PACJENT PO PIERWSZE NR 1 (3) WIOSNA Temat numeru ODDZIAŁ WEWNĘTRZNY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PACJENT PO PIERWSZE NR 1 (3) WIOSNA 2014. Temat numeru ODDZIAŁ WEWNĘTRZNY"

Transkrypt

1 NR 1 (3) WIOSNA 2014 EGZEMPLARZ BEZPŁATNY PO PIERWSZE PACJENT MAGAZYN PACJENTA CENTRUM ZDROWIA W MIKOŁOWIE Temat numeru ODDZIAŁ WEWNĘTRZNY Wywiad z ordynatorem Oddziału Wewnętrznego Diagnostyka, pielęgniarstwo Cukrzyca Rak jelita grubego Ponadto: Okiem fizjoterapeuty Relacja ze spotkania edukacyjnego dla mieszkańców Czyste ręce

2 2 3 TEMAT NUMERU Oddział Wewnętrzny Prawa Pacjenta Rejestracja do lekarza Podstawowym prawem człowieka jest prawo do ochrony zdrowia, a w szczególności uzyskanie niezbędnej pomocy medycznej w razie choroby. Pacjent ma: v Prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej. v Prawo do wyrażania zgody lub odmowy jej udzielenia na określone świadczenia zdrowotne. v Prawo do informacji o stanie zdrowia, przebiegu choroby i rokowaniu na przyszłość. v Prawo do poszanowania intymności i godności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych. v Prawo zwrócić się z interwencją do bezpośredniego przełożonego osoby udzielającej świadczenia zdrowotne, a następnie do dyrektora zakładu, a jeżeli naruszenie prawa dotyczy fachowej czynności medycznej, zwrócić sie do Okręgowej Izby Lekarskiej bądź Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych. v Prawo dostępu do swojej dokumentacji medycznej v Szczególne prawa jeśli przebywa w szpitalu. W celu potwierdzenia prawa do korzystania ze świadczeń zdrowotnych należy przy rejestracji przedstawić dokument tożsamości (dowód osobisty, prawo jazdy, paszport) konieczny do weryfikacji w Systemie ewuś i elektroniczną kartę ubezpieczenia zdrowotnego (KUZ) wydaną przez Śl. O W NFZ. W przypadku negatywnej odpowiedzi z Systemu należy przedstawić inny dokument potwierdzający opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Jednocześnie zapraszamy do korzystania z możliwości zarejestrowania się do wybranej Poradni drogą elektroniczną. Po przesłaniu wypełnionego formularza nasz konsultant skontaktuje się z Państwem w celu ustalenia terminu wizyty. Szczegółowe informacje oraz możliwość zarejestrowania się na stronie internetowej Wywiad z dr n. med. Józefem Andrzejewskim ordynatorem Oddziału Wewnętrznego Panie Ordynatorze, od lat jest Pan związany ze Szpitalem, proszę opowiedzieć jak wyglądała Pana droga medyczna? Po ukończeniu studiów na wydziale lekarskim Śląskiej Akademii Medycznej w 1975 r. rozpocząłem pracę w Klinice Chorób Wewnętrznych Centralnego Szpitala Klinicznego w Katowicach-Ligocie, a od 1980 r. pracowałem w klinice chorób wewnętrznych Górnośląskiego Centrum Medycznego w Katowicach-Ochojcu na stanowisku adiunkta. Przez 15 lat byłem wykładowcą i nauczycielem akademickim, ucząc studentów medycyny propedeutyki chorób wewnętrznych. Nadal jestem wykładowcą kardiologii i pulmonologii dla studentów fizjoterapii w Górnośląskiej Wyższej Szkole Handlowej. Od 2002 r. jestem ordynatorem Oddziału Chorób Wewnętrznych w Centrum Zdrowia w Mikołowie. Proszę opowiedzieć o Oddziale i jego specyfice. Oddział nasz liczy 37 łóżek, w tym cztery łóżka intensywnego nadzoru. Zatrudniamy 8 lekarzy, w tym 6 specjalistów, a dwie kolejne osoby niebawem również uzyskają status specjalisty, gdyż oddział posiada akredytację do szkolenia lekarzy. Posiadamy bardzo dobre zaplecze diagnostyczne, dzięki któremu mamy możliwość wykonania badania ultrasonograficznego w każdych warunkach zarówno w Izbie Przy- jęć jak i w oddziale, gdyż wszyscy lekarze posiadają tę umiejętność. Posiadamy pracownie endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego jak i jelita grubego, co nie jest bez znaczenia w świetle wzrastającej ilości nowotworów przewodu pokarmowego. W okresie narastającej ilości schorzeń układu krążenia, w tym nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej i zawału mięśnia sercowego, a także zaburzeń rytmu serca i niewydolności krążenia mamy możliwość diagnostyki tych przypadków. Wykonujemy próby wysiłkowe, całodobowe badanie ekg oraz pomiar ciśnienia tętniczego metodą Holtera. Posiadamy pracownie badań radiologicznych w tym tomografię komputerową. Czynne przez całą dobę laboratorium analityczne, wykonując szeroki panel badań pozwala nam na szybką diagnozę wielu dolegliwości. Współpraca z oddziałem neurologii oraz ginekologii poszerza nasze możliwości diagnostyczne w zakresie tych specjalności. Współpracujemy ze specjalistą onkologiem, co skraca okres decyzji odnośnie dalszego leczenia. Mamy możliwość kierowania pacjentów nieuleczalnie chorych na nowotwory, nie mających zapewnionej opieki w domu, do ośrodków hospicyjnych z profesjonalną opieką lekarską i pielęgniarską. W razie potrzeby konsultujemy pacjentów w ościennych klinikach i szpitalach. A jak wyglądają warunki lokalowe w oddziale? Na uwagę zasługuje fakt posiadania komfortowych warunków socjalnych (pokoje z własnym węzłem sanitarnym, dostęp do telefonu, odbiornik telewizyjny w każdym pokoju) oraz codzienna opieka duszpasterska dla życzących sobie tej posługi pacjentów. Jak Pan godzi życie zawodowe z osobistym? Jestem żonaty, mam dwoje dzieci. Moja żona jest lekarzem reumatologiem, córka prawnikiem, a syn inżynierem. W trakcie mojej pracy zawodowej pełniłem funkcję zastępcy kierownika kliniki, przez kilka lat byłem dyrektorem ds. lecznictwa Górnośląskiego Centrum Medycznego, przez dwa lata byłem dyrektorem dzisiejszego szpitala. W latach byłem przewodniczącym związku zawodowego Solidarność w szpitalu w Katowicach-Ochojcu, w 1989 r. brałem czynny udział w reaktywowaniu samorządu lekarskiego będąc wielokrotnie delegatem na Zjazd Śląskiej Izby Lekarskiej. Gdzie możemy znaleźć dodatkowe informacje o Oddziale? Szpital posiada swoją stronę internetową i Facebook. Podejmowane przez Oddział inicjatywy umieszczane są właśnie w tych miejscach:

3 4 TEMAT NUMERU TEMAT NUMERU 5 Diagnostyka w Oddziale Wewnętrznym Wykonywane są tu badania endoskopowe żołądka i dwunastnicy oraz badania jelita grubego. Z powodu złych nawyków żywieniowych, spożywanie nadmiernych ilości produktów konserwowanych oraz małej ilości jarzyn i owoców, przewlekłych zaparć stolca, dochodzi do znamiennego wzrostu zapadalności na nowotwory przewodu pokarmowego, w tym głównie jelita grubego. Badanie kolonoskopowe umożliwia szybkie wykrycie zmian, a co za tym idzie podjęcie wczesnego leczenia. Pracownia endoskopii Pracownia endoskopii Badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej Badanie to pozwala na wykrycie nieprawidłowości w narządach jamy brzusznej takich jak: wątroba, drogi żółciowe, trzustka, nerki, śledziona, pęcherz moczowy. Pozwala także ocenić duże naczynia krwionośne. Wykonujemy to badanie rutynowo prawie u każdego pacjenta, nawet u tych, u których nie stwierdzamy dolegliwości w zakresie jamy brzusznej. Dzięki temu, czasami przypadkowo wykrywamy patologie w zakresie tych narządów. Ewentualne wątpliwości możemy rozstrzygnąć pogłębiając diagnostykę o badanie tomografem komputerowym. EKG Holter Na podstawie zwykłego zapisu EKG nie zawsze możemy rozpoznać patologie. W szpitalu mamy możliwość całodobowej rejestracji EKG. Na podstawie tego badania możemy rozpoznać zaburzenia rytmu serca, czasami groźne dla życia. Pozwala ono na wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz śledzenia efektów terapii. Umożliwia ono również podjęcie decyzji odnośnie kwalifikacji wszczepienia stymulatorów serca. EKG Holter Badanie USG Badanie tomografem komputerowym Bóle w klatce piersiowej mogą być spowodowane wieloma przyczynami często nie związanymi z chorobą serca. Zapis EKG nie zawsze pozwala potwierdzić lub wykluczyć chorobę wieńcową. Wykonujemy w tym celu test wysiłkowy na ergometrze rowerowym. Jest to badanie, które rejestruje zapis EKG w trakcie wysiłku fizycznego. Pozwala ono na rozpoznanie niedokrwienia mięśnia sercowego, które może objawić się dopiero w trakcie zwiększonego zapotrzebowania serca na tlen. Badanie to ma jednak ograniczoną wartość diagnostyczną, cechuje się bowiem 70% swoistością i 70% czułością w rozpoznawaniu choroby wieńcowej. EKG wysiłkowe można również wykonać u ludzi z już rozpoznaną chorobą wieńcową lub po zawale mięśnia sercowego celem oceny tzw. Rezerwy wieńcowej, a tym samym ocenić kwalifikacje do badań inwazyjnych jak koronarografia. FOT. CZwM EKG wysiłkowe Sale monitorowane Pacjenci w stanie zagrożenia życia przebywają w salach intensywnego nadzoru gdzie przez całą dobę monitorowana jest praca serca, tętno, ciśnienie tętnicze krwi, a w razie potrzeby podawany tlen. Dr n. med. Józef Andrzejewski Badanie EKG Pielęgniarstwo w Oddziale Wewnętrznym Rozwój cywilizacji, wzrost tempa życia, sytuacje stresowe dnia codziennego, nadużywanie używek, spożywanie posiłków wysokoprzetworzonych i w pośpiechu, skutecznie przyczyniają się do rozwoju chorób. Oddział Chorób Wewnętrznych stanowi bazę diagnostyczno-leczniczą dla pacjentów z objawami chorobowymi prawie wszystkich narządów organizmu. Po przeprowadzeniu badań laboratoryjnych i diagnostycznych, rozpoczęciu odpowiedniej terapii niejednokrotnie pacjenci ze zdiagnozowaną jednostką chorobową przekazywani są do ośrodków o wyższym stopniu referencyjności celem dalszego leczenia np. inwazyjnego. Opieka pielęgniarska w oddziale świadczona jest na najwyższym poziomie przez profesjonalny zespół pielęgniarek, wykorzystujących w swej codziennej pracy wszechstronną wiedzę fachową, w której dominuje troska o dobro pacjenta, jego leczenie, a także indywidualne podejście do zgłaszanych problemów zdrowotnych. Kompleksowa opieka pielęgniarska obejmuje również edukację pacjenta i jego rodziny, która ma na celu przygotowanie do samoopieki i kontroli stanu zdrowia. Dość liczną grupą pacjentów oddziału są chorzy z chorobami przewlekłymi, takimi jak nadciśnienie tętnicze i cukrzyca. Są one chorobami cywilizacyjnymi, zwanymi cichymi zabójcami nie oszczędzają żadnej grupy wiekowej, atakują podstępnie i z biegiem czasu zbierają coraz większe żniwo. Ilona Salisz pielęgniarka oddziałowa Nadciśnienie tętnicze Choroby układu krążenia obok nowotworów są najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce. Praprzyczyną większości schorzeń serca jest nadciśnienie tętnicze, które w krajach tzw. cywilizowanych, a więc Europie i Ameryce Płn. wzrasta w zastraszającym tempie. Nadciśnienie tętnicze dzielimy na dwie kategorie. 1. Nadciśnienie objawowe stanowi ono około 5% wszystkich przypadków i jest objawem innej choroby np. nadczynności tarczycy, choroby nerek, gruczolaka nadnerczy, bezdechu nocnego, ciąży lub stosowania niektórych leków sterydów, środków antykoncepcyjnych. Usuniecie przyczyny powoduje na ogół normalizację ciśnienia tętniczego. 2. Nadciśnienie pierwotne zwane chorobą nadciśnieniową, stanowi ponad 90% przypadków. Przyczyny tego nadciśnienia możemy podzielić na dwie grupy. 1. czynniki, na które nie mamy wpływu: - wiek (wraz z wiekiem wzrastają wartości ciśnienia tętniczego); - płeć (częściej chorują mężczyźni, a po okresie menopauzy u kobiet wzrasta predyspozycja do nadciśnienia); - uwarunkowania genetyczne. 2. czynniki, na które mamy wpływ i możemy je modyfikować: - stres; - niehigieniczny tryb życia (nieprawidłowe odżywianie prowadzące do otyłości, brak adekwatnego wysiłku fizycznego, spożywanie nadmiernej ilości soli w postaci konserwowanych produktów spożywczych, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu). Optymalne ciśnienie tętnicze krwi wynosi 120/80. Nadciśnienie rozpoznajemy gdy wartości przekroczą 140/90. Choroba nadciśnieniowa przebiega w sposób podstępny. Pierwsza faza nadciśnienia, trwająca na ogół kilka lat, jest okresem bezobjawowym tzn. nic nam nie dolega poza okazyjnie stwierdzanymi podwyższonymi wartościami ciśnienia. Wielu ludzi w tym okresie czuje się bardzo dobrze i nie widzi potrzeby leczenia. Nie znaczy to, że jesteśmy zdrowi. W tym czasie tworzą się zmiany w wielu narządach głównie w sercu, nerkach, ośrodkowym układzie nerwowym. Po kilku latach wchodzimy w drugą fazę nadciśnienia okres wyraźnych zmian w narządach wewnętrznych, o których wie tylko lekarz na podstawie wykonanych badań (EKG cechy przerostu i przeciążenia mięśnia sercowego, zmiany w nerkach na podstawie badania moczu, zmiany na dnie oka stwierdzane przez okulistę). W tym drugim okresie nadal nie odczuwamy dolegliwości i co gorsza wielu ludzi nie podejmuje leczenia. Pacjenci zgłaszają się do lekarza będąc dopiero w trzecim okresie nadciśnienia tętniczego. Jest to faza wyraźnych uszkodzeń układu krążenia, która objawia się bólami w klatce piersiowej będących wyrazem choroby wieńcowej serca, zawałem serca, udarem mózgu, niewydolnością serca pod postacią duszności podczas wysiłku lub obrzęków. Jest to okres nieodwracalnych już zmian, które doprowadzają do inwalidztwa i wymagają terapii wieloletniej do końca życia, które jednak z tego powodu będzie krótsze. Dlatego tak ważne jest uświadomienie społeczeństwa i uwrażliwienie na konieczność leczenia nadciśnienia tętniczego już w pierwszej jego fazie. Ta pierwsza faza to okres, w którym poprzez modyfikację stylu życia i sposobu odżywiania się możemy uniknąć poważnych skutków tej choroby i jednocześnie nie narazić naszego budżetu domowego na zakup często drogich leków. W tym miejscu należy wspomnieć, że czynniki środowiskowe, które usposabiają do nadciśnienia tętniczego, mają również wpływ na rozwój cukrzycy typu 2. Pojawienie się cukrzycy w nadciśnieniu tętniczym przyspiesza rozwój opisywanych wyżej zmian w narządach wewnętrznych. Dr n. med. Józef Andrzejewski

4 6 TEMAT NUMERU TEMAT NUMERU 7 Laboratorium analityczne Centrum Zdrowia w Mikołowie Sp. z o. o. wykonuje badania podstawowe i specjalistyczne bezpłatnie ze skierowaniem od lekarza zatrudnionego w Centrum lub lekarza innego zakładu, który ma zawartą umowę z Centrum Zdrowia w Mikołowie, a także badania płatne prywatne. Dieta w nadciśnieniu tętniczym Nadciśnienie tętnicze Działania pielęgniarskie Nauczenie pacjenta wykonywania samodzielnych pomiarów ciśnienia tętniczego krwi za pomocą sprawdzonego urządzenia (najlepiej aparatu półautomatycznego) w pozycji siedzącej po kilku minutach odpoczynku; poinformowanie o objawach mogących świadczyć o zwyżce ciśnienia; uświadomienie choremu konieczności systematycznego przyjmowania leków przeciwnadciśnieniowych; zwrócenie uwagi na powolne wstawanie; pomoc w zmianie stylu życia: zmniejszenie masy ciała u osób z nadwagą i otyłością; ograniczenie spożycia soli i płynów; zaprzestanie palenia; ograniczenie nadmiernego picia alkoholu; zwiększeni spożycia warzyw i owoców; zmniejszenie przyjmowania tłuszczów nasyconych (zwierzęcych); zalecenie aktywności fizycznej, która reguluje poziom ciśnienia tętniczego krwi (zalecane są ćwiczenia aerobowe); pouczenie o konieczności prowadzenia książeczki chorego z nadciśnieniem, którą należy pokazać lekarzowi podczas wizyty kontrolnej. Dla każdego potencjalnego bądź zdiagnozowanego nadciśnieniowca dedykujemy: leczenie nadciśnienia wymaga cierpliwości, jest to proces długotrwały, dlatego powinieneś zaufać lekarzowi i z nim współpracować; prawidłowe i systematyczne leczenie chroni przed wystąpieniem powikłań zdrowotnych; nie przerywaj leczenia samowolnie; nie bój się występujących objawów niepożądanych, często występujących po zażyciu leków w początkowym etapie leczenia, po indywidualnym dostosowaniu znikną; zwróć uwagę na tryb życia, zmiana pewnych złych nawyków na lepsze może zdecydować o sukcesie w leczeniu; zrezygnuj z używek, palenie tytoniu oraz alkohol nie sprzyjają leczeniu; spędzaj czas aktywnie; zadbaj o zdrową dietę; regularnie odwiedzaj lekarza i wykonuj badania kontrolne; postaraj się nabrać dystansu do życia i myśleć pozytywnie, pozwoli to szybciej pokonać chorobę. Ilona Salisz pielęgniarka oddziałowa Warto skorzystać z naszych usług gdyż: 1. Jesteśmy jedynym laboratorium w okolicy, gdzie pobieramy krew wszystkim dzieciom, niezależnie od wieku. 2. Wyniki badań podstawowych są do odbioru w tym samym dniu. 3. Osoby po 80. roku życia, są przyjmowane bez kolejki. 4. W przypadku opłaty za badania powyżej 40 zł nie jest doliczana opłata za pobranie materiału. Godziny przyjmowania pacjentów: Przychodnia ul. Okrzei 31 Poniedziałek piątek w godz Przychodnia ul. Przelotowa 80 Poniedziałek w godz Przychodnia Mokre ul. Wojska Polskiego 34 Poniedziałek w godz Szpital Powiatowy ul Waryńskiego 4, Laboratorium Poniedziałek piątek w godz Szpital Powiatowy ul. Waryńskiego 4, Izba Przyjęć. Dla pacjentów prywatnych dodatkowo w soboty w godz Badania promocyjne! Czerwiec lipiec: Morfologia + Fe + glukoza = 13,50 zł (cena przed promocją18 zł) TSH = 16 zł + glukoza GRATIS Kolejne promocje badań ukażą się na plakatach i stronach internetowych Centrum Zdrowia w następnych miesiącach. Zapraszamy do korzystania z naszych usług. Badania kliniczne udowodniły, że zastosowanie odpowiedniej diety może w znacznym stopniu obniżyć ciśnienie tętnicze. Zalecana dieta charakteryzuje się redukcją spożycia soli, nasyconych kwasów tłuszczowych, cholesterolu oraz tłuszczu na korzyść owoców, warzyw, produktów zbożowych gruboziarnistych i niskotłuszczowych produktów mlecznych. W celu obniżenia zawartości soli (sodu) w diecie (podaż tego pierwiastka powinna być na poziomie około mg, czyli 3,8 g soli) należy zrezygnować z dosalania potraw przy stole, a do doprawiania stosować zioła takie jak bazylia, tymianek, czy estragon. Obecnie na rynku dostępne są sole bezsodowe czy magnezowe, które stanowią znakomitą alternatywę dla powszechnie stosowanej soli. Należy także ograniczyć spożycie produktów przetworzonych, szczególnie wędzonych czy z puszki, ale również wędlin i żółtych serów. Ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych możemy uzyskać dzięki częstszemu spożyciu drobiu (bez skóry) oraz ryb kosztem mięsa czerwonego. Ryby 2 3 razy w tygodniu, porcja to 100 g ryby. Tłuszcze roślinne mogą być spożywane 2 3 razy dziennie, porcja to: łyżeczka margaryny, łyżka oliwy lub oleju rzepakowego. Ważnym elementem obniżenia spożycia tłuszczy jest także wybór niskotłuszczowych produktów mlecznych (mleko, jogurty), które stanowią bardzo dobre źródło wapnia, jak i wartościowego białka. Dobrze jest spożywać chudy nabiał: 2 3 razy dziennie, porcja to: szklanka mleka, 1/4 kostki chudego twarogu. W nadciśnieniu zaleca się również spożycie warzyw i owoców ze względu na zawartość w nich potasu i magnezu. Ponadto stanowią one także doskonałe źródło witamin i składników mineralnych. Zaleca się spożywanie 4 5 porcji warzyw i owoców dziennie przy należytej wadze. Natomiast dla osób z nadmierną masą ciała dzienna ilość to 2 3 porcje. W przypadku owoców należy pamiętać, że są one bardziej kaloryczne od warzyw. Owoc czy warzywo można zastąpić sokiem. Porcja to: szklanka soku warzywnego lub 1/4 owocowego. Dobrze jest również spożywać orzechy, nasiona, strączkowe: 4 5 razy w tygodniu, porcja to: 1/3 szklanki orzechów, pół szklanki zielonego groszku, to dobre źródło potasu. Używki takie jak alkohol, kawa i herbata nie są zalecane osobom chorującym na nadciśnienie tętnicze. Osoby przyzwyczajone do picia kawy czy herbaty nie muszą całkowicie z nich rezygnować, ale nie powinni przekraczać kawki 200 mh kofeiny dziennie (2 filiżanki kawy lub 3 filiżanki herbaty). Okazjonalnie osoby z nadciśnieniem tętniczym mogą wypić umiarkowane ilości alkoholu, natomiast należy pamiętać, że alkohol może wchodzić w interakcje z lekami nasilając ich działanie uboczne, bądź zmieniając ich tor przemian metabolicznych. Aktywność fizyczna w celach prewencyjnych lub redukujących nadciśnienie tętnicze powinna charakteryzować się umiarkowaną intensywnością. Typ aktywności fizycznej należy dobrać indywidualnie. Każdy powinien wybrać ćwiczenia najbardziej mu odpowiadające, sprawiające przyjemność, a jednocześnie wymagające wysiłku od ćwiczącego. Należy pamiętać aby unikać ćwiczeń siłowych np. podnoszenia ciężarów, ćwiczenia na siłowni, które prowadzą do gwałtownego wzrostu ciśnienia krwi. Ważna jest także odpowiednia modyfikacja stylu życia i wprowadzenie poprawnych nawyków żywieniowych, które pozwolą poprawić efektywność terapii farmakologicznej jak również umożliwią zastosowanie mniejszych dawek leków obniżających ciśnienie krwi. Ewa Wolny dietetyk

5 TEMAT NUMERU TEMAT NUMERU 8 9 Cukrzyca choroba XXI wieku? Definicja cukrzyca należy do grupy chorób metabolicznych, która charakteryzuje się zbyt wysokim poziomem glukozy we krwi. Wyróżniamy następujące typy cukrzycy: cukrzyca typu 1 cukrzyca typu 2 Cukrzyca o znanej przyczynie, np. w przebiegu przewlekłego stosowania steroidów, chorób trzustki lub chorób endokrynologicznych. Cukrzyca ciążowa Spośród ponad 2 milionów osób z rozpoznaną cukrzycą w Polsce 90% to osoby z cukrzycą typu 2. W powstawaniu cukrzycy typu 2 biorą udział dwa czynniki: genetyczny, na który nie mamy wpływu, oraz środowiskowy tzw. modyfikowalny, czyli otyłość, będąca przyczyną insulinooporności. Komórki nadmiernie wypełnione tłuszczem przestają prawidłowo reagować na działanie insuliny, co utrudnia wchłanianie i metabolizowanie glukozy. Organizm stara się przełamać ten stan produkując jeszcze więcej insuliny dochodzi więc do sytuacji, w której poziom cukru we krwi jest prawidłowy, ale poziom insuliny jest kilkakrotnie większy niż u osób zdrowych stan ten nazywamy insulinoopornością. Z czasem ilość wytwarzanej insuliny stopniowo zmniejsza się, prowadząc do niedoboru insuliny. Objawy Objawy cukrzycy typu 2 rozwijają się stopniowo. Należą do nich: nadmierne pragnienie, oddawanie dużej ilości moczu, ogólne osłabienie, sucha i swędząca skóra, częste infekcje, zwłaszcza skóry, dróg moczowych i narządów płciowych. Należy pamiętać, że przebieg cukrzycy typu 2 przez długi czas pozostaje bezobjawowy. Wczesne rozpoznanie i leczenie cukrzycy jest jednak warunkiem osiągnięcia podstawowego celu jej leczenia czyli niedopuszczenie do rozwoju znacznej hiperglikemii, co uchroni naczynia krwionośne przed ich nieodwracalnym uszkodzeniem. W tym celu każda osoba powyżej 45. roku życia raz na 3 lata powinna wykonać badania przesiewowe w kierunku cukrzycy (pomiar w laboratorium cukru na czczo lub 2 godziny po obciążeniu 75 g. glukozy). Ponadto, niezależne od wieku, badanie to należy wykonać co roku u następujących osób: z nadwagą lub otyłością, z cukrzycą występującą w rodzinie (rodzice lub rodzeństwo), mało aktywnych fizycznie, u osób, u których poprzednio stwierdzono stan przedcukrzycowy, czyli stężenie glukozy na czczo od 100 do 125 mg% (5,6 6,9 mmol/l) lub nieprawidłowy wynik testu obciążenia glukozą od 140 do 199 mg% (7,8 11,1 mmol/l), u kobiet, które urodziły dziecko o masie ciała większej niż 4 kg, u osób z nadciśnieniem tętniczym, u osób, które przebyły zawał serca lub udar mózgu. Leczenie W leczeniu cukrzycy typu 2 ogromne znaczenie ma zaangażowanie pacjenta w terapię żaden lek nie jest tak skuteczny, jak dieta i regularna aktywność fizyczna (najlepszy jest szybki marsz tzw. do zadyszki, najlepiej 30 minut codziennie lub przynajmniej 3 razy w tygodniu). Lekiem pierwszego wyboru w leczeniu cukrzycy typu 2 jest metformina, która zmniejsza insulinooporność. Jeżeli mimo leczenia glikemie nadala się zwiększają, należy modyfikować terapię poprzez dołączanie kolejnych leków doustnych. Szczególnym momentem w życiu pacjenta jest rozpoczęcie insulionoterapii wymaga ono bowiem pokonania przez chorego określonych barier psychologicznych (np. lęku przed samodzielnym wykonaniem iniekcji), edukacji w zakresie korzystania z wstrzykiwacza itp. Najważniejsze powikłania powstawania cukrzycy Hipoglikemia to stężenie glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l). Do objawów hipoglikemii należą: pocenie się, drżenie rąk, kołatanie serca, silne uczucie głodu, zaburzenia koncentracji, osłabienie, niewyraźne widzenie, zaburzenia zachowania. Do spadku glikemii u osób stosujących insulinę najczęściej dochodzi w wyniku niespożycia, bądź też zbyt długiej przerwy między posiłkiem a podaniem insuliny. Trzeba także pamiętać, aby ilość wstrzykiwanej insuliny dostosować do kaloryczności spożywanego posiłku oraz do ewentualnego wysiłku fizycznego. Stopa cukrzycowa jest to owrzodzenie (płytkie albo głębokie przerwanie ciągłości skóry) zlokalizowane zwykle na części podeszwowej lub grzbietowej stopy. Za główną przyczynę stopy cukrzycowej uważa się neuropatię obwodową, wyniku której stopa cukrzycowa jest pozbawiona czucia, bólu i temperatury. Nie bez znaczenia jest upośledzenie ukrwienia, do którego dochodzi wskutek zwężenia tętnic, co skutkuje zmniejszeniem przepływu krwi oraz niedokrwieniem. Zapobieganie powstawaniu stopy cukrzycowej Wyrównanie cukrzycy Wczesne rozpoznanie choroby Utrzymywanie prawidłowych wartości ciśnienia tętniczego i stężenia cholesterolu Regularne oglądanie stóp Higiena stóp codzienne mycie stóp w letniej wodzie. Umyte stopy należy starannie osuszyć i dokładnie wytrzeć, zwłaszcza między palcami, a następnie natłuścić kremem, przede wszystkim w miejscach, gdzie naskórek jest zgrubiały Prawidłowe obcinanie paznokci równo z czubkiem palca, niezbyt krótko. Noszenie odpowiedniego obuwia, wkładek oraz skarpet. Unikanie urazów mechanicznych i termicznych. Nefropatia cukrzycowa inaczej cukrzycowa choroba nerek. To morfologiczne i czynnościowe zmiany zachodzące w nerkach, wywołane bezpośrednio przez hiperglikemię w przebiegu cukrzycy. Ryzyko uszkodzenia nerek u chorych na cukrzycę jest razy większe niż u osób na nią nie chorujących. Prawidłowe wyrównanie poziomów glikemii, normalizacja ciśnienia tętniczego oraz zaprzestanie palenia papierosów, znacznie zmniejsza ryzyko jej rozwoju i postępu. Polineuropatia cukrzycowa w jej przebiegu dochodzi do utraty czucia dotyku, wibracji, temperatury i bólu. Charakterystyczne objawy, odczuwane głównie w stopach, ale także w dłoniach, to mrowienie, drętwienie, cierpnięcie, kłucie, uczucie porażenia prądem i odczucie zimnych, a czasem bardzo gorących stóp. W leczeniu neuropatii stosuje się dwa preparaty: kwas α i benfotiaminę. Lek. med. Katarzyna Pulter Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, często współistniejącą z nadciśnieniem tętniczym. Priorytetową sprawą w leczeniu cukrzycy jest edukacja pacjenta. Cchorego, u którego wykryto cukrzycę, bądź trafił w oddział ze zrekompensowaną cukrzycą pielęgniarka przygotowuje poprzez edukację do samokontroli i samopielęgnacji, by mógł normalnie funkcjonować w życiu codziennym. Edukacja jest niezbędna by uzyskać stan dobrego wyrównania metabolicznego cukrzycy, który zapobiega rozwojowi przewlekłych powikłań. Chory musi poznać objawy choroby, zasady ich ograniczania oraz nauczyć się samodzielnego opanowywania zaostrzeń. Edukacja dostarcza podstawową wiedzę o grupach wsparcia psychologicznego, klubach i stowarzyszeniach. Pacjent musi znać objawy hiper i hipoglikemii, możliwości zapobiegania im oraz postępowanie w przypadkach ich zaistnienia (stałe noszenie przy sobie informacji o chorobie oraz kostek cukru lub innych środków) zawierających szybko przyswajane węglowodany); Cukrzyca Działania pielęgniarskie Planować posiłki według indywidualnego zapotrzebowania kalorycznego; Wskazanie choremu na konieczność systematycznej kontroli stężenia cukru we krwi, tętna i ciśnienia tętniczego oraz odnotowywania wartości w dzienniczku samokontroli; Propagowanie zachowań prozdrowotnych (niepalenie papierosów, ograniczenie spożycia alkoholu); Chory otrzymujący insulinę musi dodatkowo: rozróżniać wkłady z insuliną w celu ich wzrokowego różnicowania; znać obsługę glukometru i pena; znać zasady przechowywania insuliny; znać techniki podawania insuliny; obliczać dawki insuliny okołoposiłkowej; znać zależności pomiędzy wysokimi wartościami glikemii a powikłaniami w cukrzycy; regularnie odwiedzać diabetologa i okulistę; obserwować i mierzyć obrzęki kostek, stóp i dłoni; prowadzić bilans płynów; regularnie oglądać stopy i utrzymywać prawidłową higienę, unikać sytuacji, które mogą prowadzić do samouszkodzeń (chodzenie boso, stosowanie ostrych narzędzi do pielęgnacji stóp lub termoforu w celu ogrzania stóp, zanurzania w gorącej wodzie bez sprawdzania jej temperatury), unikać obcisłych ściągaczy w skarpetkach; do mycia używać delikatnego mydła, stopy dokładnie płukać i suszyć, starannie wycierać przestrzenie między palcami, można stosować talk, a w przypadku nadmiernego wysuszenia stóp wcierać krem nawilżający; wystrzegać się zakładania nogi na nogę przy siedzenia; dbać o aktywność fizyczną (spacery, marsze); pamiętać aby noszone obuwie było skórzane, luźne, szerokie w noskach i z szerokim obcasem, przewiewne w lecie, ale dobrze chroniące przed chłodem w zimie. Wszyscy pacjenci hospitalizowani w naszym oddziale objęci są fachową opieką przez profesjonalny, doświadczony i ukierunkowany na świadczenie usług na najwyższym poziomie terapeutycznym. Ilona Salisz pielęgniarka oddziałowa

6 10 TEMAT NUMERU TEMAT NUMERU 11 Żywienie w cukrzycy Podstawowym elementem leczenia cukrzycy, niezależnie od jej typu jest odpowiednie żywienie (dieta). Energia (kalorie) spożywana przez chorych w postaci posiłków musi być dostosowana do ich masy ciała, wzrostu, wieku, płci i aktywności fizycznej, a skład jakościowy posiłków tj. odpowiednia zawartość w potrawach węglowodanów, białek i tłuszczów powinna być określona wspólnie przez diabetologa i dietetyczkę. Skład jakościowy diety powinien uwzględniać drastyczne ograniczenie spożywania cukrów prostych (cukier stołowy, miód, słodycze), różnorodność spożywanych potraw oraz modyfikację w zależności od ewentualnych powikłań lub chorób współistniejących. Tzw. dieta cukrzycowa jest sposobem odżywiana godnym polecenia każdemu człowiekowi (nie tylko cukrzykowi), któremu zależy na zdrowiu, dobrej kondycji i dobrym samopoczuciu. Racjonalne żywienie w cukrzycy jest zależne od następujących elementów: 1. Zapewnienie odpowiedniej wartości energetycznej pokarmów od wieku, płci, masy ciała i aktywności fizycznej: kcal/kg n. m. c chory leżący bez niedoborów pokarmowych; kcal/kg n. m. c siedzący tryb życia, bez ćwiczeń ani pracy fizycznej około 30 kcal/kg n. m. c przy pracy umysłowej oraz umiarkowanej aktywności fizycznej 40 kcal/kg n. m. c przy pracy fizycznej 2. Zapewnienia różnorodności i atrakcyjności spożywanych potraw 3. Zapewnienia odpowiedniego rozkładu dobowego posiłków dieta cukrzycowa wymaga spożycia 5 6 posiłków dziennie (zapobieganie zbyt dużym wahaniom glikemii) 4. Zapewnienie % energii z węglowodanów złożonych. Należy spożywać dużo błonnika z warzyw, owoców i zbóż. 5. Zmniejszenie spożycia tłuszczu (20 30% dobowego zapotrzebowania energetycznego) i wyeliminowania z diety nasyconych kwasów tłuszczowych (masło, margaryna, śmietana, sery twarde i topione, wieprzowina, orzechy). 6. Zmniejszenia spożycia cholesterolu poniżej 300 mg/dobę (lub poniżej 150 mg/dobę w przypadku współistnienia innych niż cukrzyca czynników ryzyka miażdżycy. 7. Zwiększenie spożycia jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (oleje: rzepakowy, sojowy, słonecznikowy, kukurydziany, oliwa z oliwek). 8. Ograniczenia spożycia białka zwierzęcego (ochrona nerek) konsumpcja białka zwierzęcego (z mięsa czerwonego) nie powinna przekraczać 0,8 g/kg m. c. n. białka z mięsa białego (ryba gotowana, piersi drobiowe) nie więcej niż 1,0 1,2 g/kg m. c. n. białka roślinnego do 1,4 g/kg m. c. n. 9. Ograniczenia spożycia sodu (sól kuchenna, przetwory mięsne i warzywne) zawierające benzoesan sodu, wędzonki, sery pleśniowe). 10. Zapewnienia spożycia odpowiedniej ilości płynów co najmniej 1,5 l dziennie. 11. Unikanie smażenia na korzyść gotowania i duszenia. 12. Unikania alkoholu. 13. Unikania głodzenia niebezpieczeństwo kwasicy. W żywieniu chorych na cukrzycę najtrudniejszymi elementami są: stworzenie indywidualnej diety dostosowanej do własnych upodobań, tzw. dieta odchudzająca i ograniczenia jakie niesie ze sobą cukrzyca (cukry proste, tłuszcze, produkty smażone, ograniczenie białka). Z takim sposobem odżywiania można się zaprzyjaźnić, należy tylko przyzwyczaić siebie i całą rodzinę, tym bardziej, że jest to tzw. zdrowe żywienie. Następnie musimy się nauczyć tworzenia jadłospisu dla samego siebie. Umiejętność ta jest istotna ponieważ daje nam ona większą niezależność i uczy możliwości wyboru (możliwość uczestniczenia w różnych imprezach, gdzie nie zapewnia się nam dań wg gotowych przepisów dla chorych na cukrzycę wiemy co wziąć ze stołu). Ewa Wolny dietetyk Rak jelita grubego Zachodzące od kilkudziesięciu lat zmiany nawyków żywieniowych spowodowały stałe zwiększanie się liczby zachorowań na raka jelita grubego. Nowotwór częściej występuje u mężczyzn, rzadko przed 40 rokiem życia, szczyt zachorowalności przypada na 7 dekadę życia. W Polsce jest drugą w kolejności przyczyną zgonów nowotworowych. Zwiększone ryzyko zachorowania na raka jelita grubego dotyczy osób otyłych, palaczy papierosów, osób z chorobą Leśniowskiego Crohna, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, polipami w jelicie grubym oraz tych, gdzie w rodzinie występowała ta choroba. OBJAWY Objawy nowotworów jelita grubego są uzależnione od stopnia zaawansowania choroby i umiejscowienia zmian w jelicie. Do typowych wczesnych objawów należą: krwawienie z odbytu, obecność krwi w stolcu (tzw. stolec ołówkowaty), ból brzucha, powtarzające się epizody parcia na stolec, po których nie udaje się go oddać, niedokrwistość. Wśród objawów późnych można wymienić typowe objawy zaawansowanego nowotworu: brak apetytu, osłabienie, postępująca utrata masy ciała i niedrożność przewodu pokarmowego. DIAGNOSTYKA W diagnostyce raka jelita grubego przeprowadza się następujące badania: badanie palcem dolnej części odbytnicy, badanie stolca na obecność krwi utajonej, rektoskopia (rektoskop pozwala na uwidocznienie do około 25 cm końcowego odcinka jelita, tzn. odbytnicę i esicę oraz w razie potrzeby pobranie wycinków do badania histopatologicznego), kolonoskopia (wykonywana za pomocą endoskopu wprowadzonego przez odbyt, można uwidocznić całe jelito grube oraz w razie potrzeby pobrać wycinki z podejrzanej zmiany), kolonoskopia wirtualna (polega na podaniu powietrza do światła jelita grubego przez odbytnicę i wykonaniu tomografii komputerowej, dzięki której uzyskuje się trójwymiarowy obraz całego jelita), wlew kontrastowy jelita grubego (polega na wprowadzeniu do światła jelita grubego powietrza oraz środka kontrastowego i wykonaniu szeregu zdjęć rentgenowskich). LECZENIE Warunkiem rozpoczęcia leczenia jest uzyskanie mikroskopowego potwierdzenia rozpoznania nowotworu złośliwego na podstawie badania histopatologicznego pobranych wycinków. Dopuszcza się jednak również podjęcie leczenia operacyjnego (zwłaszcza w przypadku guzów położonych powyżej odbytnicy i dających dolegliwości lub w przypadku leczenia prewencyjnego) mimo braku potwierdzenia rozpoznania raka. Do zastosowania radio i chemioterapii konieczne jest mikroskopowe rozpoznanie nowotworu. Metoda leczenia raka jelita grubego zależy od stopnia zaawansowania choroby w momencie ustalenia rozpoznania. Podstawową metodą leczenia nowotworów jelita grubego jest leczenie operacyjne. W przypadku bardzo małych nowotworów lub ograniczonych do niewielkiego polipa, możliwe bywa miejscowe wycięcie zmian bez usuwania fragmentu jelita. W większości przypadków rak jelita grubego konieczne jest jednak wycięcie guza wraz z fragmentem jelita grubego, odbytnicy lub odbytu. W niektórych przypadkach konieczne jest wytworzenie w trakcie operacji przetoki tzw. sztucznego odbytu, który może być rozwiązaniem czasowym lub ostatecznym. Zwiększenie skuteczności leczenia operacyjnego uzyskuje się stosując chemioterapię i radioterapię przed zabiegiem w celu zmniejszenia masy guza, natomiast po operacji celem zniszczenia ewentualnie krążących w organizmie komórek nowotworowych. PROFILAKTYKA Wśród czynników ryzyka rozwoju nowotworu jelita grubego istnieje kilka, które można modyfikować, zmieniając swoje zachowania na bardziej prozdrowotne, należą do nich: regularna aktywność fizyczna, ograniczenie w diecie zawartości tłuszczów, zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego, regularne spożywanie świeżych owoców i warzyw, ograniczenie codziennej podaży kalorycznej, zmniejszenie spożycia alkoholu. Powyższe działania pozwalają na zmniejszenie ryzyka rozwoju nowotworu jelita grubego, ale nie eliminują go całkowicie. Dlatego wszystkim osobom, które ukończyły 50 rok życia, zaleca się wykonywanie kolonoskopii co 10 lat, wykonywanie testów na obecność krwi utajonej w stolcu co roku, wykonywanie badania kontrastowego jelita grubego co 5 at. Wymienione badania są refundowane przez NFZ i mogą być wykonywane ambulatoryjnie oraz w ramach programów przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego. Lek. med. Tomasz Caba

7 12 TEMAT NUMERU 13 Rak jelita grubego Dieta łatwostrawna Dietą stosowaną w raku jelita grubego jest dieta łatwostrawna. Dieta łatwostrawna jest prostą modyfikacją żywienia podstawowego. Dieta, o ile nie ma dodatkowych wskazań dietetycznych, powinna dostarczyć taką samą ilość energii i wszystkich składników odżywczych, jak to ma miejsce w prawidłowym żywieniu ludzi zdrowych. Różnica między żywieniem podstawowym (normalnym) a żywieniem łatwostrawnym polega przede wszystkim na tym, że z żywienia łatwostrawnego wyklucza się produkty i potrawy trudno strawne, zawierające stosunkowo dużo błonnika, wzdymające, przesiąknięte tłuszczem, które pozostają długo w żołądku, a także ostre przyprawy. Poza tym do sporządzania potraw dobiera się odpowiednie techniki kulinarne pozwalające uzyskać produkty i potrawy łatwiej strawne, co nie jest konieczne w żywieniu podstawowym. Posiłki w przypadku diety łatwostrawnej poza tym, że mają pokrywać zapotrzebowanie energetyczne ustroju i dostarczać niezbędnych składników odżywczych, muszą oszczędzać chory narząd np. żołądek, wątrobę, jelita i wpływać na poprawę stanu zdrowia chorego. Produkty i potrawy dozwolone Napoje: lekka herbata, herbaty ziołowe i owocowe, bawarka, kawa zbożowa, mleko słodkie i zsiadłe, młody kefir, jogurt, soki warzywne i owocowe przecierane (typu Kubuś, Bobo-fruit ), soki owocowe z kartonu 100% rozcieńczone wodą mineralną niegazowaną, sok pomidorowy Pieczywo: pszenne, drożdżowe z poprzedniego dnia, sucharki, biszkopty Inne produkty zbożowe: kasze gotowane: jęczmienna, kukurydziana, manna; ryż, płatki owsiane, domowe makarony, lane kluski, kluski z mąki pszennej i twarogu Zupy: na lekkich wywarach mięsnych, jarzynowych, rybnych, zupy mleczne łączone z drobnymi kaszami, ryżem, podprawiane zawiesiną z mleka lub niskoprocentowej śmietany i mąki Nabiał: mleko, twaróg, jaja na miękko (nie więcej niż 2 3 tygodniowe), maślanka, ser homogenizowany, słodka śmietanka Mięso chude cielęcina, wołowina, kurczak, indyk, gołąb, królik Wędliny: chude i świeże: szynka, polędwica, drobiowe (niewskazane pakowane próżniowo) Ryby: chude: sandacz, szczupak, leszcz, dorsz, płastuga mogą być w galarecie Tłuszcz: świeże masło, olej z: oliwek, soi, słonecznika Warzywa: ziemniaki (purée), marchew, szpinak, sałata zielona, pomidor bez skórki, kalafior, buraki, seler, szparagi, młody groszek zielony, fasolka szparagowa, kalarepa, brokuły Owoce: słodkie pomarańcze, jabłka (pieczone, gotowane, tarte), banany, arbuz, melon, gruszki, śliwki, wiśnie, czereśnie pod postacią przecierów i soków Desery: kompoty, galaretki owocowe, kisiele, budynie, przeciery owocowe Przyprawy: sól, wanilia, koperek, pietruszka zielona, cynamon, majeranek, ziele angielskie, anyżek, kminek, tymianek, oregano, bazylia, sok z cytryny Produkty i potrawy przeciwwskazane: żółte sery, przekwaszone produkty mleczne; pieczywo razowe, żytnie, każde świeże; grube kasze: pęczak, kasza gryczana; jajka gotowane na twardo, smażone na tłuszczu; tłuste gatunki mięs: wieprzowina, baranina, kaczki, gęsi, mięsa peklowane, wędzone, konserwy; tłuste ryby: węgorz, halibut, karp; słodycze typu: czekolada, chałwa, tłuste kremy, torty; kapusta, papryka, cebula, szczypior, ogórki, rzodkiewki, fasola, groch; niedojrzałe owoce, agrest, orzechy, owoce suszone; ostre przyprawy: ocet, pieprz, musztarda, chrzan, marynaty; produkty spożywcze przetwarzane, półprodukty i produkty przemysłowe typu: gotowe pierogi z mięsem, krokiety, gołąbki, itp. Uwagi technologiczne gotowanie w wodzie lub na parze; duszenie bez obsmażania; pieczenie w folii aluminiowej, na patelni teflonowej bez tłuszczu. Surowce używane do przyrządzania potraw powinny być zawsze bardzo świeże i możliwie najwyższych gatunków. Posiłki należy spożywać 4 5 razy dziennie w niewielkich porcjach, świeżo przygotowane, nieodgrzewane i nieodsmażane. Ewa Wolny dietetyk Okiem fizjoterapeuty Za oknem wiosna, każdy z nas chętnie spędza wolny czas poza domem. Najlepiej gdzieś na świeżym powietrzu w miłym towarzystwie. Coraz częściej wybieramy aktyną formę spędzania wolnego czasu. Jest ona nie tylko biologiczną, ale także społeczną potrzebą człowieka. Dzięki niej polepszamy nasze zdrowie, ale także nawiązujemy nowe znajomości. Najprostszą formą aktywności ruchowej jest spacer. Możemy go realizować w parkach, lasach, górach. Spacer poprawia stan płuc, serca oraz samopoczucie. Wzmacniamy także mięśnie nóg, pośladków, ramion i brzucha. Pod wpływem promieni słonecznych nasza skóra wytwarza witaminę D3. Jedną z najpopularniejszych form aktywności ruchowej jest nordic walking. Jest to nic innego jak marsz ze specjalnymi kijami. Dobrze jest rozpocząć uprawianie tej formy aktywności pod okiem instruktora, który pomorze dobrać odpowiednie kije. Ładna pogoda sprawia, że chcemy zgubić parę zbędnych kilogramów. Bieganie powoduje zwiększenie wydolności organizmu, poprawy samopoczucia i utrzymania ładnej sylwetki. Popularne stały się także ścieżki zdrowia. W parkach zostały zamontowane urządzenia do ćwiczeń. Dzięki nim możemy ćwiczyć na świeżym powietrzu. Jedną z takich siłowni pod gołym niebem możemy znaleźć w parku w Łaziskach Górnych, niedaleko kompleksu sportowego Żabka. Przy każdym przyrządzie jest informacja jakie ćwiczenia można wykonać i co one nam dają. W miastach tworzonych jest coraz więcej nowych ścieżek rowerowych. Prowadzą one nie tylko przez centrum, ale także przez okoliczne tereny rekreacyjne. Dają nam one możliwość poznania wielu obiektów o wartościach historycznych i kulturalnych, a przede wszystkim piękna krajobrazu. W ciepłe dni możemy wybrać się na basen. Pływanie jest popularną aktywnością rekreacyjną, którą może uprawiać każdy z nas. Dzięki systematycznemu pływaniu wzmacniamy mięśnie oraz poprawiamy ogólną sprawność fizyczną. Pływanie pomaga nam się zrelaksować nie tylko fizycznie, ale także psychicznie. Wpływa pozytywnie na stawy, mięśnie, układ krążenia i układ oddechowy. Oprócz zwykłego pływania możemy zapisać się na aqua aerobic. Budowanie różnych obiektów sportowych oraz szersza wiedza na temat wpływu regularnej aktywności fizycznej na organizm człowieka będzie podnosiła odsetek osób spędzający aktywnie czas wolny. Patrycja Wolińska Relacja ze spotkania edukacyjnego dla mieszkańców powiatu stycznia 2014 r. w Bibliotece Miejskiej w Mikołowie odbyło się spotkanie edukacyjne dla mieszkań- 30 ców Mikołowa pt. Żyjmy zdrowo i bezpiecznie. Projekt ten został przygotowany przez Centrum Zdrowia w Mikołowie i tutejszą Komendę Policji. Część medyczna poświęcona była chorobom układu krążenia oraz udarom mózgu. Na spotkaniu dr Józef Andrzejewski Ordynator Oddziału Chorób Wewnętrznych Szpitala Powiatowego w Mikołowie omówił objawy chorób układu krążenia oraz objawy zawału mięśnia sercowego, natomiast dr Piotr Loppe zastępca Ordynatora Oddziału Neurologicznego mówił o objawach udaru niedokrwiennego, do którego dochodzi, gdy zostaje zamknięte światło naczynia mózgowego przez skrzep krwi oraz o udarze krwotocznym objawiającym się silnym bólem głowy, tak intensywnym, że chory zgłasza go jako rozrywanie głowy. Lekarze apelowali, by nie lekceważyć dolegliwości bólowych i w uzasadnionych sytuacjach wzywać zespół ratownictwa medycznego. Komisarz Anna Musioł z Komendy Policji w Mikołowie przestrzegała przed przestępcami stosującymi różne metody w celu wyłudzenia pieniędzy, a także radziła jak reagować na różnego rodzaju zagrożenia pojawiające się w wybranych sytuacjach życia codziennego: w domu, na ulicy, w komunikacji publicznej, w sklepie, na poczcie, w banku i przy bankomacie. Wskazówki, te zapewne pozwolą na uniknięcie lub przynajmniej ograniczenie największych zagrożeń dnia codziennego. Policjanci mówili też o bezpieczeństwie na drodze i naszym niefrasobliwym zachowaniu. Uczestnicy spotkania skorzystali z pomiaru ciśnienia i poziomu glukozy i otrzymali praktyczny drobiazg z numerami telefonów alarmowych. Dorota Zasowska FOT. CZwM Czyste ręce W maju w Szkole Podstawowej nr 5 w Mikołowie odbyło się szkolenie dla dzieci klas pierwszych dotyczące higieny rąk pt. Czyste ręce. Celem tego spotkania było propagowanie od najmłodszych lat nawyków czystościowych, świadomości i potrzeby mycia rąk. Projekt został przygotowany przez pracowników Centrum Zdrowia w Mikołowie Sp. z o. o. Szkolenie przeprowadziła Pani Małgorzata Rochel pielęgniarka epidemiologiczna. W trakcie spotkania opowiedziała dlaczego i kiedy należy myć ręce, a także omówiła choroby przenoszonych poprzez brudne ręce i technikę higienicznego mycia rąk metodą Ayliffe a. Nabyte umiejętności, a tym samym skuteczność mycia można było sprawdzić w budzącej duże zainteresowanie tzw. czarnej skrzynce z lampą fluorescencyjną. U dzieci najwięcej emocji wzbudziła kontrola mycia i fakt, że przed światłem lampy nic nie udało się ukryć, gdyż pokazywała miejsca pominięte w czasie mycia. W rewanżu za przeprowadzone szkolenie dzieci odwiedziły pacjentów Oddziału Rehabilitacji Neurologicznej i wystąpiły przed nimi z małym koncertem wierszy Jana Brzechwy. Na pamiątkę pacjenci otrzymali od dzieci własnoręcznie wykonane upominki. Pracownicy oddziału pokazali małym gościom sale ćwiczeń dla pacjentów, pokój zabiegowy i salę chorych. Wspólne spotkanie to miły czas dla pacjentów Szpitala Powiatowego pozwalający na oderwanie się od uciążliwości choroby, dla dzieci natomiast lekcja empatii i oswajania się z chorobą czy niepełnosprawnością. Dorota Zasowska

8 14 15 Ważne informacje telefony Zapewniamy profesjonalną opiekę w zakresie badań: profilaktycznych wstępnych okresowyc, kontrolnych sanitarnych badania kierowców i kandydatów na kierowców wszystkich kategorii, operatorów wózków widłowych badania pracowników z narażeniami wymienionymi w dzienniku ustaw nr 69 badania uprawniające do posiadania broni badanie nauczycieli szkolnych i akademickich Powyższe zadania realizowane są przez wykwalifikowany personel służby medycyny pracy, wykonujący cyklicznie świadczenia i orzekający o zdolności do pracy na danym stanowisku. W zależności od zajmowanego stanowiska pracy wykonujemy: konsultacje lekarzy specjalistów (okulisty, laryngologa, neurologa i inni) w zależności od wskazań lekarza medycyny pracy badania laboratoryjne - pełen zakres wymaganych badań badanie radiologiczne EKG audiometria spirometria badanie psychotechniczne (psychotesty) Poradnia Medycyny Pracy w Centrum Zdrowia w Mikołowie Zapraszamy do korzystania z Poradni Medycyny Pracy w Centrum Zdrowia w Mikołowie przy ulicy Waryńskiego 4. Warto nas wybrać gdyż: Wszystkie wykonywane badania są zgodne z aktualnymi przepisami obowiązującymi w tym zakresie. Kompleksowe badania dla celów medycyny pracy w jednym miejscu Opinia lekarza medycyny pracy formułowana jest w ciągu jednego dnia. Konsultacje lekarzy medycyny pracy Konsultacje specjalistów Istnieje także możliwość zawierania umów na świadczenia medyczne dodatkowe w zależności od indywidualnego zapotrzebowania Pracodawcy, a także wykonywanie badań indywidualnie (otrzymanie faktury). Ważne Na mocy art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o służbie medycyny pracy (Dz. U. Nr 220 poz z 12 grudnia 2008 r.) pracownicy przyjmowani są na badania profilaktyczne w Poradni Medycyny Pracy wyłącznie po podpisaniu przez zakład pracy umowy na te świadczenia. Poradnia funkcjonuje codziennie od godz By umówić się na wizytę w ramach medycyny pracy należy skontaktować się z nami telefonicznie pod numerem: FOT. FOTOLIA Szkoła Rodzenia w Centrum Zdrowia w Mikołowie Zapraszamy przyszłych rodziców do udziału w Szkole Rodzenia, która ma Państwa przygotować na ten szczególny moment, jakim jest narodzenie dziecka. Kurs trwa cztery tygodnie, spotkania odbywają się w dwóch cyklach: pierwsza część (wykładowa): cztery spotkania 1 x w tygodniu, w środy o godz Zajęcia są prowadzone przez doświadczony personel pracujący czynnie na bloku porodowym, w oddziale położniczym i noworodkowym. Na zajęcia można przyjść z osobą towarzyszącą (mężem, partnerem, mamą, siostrą, przyjaciółką...) druga część: pięć spotkań we wtorki i czwartki w godzinach rannych, na których panie wykonują ćwiczenia pod opieką mgr rehabilitacji. Szczegółowe informacje można uzyskać: osobiście na Bloku Porodowym Centrum Zdrowia w Mikołowie ul. Waryńskiego 4, Mikołów pod nr tel na stronie Kierownik Szkoły Rodzenia położna Joanna Zając Centrum Zdrowia w Mikołowie Sp z o.o. ul. Waryńskiego 2, Mikołów Sekretariat , Szpital Powiatowy ul. Waryńskiego 4, Mikołów Centrala Oddziały szpitalne telefony Izba Przyjęć Oddział Chorób Wewnętrznych dyżurka pielęgniarek Oddział Neurologiczny dyżurka pielęgniarek Oddział Udarowy dyżurka pielęgniarek Oddział Ginekologiczno-Położniczy: sekretariat dyżurka pielęgniarek położnictwa dyżurka pielęgniarek ginekologii dyżurka pielęgniarek Bloku Porodowego Oddział Noworodkowy dyżurka pielęgniarek Oddział Rehabilitacji Neurologicznej dyżurka pielęgniarek Oddział Geriatryczny dyżurka pielęgniarek Ośrodek Dziennej Rehabilitacji oraz Dział Rehabilitacji Rejestracja osobiście lub telefonicznie Szkoła Rodzenia Szczegółowe informacje można uzyskać: osobiście na Bloku Porodowym Szpitala Powiatowego lub pod nr telefonu Podstawowa opieka zdrowotna (POZ) Od poniedziałku do piątku: Mikołów Przychodnia przy ul. Okrzei 31: , , Mikołów-Mokre ul. Wojska Polskiego Mikołów-Paniowy ul. Przelotowa Mikołów-Kamionka ul. Katowicka Od poniedziałku do piątku w godz. od do 8.00 oraz w soboty, niedziele i święta gabinet nocnej i świątecznej opieki POZ przy Izbie Przyjęć Szpitala Powiatowego przy ul. Waryńskiego Poradnie specjalistyczne Przyjęcie na podstawie skierowania lekarza POZ lub odpłatnie. Mikołów, ul. Waryńskiego 4: poradnia gastrologiczna poradnia neurologiczna poradnia chirurgii ogólnej poradnia chirurgii urazowo-ortopedycznej poradnia onkologiczna poradnia dla kobiet Mikołów ul. Okrzei 31: poradnia urologiczna poradnia kontroli rozwoju wcześniaków i noworodków ryzyka poradnia wad postawy poradnia kardiologiczna dla dzieci poradnia profilaktyki i leczenia odwykowego , Badania diagnostyczne Pracownia USG Szpital Powiatowy przy ul. Waryńskiego 4 Rejestracja lub osobiście na Izbie Przyjęć Szpitala Przychodnia Wielospecjalistyczna przy ul. Okrzei 31 Rejestracja wew. 50 lub osobiście w pokoju zabiegowym pokój nr 112 Pracownia Endoskopii gastroskopia kolonoskopia Rejestracja lub osobiście w Pracowni Endoskopii przy ul. Waryńskiego 4 (wejście od ul. Waryńskiego) Pracownia diagnostyki elektrofizjologicznej(eeg) i elektromiografii (EMG) Szpital Powiatowy ul. Waryńskiego 4 Badanie elektrofizjologiczne (EEG) Rejestracja lub osobiście w Rejestracji Poradni Specjalistycznych (wejście od ul. Waryńskiego) Badanie elektromiograficzne (EMG) Rejestracja lub osobiście z Ordynatorem Oddziału Rehabilitacji Neurologicznej. Badania laboratoryjne Materiał do badań pobierany jest w: Przychodni przy ul. Okrzei 31 codziennie w godzinach od 7.00 do 9.00 Przychodni przy ul. Przelotowej 70 w czwartki w godz. od 7.00 do 8.00 Laboratorium przy ul. Waryńskiego 4 (małym dzieciom, kobietom ciężarnym, pacjentom Poradni Medycyny Pracy, wymazy bakteriologiczne) codziennie w godzinach od 7.00 do 9.00 Dodatkowo w każdą sobotę na Izbie Przyjęć Szpitala Powiatowego w godzinach od 8.00 do 9.00 można odpłatnie wykonać badania laboratoryjne. Pełnomocnik ds. Praw Pacjenta w Centrum Zdrowia w Mikołowie sp. z o.o. Mgr Dorota Zasowska przyjmuje w sprawach skarg i wniosków od poniedziałku do piątku w budynku Administracji Szpitala przy ul. Waryńskiego 2 (pokój nr 4) w godzinach oraz , bądź telefonicznie codziennie w godz Kontakt telefoniczny

9 Od czerwca 2014 r. w Mikołowie przy ul. Waryńskiego 2 będzie funkcjonował nowo uruchomiony FOT. FOTOLIA Dzienny Ośrodek Rehabilitacyjny Ośrodek przeznaczony jest dla osób starszych oraz dla osób niesamodzielnych. Celem Ośrodka jest nie tylko opieka, ale także wspieranie Seniorów w codziennej walce z dysfunkcjami oraz niepełnosprawnością związaną zarówno z wiekiem, jak i chorobami. Zespół profesjonalistów zapewni serdeczną, fachową opiekę medyczną, różnorodną terapię wpływającą na utrzymanie dobrej kondycji psychicznej i usprawniającą pamięć, a także zabiegi rehabilitacyjne dostosowane do stanu zdrowia podopiecznego. Serdecznie zapraszamy do korzystania z usług opiekuńczych i terapeutycznych naszego ośrodka dziennej opieki i terapii dla osób starszych, gdyż codzienna aktywność fizyczna wpływa pozytywnie na nastrój i zdrowie Seniora. Dla nowych podopiecznych 2 dni (na próbę) GRATIS. SPRÓBUJ To nic nie kosztuje! Gwarantujemy podczas pobytu opiekę pielęgniarki i wykwalifikowanych opiekunek. Zajęcia prowadzić będą terapeuci zajęciowi i fizjoterapeuta. Przy pobytach miesięcznych zapewniamy dodatkowo konsultację lekarza specjalisty chorób wewnętrznych lub lekarza geriatry, konsultację psychologa lub logopedy. Szczegółowe informacje można uzyskać: osobiście Szpital Powiatowy w Mikołowie, ul. Waryńskiego 4, Mikołów pod nr telefonu na stronie:

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI Opracowała: Dr n. med. Dorota Waśko-Czopnik specjalista chorób wewnętrznych, dietetyk Leczenie operacyjne polegające na całkowitym usunięciu trzustki, niekiedy wraz z sąsiadującymi

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Instrukcje: Proszę opisać w poniższym kwestionariuszu Pana/Pani przeciętną dietę. Proszę opisać 2 przykładowe dni tygodnia

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

Program redukcji czynników ryzyka choroby wieńcowej i miażdżycy. Przez żołądek do zdrowego serca. kwestionariusz kwalifikujący

Program redukcji czynników ryzyka choroby wieńcowej i miażdżycy. Przez żołądek do zdrowego serca. kwestionariusz kwalifikujący Program redukcji czynników ryzyka choroby wieńcowej i miażdżycy Przez żołądek do zdrowego serca kwestionariusz kwalifikujący I. Informacje ogólne Imię i nazwisko: Telefon: Email: Data urodzenia: Płeć:

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Zdrowe żywienie w cukrzycy Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal *bez mikroalbuminurii Zaproponowana

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA ZALECENIA OGÓLNE Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (należy dbać o urozmaicenie posiłków). W skład produktów spożywczych wchodzą niezbędne składniki odżywcze zawarte w różnych ilościach i

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego:

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego: DANE OSOBOWE........................ data*.................................................. Imię i nazwisko: *............................................... Telefon: *..................................................

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka Obecny styl życia i towarzyszące mu zmiany, także w naszym sposobie odżywiania się, zmniejszają zdolność uczenia się, sprzyjają przemęczeniu psychicznemu i fizycznemu, powodują drażliwość a nawet agresję.

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal Zdrowe żywienie w cukrzycy Lista wymienników 1 porcji produktów**

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna)

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Załącznik nr 2 do SWIZ DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Dzień Posiłek Składniki Waga (g) Makaron na mleku 300 Masło extra 35,2% Szynka kanapkowa 30 Papryka czerwona Kawa z mlekiem 225 Poniedziałek 2208,6 kcal

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Zakres oferowanych usług:

Zakres oferowanych usług: Zakres oferowanych usług: 1. Poradnictwo dietetyczne Porady dietetyczne obejmujące analizę dotychczasowego sposobu żywienia, pomiary antropometryczne, wskazówki i zalecenia żywieniowe. Dla osób zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

stosowaniem używek, takich jak palenie papierosów i spożywanie alkoholu

stosowaniem używek, takich jak palenie papierosów i spożywanie alkoholu www.lipidogram.pl Szanowny Panie / Szanowna Pani Przeprowadzone badanie profilaktyczne Lipidogram2006 wykazało, że może znajdować się Pan / Pani w grupie osób o podwyższonym ryzyku wystąpienia chorób układu

Bardziej szczegółowo

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Instrukcje: W celu oceny prawidłowości zastosowania przez Pana/Panią zaleceń żywieniowych z poprzedniej konsultacji, proszę opisać w poniższym

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak Podstawy żywienia w sporcie Aneta Sojak Właściwe żywienie i nawodnienie = Osiągnięcie sukcesu Energia do pracy mięśni Adaptacja do wysiłku Skuteczna regeneracja (zmniejszenie procesów katabolicznych) Zły

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA. Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic. przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem

DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA. Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic. przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem zawału serca i udaru mózgu. Wysoki poziom cholesterolu 1 / 16

Bardziej szczegółowo

Przewlekła choroba układu krążenia, gdzie występuje zwiększone ciśnienie tętnicze krwi (RR).

Przewlekła choroba układu krążenia, gdzie występuje zwiększone ciśnienie tętnicze krwi (RR). Przewlekła choroba układu krążenia, gdzie występuje zwiększone ciśnienie tętnicze krwi (RR). Jednorazowy wzrost RR nie świadczy jeszcze o chorobie. Dopiero kilkakrotny pomiar RR wykonany w spoczynku, gdy

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko...

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko... DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA Imię i nazwisko... Proszę o sumienne wypełnienie niniejszego wywiadu żywieniowego, który posłuży do oceny Pani/Pana sposobu żywienia. Dobrze, aby dzienniczek wypełniać

Bardziej szczegółowo

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach?

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach? Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie Dane: Imię: Nazwisko: Data ur. Nr. Tel: E-mail: Wzrost: Waga: Obwód bioder: Obwód talii: Podstawowe Informacje: Miejsce pracy Godziny pracy Aktywność Fizyczna Aktualny

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH dr inż. Dominika Głąbska Zakład Dietetyki Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW warzywa i owoce są istotnym elementem codziennej

Bardziej szczegółowo

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Zdrowie to stan pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby i kalectwa. Na zdrowie mają wpływ: -styl życia

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycow a - jak zapobiegać, jak leczyć

Stopa cukrzycow a - jak zapobiegać, jak leczyć Stopa cukrzycow a - jak zapobiegać, jak leczyć dr n. med. Leszek Czupryniak Klinika DiabetologiiiChorób Metabolicznych UniwersyteckiSzpital Kliniczny nr 1 im.n. Barlickiego Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Bardziej szczegółowo

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska DIETA 15 Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska Dieta 15 jest dietą odchudzającą do zastosowania u większości osób planujących redukcję masy ciała. Może być stosowana przez dłuższy okres czasu. Jest dietą

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Zasada trzecia. Zasada czwarta

Zasada trzecia. Zasada czwarta Zdrowe odżywianie jest podstawą zachowania zdrowego organizmu. Przestrzegając dziesięciu podstawowych zasad właściwego żywienia, wykorzystamy dostępne pożywienie w najbardziej efektywny dla naszego zdrowia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA Z OGRANICZENIEM ŁATWO PRZYSWAJALNYCH WĘGLOWODANÓW (cukrzycowa)

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA Z OGRANICZENIEM ŁATWO PRZYSWAJALNYCH WĘGLOWODANÓW (cukrzycowa) Załącznik nr 6 do SIWZ DIETA Z OGRANICZENIEM ŁATWO PRZYSWAJALNYCH WĘGLOWODANÓW (cukrzycowa) Dzień Składniki Waga (g) Miary gospodarcze Makaron na mleku 0 26,8% Szynka kanapkowa Papryka czerwona ¼ małej

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA ŁATWO STRAWNA BOGATOBIAŁKOWA (wysokoenergetyczna)

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA ŁATWO STRAWNA BOGATOBIAŁKOWA (wysokoenergetyczna) Załącznik nr 6 do SIWZ DIETA ŁATWO STRAWNA BOGATOBIAŁKOWA (wysokoenergetyczna) Dzień Posiłek Składniki Waga (g) Makaron na mleku Szynka kanapkowa 34,0% Poniedziałek 28,5 kcal Wtorek 2558,1 kcal,8% 25,1%

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej

Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej Nasza dieta oraz sposób odżywiania jest drugą (po paleniu) najważniejszą przyczyną powstawania chorób nowotworowych. Pożywienie stanowi czynnik

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej 1 Zasady ogólne 1. Częstość i regularność posiłków 2. Śniadanie - najważniejszy posiłek dnia 3. Ostatni posiłek -2 godz. przed snem 4. Posiłek budulcem

Bardziej szczegółowo

Wartość odżywcza zestawu

Wartość odżywcza zestawu Wartość odżywcza zestawu Energia kcal 605 Białko ogółem g 29,7 Tłuszcz ogółem g 20,0 Węglowodany ogółem g 82,4 Wapń mg 287 Żelazo mg 2,6 Witamina A - ekwiwalent retinolu Ilg 126 Witamina C mg 62,1 Kwas

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Żywienie i aktywność fizyczna mają wpływ na rozwój psychofizyczny

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca w ciąży z czym to się je? I KATEDRA I KLINIKA POŁOŻNICTWA I GINEKOLOGII WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY

Cukrzyca w ciąży z czym to się je? I KATEDRA I KLINIKA POŁOŻNICTWA I GINEKOLOGII WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY Cukrzyca w ciąży z czym to się je? I KATEDRA I KLINIKA POŁOŻNICTWA I GINEKOLOGII WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY CUKRZYCA CIĄŻOWA definicja WHO (1997r) nietolerancja węglowodanów o różnym nasileniu, która

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko KATEGORIE ŻYWIENIOWE WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA WIERSZE NA ZDROWIE

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja Zestaw 1 Krupnik Waga 1 porcji - 400 g I porcja 10 porcji g kg Kasza jęczmienna perłowa 15,0 0,150

Bardziej szczegółowo

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy i opiekuńczo-leczniczy Zadaniem zakładu opiekuńczego jest okresowe objęcie całodobową pielęgnacją oraz kontynuacją leczenia świadczeniobiorców

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo