Teksty: Jarosław Mrożkiewicz, Przemysław Czernek, dr inż. arch. Marta A. Urbańska, Krystyna Wójcicka, Monika Serafin, Bogusław Słupczyński

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Teksty: Jarosław Mrożkiewicz, Przemysław Czernek, dr inż. arch. Marta A. Urbańska, Krystyna Wójcicka, Monika Serafin, Bogusław Słupczyński"

Transkrypt

1

2 Teksty: Jarosław Mrożkiewicz, Przemysław Czernek, dr inż. arch. Marta A. Urbańska, Krystyna Wójcicka, Monika Serafin, Bogusław Słupczyński Redakcja: Anna Fenby Taylor, Monika Serafin Projekt graficzny oraz skład: Monika Serafin Korekta składu: Anna Fenby Taylor Korekta językowa: Katarzyna Greń, Justyna Krzysiek Druk: Oficyna Drukarsko-Wydawnicza AKANT s.c. *** ISBN: Fundacja im. Zofii Kossak ul. Stary Dwór Górki Wielkie Egzemplarz bezpłatny. Skład i korekta dofinanowana ze środków Starostwa Powiatowego w Cieszynie.

3 Fundacja im. Zofii Kossak ABY PRZYPOMNIEĆ ZAPOMNIANE Górki Wielkie 2013

4 4

5 Wstęp Publikacja, którą trzymacie Państwo w ręku, powstała w związku z projektem realizowanym w 2013 roku przez Fundację im. Zofii Kossak. Dotyczył on stanicy harcerskiej wybudowanej w Górkach Wielkich Sojce przed II wojną światową. Stanica powstała dzięki wsparciu Wojewody Śląskiego Michała Grażyńskiego. Modernistyczne budynki zaprojektował, nie do końca doceniany dziś, a wart przypomnienia, architekt Bogdan Laszczka syn rzeźbiarza Konstantego Laszczki. Ośrodkiem Harcerskim, taką bowiem nazwę oficjalnie przyjęła Szkoła Instruktorska w Górkach Wielkich, kierował jej pomysłodawca druh Aleksander Kamiński. Włożył on w ośrodek całą swoją pasję pedagogiczną. W niezwykle krótkim czasie udało mu się przekształcić to miejsce w twórczo wychowującą i kształcącą kadry harcerskie oraz zuchowe placówkę. Wraz z wcześniej powstałym Buczem, Szkołą Harcerską w Nierodzimiu oraz Szkołą Szybowcową na stokach góry Chełm koło Goleszowa stanica górecka jako ostatnia z poczynionych inwestycji perfekcyjnie dopełniła koncepcji, w ramach której powstawały ośrodki ZHP na Śląsku Cieszyńskim po I wojnie światowej. Ośrodek Harcerski w Górkach Wielkich to miejsce szczególne. Od samego początku był on ważny ze względu na swą społeczną funkcję. To właśnie w Górkach Wielkich swoje ostatnie wakacje spędzili Alek, Zośka i Rudy harcerze Szarych Szeregów, bohaterowie książki Aleksandra Kamińskiego Kamienie na szaniec, których tragiczne pokolenie w większości nie doczekało życia w wymarzonej, wolnej i sprawiedliwej Polsce. Z Ośrodkiem Harcerskim w Górkach Wielkich Sojce związana jest historia setek polskich harcerzy i harcerek. Także i dziś mimo, iż od lat 90-tych stanica nie była użytkowana jest ona istotna ze względu na swą rangę historyczną oraz wartość architektoniczną. Nadal świadczy o wielkości myśli i ducha pokolenia młodych ludzi, z których wielu oddało życie za Polskę. Wydanie publikacji wpisuje się w szerszy projekt Fundacji im. Zofii Kossak. W ramach niego, dzięki dotacjom zewnętrznym, udało się zorganizować dwa szczególne wydarzenia okolicznościowe: spektakl młodzieżowy Buki zrealizowany dzięki wsparciu Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie, PROW oraz muzyczno-teatralne widowisko pt. Gdy się zapali mój duch jak pochodnia, które uzyskało wsparcie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca. Oba przedsięwzięcia odbyły się w plenerze góreckiej stanicy dnia 31 sierpnia 2013 roku. Obu przyświecała idea upamiętnienia Ośrodka Harcerskiego. Dodatkowo warto wspomnieć, 5

6 iż wydarzenia organizowane były w roku, w którym obchodziliśmy 70-tą rocznicę Akcji pod Arsenałem (26 marca 1943) oraz 110-tą rocznicę urodzin Aleksandra Kamińskiego. Symboliczny pozostaje także sam dzień zaprezentowania spektakli 31 sierpnia dzień przed kolejną rocznicą wybuchu II wojny światowej. Fundacji im. Zofii Kossak oraz jej partnerom projektowym, poprzez wyżej szkicowo opisane działania, zależało przede wszystkim na przypomnieniu historii stanicy oraz ludzi z nią związanych. Idee harcerskiego wychowania obywatelskiego szerzone przez Aleksandra Kamińskiego, bezpośredniego sąsiada Kossaków, były bliskie również Zofii Kossak oraz jej córce Annie Szatkowskiej. Mamy nieskromną nadzieję, iż w jakiejś mierze nasz projekt, w ramach którego powstała także i ta publikacja, przyczyni się do odnowienia pamięci o tym miejscu. *** Publikacja w sposób wieloaspektowy przybliża historię związaną z Ośrodkiem Harcerskim w Górkach Wielkich od jego początków po dzień dzisiejszy. Równocześnie kontekstowo przywołane zostają w niej opisy innych harcerskich placówek Bucza, szkoły w Nierodzimiu oraz Szkoły Szybowcowej na górze Chełm. Nie jest ona pozycją naukową. Cytatom zebranym przez nas z różnych źródeł towarzyszą archiwalne zdjęcia. Nie zabrakło tu także kilku autorskich tekstów esejów poświęconych historii i architekturze miejsca oraz pedagogice Aleksandra Kamińskiego. *** Wydarzenia dnia 31 sierpnia odbyły się pod patronatem Wojewody Śląskiego. Z listu Wojewody Śląskiego Zygmunta Łukaszczyka: Jeżeli mam swe życzenia przekazać młodym dni dzisiejszych tym, którzy mnie rozumieją to nade wszystko życzę, by coraz silniej odczuwali smak dawania, a coraz słabiej smak brania. Dawania bliskim i dalekim, znanym i nieznanym, żyjącym i tym, którzy żyć będą kiedyś. W dawaniu bowiem rośnie prawdziwa radość życia. (Aleksander Kamiński) 6

7 Spis treści Wstęp. Podziękowania J. Mrożkiewicz Sojka w Górkach Wielkich Rzeczpospolita Harcerska dr inż. arch. M. A. Urbańska Ośrodek Harcerski w Górkach Wielkich na tle architektury epoki P. Czernek Budynki Harcerskie w Górkach Wielkich O ich architekturze i jej twórcach słów kilka hm. K. Wójcicka Harcerskie Szkoły Instruktorskie Bucze, Nierodzim, Górki Wielkie M. Serafi n Samodzielność Inicjatywa Dzielność Słów kilka o społecznej pedagogice Aleksandra Kamińskiego Bucze Nierodzim Chełm Stanica Harcerska w Górkach Wielkich Sojce Modernistyczny Park przy góreckiej stanicy Powojenne losy Bucza i ośrodka pod Buczem Projekt Buki oraz Gdy się zapali mój duch jak pochodnia B. Słupczyński Niech się upomni Rzeczpospolita

8 8

9 Podziękowania Julii Gańczy (Hufi ec Ziemi Cieszyńskiej) Ewie Kossowskiej (Hufi ec Beskidzki im. Józefa Drożdża) Krzysztofowi Witkowskiemu Wojciechowi Grajewskiemu Antonowi Steinkusch Tadeuszowi Wojtoniowi Czesławie Gawlas Bogumile Bittner-Burkot Janinie Żagan Tomaszowi Jonderko Narodowemu Archiwum Cyfrowemu Muzeum Harcerstwa w Warszawie Muzeum Zofi i Kossak-Szatkowskiej oraz Beacie Spakowskiej Urszuli Otockiej Justynie Krzysiek 9

10 Jarosław Mrożkiewicz Sojka w Górkach Wielkich Rzeczypospolita Harcerska II Rzeczypospolita była spełnieniem marzeń o wolności pokoleń Polaków żyjących pod zaborami przed 1918 rokiem. Wywalczenie niepodległości umożliwił zbiorowy wysiłek narodu na różnych płaszczyznach jego aktywności. Jedną z nich stanowiła praca z młodzieżą przygotowywaną na przyszłe lata do podjęcia ostatecznego trudu targnięcia się na niepodległość. Tę nieprzerwaną ciągłość pokoleniową wyraźnie widać w wielu biografiach od synów powstańców styczniowych do ich wnuków. Po ojcu powstańcu trudu tego podejmuje się Józef Piłsudski, angażując się w konspirację i pracę nad kadrami wojska polskiego. Bliski mu Stefan Żeromski staje się literackim sumieniem pokolenia kroczącego ku wolności u progu I wojny światowej, a Henryk Sienkiewicz, pisząc W pustyni i w puszczy, tworzy postać preharcerza Stasia Tarkowskiego. Tak Piłsudski, jak i Żeromski w patriotycznym wychowaniu młodzieży widzieli szansę na wzmocnienie ducha narodowego. Obok nich, trud pracy nad polską młodzieżą podjęli Roman Dmowski i Wincenty Lutosławski. Dla nich wszystkich, przeniesiony na polski grunt angielski ruch skautowy dawał nowe możliwości zaangażowania najmłodszego pokolenia Polaków w walkę o niepodległość. Zanim Andrzej Małkowski podjął się trudu stworzenia pierwszych struktur polskiego ruchu skautowego, aktywnie działał w utworzonej w 1903 roku przez Wincentego Lutosławskiego organizacji Eleusis oraz w wyłonionej z Zetu, stworzonego przez środowisko skupione wokół Romana Dmowskiego Organizacji Młodzieży Niepodległościowej Zarzewie. Wincenty Lutosławski, zauroczony polskim romantyzmem, miłośnik Mickiewicza, szansę na wyjście z marazmu klęski po powstaniu styczniowym widział w przestrzeganiu moralnej dyscypliny narodu, pracy oświatowej, wreszcie w aktywności na polu społecznym. Wykładnię swoich myśli przedstawił w autobiografii Jeden łatwy żywot, której lektura miała ogromny wpływ na kształtowanie się osobowości wielu osób pokolenia kroczącego ku niepodległości. To stąd wywodzić się będą pierwsze kadry instruktorskie polskiego skau%ngu harcerstwa, a jeśli w II Rzeczypospolitej ruch harcerski tak żywiołowo rozwijał się na Górnym Śląsku, to właśnie przyczyniły się do tego szeregi członków ruchu Eleusis, wywodzących się z rdzennych mieszkańców tej utraconej przed wiekami polskiej ziemi. Andrzej Małkowski aktywnie działał w szeregach lwowskiego Sokoła. Kiedy w 1911 roku odbył się pierwszy kurs instruktorski polskiego skau%ngu w Skolem na Kresach, jego uczestnikami byli członkowie Sokoła i jednocześnie Elsowie, jak potocznie nazywano członków ruchu Eleusis. Te dwie organizacje stały się fundamentami ideowymi polskiego harcerstwa. We Lwowie ówczesnej stolicy Galicji, 21 maja 1911 roku władze miejsco- 10

11 wego Sokoła utworzyły Naczelną Komendę Skautową z trzema pierwszymi drużynami. Kilka miesięcy później druh Małkowski spotkał w Rzeszowie Józefa Kreta jednego z domowników harcerskiego Nierodzimia i Górek Wielkich na Śląsku Cieszyńskim oraz Leopolda Lisa-Kulę późniejszego bohatera walk legionowych, ulubieńca komendanta Piłsudskiego, którego biografia stanie się debiutem pisarskim Aleksandra Kamińskiego. Jednym ze słuchaczy rzeszowskich spotkań Małkowskiego był również druh Stanisław Bytnar ojciec bohatera Kamieni na szaniec Janka. Biografie tych wszystkich ludzi, których na swojej drodze spotkał Andrzej Małkowski, wpisały się mocno w polską historię. Zakopane nie przez przypadek stało się szybko ważnym ośrodkiem działalności polskich harcerzy. Ta duchowa stolica podzielonej obcymi kordonami ojczyzny, przyciągała do siebie największe autorytety epoki. Wystarczy wspomnieć tu nazwiska tych, którzy przychylnie odnosili się do idei propagowanych przez Andrzeja i Olgę Małkowskich. Ukochany syn Stefana Żeromskiego Adaś został plutonowym w Trzecim Plutonie Pierwszej Zakopiańskiej Drużyny im. Księcia Józefa Poniatowskiego, a Oktawia żona autora Popiołów prowadziła sklep skautów. Władysław Zamoyski właściciel dóbr zakopiańskich, obrońca Morskiego Oka, surowo pilnujący porządku w swoich lasach i na halach, tylko harcerzom pozwalał na leśne biwaki i harce. Harcerzom w dobrach Zamoyskiego wolno było wszystko, bo harcerstwo to przecież sprawa narodowa! Scena obozowa z podpisem: Z książki A. Małkowskiego pt. Jak skauci pracują. Pocztówka ze zbiorów Jarosława Mrożkiewicza. W Zakopanem Małkowscy spotkali na swojej drodze Mariusza Zaruskiego, Janusza Kotarbińskiego autora literackiej legendy o śpiących rycerzach pod Giewontem, tak później często pojawiającej się w harcerskich i zuchowych gawędach przy kominkach w góreckiej Sojce. Podhalańskich harcerzy przed wybuchem I wojny 11

12 światowej często spotykał komendant Józef Piłsudski. W 1913 roku odbyła się tu prowadzona przez niego słynna defilada Strzelców. Podsumowując ten pierwszy etap tworzenia się zrębów polskiego harcerstwa, którego datą zamykającą jest wybuch I wojny światowej w 1914 roku, warto zacytować zapis z kalendarium życia Marszałka Józefa Piłsudskiego: 30 czerwca [1921 roku] Piłsudski napisał list do harcerzy, którzy 1 lipca odbywali swój zjazd we Lwowie. Przypomniał, że już w latach niewoli harcerze przygotowywali się do służby ojczyźnie, a gdy wojna wybuchła, stanęli w pierwszym szeregu żołnierzy niepodległości. ( ) Za dotychczasową służbę Piłsudski wyraził im podziękę i uznanie. Starszyzna harcerska, z Andrzejem Małkowskim na czele, gremialnie zgłosiła się do Legionów. Jakże wymowne jest zdjęcie skauta na koniu zrobione w sierpniu 1914 roku w Kielcach, gdy do miasta wkraczali Strzelcy. Harcerstwo na Górnym Śląsku rozwijało się równolegle do głównego nurtu zapoczątkowanego we Lwowie. Jego działalność wyrosła z ducha ideowego organizacji Eleusis, tak bardzo popularnej wśród młodych Ślązaków wspieranych przez polskie środowiska niepodległościowe z Wielkopolski i polskich studentów z Wrocławia. W grudniu 1913 roku Teodor Ludyga-Laskowski, wspierany przez Poznań, założył pierwsze drużyny harcerskie w Piekarach i w Szarleju. Następne powstały wkrótce w Królewskiej Hucie, Zabrzu i w Mikołowie. Tak jak galicyjski ruch harcerski splótł się nierozłącznie z tradycją strzelecką i legionową, tak górnośląskie harcerstwo wpisało się w zbrojny czyn trzech powstań śląskich. Już w pierwszym śląskim powstaniu, w sierpniu 1919 roku wzięła udział grupa zagłębiowskich harcerzy. W marcu 1920 roku przy Naczelnictwie ZHP utworzono Wydział Plebiscytowy organizujący kursy dla kierowników pracy harcerskiej. Polski Komisariat Plebiscytowy utworzył w ramach Wydziału Wychowania Fizycznego Sekcję Harcerską, przekształconą z czasem w Inspektorat Harcerski, zajmujący się działalnością wywiadowczą, ochroną wieców, zabezpieczeniem lokali i opieką nad uchodźcami ze Śląska Opolskiego. W kwietniu 1920 roku powstały kolejne drużyny w Wójtowej Wsi, w Siemianowicach, w Knurowie i w Rybniku. 21 sierpnia 1920 roku uczestnicy kursu harcerskiego w Czarnym Lesie poszli prosto do drugiego powstania śląskiego. W dniach 27 września do 7 października 1920 roku dwie drużyny harcerskie uczestniczyły w kursie instruktorskim. Ksiądz Jan Mauersberger, delegowany przez Naczelnictwo ZHP z Warszawy, wręczył wtedy uczestnikom kursu biało-czerwony sztandar, który przeszedł swój chrzest bojowy w trzecim powstaniu, w walkach pod Łabędami. Śląscy harcerze brali udział w kursach sanitarnych organizowanych przez doktora Emila Cyrana z Polskiego Czerwonego Krzyża. 23 sierpnia 1920 roku przyjęto oficjalnie nazwę Związek Harcerstwa Polskiego na Górnym Śląsku. W pierwszym zlocie zorganizowanym 28 listopada 1920 roku w Bytomiu wzięło udział ponad tysiąc harcerzy i harcerek. 12

13 Okładki książek autorstwa A. Kamińskiego ze zbiorów Jarosława Mrożkiewicza. Do trzeciego, największego ze śląskich zrywów powstańczych, poszła niemalże cała starszyzna harcerska, idąc w ślady galicyjskich harcerzy, kilka lat wcześniej wspierających dzieło Legionów. Młodego Aleksandra Kamińskiego kształtowała kresowa tradycja bohaterów sienkiewiczowskiej Trylogii. To o tych kresowych stanicach śpiewać będą później wychowywani przez niego harcerze i zuchy. W styczniu 1918 roku druh Kamiński został drużynowym w I Humańskiej Drużynie Harcerskiej im. Tadeusza Kościuszki. Bolszewicka pożoga, która tak głęboko dotknęła wtedy tę kresową ziemię, zmusiła wielu Polaków, w tym młodego Kamińskiego, do wyjazdu w głąb kraju. Miasta: Wilno, Warszawa, Kraków będą kolejnymi etapami na jego drodze życia w niepodległej II Rzeczypospolitej. W 1932 roku odwiedził po raz pierwszy Tatry, skąd już tak blisko mu było do pienińskiej Pustelni Olgi Małkowskiej. Jej doświadczenie w pracy z najmłodszymi, wyniesione jeszcze z Zakopanego w początkach wojny, wykorzystał Kamiński w przygotowaniu założeń ruchu zuchowego już w wolnej Polsce. Zafascynowany biografią Andrzeja Małkowskiego zebrał materiał do książki o swoim bohaterze wydanej w 1934 roku. Długie rozmowy z Olgą Małkowską z jesieni 1933 roku pomogły mu nie tylko dopracować biografię druha Andrzeja, były jednocześnie zachętą do rozwinięcia dzieła zuchowego, tak wspaniale zapoczątkowanego w Nierodzimiu i w Sojce w Górkach Wielkich na Śląsku Cieszyńskim. Nazwa zuchy, wymyślona przez księdza Jana Mauersbergera, była odpowiednikiem dla działających w Anglii drużyn wilcząt i krasnoludków. Polskie zuchy uczono poprzez zabawę i pracę patriotyzmu, braterstwa, uczciwości, bezinteresowności 13

14 i odwagi. Takie postawy można odnaleźć w biografiach bohaterów zbioru opowiadań Kamińskiego Narodziny dzielności. Już w pierwszej gawędzie bohaterem jest Józuś Bachleda, wnuk słynnego przewodnika i ratownika Klimka Bachledy. W wydanym w 1935 roku Kręgu Rady, opartym na przemyśleniach z czasów działalności Szkoły Instruktorskiej w Nierodzimiu, Kamiński na pytanie W co lubi się bawić polski chłopiec? odpowiedział: w zbójników, juhasów, Poleszuków, Leśnych Ludzi, Kurpiów, Słowian, giermków, marynarzy, strażaków, Krakowiaków, Bolka Krzywoustego czy wreszcie urządzać bitwę pod Cedynią. W 1931 roku ruch zuchowy skupiał w swoich szeregach ponad 6 tysięcy chłopców, by już dwa lata później przekroczyć liczbę 25 tysięcy. Pierwsze doświadczenia w pracy z zuchami Aleksander Kamiński opisał w wydanej w 1932 roku książce Antek Cwaniak. W jej Zakończeniu, napisanym na Równicy 7 lipca 1934 roku, autor nawiązał do chwil spędzonych na Śląsku Cieszyńskim, z którym tak mocno związane było jego zuchowe dzieło: Wziąłem więc z sobą sporo papieru oraz maszynę do pisania i poszedłem na cudowną górę śląską: Równicę. Góra ta dlatego jest cudowna, że ze wszystkich stron jej wierchu widać ogromnie daleki i wspaniale piękny świat. Widać było Cieszyński Śląsk z dziesiątkami wiosek i miasteczek, widać pozaśląskie, fabryczne Morawy i wspaniałe słowackie Karpaty i cały kocioł Wisły, sine dymy hut i kopalń górnośląskich. Inaczej tej góry nie można nazwać tylko cudowną. W 1933 roku ukazało się pierwsze wydanie Książki wodza zuchów, będącej środkową częścią trylogii zapoczątkowanej Antkiem Cwaniakiem, a zakończonej Kręgiem Rady. Oparta o doświadczenia w pracy z dziecięcymi gromadami zuchów, stała się praktycznym podręcznikiem dla wielu pokoleń grup instruktorów, których kuźnią stały się przed wojną Nierodzim i Górki Wielkie koło Skoczowa. W początkach lat 30-tych XX wieku, harcerstwo w województwie śląskim należało do najprężniej rozwijających się w skali całej II Rzeczypospolitej. Złożyły się na to bogate tradycje, wyniesione jeszcze z czasów plebiscytu i powstań śląskich oraz przychylność władz wojewódzkich i całego patriotycznego środowiska skupionego wokół Związku Powstańców Śląskich. Kluczową rolę w popieraniu rozwoju Związku Harcerstwa Polskiego odegrał Wojewoda Śląski Michał Grażyński, powołany na to stanowisko w 1926 roku. W 1931 roku Grażyński został wybrany Przewodniczącym Związku Harcerstwa Polskiego. Ten były dowódca z czasów trzeciego powstania śląskiego, jako wojewoda i jednocześnie przewodniczący ZHP, widział w rozwijającym się w województwie śląskim harcerstwie wielkiego sojusznika w repolonizacji żyjącego tu społeczeństwa. Harcerstwo było rozsadnikiem patriotyzmu wśród najmłodszych pokoleń Górnoślązaków urodzonych już w wolnej Polsce. Na wzorcach harcerskich opierały swoje doświadczenia w pracy ze śląską młodzieżą Oddziały Młodzieży Powstańczej, rozwijające się pod skrzydłami Związku Powstańców Śląskich. W 1935 roku Grażyński jako Przewodniczący Związku Harcerstwa Polskiego, w książce Dokąd zdążamy napisał: Wolność wywalczyliśmy. Wielkość Polski 14

15 trzeba wypracować, z okresu bowiem niewoli pozostawiono nam olbrzymie wprost zaniedbanie, które usunąć możemy tylko sami. Na żadną pomoc w tym kierunku nam liczyć nie wolno. Aby Wam uzmysłowić rozmiar zadań, wystarczy przytoczyć kilka przykładów. W zakresie kultury ogólnej trzeba wytępić analfabetyzm, zaszczepić zapał do czytelnictwa, uszlachetnić obyczaje i rozbudzić zamiłowanie do tego, co piękne. W dziedzinie kultury materialnej trzeba przebudować ustrój rolny, zmienić wygląd wsi polskiej i miast, podnieść higienę życia, pokryć państwo siecią doskonałych dróg lądowych i wodnych, osuszyć bagna i przekształcić nieużytki, rozbudować nasz własny przemysł i oprzeć go o własne kapitały, stworzyć wielką flotę handlową i zdobyć zamorskie kolonie; jednem słowem rozprawić się walnie z tem, co się składa na nędzę naszego kraju i społeczeństwa, a co wpływa niekiedy na osłabienie poczucia obywatelskiego i państwowego ludności. ( ) musicie harcerki i harcerze już w młodości swej przygotować się do swych przyszłych zajęć przez poważne traktowanie Waszej nauki i każdego zadania, wypływającego z naszego programu. W życie polskie które chcecie nastawić na zwycięski ton twórczej pracy macie wchodzić radośnie, ale zahartowani, mocni, świadomi swych zadań, umiejący zadania te dobrze wykonać. Nie chcę Wam niczego odbierać z uroków młodości, a więc wzlotów ideowych i pogodnego uśmiechu, pragnę tylko, byście w harcerstwie przygotowali się na najwyższą radość ludzi mocnych, odnoszących zwycięstwa poprzek wszystkich przeszkód. Jeżeli harcerstwo ma spełnić swą rolę, to musi społeczeństwu dawać dobrych pracowników, którzy potrafią nasze życie pogłębić i nadać mu rozmach. Ten, kto jest prawdziwym harcerzem będzie nie tylko dobrym obywatelem z punktu widzenia uczuć i zdolności jednorazowego poświęcenia, ale dobrym rolnikiem, robotnikiem, rzemieślnikiem, kupcem, uczonym, artystą, żołnierzem, żeglarzem, pilotem, odkrywcą i podróżnikiem; zależnie od tego, gdzie mu wypadnie pracować. Tak przygotowani i ujęci na całe życie w jeden obóz, zespolony wspomnieniami młodości i wspólną ideologią, a działający karnie, wyrąbiemy Polsce nowe drogi sławy i wielkości. Być może pod tymi słowami podpisałby się Andrzej Małkowski marzący o powstaniu harcerskiej Rzeczypospolitej Lutyckiej, dla której prasłowiańscy Lutykowie mieli być wzorem bohaterstwa, nieugiętości i hartu ducha. W tej Rzeczypospolitej miał powstać harcerski rząd, a tworzyć ją mieli harcerscy obywatele. Kamiński, pisząc biografię Grażyńskiego, wyraźnie akcentował pokrewieństwo ideowe tych dwóch bohaterów polskiego harcerstwa. Dla Aleksandra Kamińskiego program wyłożony przez Przewodniczącego Grażyńskiego był bliski wartościom, z jakimi spotkał się ten wierny czytelnik Urody życia w dziełach Stefana Żeromskiego. Współpraca Grażyńskiego z Kamińskim, oparta na pełnym zrozumieniu dzieła jakim będzie Ośrodek Instruktorski w Sojce, zaowocowała realizacją projektu oddającego w pełni założenia wychowawcze państwa wobec najmłodszych jego obywateli. Aleksander Kamiński w ostatnich latach życia pracował nad biografią Michała Grażyńskiego. Śmierć autora przerwała pracę nad rozdziałami dotyczącymi najważniejszych wątków 15

16 w biografii wojewody, w tym zaangażowania w działalność harcerską. Kamiński słusznie napisał o wojewodzie, że utorował Związkowi drogę ku historii narodowej. Niedokończone dzieło Kamińskiego o Grażyńskim odegrało ważną rolę w powojennej obronie dobrego imienia wojewody, atakowanego i przez komunistów, i przez zwolenników dyktatora Wojciecha Korfantego. Jednoczesne przywrócenie pamięci o wielkim dziele Grażyńskiego i Kamińskiego, jakim był Ośrodek Harcerski w Sojce, może być potwierdzeniem słów wojewody, że chciał zrobić ze Śląska perłę w koronie Rzeczypospolitej. Niepodważalnie, jedną z takich śląskich pereł była przed wojną harcerska i zuchowa Sojka. Aleksander Kamiński, inicjator rozwoju ruchu zuchowego, ze Śląskiem Cieszyńskim związał swoją pracę nad przygotowaniem kadr instruktorskich. W latach działała Szkoła Instruktorska w Nierodzimiu pod Skoczowem, w której odbyło się łącznie 90 kursów instruktorskich. W 1933 roku Ilustrowany Kurier Codzienny donosił: Nowa harcerska Szkoła Instruktorska na Śląsku. Dowiadujemy się, że w najbliższym czasie zostanie otwarta w Nierodzimiu na Śląsku koło Skoczowa pierwsza w Polsce szkoła wodzów zuchowych. Kierownikiem tej szkoły będzie znany instruktor i najwybitniejszy w tej dziedzinie działacz w Polsce, prof. Aleksander Kamiński z Warszawy, autor najpopularniejszej książki zuchowej pt.»antek Cwaniak«. O tworzeniu szkoły wodzów zuchowych w Nierodzimiu Aleksander Kamiński pisał na łamach harcerskiego pisma W Kręgu Wodzów : Dzieje Nierodzimia rozpoczęły się w momencie, gdy Przewodniczący Związku, druh Wojewoda Grażyński, wezwał mnie wiosną 1933 roku z Zakopanego na konkretną rozmowę w sprawie powołania do życia centralnego ośrodka szkolenia starszyzny zuchowej męskiej. Konkretność rozmowy polegała między innymi na wręczeniu czeku w wysokości złotych na zapoczątkowanie gospodarki i urządzeń. Od tego momentu druh Przewodniczący będzie stale otaczał opieką nową placówkę zuchową. To, co zapoczątkowała Szkoła Instruktorska w Nierodzimiu, rozwinęło się w pełni i z wielkim rozmachem w budowie imponującego Ośrodka Harcerskiego w Sojce w Górkach Wielkich. Zadomowienie się harcerzy na Buczu i w Sojce stało się możliwe dzięki ogromnej przychylności Wojewody Śląskiego Michała Grażyńskiego. W 1929 roku Związek Harcerstwa Polskiego przejął z rąk Skarbu Państwa folwark na wzgórzu Bucze, obejmujący murowaną oborę. Dawna obora została przebudowana w latach według projektu architekta A. Wiedermanna z Cieszyna na Harcerską Szkołę Instruktorską. Poświęcenie szkoły na Buczu odbyło się 5 lipca 1931 roku. Gdy w 1933 roku zaczęła swoją działalność Szkoła Instruktorska w Nierodzimiu, stanica na Buczu stała się ośrodkiem działalności harcerstwa żeńskiego jako Szkoła Instruktorska Organizacji Harcerek. Po wojnie, gdy władze komunistyczne upaństwowiły wielki kompleks w Sojce, jedynie nazwa Bucze pozostała w zbiorowej pamięci o Sojce zapomniano. Ośrodek w Górkach Wielkich w Sojce położony był niedaleko dworu Kossaków. Zbudowano go w latach na gruncie nabytym od Skarbu Państwa 16

17 za pośrednictwem Okręgowego Urzędu Ziemskiego. Kompleks budynków powstał na potrzeby przeniesionej tu z Nierodzimia Szkoły Instruktorów Zuchowych. Do jego powstania przyczynił się wojewoda Michał Grażyński, powierzając Aleksandrowi Kamińskiemu kierowanie całością przedsięwzięcia. Po latach, córka druha Kamyka Ewa, tak wspominała ten gorący czas budowy stanicy w Sojce: Ojciec osobiście doglądał postępu prac, czuwał nad wszystkimi szczegółami. Zabierając mnie na budowę, pokazywał fundamenty, świeżo sadzone drzewa, urządzenia wnętrz. Relacje z postępów budowy Sojki Kamiński publikował na łamach pisma W Kręgu Wodzów. Wymieniał tu budowę, na którą składały się Dom Zuchów, Dom Kursów, Dom Ogólny, a w osobnym dziale tegoż miesięcznika pt. Kursy i Konferencje cieszył się, że tylko w grudniu 1938 roku odbyły się trzy kursy i trzy konferencje. We wnętrzach zaakcentowano ludowe zdobnictwo regionalne: śląskie, kurpiowskie, krakowskie czy łowickie. Dzisiaj, jedynie cudem ocalałe kominki przypominają o uroku wnętrz harcerskiej stanicy w Sojce. Dla Aleksandra Kamińskiego, wtedy w drugiej połowie lat 30-tych XX wieku, tworzenie Sojki było dziełem życia. Cieszył go widok wznoszonych obiektów, cieszyła go radość bawiących się i odpoczywających tu dzieci. Koszty pobytu dzieci opłacał Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach. Kadra instruktorska dbała o wzorową czystość, obowiązujące regulaminy nie dominowały nad atmosferą radości, serdeczności, spontaniczności i wzajemnego szacunku. Zuchy zdobywały sprawności legionisty, powstańca, lotnika. Uczono pomocy samarytańskiej, obrony przeciwpożarowej, łączności. W jednym z obiektów Sojki, druh Józef Kret prowadził Uniwersytet Ludowy, utworzony dla edukacji młodzieży pochodzącej ze wsi w oparciu o metodykę pracy z harcerzami. Zastępcą kierownika Józefa Kreta był harcmistrz Józef Skrzek, którego tragiczne losy z czasów wojny przejmująco opisze po latach w książce Harcerze wierni do ostatka. W 1938 roku Uniwersytet Ludowy przeniósł swoją siedzibę do Nierodzimia, by zrobić miejsce dla wzrastającej liczby gości harcerskiego ośrodka. Harcerze, podobnie jak na Buczu, prowadzili w Sojce gospodarstwo rolne. W stajni były konie, hodowano owce, uprawiano pola. Napisana po wojnie praca doktorska Aleksandra Kamińskiego Nauczanie i wychowanie metodą harcerską oparta była na doświadczeniach wyniesionych z tworzenia ośrodków instruktorskich w Nierodzimiu i w Górkach. Cytowany w książce Barbary Wachowicz fragment pracy doktorskiej druha Kamyka wskazuje na rangę, jaką przykładał do edukacji regionalnej młodzieży: Klasa powinna jak najlepiej poznać historię miejscowości, w której znajduje się szkoła. Każde miasto, każde miasteczko, każdy powiat, każda gmina, każda wieś ma swoją historię (...) W zabawie, którą proponujemy, nauczyciel odgrywa rolę naczelnego badacza, uczniowie zaś są jego asystentami. Nauczyciel rozdaje poszczególnym gromadkom zadania. Jedna ma szukać i przepisywać odpowiednie dokumenty, inna przeprowadzi badania w literaturze wskazanej przez nauczyciela, trzecia gromadka ma zrobić parę rysunków, czwarta plan budowli, piąta spisać kursujące legendy. Nie przez przypadek Kamiński promował w pracy z zuchami zabawy w juhasów, Poleszuków czy Kurpiów, a we wnętrzach Sojki dominowało 17

18 zdobnictwo regionalne ukazujące jak w kalejdoskopie obraz II Rzeczypospolitej. Dla Aleksandra Kamińskiego Zofia Kossak była sąsiadką zza góreckiej miedzy. Poznali się w 1933 roku na skautowym Jamboree w węgierskim Gödöllő. Cztery lata później pisarka z Górek Wielkich uczestniczyła w kolejnym Jamboree, tym razem w Holandii. Wrażenia z tych wypraw na harcerskie zloty zebrała w książkach Szukajcie przyjaciół (1934) i Laska Jakubowa (1938). Dzięki niej, gościem i propagatorem rozwoju harcerskiego ośrodka w Górkach Wielkich był Gustaw Morcinek, relacjonujący swoje pobyty u harcerzy na łamach ówczesnej prasy śląskiej. Swój podziw dla działań druha Aleksandra Kamińskiego Morcinek zawarł w tekście Zuch jest dzielny opublikowanym w całości w Pamiętniku Akcji Letniej Referatu Społecznego Wspólnoty Interesów S.A. za rok 1938 : Mądrzy to ludzie, ci starzy harcerze. Wybrali sobie właśnie Podbeskidzie śląskie na swoje osiedle, usadowili się w Górkach Wielkich tuż pod lesistym wzgórzem, skąd już najpiękniejszy widok na Beskidy i skąd niedaleko do bystrej Brennicy i do Wisły. Stary dwór piastowski, obecnie Kossaków, gdzie powstają najpiękniejsze książki pani Zofii Kossak, trochę już zmurszały, o grubych murach, z łamanym dachem, z tajemniczymi lochami i z przeróżnymi duszkami, mieszkającymi na strychu stary ten dwór patronuje rozłożystym gmachom Ośrodka Harcerskiego. ( ) Przyszła brać zuchowa czyni niezgorszy harmider w Górkach, pokrzykuje zapalczywie, a przede wszystkim dziwi się ogromnie wszystkiemu, co jej w drodze stanie. A więc, że tu każdego czeka łóżko, czystość, mądrość miłującego serca, gdy w domu jeden z drugim musiał gnieść się w barłogu, w zaduchu, popychany i potrącany przez wszystkich, częstowany kanciastym słowem. ( ) Mądrzy są harcerze, lecz najmędrszy między nimi chyba twórca ruchu zuchowego w Polsce. Nie chciał, skromny, żeby go wymienić w felietonie. A jednak go wymienię. Jest nim druh komendant Aleksander Kamiński. ( ) Druh Kamiński miał szczęśliwą rękę. Ruch zuchowy bowiem w Polsce przyjął się z miejsca, z tym samym entuzjazmem, co ruch wilczęcy w Anglii. ( ) W czym leży urok i tajemnica polskiego ruchu zuchowego? Dla niewtajemniczonego trudno je odkryć. Jemu wciąż będzie się wydawało, że we wszystkim tkwi jakieś komiczne nieporozumienie. Bo cóż widzi? Oto gromady chłopców ucharakteryzowanych za Indian, policjantów, kominiarzy, krasnoludków, rycerzy, lotników, galopujących podczas rewii zuchowej na kwadrygach, na koniach z patyków, udawających warczące samoloty, sapiące lokomotywy z wagonami, człapiące wielbłądy i długoszyje żyrafy ( ) Gdy jednak przyjdzie chociażby na jedną zbiórkę zuchową, zmienia zdanie. Zmieniłby je jeszcze wcześniej, gdyby przyszedł do Ośrodka Harcerskiego do Górek na pierwszy lepszy kurs instruktorów zuchowych. ( ) Mam nieraz możność obserwowania życia zuchowego w ośrodku góreckim. I mam również możność zestawienia zmian, jakie zachodzą u zuchów między ich przyjazdem do ośrodka, a wyjazdem do domu. Gdy do ośrodka zwala się ogromna banda dzikusów wielce rozbrykanych, zwłaszcza, że to bywają często dzieci ulicy, nieokrzesane, kanciaste, czupurne, zawalidrogi, Ondraszki, złośliwi, dzieci źle wychowane, to po sześciu tygodniach opuszczają je baranki. 18

19 Na łamach tego samego Pamiętnika wydanego w 1938 roku inny obserwator życia góreckiego Ernest Reiss napisał: To tutaj jest ten sławny raj harcerzy? Te piękne, solidne, mocne jak zamek warowny budynki, to właśnie jest Ośrodek Harcerski w Górkach? ( ) Jesteśmy na parterze, w dużym hallu, skąd prowadzi Okładki książek Kamienie na szaniec i Wieża spadochronowa ze zbiorów Jarosława Mrożkiewicza. wejście do nowocześnie urządzonych sypialń dzieci, umywalni i pryszniców. Wielką salę, stanowiącą jadalnię, wykorzystuje się wieczór na kominki harcerskie. Istotnie w sali jest bardzo piękny, stylowy, ozdobiony harcerskimi ornamentami kominek, nadający ton zaciszności, stwarzający nastrój zadomowienia i przytulności. ( ) Dzieci cały dzień są zajęte zabawą. Są podzielone na grupy: porządnickich, ogrodniczków, kuchcików, krawczyków. Osobną grupę stanowi gromada włóczęgów, którzy zaprawiają się do obozowania. ( ) Kolacja i najmilszy finał dnia kominek. Wreszcie i kominek. A tutaj dzieciństwo ich i nasze, minione bardzo dawno i nie takie samo. Zaczynamy być zazdrośni. ( ) Dlaczego nam nie było danym spędzić czterech tygodni na kolonii w Górkach Wielkich, dlaczego wtedy, dawno nie dali nas pod opiekę harcerzy?. Niestety, wspaniały rozwój Ośrodka Harcerskiego w Górkach Wielkich przerwał wybuch wojny. Wśród ostatnich gości znaleźli się harcerze z Chorągwi Pomorskiej, zuchy z Górnego Śląska, a Harcerski Uniwersytet Wiejski organizował I Zjazd Absolwentów. 24 sierpnia 1939 roku skończył się w Górkach Wielkich ostatni kurs harcmistrzowski. Tutaj wybuch wojny zastał druha Kamińskiego, który pokonując wiele trudności dotarł do Warszawy. 19

20 Program wychowawczy, realizowany przez wielkie grono entuzjastów w Górkach Wielkich pod kierownictwem Aleksandra Kamińskiego, odzwierciedlał najważniejszy cel, jaki młode państwo polskie stawiało przed nauczycielami i wychowawcami wobec najmłodszych pokoleń patriotyzm. Czasy okupacji potwierdziły w pełni efekty tych działań. Wystarczy sięgnąć po kultowe już dziś Kamienie na szaniec, by przeczytać, że warszawskie Buki po zdanej maturze wyruszyły na dziesięciodniową wyprawę w Beskid Śląski. Potym na tarasie Górek Wielkich opici świetnym mlekiem opalali się leniwo w piekących, letnich promieniach słońca, wśród zapachu górskich łąk. Wielu spośród bohaterskich harcerzy obrońców Górnego Śląska we wrześniu 1939 roku uczestniczyło w obozach i kursach instruktorskich w ośrodku w Sojce. Ich losy tak przejmująco przedstawił Kazimierz Gołba w Wieży spadochronowej. Późniejsi bohaterowie Kamieni na szaniec i Wieży spadochronowej mogli spotykać się na terenie ośrodka pod beskidzką Równicą. To była kuźnia patriotyzmu najmłodszych pokoleń obywateli II Rzeczypospolitej. Harcerski Ośrodek w Górkach Wielkich został zniszczony przez dwa totalitaryzmy, najpierw w czasach niemieckiej okupacji, później przez komunistyczne władze PRL. Trudno jednak zrozumieć, dlaczego taki smutny los spotkał to jedno z największych dzieł wychowawczych II Rzeczypospolitej, której chlubne tradycje, jak głosi Konstytucja RP, przejęła III Rzeczypospolita. Harcerska Sojka była realizacją marzeń Andrzeja Małkowskiego o Rzeczypospolitej Harcerskiej, a dokonał tego jego wierny uczeń Aleksander Kamiński. Literatura tematu: Bohaterowie spod znaku lilijki, Katowice 1984 Kazimierz Gołba, Wieża spadochronowa, Poznań 1947 Michał Grażyński, Dokąd zdążamy. Część pierwsza, Katowice 1935 Aleksander Kamiński, Michał Grażyński (Niedokończona biografia), Kraków 1994 Aleksander Kamiński, Książka wodza zuchów, Warszawa 1946 Aleksander Kamiński, Narodziny dzielności, Katowice 1958 Aleksander Kamiński, Antek Cwaniak, Katowice 1957 Aleksander Kamiński, Andrzej Małkowski, Warszawa 1983 Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec, Warszawa 1944 Zofia Kossak, Szukajcie przyjaciół, Katowice 1934 Zofia Kossak, Laska Jakubowa, Warszawa 1938 Józef Kret, Harcerze wierni do ostatka, Katowice 1969 Karol Morawski, Katowiccy harcerze, Warszawa 1974 Pamiętnik Akcji Letniej Referatu Społecznego Wspólnoty Interesów S.A. za rok 1938, Katowice 1938 Po ziemi naszej roześlem harcerzy. Z dziejów harcerstwa polskiego na Górnym Śląsku, red. Krystyna Heska-Kwaśniewicz, Katowice 2007 Władysław Sala, Do powstańców śląskich młodych zaciągają, Katowice 1982 Eugeniusz Sikorski, Szkice z dziejów harcerstwa polskiego w latach , Warszawa 1989 Barbara Wachowicz, Druhno Oleńko! Druhu Andrzeju! Gawęda o twórcach Harcerstwa Polskiego Oldze i Andrzeju Małkowskich, Warszawa 2003 Barbara Wachowicz, Kamyk na szańcu. Gawęda o druhu Aleksandrze Kamińskim w stulecie urodzin, Warszawa 2002 Z dziejów harcerstwa śląskiego, Katowice

21 dr inż. arch. Marta A. Urbańska Ośrodek Harcerski w Górkach Wielkich na tle architektury epoki Krótki zarys architektury epoki Międzywojenna architektura polska należy do najświetniejszych osiągnięć polskiej kultury. Ta opinia znana jest powszechnie architektom, artystom i historykom sztuki, a także tym, którzy mają szczęście ją nadal użytkować świadomym posiadaczom i właścicielom przedwojennych domów, kamienic, budynków użyteczności publicznej. Niepodległa II Rzeczpospolita istniała zaledwie 21 lat ( ). Walczyła długo o ustabilizowanie granic przypomnijmy tu powstania śląskie i wielkopolskie, plebiscyty dotyczące przynależności Warmii i Pomorza, walki polsko-ukraińskie, wojnę polsko-bolszewicką. Jak określił to marszałek Piłsudski, Polskę po zaborach należało scalić z trzech nierównych połówek. Pomimo tych gigantycznych trudności, wielość i żywotność nurtów architektonicznych i artystycznych w odrodzonej Polsce imponuje do dzisiaj. Ujmując rzecz w największym skrócie, po krótkim okresie panowania bardzo wdzięcznego tzw. stylu dworkowego, opartego na tradycji, proponowanego jeszcze przed I wojną światową (i w jej czasie!) przez artystów i architektów związanych z krakowskim Towarzystwem Polska Sztuka Stosowana, a potem z Komitetem Obywatelskim Odbudowy Wsi i Miast w Krakowie, panować zaczęły style nowoczesne. Nazywane są ogólnie modernizmem w różnych odmianach: art deco, szkoły krakowskiej, funkcjonalizmu, stylu międzynarodowego, zmodernizowanego klasycyzmu, i tak dalej, i tak dalej. Inwestycje państwowe i publiczne II RP Wielki entuzjazm związany z odbudową państwa skutkował po 1918 roku inwestycjami zarówno prywatnymi, jak i państwowymi. Do tych drugich zaliczyć należy przede wszystkim: Gdynię, gigantyczny sukces budowlany, niekwes#onowany nawet przez zagorzałych krytyków międzywojennej Polski; Centralny Okręg Przemysłowy, rozpoczętą w 1937 roku kolejną inwestycję pod egidą ministra (a wówczas wicepremiera) Kwiatkowskiego; Inwestycje związane z turystyką i krajoznawstwem, realizowane przez organizacje takie jak Polskie Towarzystwo Turystyczne (PTT), Karpackie Towarzystwo Narciarzy (KTN) czy Akademicki Związek Sportowy (AZS), a popierane przez państwo w ramach działalności Wydziału Turystyki w Ministerstwie Komunikacji, 21

22 kierowanego przez płk. inż. A. Bobkowskiego. Powstały dziesiątki schronisk górskich (w Beskidach Zachodnich i w Karpatach Wschodnich), ośrodków turystycznych i sportowych w całym kraju, a także znane wszystkim kolejki na Kasprowy Wierch czy na Górę Parkową w Krynicy. Losy Ośrodka Harcerskiego w Górkach Wielkich Niezwykły i, o zgrozo, właściwie całkowicie zapomniany Ośrodek Harcerski w Górkach Wielkich koło Skoczowa na Śląsku Cieszyńskim, wpisuje się, moim zdaniem, w nurt inwestycji związanych z krajoznawstwem i turystyką. Tragiczne losy Polski w II wojnie światowej i po niej sprawiły, że wielki i niezwykle nowoczesny w swoim czasie zespół, został całkowicie opuszczony z końcem XX wieku. Ośrodek powstał z inicjatywy i przy wielkim wsparciu długoletniego Wojewody Śląskiego, a także przewodniczącego Oddziału Śląskiego ZHP, i całego ZHP w latach , dr. Michała Grażyńskiego. Projekt i realizacja miały miejsce w latach Wcześniej, w 1931 roku na okolicznym wzgórzu Bucze powstała Stanica ZHP, a następnie Centralna Szkoła Instruktorek. Ośrodek sfinansowany został w dużej mierze ze składek publicznych. Położony był na terenach odkupionych przez ZHP z początkiem lat 30-tych od Skarbu Państwa. Majątek ziemski obejmował 123 ha, w tym oczywiście gospodarstwo, którego zarząd powierzono inżynierowi rolnikowi W. Malczewskiemu. Z czasem w ośrodku zaczął działać legendarny instruktor zuchów, późniejszy członek Kwatery Głównej Szarych Szeregów i żołnierz AK Aleksander Kamiński. Warto nadmienić, że majątek wcześniej dzierżawiony był przez rodzinę znanej pisarki Zofii Kossak-Szczuckiej, przybyłą na Śląsk po utracie dóbr na Wołyniu w trakcie wojny bolszewickiej. Ośrodek sąsiadował z dworem, w którym pisarka mieszkała do wybuchu wojny, prowadząc ożywioną działalność. W czasie okupacji niemieckiej ośrodek służył Hitlerjugend. W 1945 po nacjonalizacji i reformie rolnej, które zdeklasowały całkowicie właścicieli ziemskich i zlikwidowały własność prywatną, ośrodek przeszedł na rzecz państwa robotniczochłopskiego. Mieściło się w nim dziecięce sanatorium chorób gruźliczych. Po przełomie w 1989 roku został z czasem opuszczony i pozostawał nieużytkowany w rękach miejscowej gminy. Architektura Autorem projektu i kierownikiem całości prac budowlanych Ośrodka Harcerskiego był inżynier architekt Bogdan Laszczka, syn słynnego młodopolskiego rzeźbiarza, Konstantego. Zresztą, sam prof. Laszczka przyczynił się do wyrazu artystycznego zespołu, darowując dwie, znacznych rozmiarów płaskorzeźby własnego autorstwa. Były to: Madonna relief na kominku głównym w Domu Zuchowym oraz zachowany do dziś żubr płaskorzeźba na wieży ciśnień. 22

23 Szczegółowy opis techniczny zrealizowanego projektu, autorstwa samego architekta, znaleźć można w nr 2 z 1939 roku najpoczytniejszego przed wojną magazynu fachowego Architektura i Budownictwo (s. 7 9). Stąd też, wspomnijmy tu tylko o najważniejszych, z dzisiejszego punktu widzenia, cechach i zaletach architektury tego niezwykłego zespołu. Przede wszystkim uderza skala i wielki rozmach przedsięwzięcia. Jest jasne, że mamy do czynienia z ośrodkiem ważnej organizacji o państwowym znaczeniu i to w dużym państwie! Jak pisał we wspomnianym artykule inż. arch. B. Laszczka: Budynki ośrodka zgrupowane są w kształt podkowy przy drodze, przebiegającej majątek Górki Wielkie z południowego-zachodu Umowa pomiędzy M. Grażyńskim a A. Kamińskim Ze zbiorów Muzeum Harcerstwa w Warszawie. na północny-wschód. Droga obsadzona drzewami i oświetlona elektrycznie, łączy z jednej strony ośrodek z systemem dróg powiatowych, z drugiej zaś strony z analogicznym ośrodkiem żeńskim na Buczu. Na terenie wydzielonym z obszernego majątku ziemskiego ZHP, na północnywschód od dworu Kossaków, znalazły się trzy główne obiekty szkoleniowe i sypialne. Były to: największy Dom Ogólny, Dom Kursów i dorównujący wielkością pierwszemu Dom Zuchów. W założeniu znajduje się też imponująca, strzelista wieża ciśnień o kwadratowym planie. 23

24 Jak donosiła przedwojenna prasa oraz jak wyczytać można z planów zespołu autorstwa architekta Laszczki, w Domu Ogólnym mieściła się duża świetlica i jadalnia z kominkiem, konieczne pomieszczenia pomocnicze, sale schroniska, sale dla instruktorów, mieszkanie komendanta, biura. W Domu Kursów sale do pracy i wykładów, jadalnia, sypialnie, łazienki; podobnie w Domu Zuchów. Architektura budynków przywodzi na myśl niektórymi rozwiązaniami znany i nie przez wszystkich lubiany, wielki Hotel Górski na Kalatówkach jest jednak dużo lepszej klasy. Monumentalna i modernistyczna, zbudowana z kamienia i żelbetu, z drewnianą, częściowo eksponowaną więźbą, architektura ośrodka w Górkach imponuje skalą. Ma piękny detal elewacji z miejscowego kamienia. Mimo lat nadmiernej eksploatacji, a potem opuszczenia, budowle zdumiewają do dziś trwałością. Warto wspomnieć, że mimo powszechnego dziś wyobrażenia o harcerskim prymitywie, ośrodek wyposażony był we wszelkie komforty: bieżącą wodę z własnego ujęcia, pełną kanalizację, centralne ogrzewanie i oczywiście światło. Duże, przestronne, dobrze oświetlone pomieszczenia o logicznym rozplanowaniu, tarasy, balkony, wnętrza oryginalnie wyposażone w kominki i drewniany wystrój wszystko to służyło idealnie celowi: formacji zuchów i harcerzy. Całość znalazła się w zieleni krajobrazowego założenia autorstwa renomowanego architekta, prof. Krzywdy-Polkowskiego, z miejscami dla gier zespołowych, terenowych i ognisk. Zamiast zakończenia kilka słów o możliwej przyszłości Ośrodek Harcerski w Górkach jest pomnikiem swojej epoki. Wobec zmiany granic i utraty tak wielu obiektów architektury międzywojennej, w tym wszystkich schronisk górskich w Czarnohorze (i słynnego obserwatorium astronomicznego na Popie Iwanie), pozostaje jednym z dowodów na świetną jakość architektury, inwestycji i organizacji życia publicznego w II Rzeczpospolitej. Zespół znajduje się w gminnej ewidencji zabytków 1. Nie jest to silna ochrona. Być może celowe byłoby wpisanie go na listę zabytków przez konserwatora wojewódzkiego. Wydaje się, że tak ogromny i funkcjonalnie zaprojektowany zespół mógłby i dzisiaj z powodzeniem służyć celom publicznym. Problemem jest znalezienie użytkownika, który byłby w stanie unieść całoroczne utrzymanie wielkiego kompleksu. Być może mogłoby mieścić się tutaj ogólnopolskie centrum tzw. zielonych szkół. Jak wiemy, dobrym zwyczajem była, i pozostaje nadal, organizacja podobnych wyjazdów dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjalnych. 1 W gminnej ewidencji zabytków ujęte zostały zarówno Zespół Stanica Harcerska (13GW-SW), jak i każdy z trzech pawilonów (14-16GW-SW) oraz park w zespole Stanicy Harcerskiej (17GW-SW). 24

25 Przemysław Czernek Budynki Harcerskie w Górkach Wielkich O ich architekturze i jej twórcach słów kilka Zaczęło się od Bucza W okresie dwudziestolecia międzywojennego najszybciej rozwijającym się obszarem Polski stał się Śląsk. Jednakże przysłowiową piętą achillesową pozostawał dla władz rolniczy Śląsk Cieszyński. Władze autonomicznego województwa śląskiego starały się ożywić ten teren poprzez rozwój turystyki oraz lecznic klimatycznych. Po pierwszej wojnie światowej, w wyniku zmian politycznych, władze polskie przejęły na własność majątek Komory Cieszyńskiej 1. Dawne posiadłości rolne Habsburgów miały służyć przede wszystkim celom agrarnym i dydaktycznym. Jako przykład można przywołać tutaj powołanie do życia Szkoły Rolniczej w Międzyświeciu 2. Gmach ten przypomina klasycystyczny pałac. Klasycyzm wybrany przez projektantów przydaje mu powagi i dostojeństwa. Podobny schemat myślenia został zastosowany w projekcie gmachu Szkoły Kształcenia Instruktorek Harcerskich Bucze w pobliskich Górkach Wielkich. Większość prac budowlanych wykonano w okresie od 1929 do 1930 roku 3. Budową kierował naczelnik Wojewódzkiego Wydziału Budowlanego w Cieszynie inż. Henryk Riess 4. Niestety dzisiaj, po przebudowie, obiekt zachował niewiele cech architektury jej projektanta Alfreda Wiedermanna. Na podstawie licznie zachowanych przekazów ikonograficznych można odtworzyć jego pierwotny wygląd 5. Bryła budowli zdradzała wpływy architektury pałacowej 6. Fasada od strony zachodniej prezentowała się jednak skromnie. Została skomponowana symetrycznie. Jej centrum stanowił wysunięty portyk wsparty na filarach, których styl znany jest nam z innych realizacji architekta. Środkową oś dodatkowo zaakcentowano niewielkim masztem oraz podniesionym gzymsem. Otwory okienne otrzymały ozdobne profile, typowe dla stylu Wiedermanna. Niektóre z nich przybrały formy biforiów i tryforiów 7. Najbardziej wyrazistym detalem są wcześniej wspomniane filary, 1 Janusz Spyra, O profilu gospodarczym i topografii Komory Cieszyńskiej, Śląsk Cieszyński w okresie , Cieszyn 2012, s AP Katowice UW/ŚL KB, sygn. 2081; Szkołę Rolniczą w Międzyświeciu wzniesiono w latach według projektów Alfreda Wiedermanna i Roberta Gielera. 3 Z powodu wielkiego kryzysu gospodarczego wyposażanie budynku trwało do 1931 roku. Oficjalne otwarcie nastąpiło 5 lipca 1931 roku. Zob. Polska Zachodnia, nr 173/1931, s. 1 4 Na Tropie, nr 5/1931, s. 3 5 NAC, sygn. 1-P Niezajmująca bryła może dziwić. Należy pamiętać, że architekt stanął przed koniecznością przebudowy obory, będącej częścią dawnego majątku Komory Cieszyńskiej. Zob. Na Tropie, nr 5/1931, s. 3 7 Rozwiązania te Alfred Wiedermann zastosował w innych budowlach swojego projektu, m.in. w gmachu Kasy Chorych przy ul. Bielskiej w Cieszynie oraz w budynku mieszkalno-garażowym Miejskiej Straży Pożarnej w Bielsku-Białej przy ul. Grunwaldzkiej. 25

26 które zostały odlane w sztucznym kamieniu. Projektant nadał im kryształkową formę. Pierwotnie, gdy nie pokrywała ich faktura olejnej farby, wprowadzały one do fasady surowość charakterystyczną dla ekspresjonistycznego nurtu stylu art déco. W dużo lepszym stanie zachował się do naszych czasów wystrój wnętrz. Alfred Wiedermann zastosował w gmachu przestronny hol z kasetonowym sufitem oraz drzwi wahadłowe. Budynek powstały z dawnej obory został komfortowo wyposażony. Do dziś w znakomitym stanie przetrwał wystrój jadalni, której sufit przyozdobiono specjalnymi belkami. Najbardziej okazałym punktem tego pomieszczenia jest elegancki kominek 8. Ciekawostką jest, że wystrój wnętrza i witraż w holu miały zostać wykonane według pomysłu Stanisława Ligonia 9. Nie wiadomo, czy projekty te zostały zrealizowane. Na fotografii zamieszczonej w Polsce Zachodniej w 1937 roku widać wyposażenie świetlicy. Meble zdradzają ewidentne konotacje ze sztuką ludową Śląska Cieszyńskiego, szeroko popularyzowaną przez ówczesne władze państwowe 10. Ważną rolę w kształtowanie wizerunku miejsca wniosła kolonia artystyczna Bucznik pod kierownictwem Ludwika Konarzewskiego autora wzniesionej tuż obok budynku kapliczki w stylu beskidzkim 11. Kolejnym etapem rozwoju Bucza była budowa otwartej w 1937 roku Harcerskiej Internatowej Szkoły Dziecięcej, która stanęła powyżej gmachu Szkoły Instruktorek 12. Swoim stylem nawiązuje do wcześniejszych zabudowań Bucza. Jednak zgodnie z ówcześnie panującą modą, detal fasady został znacznie uproszczony 13. Inwestycji towarzyszyła rozbudowa urządzeń rekreacyjnych. W bliskim sąsiedztwie urządzono basen pływacki na rzece Brennicy oraz wyznaczono tereny narciarskie i saneczkarskie. Sojka Po niewątpliwym sukcesie gospodarki harcerskiej na Buczu, Wojewoda Śląski dr Michał Grażyński postanowił oddać we władanie Związkowi Harcerstwa Polskiego kolejne tereny dawnej Komory Cieszyńskiej. Tym razem pod opiekę Chorągwi Śląskiej dostały się tereny blisko dworu Kossaków 14. Równinny obszar położony w dolinie rzeki Brennicy dawał o wiele większe możliwości zagospo- 8 W budynku szkoły urządzono również kuchnie, spiżarnie, cztery sypialnie, dwie sale wykładowe, sześć pomieszczeń służbowych. Na strychu pokoje noclegowe dla wycieczek. Zob. Harcerstwo Śląskie , Katowice 1931, s ibidem 10 Polska Zachodnia, nr 247/1937, s. 4; przypuszczalnie meble wykonały warsztaty meblarskie przy kolonii artystycznej Bucznik w Istebnej. 11 Polska Zachodnia, nr 171/1931, s Polska Zachodnia, nr 246/1937, s Również i tutaj architekt wsparł zadaszenie ganku na filarach o geometrycznych rowkowaniach. Na uwagę zasługuje stojący nieopodal parterowy budynek gospodarczy wzniesiony najprawdopodobniej w latach 30-tych XX wieku. Jego ściany wyłożono odmianą piaskowca godulskiego z Brennej. Niestety nie wiadomo, kto jest projektantem rozbudowy Bucza z 1937 roku. 14 Sprawozdanie Naczelnej Rady Harcerskiej, Warszawa 1934, s. 146; ze sprawozdania wynika, iż w 1934 roku trwały uzgodnienia w sprawie przekazania na rzecz ZHP gruntów w Górkach Wielkich. Teren, gdzie dziś stoi dawna Szkoła Instruktorów, przekazano najprawdopodobniej w 1935 roku. 26

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

HARCERSTWO W DZIEJACH POLSKI

HARCERSTWO W DZIEJACH POLSKI HARCERSTWO W DZIEJACH POLSKI Przed II wojną światową: Jak każdemu wiadomo ZHP miało początek w roku 1910 kiedy to Andrzej Małkowski wpadł na genialny pomysł założenia organizacji bliźniaczej do skautingu

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ mała wystawa o wielkiej rzeczy Od 26 listopada 2012 roku w sali wystaw Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu, prezentowana jest wystawa pt. Pałac Dzieduszyckich

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STOPNIA PRZEWODNIKA

REGULAMIN STOPNIA PRZEWODNIKA REGULAMIN STOPNIA PRZEWODNIKA Zatwierdzony Rozkazem Naczelnika Harcerzy L.4 z dnia 23 kwietnia 1966 Uzupełniony Rozkazem Naczelnika Harcerzy L.8 z dnia 1 września 1983 Uzupełniony Rozkazem Naczelnika Harcerzy

Bardziej szczegółowo

2014-08-03 Harcerze ze Świnoujskiego ZHR na Zlocie Jutro Powstanie (31 lipca 3 sierpnia 2014 r.)

2014-08-03 Harcerze ze Świnoujskiego ZHR na Zlocie Jutro Powstanie (31 lipca 3 sierpnia 2014 r.) 2014-08-03 Harcerze ze Świnoujskiego ZHR na Zlocie Jutro Powstanie (31 lipca 3 sierpnia 2014 r.) W dniach 31 lipca - 3 sierpnia ponad 2000 harcerek i harcerzy zrzeszonych w Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Grudniowe spotkanie przedświąteczne integrujące środowiska żołnierskich pokoleń pn. Solidarni z Wojskiem Polskim

Grudniowe spotkanie przedświąteczne integrujące środowiska żołnierskich pokoleń pn. Solidarni z Wojskiem Polskim Wykaz ofert niespełniających kryteriów formalnych zawartych Otwartego Konkursu Ofert z dnia 24.04.2013 r., które nie będą podlegać dalszej ocenie merytorycznej Lp. Nazwa organizacji Nr ewidencyjny Nazwa

Bardziej szczegółowo

JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935)

JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935) JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935) 70 ROCZNICA ŚMIERCI (zbiory audiowizualne) Wideokasety 1. A JEDNAK Polska (1918-1921 ) / scen. Wincenty Ronisz. Warszawa : Studio Filmów Edukacyjnych Nauka, 1998. 1 kas. wiz.

Bardziej szczegółowo

Ogień Niepodległości

Ogień Niepodległości SZTAFETA ROWEROWA Ogień Niepodległości Broszura informacyjna Szanowni Państwo, XV Sztafeta Rowerowa Ogień Niepodległości 2 Dwunastu instruktorów, symbol niepodległości, młodzieńczy patriotyzm... Sztafeta

Bardziej szczegółowo

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne

Bardziej szczegółowo

Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu

Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu Szkoła Podstawowa nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu swoją obecną siedzibę przy ul. Wawel 13 zajmuje od 1924 roku. Fragment internetowego

Bardziej szczegółowo

XIV AKCJA WYCIECZKOWA WYCIECZKA ZA 1 zł.- LATO 2012

XIV AKCJA WYCIECZKOWA WYCIECZKA ZA 1 zł.- LATO 2012 KONKURS OGÓLNOPOLSKI POLSKIE OSKARY SPORTOWE Poznając Polskę, uczysz się kochać Ojczyznę Jacek Seweryn Miej serce, patrzaj w serce... Adam Mickiewicz Koło Turystyki Górskiej i Krajoznawstwa Kangchendzonga

Bardziej szczegółowo

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI "Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku teraźniejszości, ani nie ma prawa do przyszłości". Józef Piłsudski Po 123 latach zaborów Polacy doczekali się odzyskania niepodległości.

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

ZHP ZHR SHK ZAWISZA 1.Harcerz sumiennie spełnia swoje obowiązki wynikające z Przyrzeczenia Harcerskiego. 2. Na słowie harcerza polegaj jak na Zawiszy.

ZHP ZHR SHK ZAWISZA 1.Harcerz sumiennie spełnia swoje obowiązki wynikające z Przyrzeczenia Harcerskiego. 2. Na słowie harcerza polegaj jak na Zawiszy. Ostatnio zainteresowało mnie to, ile jest organizacji harcerskich w Polsce. Słyszałam o dwóch najbardziej popularnych ZHP i ZHR, działających na terenie całego kraju. Istnieje jeszcze m.in. Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE PROOBRONNE GRUPA REAGOWANIA I WSPARCIA OBRONY NARODOWEJ

STOWARZYSZENIE PROOBRONNE GRUPA REAGOWANIA I WSPARCIA OBRONY NARODOWEJ STOWARZYSZENIE PROOBRONNE GRUPA REAGOWANIA I WSPARCIA OBRONY NARODOWEJ Gniezno 2015 str. 1 Spis treści 1. Kim jesteśmy str. 3 2. Tradycje str. 4 3. Cele str. 5 4. Sposoby realizacji celów str. 7 5. Zakładana

Bardziej szczegółowo

Wzorowa. Książka. Pracy. Opracował pwd. Krzysztof Sołtysik w ramach próby podharcmistrzowskiej

Wzorowa. Książka. Pracy. Opracował pwd. Krzysztof Sołtysik w ramach próby podharcmistrzowskiej Wzorowa Książka Pracy Opracował pwd. Krzysztof Sołtysik w ramach próby podharcmistrzowskiej Spis Treści 1. WSTĘP... 2. ELEMENTY KSIĄŻKI PRACY... 3. RODZAJE KSIĄŻEK PRACY... Gotowa... Drukowana... e-książka

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Monika Markowska. Biblioteka Pedagogiczna zachowuje prawa autorskie do prezentacji.

Monika Markowska. Biblioteka Pedagogiczna zachowuje prawa autorskie do prezentacji. Monika Markowska Biblioteka Pedagogiczna zachowuje prawa autorskie do prezentacji. Przy prezentacji wykorzystano m.in.: zbiory Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie Wlkp., Kroniki Komendy Hufca

Bardziej szczegółowo

Być wychowawcą - znaczy: dawać, służyć, pomagać, inspirować Aleksander Kamiński

Być wychowawcą - znaczy: dawać, służyć, pomagać, inspirować Aleksander Kamiński Być wychowawcą - znaczy: dawać, służyć, pomagać, inspirować Aleksander Kamiński Projekt edukacyjny Miejskiego Przedszkola nr 4 Leśna Kraina i Chorągwi Mazowieckiej ZHP Hufca Sokołów Podlaski im. Janusz

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA WYBRANYCH INWESTYCJI Z LAT 1995 2015 OREG WAM w KRAKOWIE

PREZENTACJA WYBRANYCH INWESTYCJI Z LAT 1995 2015 OREG WAM w KRAKOWIE : PREZENTACJA WYBRANYCH INWESTYCJI Z LAT 1995 2015 OREG WAM w KRAKOWIE Jesteśmy dla Żołnierzy, świadczymy wysokiej jakości usługi w zakresie zakwaterowania. W okresie 20. lecia WAM, w ramach prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie od 1971 roku mieści się w zabytkowym

Bardziej szczegółowo

A wolność szła przez Kielce

A wolność szła przez Kielce A wolność szła przez Kielce KIELCE - MIASTO LEGIONÓW Konkurs wiedzy w 100 rocznicę wkroczenia I Kompanii Kadrowej do Kielc 1914 2014 PATRONAT: Prezydent KIELC Wojciech Lubawski Instytut Historii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z PRÓBY NA STOPIEŃ PWD HUFIEC KRAKÓW - NOWA HUTA. Witaj!

SPRAWOZDANIE Z PRÓBY NA STOPIEŃ PWD HUFIEC KRAKÓW - NOWA HUTA. Witaj! 1 Witaj! Komisja Stopni instruktorskich Hufca Kraków Nowa Huta postanowiła opracować wzór, przykład sprawozdania z próby na stopień instruktorski, aby ujednolicić sposób opisania realizacji zadań. Ułatwi

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej w kl. V VI SP i I III G TEMAT: NASZA SZKOŁA ZASŁUGUJE NA PATRONA.

Scenariusz lekcji wychowawczej w kl. V VI SP i I III G TEMAT: NASZA SZKOŁA ZASŁUGUJE NA PATRONA. Scenariusz lekcji wychowawczej w kl. V VI SP i I III G TEMAT: NASZA SZKOŁA ZASŁUGUJE NA PATRONA. Cele; - przedstawienie historii szkoły, - omówienie przebiegu i znaczenia Powstania Wielkopolskiego (znajomość

Bardziej szczegółowo

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006 Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Chełmie PROJEKT: Cały świat to jeden wielki Chełm Realizacja projektu Cały świat to jeden wielki Chełm - marzec 2006 Mamy za sobą kolejny etap realizacji projektu.

Bardziej szczegółowo

Lekcja przeznaczona dla uczniów klas szóstych szkół podstawowych. rozumieć pojęcia: Szare Szeregi, zawiszacy, Harcerska Poczta Polowa;

Lekcja przeznaczona dla uczniów klas szóstych szkół podstawowych. rozumieć pojęcia: Szare Szeregi, zawiszacy, Harcerska Poczta Polowa; Harcerska Poczta Polowa Autor: Anna Bosiacka/Muzeum Powstania Warszawskiego Lekcja przeznaczona dla uczniów klas szóstych szkół podstawowych Czas trwania lekcji - 45 minut Cele. Po lekcji uczeń powinien:

Bardziej szczegółowo

Po raz 30. w Szarym Dworze

Po raz 30. w Szarym Dworze Związek Harcerstwa Polskiego Komenda Hufca w Chrzanowie Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie...Szare namiotowe płótna łączą nas i te jasne w słońcu, roześmiane dni. Cicho szumiący, wonny kaszubski

Bardziej szczegółowo

Andrzej Olaszek. Piastowski Słownik Biograficzny

Andrzej Olaszek. Piastowski Słownik Biograficzny Andrzej Olaszek Piastowski Słownik Biograficzny Mieszkaniec Piastowa od urodzenia. Aktywny działacz harcerstwa w Piastowie. Działacz Koła Seniorów przy Harcerskiej Izbie Pamięci. Współtwórca Harcerskiej

Bardziej szczegółowo

HIERARCHIA WARTOŚCI HARCERZY STARSZYCH I INSTRUKTORÓW W KONTEKŚCIE PRACY WYCHOWAWCZEJ PROWADZONEJ WŚRÓD ZUCHÓW.

HIERARCHIA WARTOŚCI HARCERZY STARSZYCH I INSTRUKTORÓW W KONTEKŚCIE PRACY WYCHOWAWCZEJ PROWADZONEJ WŚRÓD ZUCHÓW. phm. Agnieszka Trzebuchowska HIERARCHIA WARTOŚCI HARCERZY STARSZYCH I INSTRUKTORÓW W KONTEKŚCIE PRACY WYCHOWAWCZEJ PROWADZONEJ WŚRÓD ZUCHÓW. ( FRAGMENTY PRACY MAGISTERSKIEJ ) Włocławek, luty 2002. Zuchy

Bardziej szczegółowo

Obchody 11 listopada Biłgoraj 2014

Obchody 11 listopada Biłgoraj 2014 Obchody 11 listopada Biłgoraj 2014 fot. Zenon Łój od redakcji Spis treści Wstęp 3 Stefan Szmidt Mój Biłgoraj 4 Henryk Wujec Bez uproszczeń Dominikańskie listy z Lublina 6 o. Tomasz Dostatni Wypisy z lektury

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja potrzebna do przygotowania obozu

Dokumentacja potrzebna do przygotowania obozu Dokumentacja potrzebna do przygotowania obozu Wszystkie potrzebne regulaminy, instrukcje, i formularze na ten temat dostępne są TU 1) Zaświadczenie o zgłoszeniu wypoczynku Aby je zdobyć musicie wypełnić

Bardziej szczegółowo

KONKURS WIEDZY O POLSKIM PAŃSTWIE PODZIEMNYM, ARMII KRAJOWEJ I SZARYCH SZEREGACH EDYCJA VI 2014/2015

KONKURS WIEDZY O POLSKIM PAŃSTWIE PODZIEMNYM, ARMII KRAJOWEJ I SZARYCH SZEREGACH EDYCJA VI 2014/2015 KONKURS WIEDZY O POLSKIM PAŃSTWIE PODZIEMNYM, ARMII KRAJOWEJ I SZARYCH SZEREGACH EDYCJA VI 2014/2015 DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH, GIMNAZJALNYCH I PONADGIMNAZJALNYCH ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA TERENIE I REJONU

Bardziej szczegółowo

ZGŁOSZENIE DOBREJ PRAKTYKI

ZGŁOSZENIE DOBREJ PRAKTYKI Żarki Wielkie, 21.09.2015r. ZGŁOSZENIE DOBREJ PRAKTYKI NAZWA SZKOŁY Szkoła Podstawowa im. Orląt Lwowskichw Żarkach Wielkich DANE SZKOŁY ( adres, telefon, e-mail) IMIĘ I NAZWISKO AUTORA/AUTORÓW DOBREJ PRAKTYKI

Bardziej szczegółowo

100 lecie powstania Harcerstwa Polskiego

100 lecie powstania Harcerstwa Polskiego XXIII Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie 04-205 Warszawa ul. Naddnieprzańska 2/4 tel. 22-516-91-61; fax. 22-516-91-68 e-mail:sektretariat@liceum23.waw.pl http://www.liceum23.waw.pl DYREKTOR

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI www.bilgoraj21.pl MIASTO NA SZLAKU KULTUR KRESOWYCH KRESOWYCH 2 KIM JESTEŚMY? lipca 2005 roku ustanowiona została aktem notarialnym Fundacja Obywatelska Przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

Plan pracy I Drużyny Harcerskiej im. Wincentego Witosa działającej w Zespole Szkół Publicznych w Baszni Dolnej w roku szkolnym 2013/2014

Plan pracy I Drużyny Harcerskiej im. Wincentego Witosa działającej w Zespole Szkół Publicznych w Baszni Dolnej w roku szkolnym 2013/2014 Plan pracy I Drużyny Harcerskiej im. Wincentego Witosa działającej w Zespole Szkół Publicznych w Baszni Dolnej w roku szkolnym 2013/2014 Cel ogólny: kształtowanie osobowości człowieka i jego rozwój intelektualny,

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY. GROMADY ZUCHOWEJ LEŚNE SKRZATY na okres XI.2014 do IV.2015 CHARAKTERYSTYKA GROMADY:

PLAN PRACY. GROMADY ZUCHOWEJ LEŚNE SKRZATY na okres XI.2014 do IV.2015 CHARAKTERYSTYKA GROMADY: PLAN PRACY GROMADY ZUCHOWEJ LEŚNE SKRZATY na okres XI.2014 do IV.2015 CHARAKTERYSTYKA GROMADY: Kadra i zuchy: W czasie gromadą będą kierowały nauczycielka przyrody Anna Kędziora (instruktor ZHP) oraz nauczycielki

Bardziej szczegółowo

JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI

JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI CELE PROJEKTU: przybliżenie uczniom sylwetki Janusza Korczaka, zapoznanie z jego nowatorskimi poglądami na wychowanie dzieci; uświadomienie dzieciom posiadania

Bardziej szczegółowo

HISTORIA SZKOŁY września 1935r Roman Baranowski wybuch II wojny 23 kwietnia 1945 roku, Stanisław Krzyżanowski. Koniec lat 40-tych W roku 1950

HISTORIA SZKOŁY września 1935r Roman Baranowski wybuch II wojny 23 kwietnia 1945 roku, Stanisław Krzyżanowski. Koniec lat 40-tych W roku 1950 HISTORIA SZKOŁY Dzieje Szkoły Podstawowej Nr 12 sięgają września 1935r. Wówczas to dokonano uroczystego poświęcenia pierwszej szkoły na Witominie. Mieściła się ona przy ulicy Uczniowskiej, miała 5 sal

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJA PROGRAMOWA ZHP CHORĄGWI KRAKOWSKIEJ

PROPOZYCJA PROGRAMOWA ZHP CHORĄGWI KRAKOWSKIEJ PROPOZYCJA PROGRAMOWA ZHP CHORĄGWI KRAKOWSKIEJ 1 Druhno Drużynowa! Druhu Drużynowy! Instruktorze! Przekazujemy na Wasze ręce propozycję programową ZHP Chorągwi Krakowskiej Wyjdź na Pole!, która propaguje

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl).

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl). Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl). Nasz hotel to idealne miejsce na organizację m.in.: spotkań biznesowych, konferencji, szkoleń oraz imprez

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IKz6g123 ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Zagadka IKz6g123 ULICA LICZY SOBIE OKOŁO 240 LAT A JEJ NAZWA O POŁOWĘ MNIEJ. JEST ULICĄ W MIARĘ DŁUGĄ. ZABUDOWA KIEDYŚ I OBECNIE BARDZO RÓŻNORODNA, OD ZWARTYCH

Bardziej szczegółowo

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r.

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r. Grupa I Punkt 23 Miejsce uświęcone krwią Polaków poległych za wolność Ojczyzny. W tym miejscu 2 sierpnia 1944 hitlerowcy rozstrzelali i spalili 40 Polaków. Tablica ta znajduje się na budynku parafii św.

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY DRUŻYNY HARCERSKIEJ w Poniecu na okres próbny - 2014/2015

PLAN PRACY DRUŻYNY HARCERSKIEJ w Poniecu na okres próbny - 2014/2015 PLAN PRACY DRUŻYNY HARCERSKIEJ w Poniecu na okres próbny - 2014/2015 CHARAKTERYSTYKA DRUŻYNY: Kadra: Drużyna: Zbiórki: Drużynowy pwd. Paweł Szynka Przyboczna dh. Agnieszka Szynka Drużyna zgodnie z metodyką

Bardziej szczegółowo

W POSZUKIWANIU DOMU DLA KONI

W POSZUKIWANIU DOMU DLA KONI W POSZUKIWANIU DOMU DLA KONI ON ONA Polonista, Nauczyciel, Instruktor teatralny, Mieszczuch z urodzenia Architekt, Marketingowiec, Mieszczuch z wyboru Połączyła ich miłość do koni i artystyczne aspiracje

Bardziej szczegółowo

Skwer przed kinem Muranów - startujemy

Skwer przed kinem Muranów - startujemy 27 IX 2014 RAJD OCHOTY ŚLADAMI POWSTANIA WARSZAWSKIEGO W 75. ROCZNICĘ UTWORZENIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W sobotę, 27 września 2014 roku na terenie Śródmieścia odbył się Rajd Ochoty Śladami Powstania

Bardziej szczegółowo

Przed podróŝą na Litwę

Przed podróŝą na Litwę Przed podróŝą na Litwę Źródło: http://www.hotels-europe.com/lithuania/images/lithuania-map-large.jpg BirŜai to niewielkie miasto litewskie wyznaczone jako miejsce kolejnego, juŝ piątego spotkania przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Jak ona być pożytecznym i nieść chętną pomoc bliźnim ROK 2014/2015 ROKIEM HM ŁUCJI ZAWADA HUFIEC ZHP RUDA ŚLĄSKA IM.

Jak ona być pożytecznym i nieść chętną pomoc bliźnim ROK 2014/2015 ROKIEM HM ŁUCJI ZAWADA HUFIEC ZHP RUDA ŚLĄSKA IM. HUFIEC ZHP RUDA ŚLĄSKA IM. HM ŁUCJI ZAWADA ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE /2015 1. Rok /2015 rokiem hm Łucji Zawada. W tym roku harcerskim swą uwagę kierujemy ku bohaterce naszego hufca hm Łucji Zawada ps. Luśka.

Bardziej szczegółowo

SZKOLNE KOŁO WOLONTARIATU

SZKOLNE KOŁO WOLONTARIATU ZESPÓŁ SZKÓŁ PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO w KRAKOWIE TECHNIKUM PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO NR 22, TECHNIKUM UZUPEŁNIAJĄCE DLA DOROSŁYCH NR 19, ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 23 31-157 Kraków, Pl. Matejki 11, tel. 12

Bardziej szczegółowo

Prelegentki wskazały jak osiągnąć sukces w biznesie, otworzyć drogę do kariery zawodowej, podnieść swoje kompetencje czy oszczędzać czas.

Prelegentki wskazały jak osiągnąć sukces w biznesie, otworzyć drogę do kariery zawodowej, podnieść swoje kompetencje czy oszczędzać czas. 1 Jak co roku 17 maja obchodzony był Światowy Dzień Społeczeństwa Informacyjnego. Wspominanie tego dnia ma przyczynić się do podniesienia świadomości jak korzystanie z Internetu i innych technologii informacyjnych

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PRÓBY NA STOPIEŃ PODHARCMISTRZA pwd..

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PRÓBY NA STOPIEŃ PODHARCMISTRZA pwd.. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PRÓBY NA STOPIEŃ PODHARCMISTRZA pwd.. Lp. Wymaganie Zadania zrealizowane w czasie próby 1. Opracowałem szczegółowy plan próby na stopień podharcmistrza i systematycznie go realizowałem.

Bardziej szczegółowo

Pomorska Akademia Kulinarna

Pomorska Akademia Kulinarna Pomorska Akademia Kulinarna Dlaczego powstała Akademia? Niestety dawno już minęły czasy, gdy wspólne, wielopokoleniowe gotowanie stanowiło ważny domowy rytuał, w czasie którego rodzinne tradycje i przepisy

Bardziej szczegółowo

K S I Ą Ż K I. Narodowe Święto Niepodległości. 1. Bitwa Warszawska 1920 : materiały edukacyjne. Warszawa, 2011

K S I Ą Ż K I. Narodowe Święto Niepodległości. 1. Bitwa Warszawska 1920 : materiały edukacyjne. Warszawa, 2011 Narodowe Święto Niepodległości K S I Ą Ż K I 1. Bitwa Warszawska 1920 : materiały edukacyjne. Warszawa, 2011 2. Borucki M. / Historia Polski do 2010 roku. Warszawa, 2010. 3. Brzoza Cz. / Historia Polski

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r.

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. Krasnystaw, dnia 05.10.2012 r. Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. W okresie 27-30.09.2012 r. w ramach realizacji projektu systemowego Aktywność

Bardziej szczegółowo

Tak wygląda 5 październik w jesiennym blasku słońca. Zostały wymienione wszystkie okna i odnowiona elewacja.

Tak wygląda 5 październik w jesiennym blasku słońca. Zostały wymienione wszystkie okna i odnowiona elewacja. Dokładnie od 29 czerwca 2015 mogliśmy zacząć prace związane z modernizacją nowej siedziby szkoły, ale tak rzeczywiście rozpoczęły się one pod koniec trwania obozu w Widowie czyli w okolicach 5 10 lipca.

Bardziej szczegółowo

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Kandydat do nagrody i tytułu Strażnik Dziedzictwa Rzeczypospolitej Custos Monumentorum

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IK-finał ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Piękno ulicy skończyło się wraz z końcem II wojny światowej. Jaka była to wspaniała ulica, pokazują stare fotografie oraz nieliczne odbudowane kamienice.

Bardziej szczegółowo

Szembek wczoraj i dziś

Szembek wczoraj i dziś Szembek wczoraj i dziś Obchodzimy dziś trzecią rocznicę nadania imienia gen. Piotra Szembeka naszej szkole. Każda rocznica jest inna. Podczas pierwszej wśród naszych gości była prezydentowa Karolina Kaczorowska.

Bardziej szczegółowo

Ul. Opolska 16. Tarnowskie Góry

Ul. Opolska 16. Tarnowskie Góry OFERTA NAJMU Ul. Opolska 16 Tarnowskie Góry 1 Szanowni Państwo, Mamy przyjemność przedstawić Państwu ofertę najmu całej powierzchni zabytkowej kamienicy położonej w centrum Tarnowskich Gór. Mając na uwadze

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dnia 7

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RAJDU KOMEND HUFCÓW I DRUŻYNOWYCH CHORĄGWI WARMIŃSKO-MAZURSKIEJ SZLAKIEM FRONTU WCHODNIEGO I WOJNY ŚWIATOWEJ

REGULAMIN RAJDU KOMEND HUFCÓW I DRUŻYNOWYCH CHORĄGWI WARMIŃSKO-MAZURSKIEJ SZLAKIEM FRONTU WCHODNIEGO I WOJNY ŚWIATOWEJ REGULAMIN RAJDU KOMEND HUFCÓW I DRUŻYNOWYCH CHORĄGWI WARMIŃSKO-MAZURSKIEJ SZLAKIEM FRONTU WCHODNIEGO I WOJNY ŚWIATOWEJ Rok 2014 jest związany z ważną rocznicą w historii Europy i Polski. 100 lat wcześniej

Bardziej szczegółowo

Arkusz kategoryzacji drużyn harcerek ZHR (Opracowanie Łódzka Chorągiew Harcerek)

Arkusz kategoryzacji drużyn harcerek ZHR (Opracowanie Łódzka Chorągiew Harcerek) Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej Dolnośląska Chorągiew Harcerek im. Św. Jadwigi Śląskiej ul. Pomorska 27/2 50-216 Wrocław Arkusz kategoryzacji drużyn harcerek ZHR (Opracowanie Łódzka Chorągiew Harcerek)

Bardziej szczegółowo

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 2. Przeczytaj poniższy tekst. Następnie zapisz w wyznaczonym miejscu odpowiedzi dwa

Bardziej szczegółowo

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO WARSZAWA KRAKÓW: INSTYTUT HISTORII NAUKI PAN, 2015 ISBN 978-83-86062-23-2 Życiorys Bolesław Szymon Romanowski urodził

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 3: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC I SZACUNEK Po powrocie do Polski,

Bardziej szczegółowo

A to sztuka polska właśnie

A to sztuka polska właśnie Włodzimierz Nikonowicz nauczyciel w ZSnr 3 w Jastrzębiu Zdroju A to sztuka polska właśnie Program autorski A to sztuka polska właśnie oparty jest na podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkół

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKOLNO-PRZEDSZKOLNY nr 9 w KRAKOWIE, os. WYCIĄŻE, ul. PRAWOCHEŃSKIEGO 7 TEL. 12 645 08 87 ZAPRASZAMY

ZESPÓŁ SZKOLNO-PRZEDSZKOLNY nr 9 w KRAKOWIE, os. WYCIĄŻE, ul. PRAWOCHEŃSKIEGO 7 TEL. 12 645 08 87 ZAPRASZAMY ZESPÓŁ SZKOLNO-PRZEDSZKOLNY nr 9 w KRAKOWIE, os. WYCIĄŻE, ul. PRAWOCHEŃSKIEGO 7 TEL. 12 645 08 87 ZAPRASZAMY Zespół Szkolno Przedszkolny nr 9 w Krakowie. Przedszkole Samorządowe nr 19 oraz Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu 21 X 2011 21 października uczniowie klasy drugiej i szóstej byli na wycieczce w Warszawie. Dzień zaczęli od wizyty w Centrum Nauki Kopernik. Ponad 450 eksponatów w sześciu tematycznych galeriach oraz Teatr

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak. przyjaciel dzieci

Janusz Korczak. przyjaciel dzieci Janusz Korczak przyjaciel dzieci Janusz Korczak o lekarz o pedagog o wychowawca o pisarz Dzieciństwo, młodość i edukacja Janusz Korczak (właściwe nazwisko Henryk Goldszmit) urodził się 22 lipca 1878 roku

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE VI KADENCJI SAMORZĄDU MIASTA I GMINY GRABÓW NAD PROSNĄ

PODSUMOWANIE VI KADENCJI SAMORZĄDU MIASTA I GMINY GRABÓW NAD PROSNĄ PODSUMOWANIE VI KADENCJI SAMORZĄDU MIASTA I GMINY GRABÓW NAD PROSNĄ W mijającej kadencji samorządu Miasto i Gmina Grabów nad Prosną osiągnęła znaczne postępy w rozwoju infrastruktury społeczno-kulturalnej,

Bardziej szczegółowo

Spotkanie Klubu poświęcone Józefowi Piłsudskiemu

Spotkanie Klubu poświęcone Józefowi Piłsudskiemu Spotkanie Klubu poświęcone Józefowi Piłsudskiemu Dnia 18 listopada 2008 r. w poznańskim Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej przy ul. Rolnej 45a, w ramach prac Klubu Historycznego, przypomniano osobę i

Bardziej szczegółowo

UROCZYSTOŚĆ NADANIA IMIENIA ARMII KRAJOWEJ GIMNAZJUM NR1 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI W STRZELINIE.

UROCZYSTOŚĆ NADANIA IMIENIA ARMII KRAJOWEJ GIMNAZJUM NR1 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI W STRZELINIE. UROCZYSTOŚĆ NADANIA IMIENIA ARMII KRAJOWEJ GIMNAZJUM NR1 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI W STRZELINIE. Dnia 2 października 2013r w Gimnazjum nr 1 z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Armii Krajowej w Strzelinie odbyła

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

Lp nazwa podmiotu tytuł oferty Przyznana dotacja 1. Wyższe Seminarium Duchowne Zgromadzenie Księży Marianów z Lublina

Lp nazwa podmiotu tytuł oferty Przyznana dotacja 1. Wyższe Seminarium Duchowne Zgromadzenie Księży Marianów z Lublina Zestawienie ofert w Konkursie z dziedziny kultury AD 2010 wraz z przyznanymi dotacjami Lp nazwa podmiotu tytuł oferty Przyznana dotacja 1. Wyższe Seminarium Duchowne Zgromadzenie Księży Marianów z Lublina

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna i przyjazna szkoła

Bezpieczna i przyjazna szkoła Zespół Szkół Nr 3 Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Gustawa Morcinka, Gimnazjum nr 4 ul. Mickiewicza 11 43-430 Skoczów to Bezpieczna i przyjazna szkoła Budynek główny Zespołu Szkół nr 3 Tel./fax: 33 853 37 12

Bardziej szczegółowo

Polski Czerwony Krzyż w Bolesławcu 1945-2013

Polski Czerwony Krzyż w Bolesławcu 1945-2013 Polski Czerwony Krzyż w Bolesławcu 1945-2013 Na podstawie materiałów z internetu i pracy Pani Gabrieli Członki Opracował Danuta Zielińska Zbigniew Herbut Początki w Bolesławcu Na Dolnym Śląsku tuż po zajęciu

Bardziej szczegółowo

To już VI Złaz... Hasło Czuwaj (...) to pobudka, ostrzeżenie: oznacza gotowość ducha do pracy nieustannej...

To już VI Złaz... Hasło Czuwaj (...) to pobudka, ostrzeżenie: oznacza gotowość ducha do pracy nieustannej... Hasło Czuwaj (...) to pobudka, ostrzeżenie: oznacza gotowość ducha do pracy nieustannej... (ks. Kazimierz Lutosławski twórca Krzyża Harcerskiego) To już VI Złaz... 15 września 2012 r. na zaproszenie Komendy

Bardziej szczegółowo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Irena Niedźwiecka-Filipiak UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU Instytut Architektury Krajobrazu Forum Debaty Publicznej Sieć Najciekawszych Wsi sposób na zachowanie

Bardziej szczegółowo

Regulamin I Gminnego Konkursu o Życiu i Twórczości Henryka Sienkiewicza

Regulamin I Gminnego Konkursu o Życiu i Twórczości Henryka Sienkiewicza Należy miłować ojczyznę nade wszystko i należy myśleć przede wszystkim o jej szczęściu Henryk Sienkiewicz Regulamin I Gminnego Konkursu o Życiu i Twórczości Henryka Sienkiewicza 1 Postanowienia ogólne

Bardziej szczegółowo

Krystyna Siedlecka. z domu. Cichocka

Krystyna Siedlecka. z domu. Cichocka Krystyna Siedlecka z domu Cichocka Krystyna Cichocka Jedyna córka Marianny i Bolesława Cichockich, urodziła się 25 X 1933 r. w Warszawie. 5-letnia Krysia 3 4-letnia Krysia 4 Dzieciństwo Do września 1944

Bardziej szczegółowo

PROGRAM POD NIEBEM. Kompleksowej Organizacji Wyjazdu integracyjnego

PROGRAM POD NIEBEM. Kompleksowej Organizacji Wyjazdu integracyjnego PROGRAM Kompleksowej Organizacji Wyjazdu integracyjnego POD NIEBEM ORIENTACYJNA CENA: Proponowane zakwaterowanie: Pokoje 2 osobowe 10 szt. Pałac Wojanów **** Czerwiec 2010 Średnia cena za osobę: 1 500,00

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STOPNI INSTRUKTORSKICH HARCEREK ZHR

REGULAMIN STOPNI INSTRUKTORSKICH HARCEREK ZHR REGULAMIN STOPNI INSTRUKTORSKICH HARCEREK ZHR UWAGI WSTĘPNE Stopień instruktorski odzwierciedla kwalifikacje harcerki jako wychowawcy, a przez to możliwości jej działania na poszczególnych szczeblach Organizacji

Bardziej szczegółowo

W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z

W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z dofinansowaniem z funduszy unijnych. Dzięki umiejętnemu

Bardziej szczegółowo

Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa

Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa 1 Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa W moich wędrówkach po artystycznych śladach kultury muzycznej naszego podkarpackiego regionu dotarłem do znakomitej postaci wspaniałego artysty śpiewaka

Bardziej szczegółowo

Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami

Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami zestawienie bibliograficzne w wyborze Wybór i opracowanie Marta Boszczyk, Bożena Lewandowska Kielce 2011 1. Anar : Marszałek

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo Rodzice Dzieci Sześcioletnich! Projekt nowelizacji ustawy o systemie oświaty zakłada:

Szanowni Państwo Rodzice Dzieci Sześcioletnich! Projekt nowelizacji ustawy o systemie oświaty zakłada: Szanowni Państwo Rodzice Dzieci Sześcioletnich! W związku z szeroką dyskusją społeczną i zaproponowanymi przez Ministra Edukacji Narodowej zmianami prawa w zakresie obniżania wieku spełniania obowiązku

Bardziej szczegółowo

Podział dotacji na zadania z zakresu kultura, sztuka,ochrona dóbr kultury i dziedzictwa narodowego, na 2014r.

Podział dotacji na zadania z zakresu kultura, sztuka,ochrona dóbr kultury i dziedzictwa narodowego, na 2014r. Podział dotacji na zadania z zakresu kultura, sztuka,ochrona dóbr kultury i dziedzictwa narodowego, na 2014r. Dział 921 - Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego Rozdz. 92105 - Pozostałe zadania w zakresie

Bardziej szczegółowo

Zakończenie roku szkolnego

Zakończenie roku szkolnego Miasto i Gmina Siewierz - http://www.siewierz.pl/ Data umieszczenia informacji: 2009-06-23 10:05:45 Zakończenie roku szkolnego Dobiegł końca kolejny rok szkolny. Niedługo tylko wspomnieniem pozostaną sprawdziany,

Bardziej szczegółowo

W ramach tegorocznych obchodów EDD zorganizowaliśmy inauguracyjną imprezę w dn. 04 września br. pod nazwą Jak powstała dębnowska książnica.

W ramach tegorocznych obchodów EDD zorganizowaliśmy inauguracyjną imprezę w dn. 04 września br. pod nazwą Jak powstała dębnowska książnica. W ramach tegorocznych obchodów EDD zorganizowaliśmy inauguracyjną imprezę w dn. 04 września br. pod nazwą Jak powstała dębnowska książnica. Co nam zostało z tych lat.. Przygotowana wystawa obrazowała początki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Pan Ziemowit Maślanka urodził się w 1924r. w miejscowości Witosówka pow. Trembowla w woj. Tarnopolskim na terenach wschodnich II Rzeczypospolitej.

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

KONKURS LITERACKO PLASTYCZNY za Bugiem serce nasze zostało KRAKÓW 2016

KONKURS LITERACKO PLASTYCZNY za Bugiem serce nasze zostało KRAKÓW 2016 KONKURS LITERACKO PLASTYCZNY za Bugiem serce nasze zostało KRAKÓW 2016 Regulamin konkursu: I. Główny organizator konkursu: Fundacja Kresowa Memoria et Verita w Krakowie II. Współorganizatorzy konkursu:

Bardziej szczegółowo

Miasto i Gmina Siewierz - http://www.siewierz.pl/ Data umieszczenia informacji: 2007-10-26 08:42:24

Miasto i Gmina Siewierz - http://www.siewierz.pl/ Data umieszczenia informacji: 2007-10-26 08:42:24 Miasto i Gmina Siewierz - http://www.siewierz.pl/ Data umieszczenia informacji: 2007-10-26 08:42:24 Dziennikarska kuźnia talentów Na zaproszenie Zespołu Szkół Siewierzu gimnazjaliści z terenu naszej gminy

Bardziej szczegółowo

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki Zbigniew Kręcicki Pomniki i tablice Toruń Po lewej. Plac Rapackiego. Uroczyste odsłonięcie pomnika Marszałka nastąpiło 15 sierpnia 2000 r. w 80. rocznicę bitwy warszawskiej. Po prawej. Pierwszy, tymczasowy

Bardziej szczegółowo

Działanie nr 7 - druga wymiana.

Działanie nr 7 - druga wymiana. Realizacja projektu "MAM PRAWO! Transfer nowoczesnych programów i metod terapii i edukacji dzieci i młodzieży niepełnosprawnej do Centrum dla dzieci niepełnosprawnych ORIONI w Zestafoni" Działanie nr 7

Bardziej szczegółowo

Cud nad Wisłą czyli rzecz o wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku...

Cud nad Wisłą czyli rzecz o wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku... XXIII Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie 04-205 Warszawa ul. Naddnieprzańska 2/4 tel. 22-516-91-61; fax. 22-516-91-68 e-mail:sekretariat@liceum23.waw.pl http://www.liceum23.waw.pl DYREKTOR

Bardziej szczegółowo