednio przed złożeniem wniosku był uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub Strona 18

19 c) na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, z wyjątkiem zezwolenia udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 53a ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, lub d) na podstawie wizy wydanej przez inne państwo obszaru Schengen, lub e) na podstawie dokumentu pobytowego wydanego przez inne państwo obszaru Schengen, lub f) w ruchu bezwizowym, o ile postanowienia umowy o ruchu bezwizowym przewidują możliwość wykonywania pracy przez cudzoziemców. W konsekwencji należy zauważyć, że obowiązujące normy prawne odnośnie podejmowania zatrudnienia mogą być poczytywane jako bariera dla migracji zarobkowej ale raczej obywateli państw nie należących do EOG (z zastrzeżeniem specjalnego statusu Szwajcarii) na terytorium EOG w tym Polski. Jeżeli natomiast chodzi o obywateli Polski, to z uwagi na preferowane i rzeczywiste kierunki migracji za uzasadnione uznać należy twierdzenie o braku rzeczywistych barier mobilności o charakterze prawno-administracyjnym, w zakresie barier pobytowych oraz podejmowania działalności, co związane jest z obowiązującą zasadą swobody przepływu osób i pracowników. W chwili obecnej zanikły już także przejściowe normy ograniczające zatrudnienie (tzw. okresy ochronne) co sprzyja pełnej realizacji wskazanej wyżej zasady. Zjawisko podwójnego opodatkowania polega na opodatkowaniu podatkiem dochodowym dochodów z jednego źródła w dwóch państwach: państwie zamieszkania podatnika i w państwie w którym podatnik jest zatrudniony, a więc w państwie powstania przychodu. Zjawisko to może potencjalnie stanowić istotną barierę dla mobilności pracowników o ile nie zostanie skutecznie wyłączone (bądź zminimalizowane) przez odpowiednie normy. Na szczeblu Unii Europejskiej brak jest szczegółowych norm dotyczących podwójnego opodatkowania, co nie oznacza jednak że mechanizmy takie nie istnieją. W istocie bowiem unikanie przedmiotowego zjawiska jest przedmiotem umów międzynarodowych o charakterze zarówno dwu jak i wielostronnym. Stosowne umowy międzynarodowe łączą Polskę z przeszło 80 państwami świata, wyszczególnionymi w poniższej tabeli 2. Tab. 2. Wykaz państw, z którymi łączą Polskę umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania Lp. Państwo 1 Albania 2 Algieria 3 Arabia Saudyjska 4 Armenia 5 Australia 6 Austria 7 Azerbejdżan 8 Bangladesz 9 Belgia 10 Białoruś Bośnia i Hercegowina (umowa z 11 Jugosławią) 12 Bułgaria 13 Chile 14 Chiny 15 Chorwacja 16 Cypr 17 Czarnogóra (umowa z Jugosławią) 18 Czeska Republika 19 Dania 20 Egipt 21 Estonia 22 Filipiny 23 Finlandia 24 Francja 25 Grecja 26 Gruzja 27 Hiszpania 28 Holandia 29 Indie 30 Indonezja 31 Iran 32 Irlandia 33 Islandia 34 Izrael Strona 19

20 35 Japonia 36 Jersey 38 Jordania 39 Kanada 40 Katar 41 Kazachstan 42 Kirgistan 43 Korea Płd. 44 Kuwejt 45 Liban 46 Litwa 47 Luksemburg 48 Łotwa 49 Macedonia 50 Malezja 51 Malta 52 Maroko 53 Meksyk 54 Mołdowa 55 Mongolia 56 Niemcy 57 Nigeria 58 Norwegia 59 Nowa Zelandia 60 Pakistan 61 Portugalia 62 Republika Płd. Afryki źródło: mf.gov.pl 63 Rosja 64 Rumunia 65 Serbia (umowa z Jugosławią) 66 Singapur 67 Słowacka Republika 68 Słowenia 69 Sri Lanka 70 Stany Zjednoczone 71 Syria 72 Szwajcaria 73 Szwecja 74 Tadżykistan 75 Tajlandia 76 Tunezja 77 Turcja 78 Ukraina 79 Urugwaj 80 Uzbekistan 81 Węgry 82 Wielka Brytania 83 Wietnam 84 Włochy 85 Wyspa Man 86 Zambia 87 Zjedn. Emiraty Arabskie 88 Zimbabwe W przedmiotowych umowach znajdują zastosowanie metody: (i) zwolnienia podatkowego (polegającą na zwolnieniu dochodu z opodatkowania, z zastrzeżeniem jednakże jego uwzględnienia w wartości dochodów na potrzeby określenia stawki opodatkowania w podatku progresywnym) oraz (ii) zaliczenia proporcjonalnego (polegającą w dużym uproszczeniu na obliczeniu podatku od całości dochodów i jego pomniejszeniu o wartość podatku zapłaconego za granicą, z pewnymi ograniczeniami. Z uwagi na liczbę łączących Polskę z innymi krajami umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, należy uznać, że zjawisko to nie stanowi istotnej bariery mobilności. Dla istnienia barier związanych z systemami zabezpieczenia społecznego oraz uznawaniem/nabywaniem praw i świadczeń z ubezpieczeń społecznych najistotniejsze znaczenie ma konsekwentne stosowanie w prawie UE zasady swobodnego przepływu osób. Na mocy art. 48 TFUE Parlament Europejski i Rada przyjmują w dziedzinie zabezpieczenia społecznego środki niezbędne dla zastosowania tej zasady. Konsekwencją i rozwinięciem wskazanego wyżej art. 48 TFUE są następujące przepisy prawa wspólnotowego: Wzmiankowane wcześniej Rozporządzenie (EWG) nr 1612/68, które normuje kwestię równego dostępu do przywilejów socjalnych (nie utożsamianych jednakże ze świadczeniami z zabezpieczenia społecznego); Strona 20

21 Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 oraz 574/72 (oba rozporządzenia pozostają jedynie częściowo w mocy, w szczególności dla celów porozumienia o EOG i umowy pomiędzy Wspólnotą Europejską a Szwajcarią); Rozporządzenia (WE) nr 883/2004 oraz 987/2009, które to rozporządzenia koordynują krajowe systemy zabezpieczeń społecznych. Przedmiotem ostatnich z wyżej wskazanych rozporządzeń, a w szczególności rozporządzenia (WE) 883/2004 jest ustanowienie dla realizacji zasady swobodnego przepływu pracowników odpowiednich norm (i) wskazujących właściwy dla pracownika mobilnego system zabezpieczenia społecznego (w tym zakresie, z zastrzeżeniem pewnych odrębności wynikających norm szczegółowych, przyjmuje się zasadę systemu państwa zatrudnienia jako systemu wyłącznego), (ii) ustanawiających zasadę sumowania okresów ubezpieczenia w poszczególnych państwach członkowskich (iii) ustanawiających zasadę eksportu świadczeń z zabezpieczenia społecznego (z pewnymi ograniczeniami dotyczącymi w szczególności świadczeń w związku z bezrobociem) oraz (iv) zasad koordynacji trybów obliczania świadczeń. Należy wskazać, że w świetle daleko posuniętej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Państwach UE (także pozostałych państwach EOG i Szwajcarii) identyfikowanie barier w zakresie systemów zabezpieczenia społecznego wydaje się wątpliwe. Bariery takie mogą wystąpić przy braku mechanizmów koordynacyjnych, a zatem w przypadkach migracji osób z państw trzecich na terytorium EOG oraz w przypadku migracji obywateli państw EOG do krajów trzecich (co jednak w świetle preferencji wyborów migracyjnych należy uznać za zjawisko rzadkie). Należy natomiast pamiętać, że różnica w systemach zabezpieczenia społecznego może być czynnikiem sprzyjającym mobilności (zarówno wypychającym jak i przyciągającym) a brak koordynacji w szczególności w zakresie sumowania okresów ubezpieczenia, w warunkach rażącej dysproporcji świadczeń, może nie mieć znaczenia. W przeprowadzonych wywiadach, jako jedyną praktycznie barierę o charakterze prawnoadministracyjnym respondenci identyfikowali konieczność uzyskiwania uprawnień/uznawania kwalifikacji zawodowych, przy czym wskazywano głównie na problem uznawania kwalifikacji zawodowych w spawalnictwie. Uznawanie zawodów za regulowane należy do domeny ustawodawstwa krajowego i należy wskazać, że w tym zakresie poszczególne ustawodawstwa w sposób istotny różnią się między sobą, co dotyczy w szczególności liczby zawodów regulowanych w poszczególnych państwach, a także ich nazewnictwa czy trybu uzyskiwania uprawnień. Sam fakt zróżnicowania liczby zawodów regulowanych może być, co wyżej wskazano, czynnikiem pozytywnie wpływającym na mobilność o charakterze wypychającym (w sytuacji nadregulacji w państwie pochodzenia) a także przyciągającym (w sytuacji relatywnej łatwości dostępu do zawodu w danym państwie). Z zastrzeżeniem odpowiednich regulacji wspólnotowych tryb uznawania uprawnień zawodowych również zależy od ustawodawstw krajowych. Kwestia uznawania kwalifikacji zawodowych na poziomie UE podejmuje Dyrektywa 2005/36/WE, implementowana po krajowych porządków prawnych. Przedmiotowa dyrektywa ma na celu harmonizację przepisów prawa krajowego dotyczącego uznawania uprawnień zawodowych, w oparciu o zasadę swobodnego świadczenia usług, co jednak dotyczy świadczenia usług tymczasowego i okazjonalnego jak również uznawanie kwalifikacji w: a) Ogólnym systemie uznawania kwalifikacji; b) Systemie automatycznego uznawania kwalifikacji potwierdzonych doświadczeniem zawodowym w zakresie określonej działalności przemysłowej, rzemieślniczej lub handlowej; Strona 21

22 c) Systemie automatycznego uznawania kwalifikacji dla zawodów: lekarza, pielęgniarki, lekarza dentysty, lekarza weterynarii, położnej, farmaceuty i architekta. Pomimo znacznych ułatwień związanych z przedmiotową harmonizacją nie można natomiast przyjąć, że wyeliminowane zostały bariery w zakresie uznawania uprawnień zawodowych. Co prawda należy również zwrócić uwagę na działania prowadzące do zbliżenia systemów szkolnictwa wyższego krajów europejskich. Przykładem tych działań jest podpisanie w 1999r. przez ministrów edukacji 29 krajów Deklaracji Bolońskiej 16. Głównym celem Deklaracji Bolońskiej był stworzenie do 2010 roku Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego. Jego realizacja to: wprowadzenie systemu przejrzystych i porównywalnych Suplementu do Dyplomu, stopni poprzez wdrożenie przyjęcie systemu kształcenia opartego na dwóch/trzech poziomach kształcenia; powszechne stosowanie systemu punktów kredytowych (tj. ECTS- European Credit Transfer System); promocja mobilności studentów, nauczycieli akademickich, naukowców oraz personelu administracyjnego; promocja współpracy europejskiej w zakresie zwiększenia poziomu jakości szkolnictwa wyższego; promocja europejskiego wymiaru szkolnictwa wyższego, szczególnie w zakresie rozwoju zawodowego, mobilności oraz zintegrowanych programów nauczania, szkolenia i badań. Stan realizacji zaleceń Deklaracji Bolońskiej omawiany jest na konferencjach ministrów ds. szkolnictwa wyższego, które odbywają się co dwa lata. Spotkania te kończą się komunikatem podsumowującym dotychczasowe osiągnięcia oraz wyznaczającym działania w kolejnych latach. Na konferencji ministrów edukacji w 2009 roku wśród ogłoszonych priorytetów na następne lata znalazł się m.in. zapis dotyczący z wzrostu mobilności, tak by w 2020 roku 20% absolwentów szkół wyższych Europejskiej Przestrzeni Szkolnictwa wyższego uczestniczyło w pobycie zagranicznym w ramach studiów. Na konferencji w 2012 roku, poprawa skali oraz jakości w zakresie mobilności została uznana za jeden z kluczowych priorytetów. Wzrost mobilności na europejskim rynku pracy jest również jedną z zakładanych korzyści wprowadzenia Polskiej Ramy Kwalifikacji, odpowiednio odniesionej do Europejskich Ram Kwalifikacji. Zgodnie z założeniami projektu: Europejskie Ramy Kwalifikacji ułatwią uczącym się zdefiniowanie poziomu swoich kompetencji na użytek osób przeprowadzających rekrutację pracowników zarówno w kraju zamieszkania, jak i w innych krajach. Pracodawcy będą mogli łatwiej zinterpretować kwalifikacje osób ubiegających się o dane stanowisko, co jest ważne nie tylko w kontekście międzynarodowym, ale również krajowym Strona 22

23 4 Uwarunkowania ekonomiczne Sytuacja na rynku pracy w województwie pomorskim w ostatnich latach roku była trudna. W 2012 roku przeciętne zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw w województwie pomorskim spadło o 0,8% (do poziomu 282,3 tys. osób), a liczba zarejestrowanych bezrobotnych wzrosła o 7,5% (do poziomu 114,6 tys. osób). W końcu 2012 r. liczba bezrobotnych była blisko dwukrotnie wyższa niż w najlepszym w ostatnich latach momencie na rynku pracy, tj. w końcu października 2008 r. Liczba bezrobotnych zarejestrowanych w powiatowych urzędach pracy w województwie pomorskim na początku 2014 r. wyniosła osób i była o 4,2 % wyższa od notowanej rok wcześniej. Stopa bezrobocia w województwie pomorskim przekroczyła poziom krajowy (13,9%) i była zróżnicowana w powiatach najniższą stopę odnotowano w Sopocie (4,9%), najwyższą w powiecie sztumskim (28,1%) (Rys. 5.). Bezrobocie rejestrowane nadal dotyczy w znacznym stopniu ludzi młodych bezrobotni w wieku lat stanowili w 2013 roku 21,6%, aczkolwiek korzystnym zjawiskiem jest spadek tego wskaźnika (w %, ,6%). Średnie bezrobocie w całej Unii wynosiło w grudniu 2013 roku 10,6%. To wzrost w porównaniu z 2012 rokiem, kiedy wyniosło 10,5%. Z bezrobociem na poziomie 9,9% Polska znalazła się na koniec 2013 roku poniżej średniej unijnej. Najwyższe bezrobocie zanotowano w Grecji, Hiszpanii i Chorwacji. Najniższe natomiast w Norwegii, Austrii, Niemczech (Rys. 6.). Rys. 5. Stopa bezrobocia w województwie pomorskim Źródło: Według prognoz Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową dotyczących sytuacji w kraju w latach trudna sytuacja na rynku pracy będzie w dalszym ciągu poważnym problemem. Ożywienia na rynku pracy można spodziewać się dopiero, gdy odnotowywany wzrost PKB osiągnie poziom wyższy niż 3% 18. Wzrasta natomiast przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto: w 2013 roku wyniosło ono 3 696,89zł (Rys. 7.). 18 Regionalny Plan Działań na rzecz Zatrudnienia dla Województwa Pomorskiego na rok 2013, 2013, Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku, Gdańsk. Strona 23

24 Norwegia Austria Niemcy Islandia Luksemburg Czechy Malta Holandia Dania Wielka Brytania Rumunia Szwecja Finlandia Belgia Turcja Estonia Węgry Słowenia Polska Francja Litwa Łotwa Irlandia Włochy Bułgaria Słowacja Portugalia Cypr Chorwacja Hiszpania Gracja 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0 Rys. 6. Stopa bezrobocia w Europie w 2013 roku (stan na grudzień 2013) Źródło: opracowanie własne na podstawie: Eurostat , , , , , , , , , , , Rys. 7. Zmiany wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w województwie pomorskim Źródło: opracowanie własne na podstawie: Bank Danych Lokalnych, Należy jednak podkreślić, że wynagrodzenia w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej są raczej niskie. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie netto jest 6-krotnie niższe aniżej w Szwajcarii, 5- krtonie niższe niż w Luksemburgu czy Danii czy też ponad 3-krotnie niższe niż w Findlanii, Szwecji, Niemczech czy Francji. Pod względem nominalnej wartości płacy minimalnej, wyrażonej w euro, Polska zajmuje 13 pozycję wśród 21 krajów Unii Europejskiej, posiadających regulacje w tym zakresie (w 2012 r. 12. miejsce). Najwyższa stawka wynagrodzenia minimalnego obowiązuje w Luksemburgu EUR, i jest prawie 5 razy wyższa niż w Polsce. Wysokie wynagrodzenia minimalne otrzymują również mieszkańcy Belgii, Holandii, Irlandii, Francji i Wielkiej Brytanii (tab. 3.). Strona 24

25 Tab. 3. Wynagrodzenie minimalne w krajach UE w 2014 roku Kraj Wynagrodzenie minimalne (EUR) kraj EU/Polska (%) Luksemburg % Belgia % Holandia % Irlandia % Francja % Wielka Brytania % Słowenia % Hiszpania % Malta % Grecja % Portugalia % Chorwacja % Polska % Estonia % Słowacja % Węgry % Czechy % Łotwa % Litwa % Rumunia % Bułgaria % Źródło: Opracowanie własne na podstawie Eurostat. W 2013 roku w województwie pomorskim funcjonowało 271,1 tys. podmiotów gospodarki narodowej. Największy udział stanowiły podmioty z sekcji handel, naprawa samochodów (22,2%), budownictwo (12,4%) oraz przetwórstwo przemysłowe (10,7%). Analizy prowadzone w ramach projektu Pomorski barometr zawodowy diagnozowanie zapotrzebowania na kwalifikacje i umiejętności na regionalnym rynku pracy województwa pomorskiego 19 pozwoliły wyróżnić branże strategiczne dla pomorskiego rynku pracy w dłuższej perspektywie: branżę logistyczno-transportową, branżę enegetyczną, branżę technologii informatycznych i komunikacyjnych (ICT), branżę BPO/SSC, branże przemysłu przetwórczego, przede wszystkim z obszaru przemysłu stoczniowego i chemicznego, 19 Pomorski barometr zawodowy diagnozowanie zapotrzebowania na kwalifikacje i umiejętności na regionalnym rynku pracy województwa pomorskiego, 2013, Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku, Gdańsk. Strona 25

26 branżę turystyczną. Szanse rozwoju tych branż w regionie pomorskim wynikają przede wszystkim z: położenia geograficznego województwa (m.in. dostęp do Morza Bałtyckiego, położenie na trasie międzynarodowych ciągów komunikacyjnych; czynnik szczególnie ważny dla branży logistyczno-transportowej i dla branży stoczniowej); dostępności zasobów kapitału ludzkiego; coraz lepszej oferty powierzchni biurowych (czynniki niezwykle ważne dla rozwoju branży BPO/SSC). We wszystkich tych branżach realizowane są nowe inwestycje. Trójmiasto pod względem koncentracji podmiotów sektora BPO/SSC, zajmuje czwarte miejsce w kraju. W 2012 r. decyzję o rozpoczęciu działalności w regionie podjęły m.in. fińska Metsä Group, niemiecki Bayer czy indyjski WNS. Szacuje się, że działające w Trójmieście podmioty z sektora są miejscem pracy dla ok. 13 tys. osób. Firmy działające w branży stoczniowej coraz częściej inwestują m.in. w produkcję elementów do wytwarzania energii odnawialnej. Przykładem inwestycji z branży TSL jest gdańskie Pomorskie Centrum Logistyczne. Inwestycje w branżach zaliczonych do strategicznych, skutkują także inwestycjami w innych, współpracujących z nimi sektorach. W latach poważnym problemem były zwolnienia grupowe. Najwyższy poziom zwolnień odnotowano jesienią 2012 r., kiedy to znaczne redukcje zatrudnienia przeprowadzały zakłady pracy organizujące transport lotniczy pasażerski, produkujące autobusy, zajmujące się produkcją elektronicznego sprzętu powszechnego użytku oraz produkcją elementów elektronicznych 20. Wpływ na mobilność mieszkańców ma również sytuacja na rynku pracy poszczególnych zawodów: nadawyżka pracowników o określonych umiejętnościach i kompetencjach może być czynnikiem wypychających, natomiast duży popyt na określonych pracowników może przemawiać za pozostaniem w danym miejscu. Czynnikiem przyciągającym może być natomiast duży popyt na pracowników w innych miejscowościach czy regionach. W województwie pomorskim w 2012 roku zgiadnozowano funkcjonowanie znacznej grupy zawodów maksymalnie deficytowych (MAX). Wśród nich przeważały zawody należące do grupy zawodów: specjaliści (35,6%) oraz technicy i inny średni personel (29,7%), zwłaszcza maksymalny niedobór dotyczył: specjalistów do spraw zdrowia (tj. pielęgniarka specjalista: pielęgniarstwa rodzinnego, nauczania i wychowania, opieki długoterminowej, położna specjalista pielęgniarstwa rodzinnego, lekarz: rehabilitacja medyczna, dentysta - ortodoncja), specjalistów nauczania i wychowania (tj. nauczyciel: niewidomych i niedowidzących, przedmiotów zawodowych medycznych, przysposobienia obronnego, wychowania do życia w rodzinie). 20 Regionalny Plan Działań na rzecz Zatrudnienia dla Województwa Pomorskiego na rok 2013, 2013, Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku, Gdańsk. Strona 26

27 Na pomorskim rynku pracy poszukiwani są również robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy, zawody należące do tej grupy stanowiły 40% spośród 30. zawodów o największym wskaźniku. Największy niedobór pracowników zdiagnozowano dla zawodów: operator automatów spawalniczych, spawacz metodą MAG, monter urządzeń energii odnawialnej, spawacz metodą TIG, oczyszczacz konstrukcji stalowych, spawacz metodą MIG. Spośród zawodów o największym wskaźniku intensywności, najwięcej wolnych miejsc prawy i miejsc aktywności zawodowej zgłoszono na: spawacza metodą MAG (1133 miejsc), opiekuna osoby starszej (566) oraz spawacza metodą MIG (405). Zawody, które miały charakter nadwyżkowy to w grupie robotników przede wszystkim murarze i ślusarze. Duża nadwyżka obserwowana była także dla grupy pracownicy usług osobistych i sprzedawcy, największa nadwyżka dotyczyła zawodów sprzedawca oraz kucharz. Przeprowadzone wywiady pogłębione wykazały, że czynnik ekonomiczny jest kluczową przyczyną mobilności Pomorzan (tab. 4). Uczestnicy rynku pracy wyróżniają cztery grupy mieszkańców migrujących ze względów ekonomicznych (większe zarobki oraz lepsze warunki pracy): specjalistów, wykwalifikowanych robotników, pracowników przy pracach prostych oraz młodzież i studentów. Badania wykazały, że mieszkańcy regionu częściej zgłaszają się do instytucji rynku pracy w poszukiwaniu pracy za granicą aniżeli w innych częściach kraju; podkreśla się, że osoby które przeprowadzają się do innych województw raczej samodzielnie wyszukują ofert pracy. Tab. 4. Charakterystyka grup Pomorzan poszukujących pracy za granicą Grupa Specjaliści Motywy migracji Przede wszystkim specjaliści do spraw zdrowia (głównie lekarze, pielęgniarki, pielęgniarki specjalistki, położone) oraz inżynierowie (do spraw przemysłu, produkcji, budownictwa, inżynierii środowiska oraz inżynierowie mechanicy) W większości posiadają wymagane umiejętności i uprawnienia (dyplom, kursy, znajomość języków obcych) oraz gotowość podnoszenia kwalifikacji (kursy doskonalące, nauka języka kraju przyjmującego) Poszukują pracy samodzielnie lub poprzez agencje zatrudnienia Przede wszystkim spawacze, robotnicy przygotowujący i wznoszący konstrukcje metalowe, kowale, ślusarze, tokarze Wykwalifikowani robotnicy Sposób poszukiwania pracy zależy od posiadanych kwalifikacji Posiadający wymagane umiejętności i uprawnienia (wymagane doświadczenie, uprawnienia i międzynarodowe certyfikaty, znajomość języków obcych) mają większe szanse Strona 27

28 na znalezienie zatrudnienia w zawodzie; poszukują pracy samodzielnie, poprzez agencje zatrudnienia lub w publicznych służbach zatrudnienia (m.in. u doradców EURES) Nie posiadający wymaganych umiejętności i uprawnień (problemem jest głównie brak uprawnień i międzynarodowych certyfikatów oraz brak znajomości języków obcych) mają mniejsze szanse na znalezienie zatrudnienia w zawodzie; często doradcy rekomendują udział w kursach, szkoleniach zawodowych i/lub językowych; poszukują pracy często w publicznych służbach zatrudnienia (m.in. u doradców EURES) Przede wszystkim pomoce domowe i sprzątaczki, robotnicy pomocniczy w rolnictwie, pomoce kuchenne Pracownicy przy pracach prostych Często słaba znajomość języków obcych, ale nie stanowi to bariery w znalezieniu pracy. Pracodawcy wymagają raczej znajomości języka obcego (głównie angielski) na poziomie podstawowym, oczekują głównie gotowości do pracy. Pracy poszukują zarówno poprzez agencje zatrudnienia jak i w publicznych służbach zatrudnienia (m.in. u doradców EURES) Poszukują pracy sezonowej; często w branży hotelarskogastronomicznej (kelnerzy, barmani) lub w rolnictwie (robotnicy pomocniczy przy uprawie roślin, w szklarni; głównie zbiory owoców, warzyw, kwiatów). Młodzież i studenci Źródło: opracowanie własne. Posiadają znajomość języków obcych. Często warunkiem jest gotowość podjęcia pracy na kilka miesięcy. Poszukują pracy samodzielnie lub poprzez agencje zatrudnienia. Zgłaszają się również do publicznych służb zatrudnienia, jednak często poszukują tam porady w jaki sposób mogą szukać pracy za granicą i na jakich warunkach, konkretnych ofert poszukują już samodzielnie. Dobra praktyka: Współpraca na transgranicznym rynku pracy Działania mające wpływ na transgraniczny rynek pracy prowadzone są między innymi w ramach formalnych partnerstw EURES transgranicznych zwanych EURES-T lub nieformalnych partnerstw transgranicznych. Na pograniczu polsko - (czesko) - słowackim działają łącznie trzy partnerstwa: T-Beskydy (formalne partnerstwo EURES) oraz Karpaty i Dunajec (partnerstwa nieformalne). Główne cele partnerstw: T-Beskydy - wspieranie transgranicznej mobilności pracowników, - informowanie o warunkach życia i pracy, - przedstawianie informacji o tendencjach na rynku pracy w regionach przygranicznych, Strona 28

29 - promowanie wymiany ofert pracy między tymi regionami, - dostarczanie przedsiębiorcom informacji o usługach EURES/EURES-T (podatki, ubezpieczenie społeczne, rekrutacja siły roboczej z drugiej strony granicy, informacja o systemie rejestracji jak rozpocząć działalność gospodarczą po drugiej stronie granicy itd.), - monitorowanie i pokonywanie trudności związanych z mobilnością. Dunajec - umożliwienie osobom zainteresowanym podejmowania zatrudnienia po drugiej stronie granicy i korzystanie z usług świadczonych przez publiczne służby zatrudnienia, - promowanie kontaktów transgranicznych między urzędami pracy, tak aby umożliwić wymianę informacji o zawodach nadwyżkowych i deficytowych, a także wymianę informacji na temat warunków życia i pracy w regionie transgranicznym. Karpaty - ułatwienie osobom zainteresowanym podjęciem pracy dostępu do rynku pracy w regionach przygranicznych, - zapewnienie równowagi na rynkach pracy regionów przygranicznych Polski i Słowacji poprzez pobudzanie mobilności międzynarodowej. Działania prowadzone na transgranicznych rynkach pracy: Źródło: oraz Strona 29

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

Podatki podstawowe. Podstawowe akty prawne

Podatki podstawowe. Podstawowe akty prawne Podatki System podatkowy Podatki podstawowe Głównymi podatkami w Polsce są: Podatek dochodowy od osób prawnych Podatek dochodowy od osób fizycznych Podatek od czynności cywilno-prawnych Podatek VAT Opłata

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie.

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Proces Boloński Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce Proces Boloński jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Inicjatywy polskich uczelni zmierzające do spełnienia

Bardziej szczegółowo

Diety należą się osobie odbywającej podróż służbową na terenie kraju na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia oraz zwrot wydatków z tytułu m.in.

Diety należą się osobie odbywającej podróż służbową na terenie kraju na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia oraz zwrot wydatków z tytułu m.in. DELEGACJE KRAJOWE Diety należą się osobie odbywającej podróż służbową na terenie kraju na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia oraz zwrot wydatków z tytułu m.in.: noclegów, przejazdu do miejsca delegowania

Bardziej szczegółowo

ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2008 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI

ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2008 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2008 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI W 2008 roku w powiatowych centrach pomocy rodzinie realizowanych było przez osoby posiadające

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

W 2009 roku w powiatowych centrach pomocy rodzinie realizowane były przez

W 2009 roku w powiatowych centrach pomocy rodzinie realizowane były przez W 2009 roku w powiatowych centrach pomocy rodzinie realizowane były przez osoby posiadające status uchodźcy 102 indywidualne programy integracji, z których część rozpoczęła się jeszcze w roku 2008. W 2009

Bardziej szczegółowo

Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o.

Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o. Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o. - stan na grudzień 2013 1. MapSet Polska:... 3 2. MultiNet Europa:... 5 3. MapSet Europa:... 8 5. MapSet Azja:... 10 2 1. MapSet Polska

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA - wnioski z badania ankietowego Prowadzenie współpracy międzynarodowej (w %) nie tak 28% 72% Posiadanie opracowanego

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2013 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI W

ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2013 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI W ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2013 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI W 2013 roku w powiatowych centrach pomocy rodzinie realizowanych było przez osoby posiadające

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie filia w Radomiu EURES OTWARTA EUROPA. Doradca Eures Janusz Wojcieszek-Łyś

Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie filia w Radomiu EURES OTWARTA EUROPA. Doradca Eures Janusz Wojcieszek-Łyś Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie filia w Radomiu EURES OTWARTA EUROPA Doradca Eures Janusz Wojcieszek-Łyś Radom 24.02.2010 EURES - CO TO JEST? EURES Europejskie Służby Zatrudnienia (European Employment

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012 PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013 12 grudnia 2012 Cele Programu Aktywne uczestnictwo młodzieży w życiu społecznym Europy Budowanie wzajemnego zrozumienia między młodymi ludźmi Solidarność między młodymi

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2014 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

CENNIK STANDARDOWY USŁUGI MOBILNEGO DOSTĘPU DO INTERNETU FreshNet Mobile

CENNIK STANDARDOWY USŁUGI MOBILNEGO DOSTĘPU DO INTERNETU FreshNet Mobile CENNIK STANDARDOWY USŁUGI MOBILNEGO DOSTĘPU DO INTERNETU FreshNet Mobile Obowiązuje od 01.07.2014 r. Informacje o usłudze 1. Usługa FreshNet Mobile to usługa bezprzewodowego dostępu do sieci Internet.

Bardziej szczegółowo

Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o.

Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o. Opis danych kartograficznych dostępnych w ofercie Emapa sp. z o.o. - stan na marzec 2012 1. MapSet Polska:... 3 2. MultiNet Europa:... 5 3. MapSet Europa:... 8 5. MapSet Azja:... 10 2 1. MapSet Polska

Bardziej szczegółowo

cena brutto Opłata za aktywację usługi 250,00 zł 57,50 zł 307,50 zł

cena brutto Opłata za aktywację usługi 250,00 zł 57,50 zł 307,50 zł CENNIK POSTPAID W SIECI LARK MOBILE Obowiązuje od 01.07.2013 r. Informacje o usłudze 1. Usługa Lark Mobile to usługa bezprzewodowego dostępu do sieci Internet. 2. Usługa świadczona jest przez Operatora

Bardziej szczegółowo

Działalność podmiotów posiadających udziały w podmiotach z siedzibą za granicą w 2008 roku a

Działalność podmiotów posiadających udziały w podmiotach z siedzibą za granicą w 2008 roku a Warszawa, 10 czerwca 2010 Działalność podmiotów posiadających udziały w podmiotach z siedzibą za granicą w 2008 roku a Wprowadzenie W 2009 roku Główny Urząd Statystyczny przeprowadził po raz pierwszy roczne

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14)

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Ogólne zasady rozliczania Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 10.10.2014 Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

Usługa bezprzewodowego dostępu do Internetu InterNeo mobile

Usługa bezprzewodowego dostępu do Internetu InterNeo mobile Usługa bezprzewodowego dostępu do Internetu InterNeo mobile Opłata aktywacyjna rodzaj usługi InterNeo mobile data 250,00 55,00 305,00 InterNeo mobile 200 250,00 55,00 305,00 InterNeo mobile 500 250,00

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Ogólne zasady rozliczania Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje

Podstawowe informacje czerwiec Podstawowe informacje Informacja miesięczna o rynku pracy czerwiec 2015 r. Województwo pomorskie maj 2015 r. czerwiec 2015 r. liczba zmiana % / pkt. proc. Bezrobotni zarejestrowani liczba osób

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

CENY UWZGLĘDNIAJĄ PODATEK VAT W WYSOKOŚCI

CENY UWZGLĘDNIAJĄ PODATEK VAT W WYSOKOŚCI 1. Usługi krajowe połączenia standardowe, SMS, MMS, Internet USŁUGI Połączenia krajowe (cena za minutę połączenia) 0,29 zł 0,24 zł SMS 0,12 zł 0,10 zł MMS 0,50 zł 0,41zł Transmisja danych (cena za 100

Bardziej szczegółowo

myavon - cennik skrócony myavon - cennik szczegółowy

myavon - cennik skrócony myavon - cennik szczegółowy myavon - cennik skrócony w sieci myavon poza siecią 1 minuta 0.40 zł 0.69 zł SMS 0.20 zł 0.20 zł MMS 0.45 zł 0.45 zł myavon - cennik szczegółowy myavon myavon 1 minuta w naliczaniu 1-sekunwym myavon innych

Bardziej szczegółowo

Wykaz umów o unikaniu podwójnego opodatkowania

Wykaz umów o unikaniu podwójnego opodatkowania ykaz umów o unikaniu podwójnego opodatkowania - Wydawca treści 1 z 6 2013-03-27 14:08 Wykaz umów o unikaniu podwójnego opodatkowania Lp. Państwo Umowa Podpisana Weszła w życie z dniem Obowiązuje od dnia

Bardziej szczegółowo

ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2011 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI W

ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2011 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI W ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2011 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI W 2011 roku w powiatowych centrach pomocy rodzinie realizowanych było przez osoby posiadające

Bardziej szczegółowo

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy:

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: Łukasz Pokrywka 23.05.2011 Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: o Emigracja Polaków po przystąpieniu do UE o Sytuacja społeczno-gospodarcza Niemiec o

Bardziej szczegółowo

Zasady ustalania należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowych krajowych i zagranicznych.

Zasady ustalania należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowych krajowych i zagranicznych. Zasady ustalania należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowych krajowych i zagranicznych. Krajowe podróże służbowe. Ogólne zasady ustalania oraz wysokość należności przysługujących

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce

Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce Anna Chuda, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Poznań, 19 listopada

Bardziej szczegółowo

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011)

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) Agnieszka Kozłowska Korbicz koordynator projektu GreenEvo Forum Energia - Efekt Środowisko 25.05.2012 GreenEvo Akceleratora Zielonych

Bardziej szczegółowo

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą Źródło: http://www.kuratorium.waw.pl/pl/poradnik-klienta/inne-sprawy/nostryfikacja-swiadectw/5423,uznanie-sw iadectw-uzyskanych-za-granica.html Wygenerowano: Sobota, 19 września 2015, 12:20 Uznanie świadectw

Bardziej szczegółowo

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań Badania wykonane przez Activ Group. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat nr 1.30.06(099) Aktywność turystyczna Polaków.

Bardziej szczegółowo

MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW

MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW Raport Work Service S.A. 1 SPIS TREŚCI RAPORT W LICZBACH 4 PREFEROWANE KRAJE EMIGRACJI 5 ROZWAŻAJĄCY EMIGRACJĘ ZAROBKOWĄ 6 POWODY EMIGRACJI 9 BARIERY EMIGRACJI 10 METODOLOGIA

Bardziej szczegółowo

Cennik połączeń telefonicznych VOIP

Cennik połączeń telefonicznych VOIP SL-NET s.c. ul. Wiosenna 1c/1 35-303 Rzeszów Tel. 665-706-108 Tel. 017 250 20 11 email: biuro@sl-net.pl strona. www.sl-net.pl Cennik połączeń telefonicznych VOIP Usługi Netto Cena za usługę Brutto Połączenia

Bardziej szczegółowo

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r.

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r. Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska Warszawa, 23 października 2013r. Ramy prawne Uznanie świadectw uprawniających do podjęcia studiów: umowy

Bardziej szczegółowo

Równoważność dyplomów ukończenia studiów wyższych oraz stopni naukowych uzyskanych za granicą

Równoważność dyplomów ukończenia studiów wyższych oraz stopni naukowych uzyskanych za granicą Równoważność dyplomów ukończenia studiów wyższych oraz stopni naukowych uzyskanych za granicą Marek Orciuch Departament Nadzoru i Organizacji Szkolnictwa Wyższego MNiSW Dyplomy ukończenia studiów wyższych

Bardziej szczegółowo

C. 4 620,00 Euro z przeznaczeniem na organizację wymiany studentów i pracowników.

C. 4 620,00 Euro z przeznaczeniem na organizację wymiany studentów i pracowników. 16-400 Suwałki tel. (87) 562 84 32 ul. Teofila Noniewicza 10 fax (87) 562 84 55 e-mail: sekretariat@pwsz.suwalki.pl Zasady rozdziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej

Bardziej szczegółowo

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska AGER2015 DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska PROJEKT SONDAŻU Edycja 6 edycja Partner Katedra Strategii i Organizacji Zarządzania, Uniwersytet Techniczny w Monachium, Niemcy. Okres prowadzenia badań

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015 Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015 Wyjazdy stypendialne Studia za granicą w ramach Programu Erasmus + traktowane są jako część programu studiów

Bardziej szczegółowo

ERASMUS+ erasmusplus.org.pl

ERASMUS+ erasmusplus.org.pl ERASMUS+ erasmusplus.org.pl Program Erasmus+ Czas trwania Zakres 2014-2020 Wszystkie sektory/ obszary i formy edukacji Podstawa prawna Rozporządzenie 1288/2013 z 11 grudnia 2013 r. Program Erasmus+ Budżet

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Zasady finansowania wyjazdów

Zasady finansowania wyjazdów Zasady finansowania wyjazdów w ramach programu Erasmus+ w roku akademickim 2014/2015 I Stypendia na wyjazdy dla studentów (wyjazdy na studia SMS oraz wyjazdy na praktyki SMP) 1) Stypendia otrzymują tylko

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUGI TELEFONICZNEJ MULTIMEDIA POLSKA S.A. - WYCIĄG. CZĘŚĆ I - opłaty dla linii analogowych

CENNIK USŁUGI TELEFONICZNEJ MULTIMEDIA POLSKA S.A. - WYCIĄG. CZĘŚĆ I - opłaty dla linii analogowych CENNIK USŁUGI TELEFONICZNEJ MULTIMEDIA POLSKA S.A. - WYCIĄG CZĘŚĆ I - opłaty dla linii analogowych I. Opłata za uzyskanie dostępu do sieci telekomunikacyjnej 4 Aktywacja linii telefonicznej dla posiadaczy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW

Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYJAZDÓW STUDENTÓW

REGULAMIN WYJAZDÓW STUDENTÓW REGULAMIN WYJAZDÓW STUDENTÓW Wszechnicy Polskiej Szkoły Wyższej w Warszawie na praktykę (SMP) - (Student Mobility Placement) ERASMUS+ KA 1 MOBILNOŚĆ AKADEMICKA POSTANOWIENIA OGÓLNE: 1. W ramach programu

Bardziej szczegółowo

Program MŁODZIEŻ 2000 2006

Program MŁODZIEŻ 2000 2006 Program MŁODZIEŻ 2000 2006 Łączymy przyjemne z pożytecznym Ośrodek Regionalny Programu MŁODZIEŻ w Katowicach Gliwice, 18 października 2006r. Cele Programu ułatwianie integracji społecznej i rozbudzanie

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2015/2016

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2015/2016 Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2015/2016 Wyjazdy stypendialne Studia za granicą w ramach Programu Erasmus + traktowane są jako część programu studiów

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

Usługa bezprzewodowego dostępu do Internetu InterNeo mobile

Usługa bezprzewodowego dostępu do Internetu InterNeo mobile Usługa bezprzewodowego dostępu do Internetu InterNeo mobile Opłata aktywacyjna rodzaj usługi cena netto kwota VAT cena brutto InterNeo mobile 250,00 55,00 305,00 Opłata miesięczna rodzaj usługi cena netto

Bardziej szczegółowo

Rozliczenie kosztów imprezy zagranicznej

Rozliczenie kosztów imprezy zagranicznej Rozliczenie kosztów imprezy zagranicznej 1. Nazwa imprezy 2. Miejsce 3. Numer pozycji kalendarza PZA 4. Termin 5. Czas pobytu za granicą: 5a. Data wyjazdu 5b. Godzina przekroczenia granicy w dniu wyjazdu

Bardziej szczegółowo

Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki w Olsztynie

Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki w Olsztynie 1. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2015, poz. 149); 2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki z dnia 1 kwietnia 2015 r. w sprawie wydawania

Bardziej szczegółowo

Mobilność zawodowa 2008 r. Wyniki badania Manpower

Mobilność zawodowa 2008 r. Wyniki badania Manpower podaż popyt Mobilność zawodowa 2008 r. Wyniki badania Manpower Spis treści Badanie Mobilność zawodowa 1 Wyniki globalne 2 Aneks 10 Badanie Mobilność zawodowa Badanie Manpower Mobilność zawodowa zostało

Bardziej szczegółowo

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje :

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje : Uczelniane zasady podziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej Programu LLP Erasmus) na działania zdecentralizowane Programu LLP Erasmus na rok akademicki 2011/12

Bardziej szczegółowo

Spotkanie informacyjne - wnioskowanie w konkursie w roku 2015 KA1 Mobilność edukacyjna Szkolnictwo wyższe

Spotkanie informacyjne - wnioskowanie w konkursie w roku 2015 KA1 Mobilność edukacyjna Szkolnictwo wyższe Spotkanie informacyjne - wnioskowanie w konkursie w roku 2015 KA1 Mobilność edukacyjna Szkolnictwo wyższe Warszawa, 6 lutego 2015 r. Program spotkania Sesja I Mobilność z krajami programu Przerwa na obiad

Bardziej szczegółowo

Program spotkania O programie LLP-Erasmus Erasmus+ - Erasmus Mobilność edukacyjna 2014/2015 Erasmus+ - Erasmus 2015/2016 Dyskusja

Program spotkania O programie LLP-Erasmus Erasmus+ - Erasmus Mobilność edukacyjna 2014/2015 Erasmus+ - Erasmus 2015/2016 Dyskusja Program spotkania O programie LLP-Erasmus Erasmus+ - Erasmus Mobilność edukacyjna 2014/2015 Erasmus+ - Erasmus 2015/2016 Dyskusja 2014/ 15 2020/ 2021 1. Program Uczenie się przez całe życie (Lifelong Learning

Bardziej szczegółowo

CENNIK PREPAID. USŁUGI cena z VAT cena bez VAT. SMS 0,12 zł 0,10 zł. MMS 0,50 zł 0,41zł

CENNIK PREPAID. USŁUGI cena z VAT cena bez VAT. SMS 0,12 zł 0,10 zł. MMS 0,50 zł 0,41zł 1. Usługi krajowe połączenia standardowe, SMS, MMS, Internet USŁUGI Połączenia krajowe 0,29 zł 0,24 zł SMS 0,12 zł 0,10 zł MMS 0,50 zł 0,41zł 0,10 zł 0,08 zł Jedna stawka za połączenia do wszystkich sieci

Bardziej szczegółowo

POLSKA INDIE FORUM GOSPODARCZE

POLSKA INDIE FORUM GOSPODARCZE POLSKA INDIE FORUM GOSPODARCZE Krajowa Izba Gospodarcza DZIAŁALNOŚĆ KIG W RELACJACH BIZNESOWYCH INDYJSKO - POLSKICH Warszawa, 27 stycznia 2014 r. ZałoŜona w 1990, następca prawny Polskiej Izby Handlu Zagranicznego

Bardziej szczegółowo

I. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych

I. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI Badania wykonano w Instytucie Turystyki Sp. z o.o. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok 2010 temat

Bardziej szczegółowo

GLOWNE TRENDY MIGRACYJNE 14. Komentarz 14

GLOWNE TRENDY MIGRACYJNE 14. Komentarz 14 GLOWNE TRENDY MIGRACYJNE 14 Komentarz 14 Komentarz 14 OGÓLNE TRENDY 14 Sytuację migracyjną w Polsce zdominował zwiększony napływ obywateli Ukrainy i wejście w życie nowej ustawy o cudzoziemcach. Mimo,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 19 grudnia 2002 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 19 grudnia 2002 r. Dz.U.02.236.1991 2003.11.24 sprost. Dz.U.03.199.1951 ogólne 2005.01.01 zm. Dz.U.04.271.2687 1 2006.01.01 zm. Dz.U.05.186.1555 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 19 grudnia

Bardziej szczegółowo

Projekt DECYZJA KOMISJI (WE) NR. z dnia [ ] r.

Projekt DECYZJA KOMISJI (WE) NR. z dnia [ ] r. PL xxxx PL PL Projekt DECYZJA KOMISJI (WE) NR z dnia [ ] r. dotycząca okresu przejściowego w odniesieniu do działalności audytowej biegłych rewidentów i jednostek audytorskich z niektórych krajów trzecich

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE RYNKÓW FINANSOWYCH ACI POLSKA

STOWARZYSZENIE RYNKÓW FINANSOWYCH ACI POLSKA Lista państw, z którymi Rzeczpospolita Polska zawarła umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania wraz ze stawkami podatku dochodowego od odsetek (stan aktualny) Lp. Państwo Miejsce pobrania podatku * Stawka

Bardziej szczegółowo

Nowe przepisy UE o delegowaniu pracowników

Nowe przepisy UE o delegowaniu pracowników Nowe przepisy UE o delegowaniu pracowników Śniadanie prasowe Rafał Rzeźniczak Prezes Zarządu Promedica Care Sp. z o.o. Członek Zarządu Stowarzyszenia Agencji Zatrudnienia Przewodniczący Sekcji Agencji

Bardziej szczegółowo

Praktyki zagraniczne Erasmus+ Kwiecień 2015

Praktyki zagraniczne Erasmus+ Kwiecień 2015 Praktyki zagraniczne Erasmus+ Kwiecień 2015 Rekrutacja dotyczy wyjazdów w roku akademickim 2014/2015 Rekrutacja trwa do 26 maja 2015 Praktyka może być zrealizowana w terminie między 29.06.2015 a 30.09.2015.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2010 BS/160/2010 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ

Warszawa, grudzień 2010 BS/160/2010 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ Warszawa, grudzień 2010 BS/160/2010 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul.

Bardziej szczegółowo

w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie w roku akademickim 2014/2015

w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie w roku akademickim 2014/2015 Uczelniane zasady finansowania wyjazdów studentów na studia oraz praktyki zagraniczne w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie w roku akademickim 2014/2015

Bardziej szczegółowo

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej 11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej Raport Euro-Tax.pl Kwiecień 2015 W 11 lat Polacy zarobili 996 miliardów złotych w UE W ciągu 11 lat naszej obecności w strukturach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2015/2016

w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2015/2016 Uczelniane zasady finansowania wyjazdów studentów na studia oraz praktyki zagraniczne w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim

Bardziej szczegółowo

Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących

Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących Erasmus+ Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących W ramach projektów Akcji 1 Mobilność edukacyjna uczelnie mogą prowadzić wymianę stypendialną studentów i pracowników. O przyznanie

Bardziej szczegółowo

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16.

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. WYJAZDY STUDENTÓW I PRACOWNIKÓW DO KRAJÓW PROGRAMU. ZASADY OBLICZENIA KWOTY

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 69--69; 68-7-0 UL. ŻURAWIA A, SKR. PT. INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 69-6-9, 6-76- 00-0 W A R S Z A W A E-mail: sekretariat@cbos.pl TELEFAX

Bardziej szczegółowo

Cennik usług w roamingu

Cennik usług w roamingu Cennik usług w roamingu z dnia 01.07.2014 r. 1. Cennik usług w roamingu (dalej: Cennik ) obowiązuje Abonentów oferty nju mobile będących stroną pisemnej umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych z

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych. Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2007

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych. Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2007 Materiał na konferencję prasową w dniu 25 lipca 2008 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady finansowania spotkań w ramach programu Mentoring FNP

Szczegółowe zasady finansowania spotkań w ramach programu Mentoring FNP Szczegółowe zasady finansowania spotkań w ramach programu Mentoring FNP Ad 1. 1. Sposób kalkulowania przysługującego limitu wydatków dla podróży zagranicznych 2. Sposób finansowania poszczególnych wydatków

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

Wykonywanie pracy przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wykonywanie pracy przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wykonywanie pracy przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Wykonywanie pracy przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Warunki wykonywania przez cudzoziemców pracy na

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ RYNKU PRACY

PRZYSZŁOŚĆ RYNKU PRACY PRZYSZŁOŚĆ RYNKU PRACY KONFERENCJA W GÓRNOŚLĄSKIEJ WYŻSZEJ SZKOLE HANDLOWEJ W KATOWICACH Przygotowała: Agnieszka Kolanowska Data: 29 maja 2014r. 2 Do tanga trzeba dwóch rynków: kandydata i pracodawcy Monitor

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje

Podstawowe informacje listopad Podstawowe informacje Informacja miesięczna o rynku pracy listopad 2015 r. Województwo pomorskie październik 2015 r. listopad 2015 r. liczba zmiana % / pkt. proc. Bezrobotni zarejestrowani liczba

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Program edukacyjny Unii Europejskiej, którego adresatem jest między innymi szkolnictwo wyższe.

Bardziej szczegółowo

LLP Erasmus 17 marca 2009

LLP Erasmus 17 marca 2009 REKRUTACJA 2009/2010 LLP Erasmus 17 marca 2009 Program Erasmus Erasmus jest programem edukacyjnym Unii Europejskiej, adresowanym do szkolnictwa wyższego Celem programu Erasmus jest podnoszenie poziomu

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI AKCJA - ZAGRANICZNA MOBILNOŚĆ SZKOLNEJ KADRY EDUKACYJNEJ W RAMACH PROJEKTÓW INSTYTUCJONALNYCH (VETPRO_COM) I. INFORMACJE OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie ogłasza nabór wniosków o dofinansowanie

Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie ogłasza nabór wniosków o dofinansowanie Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie ogłasza nabór wniosków o dofinansowanie projektów ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Priorytetu I Osoby młode na rynku pracy, Działanie 1.2 Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Truphone World. Plany taryfowe Truphone World

Truphone World. Plany taryfowe Truphone World Plany taryfowe Nowa definicja telefonii komórkowej Nasza opatentowana globalna sieć zapewnia wyjątkowy komfort korzystania z usług mobilnych na całym świecie. Oznacza to większą prędkość przesyłania danych,

Bardziej szczegółowo

Studenci zagraniczni w Polsce 2013

Studenci zagraniczni w Polsce 2013 Studenci zagraniczni w Polsce 2013 Rola inicjatyw regionalnych w promocji uczelni akademickich Marek Krawczyk Warszawa, 18 stycznia 2013 r. Wzrost liczby studentów zagranicznych na świecie 1975-2010 Studenci

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 24.9.2014 L 280/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 994/2014 z dnia 13 maja 2014 r. zmieniające załączniki VIII i VIIIc do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo